11.04.2004<\/p>\n
Peygamber dedi ki, kad\u0131nlar ak\u0131l adamlar\u0131 ve kalp sahiplerine h\u00fckmederler.<\/i><\/p>\n Ama cahil insanlar kad\u0131na h\u00fckmederler, \u00e7\u00fcnk\u00fc onlar hayvan\u00ee bir vah\u015filikle zincirlidirler.<\/i><\/p>\n \u015eefkatsiz, nezaketsiz ve sevgisiz olduklar\u0131ndan, hayvan\u00eelik tabiatlar\u0131na h\u00fckmeder.<\/i><\/p>\n Sevgi ve \u015fefkat insan\u00ee vas\u0131flard\u0131r, \u00f6fke ve \u015fehvet ise hayvanlara aittir.<\/i><\/p>\n Kad\u0131n Allah\u2019\u0131n ayd\u0131nl\u0131\u011f\u0131d\u0131r, o senin sevgilin de\u011fildir. O bir yarat\u0131c\u0131d\u0131r\u2014onun yarat\u0131lm\u0131\u015f olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebilirsin.<\/i><\/p>\n (Hz. Mevl\u00e2n\u00e2)<\/i><\/p>\n (Germaine Greer)<\/i><\/p>\n ERKEKLER BUNDAN B\u00d6YLE KADINLAR HAKKINDA g\u00f6r\u00fc\u015f bildirebilir mi? Bizim s\u00f6ylemimiz, Lacan\u2019\u0131n di\u015fi s\u0131f\u0131r rakam\u0131 gibi, her zaman temelsiz bir bi\u00e7imde erke\u011fi mi \u00f6znele\u015ftirecek? Andrea Dworkin ve ba\u015fka bir\u00e7oklar\u0131n\u0131n bu soruya cevab\u0131 olumludur. \u015eu halde, ilahiyat\u00e7\u0131lara d\u00fc\u015fen g\u00f6rev, b\u00f6yle bir \u2018bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 daralmas\u0131\u2019na en az Dworkin kadar y\u00fcksek sesle kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmakt\u0131r. Hi\u00e7 kimse, ahl\u00e2k\u00ee d\u00fc\u015f\u00fcnce ve davran\u0131\u015f bak\u0131m\u0131ndan di\u011fer cinsi tek tarafl\u0131 e\u011fitme gibi bir hak iddia etmemelidir. Bunun \u00f6tesinde ve en az bunun kadar ciddi ba\u015fka bir \u015fey de, bizim biyolojik bulgularla desteklenen y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki akademik feminizmin diyaloji-kar\u015f\u0131t\u0131 ve\u00e7hesine itiraz etmemiz gerekti\u011fidir. Zira, akademik feminizm hakik\u00ee \u2018kad\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncesi\u2019nin kategorik olarak erkek d\u00fc\u015f\u00fcncesinden farkl\u0131 oldu\u011fundan hareketle, erkeklerin kad\u0131nlar hakk\u0131nda s\u00f6yleyecekleri bir\u015feyleri olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etmektedir. Bu bak\u0131\u015fa g\u00f6re, kad\u0131n-erkek fark\u0131 sadece cinslerin kendilerine \u00f6zg\u00fc meselelere y\u00f6nelmelerini sonu\u00e7 vermez, ayn\u0131 zamanda temelde kavramlar\u0131 ele al\u0131\u015f tarzlar\u0131n\u0131 da etkiler. S\u00f6ylediklerine bak\u0131l\u0131rsa, bilgiler cinsiyet-ba\u011f\u0131ml\u0131d\u0131r; \u201cneyin do\u011fru neyin yanl\u0131\u015f oldu\u011funa karar vermek, cinsiyet fark\u0131na g\u00f6re de\u011fi\u015fir.\u201d<\/p>\n Jean Curthoys, yeni kitab\u0131 Feminist Amnesia\u2019da (Feminist Unutkanl\u0131k) bu g\u00f6r\u00fc\u015fe tepki olarak detayl\u0131 yorumlarda bulunur. Curthoys, basit e\u015fitlikten \u00e7ok, kad\u0131n-erkek kimliklerinin teminat alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 \u00fczerine oturtulmu\u015f olan 60\u2019lar\u0131n ve 70\u2019lerin radikal feminist teorisinin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcne matem tutarak, bir t\u00fcr Friedan\u2019c\u0131 k\u00f6ktencili\u011fe ba\u015fvurur. Ona g\u00f6re, geleneksel akademik feminizm, bug\u00fcn erkek ve di\u015fi aras\u0131nda topyek\u00fcn bir epistemik s\u00fcreksizli\u011fi tespit etmek amac\u0131yla g\u00fcn\u00fcm\u00fcz biyolojisini kaynak olarak kullanmaktad\u0131r. B\u00f6ylece, bilim ve ger\u00e7eklik hakk\u0131ndaki t\u00fcm sonu\u00e7lar, cinsiyetin ahl\u00e2k\u00ee ve zihn\u00ee derinli\u011fi \u00fczerine b\u00fct\u00fcn diyalog ihtimalleri d\u0131\u015far\u0131da b\u0131rak\u0131larak, bu epistemik s\u00fcreksizli\u011fe uygun olarak iki kola ayr\u0131lacakt\u0131r. B\u00f6ylesi bir y\u00fczeysel ayr\u0131m ve tasnif, Curthoys\u2019un da belirtti\u011fi gibi, ho\u015fg\u00f6r\u00fclemez bir\u015feydir.<\/p>\n Curthoys\u2019un \u015fik\u00e2yetinde belirli bir hakl\u0131l\u0131k pay\u0131 oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r. Ama onun savundu\u011fu radikal feminist teorinin de, muhalifleri kadar a\u015f\u0131r\u0131 gitti\u011fi de a\u00e7\u0131kt\u0131r. Biyologlar ve felsefeciler, art\u0131k erkek ve kad\u0131nlar\u0131n ger\u00e7ekten farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerini, ama birbirlerinin s\u00f6yledikleri hakk\u0131nda yarg\u0131da bulunamayacak kadar da farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmediklerini \u00f6ne s\u00fcren bir orta konumda birle\u015fiyorlar. Bu \u00e7\u0131kar\u0131m\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lamaz k\u0131lan, sadece pratik tazammunlar\u0131 de\u011fildir (mesel\u00e2, kad\u0131n-erkek i\u00e7in iki ayr\u0131 ansiklopediyi ho\u015fg\u00f6rebilir miydik?). Daha \u00f6nemlisi, \u2018erkek do\u011frusall\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n bask\u0131c\u0131 bir \u00fcr\u00fcn\u00fc ve arac\u0131 olarak g\u00f6sterilen rasyonalitenin, feminist kopu\u015fun \u00f6nemli bir gerek\u00e7esi oldu\u011fu iddias\u0131d\u0131r ve bunun sorgulanmas\u0131 gerekir. Bu noktada, ger\u00e7eklik hakk\u0131nda i\u00e7sel bak\u0131mdan do\u011fruluk de\u011feri ta\u015f\u0131yan hakikatler \u00e7\u0131karma giri\u015fimlerine \u015f\u00fcpheyle yakla\u015fan kad\u0131n s\u00f6ylemi, \u00f6te yandan, postmodernizm projesine en \u00fcst\u00fcn \u015fekilde cevap vermeye haz\u0131rd\u0131r; halbuki erkekler ge\u00e7 modernitenin rasyonelle\u015ftirici oyunlar\u0131 aras\u0131nda zay\u0131f d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu erkek gerili\u011fi tezi, bir\u00e7oklar\u0131n\u0131n merak\u0131n\u0131 celbetmi\u015f, hatta ho\u015funa gitmi\u015ftir; ama yine de ikna edici bir delilden h\u00e2l\u00e2 daha mahrumdur. M\u00e2tur\u00eed\u00eelerin \u0131srar etti\u011fi gibi, akl\u00eelik ve ahl\u00e2k\u00eelik ak\u0131l taraf\u0131ndan temellendirilmenin \u00f6tesinde, yine onun taraf\u0131ndan kontrol edilir. Semerkant\u2019tan gelen bu kadim iddia, \u015fimdi bir \u2018do\u011frusal erkek nesnelle\u015ftirmesi\u2019 midir? Hay\u0131r, hi\u00e7 ku\u015fkusuz bu sadece bir nesnelle\u015ftirmedir: Kad\u0131nlar\u0131n kategorik olarak ger\u00e7ekli\u011fe yakla\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131n daha dola\u015f\u0131k, vurgulu ve fevr\u00ee oldu\u011funu iddia etmek, onlar\u0131n ger\u00e7ekler \u00fczerine oturan tart\u0131\u015fmalarda daha az yetenekli olduklar\u0131 anlam\u0131na gelebilir. B\u00f6yle bir \u00e7\u0131kar\u0131m \u2014\u00f6zellikle belli bir \u2018kal\u0131pla\u015fm\u0131\u015f erkek tipi\u2019yle \u00f6zde\u015fle\u015ftirildi\u011finde\u2014 feministler taraf\u0131ndan b\u00fct\u00fcn\u00fcyle reddedilir. Bunun yan\u0131nda, etik tepkilerin erkek-kad\u0131n aras\u0131nda \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde farkl\u0131la\u015faca\u011f\u0131, Prof. Carol Gilligan\u2019\u0131n belirtti\u011fi gibi, kesine yak\u0131n olarak do\u011frudur. Ona g\u00f6re, \u201ckad\u0131nlar ahl\u00e2k\u00ee kararlar\u0131n\u0131 haklar \u00e7er\u00e7evesinde almaktan ziyade, ili\u015fkiler \u00e7er\u00e7evesinde al\u0131rlar.\u201d Kad\u0131nlar\u0131n \u201cahl\u00e2k\u00ee karar alma s\u00fcre\u00e7leri, ba\u011flam-odakl\u0131 olarak \u015fekillenir.\u201d Bu, tart\u0131\u015fma g\u00f6t\u00fcrmez. Ancak, ya\u015fanan ger\u00e7ekli\u011fin g\u00fcr\u00fclt\u00fcs\u00fc ortas\u0131ndaki de\u011fer yarg\u0131lar\u0131 bir\u015feydir, d\u00fcnyan\u0131n tabiat\u0131 hakk\u0131nda koskocaman genellemeler ba\u015fka bir\u015fey. Ve ikinci alanda ne vahiy ne de ak\u0131l, erkek ve kad\u0131n\u0131n ill\u00e2 ki farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnme tarzlar\u0131 oldu\u011fu sonucuna ula\u015f\u0131r.<\/p>\n O halde, kasd\u00ee veya hatta irade d\u0131\u015f\u0131 bir erkek s\u00f6ylemi ka\u00e7\u0131n\u0131lamaz ve tabiat\u0131nda yanl\u0131\u015f de\u011filse de, ilerleyen sayfalarda yap\u0131lan, erkek-merkezli bir savunma de\u011fildir. Bu yakla\u015f\u0131m, olgulara ili\u015fkindir; yoksa, \u00f6zel bir \u2018cinsiyetle\u015fmi\u015f\u2019 bir dil oyunu i\u00e7erisinde kendi kendini isbata kalk\u0131\u015fan bir g\u00f6r\u00fc\u015f de\u011fil\u2026<\/p>\n \u0130kinci bir nokta, cinsiyet-odakl\u0131 yakla\u015f\u0131mlar\u0131n b\u00fct\u00fcn problemi maneviyatla ili\u015fkilendirmesidir. \u0130ngiliz din felsefecisi John Hick, feminist bir tez \u00f6ne s\u00fcrerek, \u201cAtaerkil k\u00fclt\u00fcrlerin etkisinden dolay\u0131, bir\u00e7ok kad\u0131n k\u00f6kle\u015fmi\u015f bir a\u015fa\u011f\u0131l\u0131k kompleksiyle m\u00e2l\u00fbl \u2018zay\u0131f\u2019 benliklere sahiptir ve \u00f6nemsiz i\u015flere y\u00f6nlendirilirler\u201d demi\u015fti. Bu bak\u0131mdan, Hick kad\u0131nlar\u0131n ruhan\u00ee ki\u015filer olma noktas\u0131nda b\u00fcy\u00fck zorluklarla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc manev\u00ee ve ruhan\u00ee gayretin ancak \u00e2henkli ve kendine g\u00fcvenen bir ki\u015filikle m\u00fcmk\u00fcn olabilece\u011fini \u00f6ne s\u00fcrer. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re, kad\u0131nlar maneviyat yolunda iki basamak atlamak zorunda kal\u0131rlarken, erkekler i\u00e7in sadece bir basamak yeterli olmaktad\u0131r.<\/p>\n Biraz derin d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcnce, bu iddian\u0131n iki keskin probleme kap\u0131 aralad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rebiliriz. Birincisi, bu iddia, \u00fcst\u00fcnde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmedi\u011fi belli olan geleneksel kal\u0131pla\u015fm\u0131\u015f kad\u0131n tipini s\u0131\u011f ve kolayl\u0131kla \u015fa\u015f\u0131rt\u0131labilir bir durumda konumland\u0131r\u0131r. Halbuki, s\u00f6zgelimi Mekke\u2019deki namaza ya da Bosna\u2019daki mevlide kat\u0131lan kad\u0131nlar g\u00f6zlemlendi\u011finde, burada kad\u0131nlar\u0131n ibadet ederken sergiledi\u011fi tav\u0131rlar\u0131n erkeklerin davran\u0131\u015f\u0131na g\u00f6re zorunlu olarak daha az \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc, \u015fuurlu ya da m\u00fcstakim oldu\u011fu s\u00f6ylenemez. \u00dcstelik, sosyal hayat\u0131n sek\u00fcler \u015fartlar\u0131 i\u00e7inde imana daha ciddiyetle sahip \u00e7\u0131kanlar, erkeklerden ziyade kad\u0131nlard\u0131r. \u0130kinci olarak, Hick\u2019in iddias\u0131, (iradeyi maneviyat\u0131n \u00f6n \u015fart\u0131 olan d\u00fcnyadan \u00e7ekilme tutkusuna \u00fcst\u00fcn tutarak) manev\u00ee ve ruhan\u00ee y\u00fckseli\u015fin \u00f6ncelikle mekanik ve s\u00f6ylemsel bir prosed\u00fcr oldu\u011funu ima eder. Manev\u00ee hayat meselesini ispat olunmu\u015f farzeden bir bak\u0131\u015ft\u0131r bu. Hick\u2019in bu bak\u0131\u015f\u0131 H\u0131ristiyanl\u0131k ve Hinduizmin baz\u0131 bi\u00e7imlerinde de\u011ferli bulunabilir, ama s\u00fcrekli hesap yapan bir iradeyi kasten arka plana iten ba\u015fka bir\u00e7ok manev\u00ee ilerleme bi\u00e7imi i\u00e7in pek de de\u011ferli de\u011fildir. Mesel\u00e2, bunlar aras\u0131ndan a\u015fka dayal\u0131 mistisizmde karakteristik olarak erkek olan nedir? Akl\u0131n bir hapishane oldu\u011fu hususunda ve, zikir tipleriyle ilgili de\u011fi\u015fik pratikler vas\u0131tas\u0131yla Allah\u2019\u0131 hissedip irade devreye girmeden muhabbetullaha ula\u015fma noktas\u0131nda \u0131srar, \u2018erkek\u2019 maneviyat\u0131nda da son derece ola\u011fand\u0131r. Mevl\u00e2n\u00e2\u2019n\u0131n dedi\u011fi gibi:A\u015fk\u0131n feryat eden f\u0131rt\u0131nas\u0131 i\u00e7inde, ak\u0131l bir sivrisinektir.<\/p>\n Ak\u0131llar o f\u0131rt\u0131nada gezecek yer nas\u0131l bulabilir?<\/p>\n<\/blockquote>\n Ve yine:<\/p>\n A\u015f\u0131klar aras\u0131nda ak\u0131l adam\u0131 olarak kalma, bilhassa o g\u00fczel y\u00fczl\u00fc Sevgili\u2019ye a\u015f\u0131k isen. Belki modern bir Protestan ilahiyat\u00e7\u0131n\u0131n bunlarla problemi olacakt\u0131r ama, \u00e7o\u011fu geleneksel din Allah\u2019a giden yolun ak\u0131ldan de\u011fil, kalpten ge\u00e7ti\u011fini kabul eder. Hatta Protestanl\u0131kta bile, (Schleiermacher\u2019den Bonhoeffer\u2019a uzanan Prusya gelene\u011fi, muntazaman, hiss\u00ee olan\u2019\u0131 epistemolojiyle uzla\u015ft\u0131rmaya gayret etmi\u015ftir. Dolay\u0131s\u0131yla, Hick\u2019in (g\u00fcya) kad\u0131nlar\u0131n erkeklerden daha az ak\u0131ll\u0131 olmas\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc \u2018ataerkilli\u011fin\u2019 Allah\u2019a a\u00e7\u0131lan kap\u0131y\u0131 geleneksel kad\u0131nlar\u0131n y\u00fcz\u00fcne kapad\u0131\u011f\u0131 \u015feklindeki d\u00fc\u015f\u00fcncesi, kesinlikle ikna edici olmaktan uzakt\u0131r. Hick, basit\u00e7e, kendi k\u00fclt\u00fcrel ve mezheb\u00ee s\u0131n\u0131rlamalar\u0131n\u0131n kurban\u0131d\u0131r.<\/p>\n Bu giri\u015f mahiyetindeki noktalar\u0131 ak\u0131lda tutarak, \u015fimdi as\u0131l meseleye ge\u00e7elim. Din alan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmalar yapan Rosemary Ruether gibi modern kad\u0131n yazarlar, \u2018dinde cinsiyet\u2019 \u00fczerine yap\u0131lacak konu\u015fmalar\u0131n, en ba\u015ftan, yani arketiplerden ba\u015flat\u0131lmas\u0131 gerekti\u011finde \u0131srar ederler. Bu d\u00fc\u015f\u00fcncenin akla getirdi\u011fi soru \u015fudur: Tanr\u0131ya dair imgeler, erkek ve kad\u0131n\u0131n d\u00fcnyadaki yeri hakk\u0131nda bize ne s\u00f6yler?<\/p>\n Sexism and God-Talk adl\u0131 kitab\u0131nda Ruether, Tanr\u0131n\u0131n erkek olu\u015funa i\u015faret eden H\u0131ristiyan mecazlar\u0131n\u0131n d\u00fcz kelime anlamlar\u0131 \u00fczerinden yorumlan\u0131\u015f tarzlar\u0131na itiraz eder. Ona g\u00f6re, On Emir\u2019deki putperestlik yasa\u011f\u0131, \u201cs\u00f6zsel [lafz\u00ee] resimleri de i\u00e7eriyor olmal\u0131d\u0131r. Peder kelimesi, kad\u0131n de\u011fil de erkek anlam\u0131na gelecek ve kad\u0131nlar de\u011fil de erkekler taraf\u0131ndan temsil edilecek \u015fekilde zahir\u00ee anlam\u0131yla al\u0131n\u0131rsa, bu kelime putperest\u00e7e olur.\u201d Ruether, H\u0131ristiyan \u00f6\u011fretinin Tanr\u0131 hakk\u0131nda t\u00fcm dillerin mukayeseye konu olabilece\u011fi fikrini teyid eder. Ama yine de, ona g\u00f6re, Niha\u00ee Hakikat i\u00e7in erkek terimlerinin kullan\u0131m\u0131 ve karakteristik olarak Tanr\u0131\u2019n\u0131n \u015fahsiyeti \u00fczerine H\u0131ristiyan vurgusu, muntazaman, bu t\u00fcr bir putperestli\u011fi netice vermi\u015ftir. Ruether\u2019in bu noktada \u00f6nerdi\u011fi \u00e7\u00f6z\u00fcm, kapsaml\u0131 dil kullan\u0131m\u0131d\u0131r. B\u00f6ylece, Tanr\u0131ya bazen \u2018\u0130l\u00e2he\u2019 bazen de \u2018O\u2019 (She) diye de at\u0131f yap\u0131labilir. Ruether, ku\u015fkusuz sa\u00e7ma bir \u015fekilde, \u2018\u00f6zerkli\u011fi ve c\u00fcz\u2019\u00ee iradeyi kullanmay\u0131 bir g\u00fcnah derekesine d\u00fc\u015f\u00fcren,\u2019 onun adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u015fekliyle, bir manev\u00ee \u00e7ocuksuluk erdemini te\u015fvik edece\u011fini varsayarak, \u2018ebeveyn Tanr\u0131\u2019 d\u00fc\u015f\u00fcncesine de itiraz eder.<\/p>\n Kendisinin gelene\u011fi d\u00fczeltme yetene\u011fi noktas\u0131ndaki prometheus-vari g\u00fcvenine ra\u011fmen Ruether, eski bir Katolik ilahiyat\u00e7\u0131 olan ve \u015fimdilerde, ba\u015fka birka\u00e7 etkili feminist gibi, kendisini \u2018cad\u0131\u2019 olarak tarif eden Mary Daly\u2019nin \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kabule mecbur olmu\u015ftur. Daly, Beyond God the Father (Baba Tanr\u0131\u2019n\u0131n \u00d6tesinde) adl\u0131 kitab\u0131nda, geleneksel dilin mecaz\u00ee olas\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 dahi reddeder. Baba Tanr\u0131 demenin, babalara Tanr\u0131 demek anlam\u0131na geldi\u011finde \u0131srar eder. Nitekim, Teslis\u2019i \u2018ezel\u00ee bir erkek e\u015fcinsel zevk \u00e2lemi\u2019 olarak g\u00f6r\u00fcr. D\u00fcnyan\u0131n do\u011furgan matriksi olarak Tanr\u0131, ona g\u00f6re, asl\u0131nda paradigmatik olarak di\u015fidir. Dahas\u0131, cennetin aynas\u0131 olarak d\u00fcnyan\u0131n kendisi de, \u2018meyve verdi\u011fi\u2019 i\u00e7in, di\u015fidir. Erkek unsuru ise, yabanc\u0131 kuvvettir; y\u0131k\u0131c\u0131l\u0131k, sald\u0131rganl\u0131k ve g\u00fcnaha a\u00e7\u0131lan kap\u0131d\u0131r. Daly, g\u00f6r\u00fcnen o ki, Tanr\u0131\u2019n\u0131n di\u015fi, \u2018boynuzlu\u2019 \u015feytan\u0131n ise erkek oldu\u011fu neredeyse dualistik bir anlay\u0131\u015fla meseleye yakla\u015fmaktad\u0131r. Bu cinsiyet Maniheizmi, Augustine\u2019nin erkek-merkezli bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n garip bir tersine \u00e7evrimi olarak g\u00f6r\u00fclebilir. Her\u015feye ra\u011fmen, Daly\u2019nin binlerce sat\u0131\u015f yapan kitaplar\u0131n\u0131n muazzam derecede etkili oldu\u011funu da belirtmek gerekir.<\/p>\n Ku\u015fkusuz, il\u00e2h\u00ee olanla ilgili her ifade, erkek-merkezli de\u011fil. Frans\u0131z feminist Luce Irigaray, bunun genellikle Bat\u0131da g\u00f6zlemlendi\u011fini ve Bat\u0131da \u2018her konu ve s\u00f6ylemin muhaf\u0131z\u0131 olan Tanr\u0131\u2019n\u0131n cinsiyetinin her zaman ataerkil ve erkeksi\u2019 oldu\u011funu belirtir. Ortodoksluk bile, kutsal\u2019a mecaz\u00ee cinsiyet atf\u0131nda daha aporetiktir. Venedik\u2019te Tintoretto\u2019yla yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar neticesinde bak\u0131\u015f\u0131n\u0131 anavatan\u0131 Girit\u2019in zamans\u0131z ikon-resminden, kas g\u00fcc\u00fcne dayal\u0131 Kar\u015f\u0131-Reformasyon\u2019un Toledo\u2019suna kayd\u0131ran El Greco\u2019nun resimleri, perspektif, ifade ve bi\u00e7ime verdi\u011fi \u00f6nemle, ad\u0131m ad\u0131m bir somutla\u015ft\u0131rma s\u00fcrecini yans\u0131t\u0131r. Onun ge\u00e7 d\u00f6nem \u2018Katolik\u2019 \u0130sa resimleri, il\u00e2h\u00ee olmaktan ziyade insan\u00eedir; ve bu y\u00fczden de daha insans\u0131 ve otantik olarak erkektir.<\/p>\n Bu bak\u0131mdan, bizim gelene\u011fimiz, belki \u00f6teki b\u00fct\u00fcn geleneklerden daha fazla, Bat\u0131l\u0131 bir gelenek de\u011fildir.<\/p>\n \u0130sl\u00e2m ilahiyat\u0131nda harikul\u00e2de bir \u015fekilde cinsiyetle\u015fmi\u015f bir Ul\u00fbhiyet imgesi yoktur. \u0130l\u00e2h\u00ee olan\u2019\u0131 bir bedende v\u00fccut bulma suretiyle if\u015fa eden H\u0131ristiyan ve Yahudi ilahiyat\u0131, onu bir cinsiyet i\u00e7ine yerle\u015ftirir; ve ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir \u015fekilde di\u011fer cinsiyet \u00fczerinde de h\u00fck\u00fcmde bulunur. \u0130l\u00e2h\u00ee olan\u2019\u0131n bir kitap i\u00e7inde belirtildi\u011fi \u0130sl\u00e2m ilahiyat\u0131 ise, cinsiyet hakk\u0131nda bir h\u00fck\u00fcm vermez; \u00e7\u00fcnk\u00fc kitaplar cinsiyet-d\u0131\u015f\u0131d\u0131r. \u0130l\u00e2h\u00ee olan, il\u00e2h\u00ee olarak kal\u0131r, yani cinsiyetsizdir\u2014yery\u00fcz\u00fcnde tam anlam\u0131yla kurtar\u0131c\u0131 bir bi\u00e7imde ifade edildi\u011finde bile.<\/p>\n Bu \u00f6\u011fretinin kayna\u011f\u0131, m\u00fc\u2019minler i\u00e7in sorunsuzdur. Sek\u00fcler tarih\u00e7iler, erken \u0130slam\u2019\u0131n ahitsel olarak tan\u0131mlanmam\u0131\u015f oldu\u011funun teyidi olarak, bunu farkl\u0131 bir surette g\u00f6rebilirler. \u0130l\u00e2h\u00ee olan\u2019a dair erkek-bi\u00e7imli g\u00f6r\u00fc\u015fler, \u2018Tanr\u0131\u2019n\u0131n gelini\u2019 olarak \u0130srail imgesi sebebiyle, kom\u015fu beldedeki tanr\u0131\u00e7aya-tap\u0131nma olgusuna muhafelet i\u00e7inde bir cemaat suretini alm\u0131\u015f bulunan Yahudilikte ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131. Bu, H\u0131ristiyan kilisesinde \u2018Yeni \u0130srail\u2019 ve \u2018\u0130sa\u2019n\u0131n gelini\u2019 olarak devam etti; t\u00e2 ki Kilise Babalar\u0131 ge\u00e7 antik d\u00f6nemin il\u00e2he k\u00fclt\u00fcne ve cennetten yery\u00fcz\u00fcne D\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u2019ten sorumlu tutulan \u2018kad\u0131n\u2019a sava\u015f a\u00e7ana dek. Fakat \u0130sl\u00e2m\u2019\u0131n m\u00fc\u2019min toplulu\u011fu, \u00fcmmet teriminin ilgin\u00e7 anac\u0131l t\u0131n\u0131lar\u0131na ra\u011fmen, kendisini asla feminen bir varl\u0131k olarak g\u00f6rmedi. Kurtulu\u015fun tarihine dair \u0130sl\u00e2m\u00ee anlay\u0131\u015f, Allah\u2019\u0131n erkek olarak resmedilmesini gerektirmedi.<\/p>\n Bir ilahiyat\u00e7\u0131n\u0131n duru\u015f noktas\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda; denilebilir ki, \u0130sl\u00e2m Ruether\u2019in tarif etti\u011fi zorlu\u011fu Tanr\u0131\u2019n\u0131n a\u015fk\u0131nl\u0131\u011f\u0131 (tenzih) vurgusuyla \u00f6nler. H\u0131ristiyan yorumcular\u0131n serzeni\u015fte bulunduklar\u0131 M\u00fcsl\u00fcman Tanr\u0131\u2019n\u0131n soyut olu\u015fu da, asl\u0131nda cinsiyet-tarafs\u0131z bir Tanr\u0131 imaj\u0131na izin verir. Bununla birlikte, Allah cinsiyetsiz olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, erke\u011fi \u00fcst\u00fcn tutuyor da de\u011fildir; O, basit\u00e7e, cinsiyet-\u00fcst\u00fcd\u00fcr. Bu alanda genelde H\u0131ristiyanl\u0131kta oldu\u011fundan daha az sorunu olan Yahudiler bile, bu kadar y\u00fcksek bir yoruma sahip de\u011fillerdir. Dindar Yahudiler taraf\u0131ndan her sabah ve her ak\u015fam okunan Sekizinci Takdis Duas\u0131ndaki \u015fu s\u00f6zler buna delildir: \u201cEy Babam\u0131z, bizi senin \u015eeriat\u0131na d\u00f6nd\u00fcr.\u201d Ve Tesniye, 8:6: \u201cBir adam\u0131n o\u011flunu terbiye etmesi gibi, Rabbin Allah da seni terbiye eder.\u201d<\/p>\n Allah\u2019a \u2018Baba\u2019 yak\u0131\u015ft\u0131rmas\u0131 yapan b\u00f6ylesi at\u0131flar, Eski Ahit\u2019te [Tevrat] Yeni Ahit\u2019ten [\u0130ncil] daha azd\u0131r, ama yine de epey vard\u0131r ve cinsiyete duyarl\u0131 liberal ilahiyat\u00e7\u0131lar i\u00e7in yoldaki diken gibidir. Y\u00fcz\u00fcm\u00fcz\u00fc Kur\u2019\u00e2n\u2019a \u00e7evirdi\u011fimizde ise, mecazdan s\u0131yr\u0131lm\u0131\u015f bir Uluhiyet imgesini buluruz. Tanr\u0131 sadece Allah, yani el-\u0130lah\u2019t\u0131r, tek ilaht\u0131r; asla Baba de\u011fil. Allah\u2019a m\u00fczekker zamirle at\u0131f yap\u0131l\u0131r: Allah O\u2019dur (h\u00fcve); \u00fcstelik dilbilimci ve tefsirciler bunun kinayeli bile olmad\u0131\u011f\u0131nda mutab\u0131kt\u0131rlar. Arap\u00e7a\u2019da cinsiyet yoktur; ve m\u00fczekker zamir, Arap\u00e7a\u2019da cins isimler i\u00e7in de kullan\u0131l\u0131r. Herhangi bir \u015fekilde erkek \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ima edilmez.<\/p>\n \u00c7a\u011fda\u015f \u00dcrd\u00fcnl\u00fc ilahiyat\u00e7\u0131 Hasan es-Sakkaf \u0130sl\u00e2m ilahiyat\u0131n\u0131n daima \u00e7a\u011flar\u0131n \u00f6n\u00fcnden gitti\u011fini vurgular: Allah ne hakikaten ,ne de mecaz\u00ee olarak cinsiyetle\u015fmi\u015f de\u011fildir. Kur\u2019\u00e2n bir\u00e7ok d\u00fczeyde Kitab-\u0131 Mukaddes\u2019teki g\u00f6r\u00fc\u015fleri s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr, ama aralar\u0131nda \u00e7arp\u0131c\u0131 bir farkl\u0131la\u015fma da s\u00f6zkonusudur. Kur\u2019\u00e2n\u2019da Tanr\u0131\u2019n\u0131n tasvir edili\u015fi, yeni ve iki-kutuplu bir kay\u0131ta, Doksan Dokuz \u0130sme, yani Esm\u00e2\u00fc\u2019l-H\u00fcsn\u00e2\u2019ya kaym\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Cinsiyet meselesi \u00fczerine kafa yormu\u015f bulunan M\u00fcsl\u00fcman kad\u0131nlar, san\u0131r\u0131m iyi bir nedenle, bu \u00e7arp\u0131c\u0131 noktay\u0131 yakalam\u0131\u015flard\u0131r. \u00d6rnek olarak, M\u00fcsl\u00fcman kad\u0131n yazar Sertaz Aziz \u015f\u00f6yle der:<\/p>\n \u201cBenim Allah hakk\u0131ndaki ilk fikirlerimin \u0130slam\u2019la \u015fekillenmesinden dolay\u0131 ger\u00e7ekten \u00e7ok memnunum. \u00c7\u00fcnk\u00fc, Kad\u00eer-i K\u00fclli \u015eey\u2019i cinsiyet ya da \u0131rktan, bu sayede de ataerkillikten b\u00fct\u00fcn\u00fcyle uzak surette kavrayabildim\u2026 Biz cinsel kimlikten tamamen yukar\u0131da olan bir il\u00e2h fikrinden yola \u00e7\u0131k\u0131yoruz. Dolay\u0131s\u0131yla da, ataerkillik taraf\u0131ndan olu\u015fturulan de\u011fer sisteminin b\u00fct\u00fcn\u00fcyle d\u0131\u015f\u0131nda kal\u0131yoruz.\u201d<\/p>\n<\/blockquote>\n Bu pasaj, diyalog \u00e7er\u00e7evesinde kad\u0131n meselelerine de\u011finen modern Katolik yazar Maura O\u2019Neill taraf\u0131ndan al\u0131nt\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r. Ki, hakl\u0131 olarak \u015fu sonuca var\u0131r O\u2019Neill: \u201cM\u00fcsl\u00fcmanlar, cinsiyet rollerinin in\u015fas\u0131nda, bilin\u00e7li ya da bilin\u00e7siz bir ara\u00e7 olarak bir erkek Tanr\u0131 kullanmazlar.\u201d<\/p>\n Ku\u015fkusuz, b\u00fct\u00fcn bunlar, cinsiyetin M\u00fcsl\u00fcman metafizi\u011finde olmad\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmez. Kel\u00e2m alimleri, yetkin a\u015fk\u0131nc\u0131lar [transcendentalists] olarak, cinsiyeti fiziksel-olmayan d\u00fcnyadan kovmu\u015flard\u0131. Ancak mistikler, i\u00e7kinciler [immanentists] olarak, cinsiyeti hemen her\u015feyin i\u00e7inde okurlar. H\u0131ristiyanl\u0131kta, \u00fc\u00e7l\u00fc Uluhiyette bir ili\u015fkisellik ve erkek vurgusu s\u00f6zkonusu iken; \u0130sl\u00e2m\u2019da ili\u015fkisellik Uluhiyet cihetinde yoktur, ama Esma\u00fc\u2019l-H\u00fcsn\u00e2\u2019da \u00e7ok\u00e7a vard\u0131r. Kant\u2019\u0131n tabirlerini kullan\u0131rsak, numenal Tanr\u0131 n\u00f6t\u00fcrd\u00fcr; ama buna kar\u015f\u0131l\u0131k, fenomenal Tanr\u0131, bir de\u011fil iki cinsiyet \u00fczerinden tecelli eder. \u0130sl\u00e2m\u00ee d\u00fc\u015f\u00fcncede bu gelene\u011fin \u00f6nc\u00fc iki modern alimi, her ikisi de tasavvufun dinamik kozmolojisi ile Taocu d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc aras\u0131ndaki paralellikleri \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f olan Izutsu ve Murata\u2019d\u0131r: Her ikisi de, varl\u0131\u011f\u0131, niha\u00ee olarak Bir\u2019de karar k\u0131lan z\u0131tlar aras\u0131nda dinamik bir kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131-oyun olarak g\u00f6r\u00fcr.<\/p>\n Sufi metafizik\u00e7iler, cel\u00e2l\u00ee isimler ve cemal\u00ee isimler olarak adland\u0131r\u0131lan \u0130l\u00e2h\u00ee \u0130simler aras\u0131nda \u00e7oktand\u0131r ge\u00e7erli olan bir ayr\u0131m yap\u0131yorlard\u0131. Cel\u00e2l\u00ee isimler el-Kav\u00ee, el-Cebbar, el-Hakem gibi isimleri i\u00e7erir; ve bunlar daha \u00e7ok erke\u011fe ait g\u00f6r\u00fcl\u00fcrler. Cemal\u00ee isimler, er-Rahm\u00e2n, el-Hal\u00eem, el-Ved\u00fbd ve ba\u015fka baz\u0131 isimleri i\u00e7erir ki, bunlar da arketipsel olarak di\u015fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcrler. Buradaki kritik mesele, her iki k\u00fcmenin de birbirinden \u00fcst\u00fcn g\u00f6r\u00fclemeyece\u011fidir; \u00e7\u00fcnk\u00fc hepsi de e\u015fit derecede Allah\u2019\u0131n isimleridir. V\u00e2k\u0131a, Kur\u2019\u00e2n\u2019daki esm\u00e2-i il\u00e2hiyeden bariz bir \u015fekilde en \u00e7ok g\u00f6ze \u00e7arpan\u0131, er-Rahm\u00e2n\u2019d\u0131r. Ve bu ismin a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde m\u00fcennes t\u0131n\u0131lar\u0131, bizzat Peygamber (a.s.m.) taraf\u0131ndan ifade edilmi\u015ftir. Onun \u00f6\u011fretti\u011fi rahmet (merhamet y\u00fckl\u00fc \u015fefkat), d\u00f6lyata\u011f\u0131 anlam\u0131na gelen rahim kelimesinden t\u00fcremi\u015ftir. Dolay\u0131s\u0131yla, farkl\u0131 unsurlar\u0131 ihtiva eden varl\u0131\u011fa \u015fekil verilmesini sa\u011flayan kozmik matriks (t\u00fcm temel ilkelere dayal\u0131 sistemlerde oldu\u011fu gibi), bariz bir \u015fekilde di\u015fildir; Allah an sich, cinsiyet ya da ba\u015fkaca \u00f6zellikler a\u00e7\u0131s\u0131ndan bundan hari\u00e7 kalsa da, bu b\u00f6yledir.<\/p>\n Bunu destekleyen ilave bir teyid, me\u015fhur bir hadisten gelir. Buh\u00e2r\u00ee taraf\u0131ndan bizim i\u00e7in korunmu\u015f bu hadis, Mekke\u2019nin M\u00fcsl\u00fcmanlar taraf\u0131ndan fethi s\u0131ras\u0131nda bir kad\u0131n\u0131n s\u0131cak g\u00fcne\u015fin alt\u0131nda \u00e7ocu\u011funu aramakta iken nas\u0131l oradan oraya ko\u015fu\u015fturdu\u011funu tasvir eder. Kad\u0131n sonra \u00e7ocu\u011funu bulmu\u015f ve \u201cYavrum, yavrum!\u201d diyerek sinesine bast\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Peygamber\u2019e e\u015flik edenler de bunu g\u00f6rm\u00fc\u015f ve g\u00f6zya\u015flar\u0131n\u0131 tutamam\u0131\u015flard\u0131r. Peygamber onlar\u0131n \u015fefkatini g\u00f6rmekten memnun kalm\u0131\u015f ve \u015f\u00f6yle buyurmu\u015ftur: \u201cBu kad\u0131n\u0131n \u00e7ocu\u011funa g\u00f6sterdi\u011fi \u015fefkate mi \u015fa\u015f\u0131r\u0131yorsunuz? Ruhumu elinde tutan Allah\u2019a andolsun ki, ahirette Allah O\u2019na iman eden kullar\u0131na bu kad\u0131n\u0131n o\u011fluna g\u00f6sterdi\u011finden daha fazla rahmet edecektir.\u201d<\/p>\n Ve yine: \u201cSemay\u0131 ve arz\u0131 yaratt\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn Allah y\u00fcz rahmet yaratt\u0131; ki her biri cennet ile yery\u00fcz\u00fc aras\u0131ndaki mesafe kadar b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Ve bir rahmeti de annenin \u00e7ocu\u011funa merhameti olarak yery\u00fcz\u00fcne indirmi\u015ftir.\u201d<\/p>\n Bu apa\u00e7\u0131k rahmeti fenomenal Tanr\u0131\u2019n\u0131n \u2018anac\u0131l\u2019 boyutuyla \u00f6zde\u015fle\u015ftirerek resmeden geli\u015fmi\u015f tasavvuf gelene\u011fi, al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u015fekliyle, Allah\u2019\u0131n b\u00fct\u00fcn yarat\u0131c\u0131 ve\u00e7hesini \u2018di\u015fil\u2019 olarak, ve de merhametli olarak tan\u0131mlar. Bizzat Yarat\u0131l\u0131\u015f, Rahman\u2019\u0131n nefesidir (nefes\u00fc\u2019r-Rahm\u00e2n). Yine, ikincil sebepleri reddederek il\u00e2h\u00ee kudreti tenzihte \u0131srarl\u0131 olan E\u015f\u2019ar\u00ee vesilecili\u011fi de, s\u0131rf v\u00fccuda getirilmi\u015f olmas\u0131 ger\u00e7e\u011finden hareketle, bizzat zuhurat d\u00fcnyas\u0131n\u0131 cinsiyetle\u015ftirerek mistik bir d\u00fczleme kayar. Zaten, Kur\u2019\u00e2n\u2019da da \u201cBiz her\u015feyi \u00e7iftiyle yaratt\u0131k\u201d buyurulur.<\/p>\n Tanr\u0131\u2019n\u0131n bu \u2018di\u015fi\u2019 ve\u00e7hesi, \u00f6te yandan, b\u00fcy\u00fck mistik \u015fairlerin \u00e7o\u011funun Tanr\u0131\u2019ya Leyl\u00e2\u2014il\u00e2h\u00ee sevgili\u2014diye at\u0131fta bulunmalar\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Arap\u00e7a isim olan Leyl\u00e2 \u2018gece\u2019 anlam\u0131na gelir. Leyl\u00e2, \u00f6rt\u00fcl\u00fc, gizli olan ve bilinmeyen o Allah\u2019t\u0131r ki, ya\u015fam\u0131 d\u00fcnyaya getirir ve g\u00fczelli\u011fi bir kez kendini a\u00e7\u0131\u011fa vurdu\u011funda \u00e2\u015f\u0131\u011f\u0131n g\u00f6zlerini kama\u015ft\u0131r\u0131r. Bu gelene\u011fin bir dal\u0131n\u0131 olu\u015fturan \u015fairler, maneviyat yolcusunun Sevgilide yok olmak \u00fczere aradan \u2018\u00f6rt\u00fc\u2019y\u00fc \u2014bu \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131m, yoldan \u00e7\u0131kma ve g\u00fcnah i\u00e7indir\u2014 kald\u0131rarak vecd haline ge\u00e7mesi i\u00e7in, d\u00fcr\u00fcst konu\u015fmak gerekirse, erotik bir dil kullan\u0131rlar. T\u00fcrk edebiyat\u0131nda bu \u00c2\u015f\u0131k Pa\u015fa\u2019n\u0131n lirik Garipn\u00e2me\u2019siyle ba\u015flar ve Ak\u015femseddin\u2019in o\u011flu Hamdi\u2019nin Leyla ve Mecnun dramas\u0131nda zirveye \u00e7\u0131kar. Ve mistik Arap \u015fairlerinin en b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc olan \u2018sult\u00e2nu\u2019l-\u00e2\u015f\u0131k\u00een\u2019 Kahireli \u0130bnu\u2019l-F\u00e2r\u0131d, \u015funlar\u0131 terenn\u00fcm eder:<\/p>\n Beni ay\u0131plasa da, o Sevgiliye sel\u00e2m\u0131m\u0131 ilet\u2014Sevgiliden gelen haberler, bana \u015farap gibidir.<\/p>\n Ruhumu feda ettim ben a\u015fka, ruhum O\u2019na feda olsun! K\u0131yametten \u00f6nce, benim k\u0131yametimin vakti geldi!\u2026<\/p>\n<\/blockquote>\n Burada, insan H\u0131ristiyan d\u00fc\u011f\u00fcn mistisizmini hat\u0131rl\u0131yor, ama asl\u0131nda tam tersi. D\u00fc\u011f\u00fcn mistisizminde Avila\u2019l\u0131 St. Teresa, kendini \u0130sa\u2019ya teslim etmek i\u00e7in duyusal imgeleri kullan\u0131r. Ancak yine, \u0130sa, O\u011ful Tanr\u0131 olarak, erkektir. \u0130sl\u00e2m mistisizminde ise il\u00e2h\u00ee sevgili genelde belirsiz, yahut a\u00e7\u0131k\u00e7a \u2018kad\u0131n\u2019 olarak tasvir edilir.<\/p>\n Sonu\u00e7 olarak, kel\u00e2m cinsiyeti kald\u0131r\u0131r; ama maneviyat, onu co\u015fkun bir \u015fekilde bir metafor, bir mecaz konumuna yerle\u015ftirir ve bu m\u00fcnasebetle iman ile ihsan aras\u0131nda mevcut olan ayr\u0131m\u0131n boyutlar\u0131n\u0131 ayd\u0131nlat\u0131r. \u0130man ve ihsandan sonra bu \u00fc\u00e7l\u00fcn\u00fcn sonuncusu olan ve dinin haric\u00ee bi\u00e7imlerini ihtiva eden \u0130sl\u00e2m ise, cinsiyeti varl\u0131\u011f\u0131n temel bir niteli\u011fi olarak tarif eder ve onaylar; ve bu, \u0130sl\u00e2m hukukunun ve M\u00fcsl\u00fcman hayat d\u00fcsturlar\u0131n\u0131n bir\u00e7ok \u015fart\u0131nda ifadesini bulur.<\/p>\n B\u00fcy\u00fck Misak\u2019\u0131n (M\u00ees\u00e2k-\u0131 Az\u00eem) yeniden tanzimi h\u00fckm\u00fcnde olan \u0130sl\u00e2m taraf\u0131ndan emredilmi\u015f hayat modeli, ba\u015flang\u0131\u00e7tan beri varolan temel ilkelere dayan\u0131r; ve dolay\u0131s\u0131yla, hayat\u0131 seven ve insan\u0131n hormonal ve genetik boyutlar\u0131n\u0131 tasdik eden bir modeldir. V\u00fccut, ak\u0131l ve ruh yarat\u0131lm\u0131\u015f ayn\u0131 olgunun boyutlar\u0131d\u0131r ve aralar\u0131ndaki ili\u015fkilerden \u00f6t\u00fcr\u00fc hepsi de cinsiyetle al\u00e2kal\u0131d\u0131r. \u0130nsan tabiat\u0131 bir b\u00fct\u00fcnl\u00fck i\u00e7inde alg\u0131land\u0131\u011f\u0131 m\u00fcddet\u00e7e, bir mahl\u00fbk olarak insan\u0131n ruhan\u00ee \u00f6z\u00fcn\u00fcn belli bir cinsiyete sahip olmas\u0131nda problem yoktur\u2014zaten, \u0130sl\u00e2m her bir cinsin istidad\u0131n\u0131 en \u00fcst derecede tasdik eder. Bizatih\u00ee Peygamber (a.s.m.) de, ancak bu \u0131\u015f\u0131k alt\u0131nda anla\u015f\u0131labilir: Onun erkekli\u011fi, onun b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne ve dolay\u0131s\u0131yla onun kudsiyetine i\u015faret eder. Onun kad\u0131nl\u0131\u011f\u0131 kutsamas\u0131, \u00e7ok e\u015flili\u011fi, Hz. S\u00fcleyman\u2019\u0131n erkekli\u011fini ya da di\u011fer \u0130bran\u00ee peygamberlerin, veya hatta Kri\u015fna\u2019n\u0131n erkekli\u011fini hat\u0131rlat\u0131r. O, hayat\u0131 bir b\u00fct\u00fcn olarak ya\u015fayarak, il\u00e2h\u00ee olarak tayin edilen do\u011furganl\u0131k hakikatini tamamen benimsemi\u015f ve kutsam\u0131\u015ft\u0131r. Halbuki, onun y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri s\u0131radan M\u00fcsl\u00fcmanlara g\u00f6re \u00e7ok daha a\u011f\u0131rd\u0131. Has\u00e2is, yani \u015e\u00e2ri\u2019 Te\u00e2l\u00e2\u2019n\u0131n sadece ona has k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve Suy\u00fbt\u00ee\u2019nin Has\u00e2isu\u2019l-K\u00fcbr\u00e2 kitab\u0131nda s\u0131ralanan, Hz. Peygamberin ifa etmesi gerekirken kendisine t\u00e2bi olanlar\u0131n muaf tutuldu\u011fu me\u015fakkatler ona y\u00fcklenmi\u015ftir. Tehecc\u00fcd ibadeti onun i\u00e7in zorunlu iken, di\u011fer M\u00fcsl\u00fcmanlar i\u00e7in sadece tercihe ba\u011fl\u0131 idi. O gerekti\u011finde yirmid\u00f6rt saat boyunca ya da daha uzun s\u00fcreler i\u00e7in oru\u00e7 tutmakla m\u00fckellefti (deyi\u015f yerindeyse, s\u00fcrekli oru\u00e7\u2014savmu\u2019l-vis\u00e2l); bununla birlikte, s\u0131radan m\u00fc\u2019minler sadece fecir vaktinden ak\u015fam karanl\u0131\u011f\u0131na kadar oru\u00e7 tutmakla m\u00fckellef idiler. \u0130\u015fte, bu has\u00e2is \u00e7ok zorluydu; yine de bunlar aras\u0131na geni\u015f bir \u00e7ok-e\u015flili\u011fin dahil edildi\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. Onun han\u0131mlar\u0131ndan birka\u00e7\u0131 ya\u015fl\u0131yd\u0131; Sevde, \u00dcmm\u00fc Habibe, Meymune i\u00e7in bu b\u00f6yledir, ve onlarla evlilikleri merhamet ve siyas\u00ee hikmet gibi m\u00fcstakim sebeplere binaen ger\u00e7ekle\u015fmi\u015fti; ama di\u011fer han\u0131mlar\u0131 gen\u00e7ti. \u0130ftihar vesilesi olan \u00e7ok-e\u015flili\u011fiyle Kutlu Peygamber, bedene kar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fclen H\u0131ristiyan sava\u015f\u0131n\u0131n sonuna i\u015faret ediyor, ve s\u00f6ylem olarak da cinselli\u011fin \u0130bran\u00ee peygamberlerin beyan etmi\u015f oldu\u011fu kutsal de\u011ferini yeniden teyid etmi\u015f oluyordu.<\/p>\n Bundan ayr\u0131 tutulamaz ba\u015fka bir\u015fey de, onun sava\u015f alan\u0131ndaki yi\u011fitli\u011fi idi. Onun yi\u011fitlik noktas\u0131nda kendini manen hi\u00e7e sayan tarz\u0131n\u0131n Avrupa\u2019da bir dengi yoktur: ne Tap\u0131nak \u015e\u00f6valyeleri, ne de Calatrava \u015e\u00f6valyeleri. Onun yi\u011fitli\u011fi, daha \u00e7ok, Kri\u015fna\u2019n\u0131n sava\u015f\u00e7\u0131 kutsall\u0131\u011f\u0131n\u0131, ya da orta \u00e7a\u011f Japon bu\u015fhido\u2019sunu \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131r\u0131r. Samuray ahl\u00e2k\u0131, sessizlik, asker\u00ee m\u00fckemmellik ve bir sevgiliye \u00e2\u015f\u0131k olmay\u0131 e\u015fit derecede ve bilgece kayna\u015ft\u0131r\u0131r: bir\u00e7ok Avrupal\u0131ya S\u00fcnnetin en yabanc\u0131 ve anla\u015f\u0131lmaz gelen boyutunu ayd\u0131nlatan, erkekli\u011fin harikul\u00e2de bir ifadesi…<\/p>\n Ve bu, bizi ba\u015fka bir soruya g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. Feministler, eski H\u0131ristiyan bek\u00e2rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n (evlenmeme yemininin) ve kad\u0131nlar\u0131n \u2018\u015feytan\u0131n ge\u00e7idi\u2019 oldu\u011fu inanc\u0131n\u0131n, ten korkusundan ileri geldi\u011fine i\u015faret ederler. Bu, ku\u015fkusuz, \u201cEvlilik benim s\u00fcnnetimdir ve benim s\u00fcnnetimi terkeden benden de\u011fildir\u201d hususunu \u0131srarla vurgulayan bir hadis varken \u0130sl\u00e2m\u00ee k\u00fclt\u00fcr\u00fcn sahiplenebilece\u011fi bir\u015fey olamaz; ki bu hadis, Kilise Pederlerinin bakire m\u00fckemmelli\u011fini tercih etmelerinden dolay\u0131 problemli bulduklar\u0131 i\u015flevsel kad\u0131nl\u0131\u011f\u0131 y\u00fccelten bir evlilik tan\u0131m\u0131 ta\u015f\u0131r. Bununla birlikte, bek\u00e2rl\u0131k taraftarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n, \u201cEvlenen bir kimse d\u00fcnyaya meyletmi\u015ftir\u201d diyen Ebu S\u00fcleyman ed-D\u00e2r\u00e2n\u00ee\u2019yle birlikte, ikinci ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ku\u015fak M\u00fcsl\u00fcman zahidler aras\u0131nda geli\u015fti\u011fi de do\u011frudur. Yine de, bu t\u00fcr bir hassasiyet, Tor Andrae\u2019nin g\u00f6sterdi\u011fi gibi, bek\u00e2rl\u0131k gayretinin H\u0131ristiyan manast\u0131r etkisinden kaynakland\u0131\u011f\u0131 eski zahid \u00e7evrede vard\u0131, ve sonradan normatif tasavvuf dalgas\u0131yla etkisizle\u015ftirildi. Nitekim, y\u00fcksek Orta \u00c7a\u011f \u0130sl\u00e2m\u0131\u2019nda, kutsall\u0131k ve bek\u00e2rl\u0131\u011f\u0131n birlikteli\u011fi tahayy\u00fcl edilemezdi, ve Allah\u2019\u0131 arzulayan \u00e7ok az kimse bek\u00e2r kalmay\u0131 tercih etmi\u015fti: \u0130bn Teymiyye, istisnalar\u0131n istisnas\u0131yd\u0131.<\/p>\n De\u011ferlerin bu evrimi, yine erken H\u0131ristiyanl\u0131ktaki durumla da paralellik arzeder. Bu noktada akademik \u00e7evrede ilk H\u0131ristiyanlar\u0131n kad\u0131n\u0131n konumunu y\u00fckseltti\u011fi ya da d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc \u00fczerine hararetle yap\u0131lan bir tart\u0131\u015fmadan s\u00f6z edilebilir. Peter Brown ve bir\u00e7ok feminist, bu tart\u0131\u015fmada ikinci g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc savunur. Ben Witherington\u2019\u0131n g\u00f6zlemine g\u00f6re, Luka \u0130ncili ile Resullerin \u0130\u015fleri gibi ge\u00e7 d\u00f6nem Yeni Ahit metinleri kad\u0131nlar i\u00e7in iyile\u015ftirilmi\u015f bir rol\u00fcn savunuculu\u011funu yapar ve ilk H\u0131ristiyanlar\u0131n tav\u0131rlar\u0131n\u0131 bi\u00e7imlendirmi\u015f olan rabbinik (ve bu bak\u0131mdan, peygamber-sonras\u0131) normlardan bir kopu\u015fu ifade eder. Bununla birlikte, \u0130sa vahye ve \u00f6zelde merhamet y\u00fckl\u00fc bir kal\u0131p i\u00e7erisinde onun yorumlar\u0131na sad\u0131k bir Yahudi peygamber oldu\u011funa g\u00f6re, Pavlus\u2019un mektuplar\u0131n\u0131 tefsir eden baz\u0131 yazarlar\u0131n eski zaman dinlerinden ithal ettikleri kadim Helenik kad\u0131n d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda alabora olan ilk \u0130sa cemaatinde i\u00e7tenlik y\u00fckl\u00fc kad\u0131n-taraftar\u0131 olas\u0131l\u0131klar\u0131n mevcut oldu\u011funu farzetmek akla uygundur\u2014nitekim, Foucault, History of Sexuality (Cinselli\u011fin Tarihi) ba\u015fl\u0131kl\u0131 eserinin ikinci cildinde buna i\u015faret etmi\u015ftir.<\/p>\n Benzer bir a\u015f\u0131nman\u0131n, \u0130sl\u00e2m sosyal tarihinde ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 da s\u00f6ylenebilir. Ne var ki, kritik bir \u015fekilde, bu \u00e7ok daha az bir oranda olmu\u015ftur ve gerisindeki bir dizi nedeni, dikkatli bir bak\u0131\u015fla izah etmek gerekir.<\/p>\n Evvel\u00e2, yukar\u0131da da belirtilen, Kutsal Metinlerde Uluhiyete erkek cinsiyeti izafe edilmesini red olgusu, tart\u0131\u015fmas\u0131z bir \u015fekilde temelinde kad\u0131n-korkusu olan gelene\u011fi sarst\u0131. Yarat\u0131l\u0131\u015ftaki t\u00fcm \u00e7ift-kutupluluklar\u0131n arketipleri olarak Esma\u00fc\u2019l-H\u00fcsna \u00f6\u011fretisi, teomorfizmin erkekler lehine tek bir cinsiyete sahip olmas\u0131 gerekti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesini \u00f6nledi. Aksine, teomorfizmin do\u011fru tan\u0131mlanmas\u0131, cinsiyetin de do\u011fru tan\u0131mlanmas\u0131 anlam\u0131na geldi\u011fi tam olarak anla\u015f\u0131ld\u0131.<\/p>\n \u0130kinci olarak, \u2018kad\u0131n\u2019 kelimesi bir\u00e7ok Kilise Pederi taraf\u0131ndan g\u00fc\u00e7l\u00fc bir arzu (\u00f6zellikle de cinsel arzu) anlam\u0131nda bir metafor olarak kullan\u0131l\u0131yordu; ve eski H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131n evlilikten daha y\u00fcksek bir davet olarak s\u00fcrekli bek\u00e2rl\u0131\u011f\u0131 tercih etmesi, kad\u0131nlara kar\u015f\u0131 \u00f6zel bir tav\u0131r tak\u0131n\u0131lmas\u0131n\u0131 gerektirmi\u015fti. Burada model olarak al\u0131nan ki\u015fi, ku\u015fkusuz, Kilise muhayyilesinde tasvir edilip yorumland\u0131\u011f\u0131 \u015fekliyle, \u0130sa\u2019n\u0131n kendisiydi. \u0130sl\u00e2m ise, bunun tam z\u0131dd\u0131 olarak, Semitik n\u00fcb\u00fcvvet \u00e7izgisinin asl\u00ee, ve ayn\u0131 zamanda S\u00fcleyman-vari, \u00e7ok-e\u015fli, yi\u011fit peygamber modelinin bir versiyonunu muhafaza etti. Geoffrey Parrinder\u2019\u0131n i\u015faret etti\u011fi gibi, cinsiyeti olumlayan dinler di\u015filik ilkesinin y\u00fcksek stat\u00fcs\u00fcn\u00fc de onaylamaya e\u011filimlidirler; ve ba\u015flang\u0131c\u0131ndan itibaren \u0130sl\u00e2m, kad\u0131n bedeni ve ruhunun hi\u00e7bir surette manev\u00ee hayat a\u00e7\u0131s\u0131ndan onur k\u0131r\u0131c\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulam\u0131\u015ft\u0131r. Peygamber (a.s.m.), gecenin b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131nda k\u00fc\u00e7\u00fcc\u00fck odas\u0131nda ibadet ederdi; ve secdeye giderken kendine yer a\u00e7mak i\u00e7in gen\u00e7 e\u015fi \u00c2i\u015fe\u2019nin ayaklar\u0131n\u0131 kenara \u00e7ekerdi. S\u00fcryan\u00ee bir ke\u015fi\u015fin \u0131ss\u0131z h\u00fccresindeki ibadetlerinde asla yeri olmayacak bir durum!<\/p>\n \u00d6te yandan, \u0130sl\u00e2m\u2019\u0131n arketipsel kal\u0131plar\u0131, kendine \u00f6zg\u00fc bir bi\u00e7imde, mevcut ar\u0131nm\u0131\u015fl\u0131k d\u00fcsturlar\u0131n\u0131n tashihine de \u00f6nayak olur. Genelde feministler bu kal\u0131plar\u0131 kad\u0131n d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n i\u015fareti olarak g\u00f6r\u00fcrler. S\u00f6zkonusu i\u015faretler, Rus Ortodokslar\u0131n \u00e2detli kad\u0131nlar\u0131 \u015farap ve ekmek yeme ayinine kabulde g\u00f6sterdikleri teredd\u00fctte oldu\u011fu gibi, H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131n dallar\u0131nda da vard\u0131r. Yahudilikte bu konu, \u00e7ok daha tafsilatl\u0131d\u0131r. \u00d6yle ki, \u00e2det g\u00f6ren kad\u0131n ay\u0131n sadece yar\u0131s\u0131nda cinsel olarak haz\u0131rd\u0131r. Ar\u0131nm\u0131\u015f say\u0131lmalar\u0131 i\u00e7in \u00f6zel hamamlar \u015fartt\u0131r.<\/p>\n Bu, \u00e7ok eski ve yayg\u0131n olarak g\u00f6zlenen bir tabuyu yans\u0131t\u0131r ve ona kar\u015f\u0131l\u0131k gelir. Mesel\u00e2, baz\u0131 ilkel toplumlarda kad\u0131nlar \u00e2det vakitlerinde kocalar\u0131n\u0131n evinden uzakla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131rlar. Etiyopya\u2019daki Galla kabileleri, \u00e2det g\u00f6ren kad\u0131nlar i\u00e7in \u00f6zel kul\u00fcbeler yaparlar. Bug\u00fcn bile, kad\u0131nlar\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131na ciddi engeller baz\u0131 yasalarda onaylan\u0131r: \u00d6rne\u011fin, modern Frans\u0131z hukuku bile, \u00e2det-\u00f6ncesi a\u015f\u0131r\u0131 gerilimi ge\u00e7ici bir cinnet bi\u00e7imi olarak tan\u0131mlar.<\/p>\n \u0130sl\u00e2m, bu konuda kadim ve S\u00e2m\u00ee uygulamay\u0131 korumu\u015ftur, ama \u00e7ok daha hafif surette ve yarg\u0131lay\u0131c\u0131 olmayan bir bi\u00e7imde. Bu hususta Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n ikinci suresinin 220. \u00e2yetinde \u015f\u00f6yle buyurulur:<\/p>\n \u201cSana kad\u0131nlar\u0131n ay halini sorarlar. De ki: O, bir rahats\u0131zl\u0131kt\u0131r. Bu sebeple ay halinde olan kad\u0131nlardan uzak durun. Temizleninceye kadar onlara yakla\u015fmay\u0131n.\u201d<\/p>\n<\/blockquote>\n Burada kastedilen \u015fey, s\u00fcnnette vuzuha kavu\u015fturulur. Bir hadis rivayetine g\u00f6re:<\/p>\n \u00c2i\u015fe yataktan aniden s\u0131\u00e7ray\u0131p yerini terketmeden \u00f6nce, bir \u00f6rt\u00fcn\u00fcn alt\u0131nda Res\u00fblullah\u2019la birlikte yat\u0131yordu. Res\u00fblullah, \u2018Sorun nedir? Ay halinde misin?\u2019 diye sordu. O da \u2018Evet\u2019 dedi. Bunun \u00fczerine Peygamber, \u2018Beline kadar s\u0131k\u0131ca bir altl\u0131k giy ve yata\u011fa d\u00f6n\u2019 buyurdu.<\/p>\n<\/blockquote>\n Bu hadiste kad\u0131nlar\u0131n tabiat\u0131nda olan s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz rahats\u0131zl\u0131\u011f\u0131n yans\u0131malar\u0131 vard\u0131r, ama \u00e7ok daha hafifletilmi\u015f haldedirler. \u0130sl\u00e2m\u2019\u0131n tabi\u00eeli\u011fi, s\u00fcrekli olarak \u015funu savunur: Kudsiyet, insan i\u00e7g\u00fcd\u00fclerinin bast\u0131r\u0131lmas\u0131ndan de\u011fil, onlar\u0131n bir nizam alt\u0131nda teyidinden h\u00e2s\u0131l olur. Bu sebepten, kad\u0131nlara her ay\u0131n birka\u00e7 g\u00fcn\u00fcnde namaz ve oru\u00e7 gibi ibadetlerden geri durma izni verilir. Baz\u0131 feministler bunu kad\u0131n maneviyat\u0131n\u0131n bir noksanl\u0131\u011f\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcrler; M\u00fcsl\u00fcman kad\u0131n ilahiyat\u00e7\u0131lar ise bunu sayg\u0131 y\u00fckl\u00fc bir tan\u0131ma olarak anlarlar; Rukiye Maksud gibi ba\u015fka baz\u0131lar\u0131 ise, onu zor bir zamanda din\u00ee g\u00f6revlerden azad olup ferahlama olarak yorumlarlar. Ancak, unutmamak gerekir ki, bu muafiyetin anlam\u0131, ya \u015f\u00fcpheci ya da a\u015f\u0131r\u0131 \u015fefkatli tefsirler sebebiyle, b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir yorumdan uzakla\u015f\u0131larak kolayl\u0131kla yap\u0131bozumuna u\u011frayabilir.<\/p>\n M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n vurgulad\u0131\u011f\u0131 \u015fey, \u0130sl\u00e2m\u2019\u0131n kad\u0131nlara erkeklerin de e\u015fit derecede y\u00fck\u00fcml\u00fc oldu\u011fu iman\u0131n temel gereklerini yerine getirdikleri \u00f6l\u00e7\u00fcde de\u011fer verdi\u011fidir: Her ay birka\u00e7 g\u00fcnl\u00fck tatil, bu temel ilkeyi iptal etmeyen pragmatik ve kerem y\u00fckl\u00fc bir muafiyet olarak de\u011ferlendirilir. Nitekim, \u0130sl\u00e2m\u2019\u0131n be\u015f temel \u015fart\u0131 cinsiyetle s\u0131n\u0131rlanm\u0131\u015f de\u011fildir. Benzer \u015fekilde, \u0130sl\u00e2m kad\u0131n eri\u015fimine kapal\u0131 kutsal alanlar kurmaz. Kad\u0131nlar Kutsal K\u00e2be\u2019ye girebilirler ve girerler. Halbuki, Kud\u00fcs\u2019teki Tap\u0131na\u011f\u0131n \u0130\u00e7 Avlusu, Romal\u0131lar taraf\u0131ndan y\u0131k\u0131lmadan \u00f6nce, kad\u0131nlara yasakt\u0131\u2014\u015fayet girme te\u015febb\u00fcs\u00fcnde bulunurlarsa, cezas\u0131 \u00f6l\u00fcmd\u00fc. Ancak, M\u00fcsl\u00fcman himayesi alt\u0131nda kad\u0131nlara da a\u00e7\u0131ld\u0131. Bu bak\u0131mdan, h\u00e2l\u00e2 daha Semav\u00ee \u015eehri sembolize eden ve Mirac\u2019\u0131n arz\u00ee noktas\u0131na i\u015faret eden Kubbet\u00fc\u2019s-Sahr\u00e2, bu alt\u0131n yap\u0131, Cumalar\u0131 yaln\u0131z kad\u0131nlara tahsis edilir, t\u00e2 ki erkekler yak\u0131ndaki Mescid-i Aks\u00e2\u2019da ibadet etsinler. Ba\u015fka yerlerde oldu\u011fu gibi, bu mek\u00e2nda da, kad\u0131nlar ve erkekler cemaatle yap\u0131lan ibadet esnas\u0131nda birbirlerinden ayr\u0131l\u0131rlar. Bunun sebebi yine pragmatik bir nedendir: genellikle fiziksel temas da gerektiren ibadet s\u0131ras\u0131nda erkekler ile kad\u0131nlar\u0131n birbirine kar\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n hemencecik zihni ve ilgiyi ba\u015fka tarafa \u00e7ekmesi ihtimali.<\/p>\n Kad\u0131nlar kutsal yerlere girebilir; ama liderlik ayr\u0131cal\u0131\u011f\u0131nda durum ne peki? E\u011fer kad\u0131nlar Yahudilikte Tevrat\u2019a yakla\u015fam\u0131yor ve H\u0131ristiyanl\u0131kta ekmek ve \u015farap ayinini y\u00f6netemiyorlarsa, \u0130sl\u00e2m\u2019daki muafiyetler de kad\u0131nlar\u0131 benzer \u015fekilde s\u0131n\u0131rlam\u0131\u015f olmuyor mu?<\/p>\n Burada \u0130sl\u00e2m, kad\u0131nlar\u0131n kutsal mek\u00e2nlara girebilmesini, onlar\u0131n i\u00e7erisinde \u00e7\u0131nlayan Kel\u00e2mullah\u2019\u0131n kendisine do\u011fru geni\u015fletir. \u0130sl\u00e2m \u015feriat\u0131 i\u00e7in, Kitab\u2019da yer alan s\u00f6zler, kad\u0131n\u0131n dokunmas\u0131na ve til\u00e2vet etmesine a\u00e7\u0131kt\u0131r. Sembolik a\u00e7\u0131dan, ilk Kur\u2019\u00e2n metnine nezaret g\u00f6revi, bir erke\u011fe de\u011fil, Peygamber\u2019in han\u0131m\u0131 Hafs\u00e2\u2019ya havale edilmi\u015ftir.<\/p>\n \u0130badetlerin topluluk olarak yap\u0131lmas\u0131yla ilgili olarak ise, kad\u0131nlar\u0131n din adam\u0131 olarak atanma ve kutsanmalar\u0131 tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n \u0130sl\u00e2m\u2019da bir kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 yoktur. Bunun do\u011frudan bir sebebi, \u0130sl\u00e2m erkek ya da kad\u0131n hi\u00e7 kimseyi din adaml\u0131\u011f\u0131na atamamas\u0131d\u0131r. Bizim ba\u015flang\u0131\u00e7taki Elest\u2019imizin hat\u0131ras\u0131 ve ruhlar \u00e2leminde verdi\u011fimiz b\u00fcy\u00fck s\u00f6z\u00fc, Misak-\u0131 Az\u00eem\u2019i teyidimiz, hepimiz \u00fczerine ba\u015fka dinlerde din adamlar\u0131na verilen r\u00fctbeleri zaten tevdi etmi\u015ftir. Ve bu r\u00fctbeler, bizim Misak-\u0131 Az\u00eem\u2019i teyid ve tasdikimiz \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde ge\u00e7erlidir.<\/p>\n \u0130mam arac\u0131 konumunda de\u011fildir; ama manev\u00ee lider, m\u00fcridleri i\u00e7in dua ederek ve zikir teknikleri \u00f6nererek bunu yapabilir. Modern Vehhab\u00ee aktivizminin ka\u00e7\u0131namad\u0131\u011f\u0131 kad\u0131n-kar\u015f\u0131t\u0131 hu\u015funetin bir tezah\u00fcr\u00fc olarak, b\u00f6ylesi aktivistlerin nezdinde s\u00fbf\u00ee \u015feyhi h\u00fcrmete l\u00e2y\u0131k bir sima de\u011fil, tam aksine defterinin d\u00fcr\u00fclmesi gereken bir simad\u0131r. Tasavvuf, ve \u0130sl\u00e2m\u00ee maneviyat\u0131n ba\u015fka birka\u00e7 bi\u00e7imi, s\u0131k s\u0131k dinin tam anlam\u0131yla zahir\u00ee bi\u00e7imlerinde bulunmayan tarzlara kad\u0131nlar\u0131n da intibak\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r: mesel\u00e2, m\u00fcridlerinin formasyon kazanmas\u0131nda ve ir\u015fad\u0131nda olabildi\u011fine etkili bir ki\u015fi olan, ve \u00e7ok zaman birey ve toplum i\u00e7in cami imam\u0131ndan daha \u00f6nemli bir i\u015flev g\u00f6ren s\u00fbf\u00ee \u015feyhi, her iki cinsten de olabilir. \u00c7a\u011fda\u015f L\u00fcbnanl\u0131 kad\u0131n evliya F\u00e2t\u0131ma el-Ye\u015fr\u00fbtiyye, g\u00f6ze \u00e7arpan ve etkili bir \u00f6rnektir, ama ba\u015fka bir\u00e7oklar\u0131 da vard\u0131r. Camilerin aslen bir erkek mek\u00e2n\u0131 haline gelmi\u015f oldu\u011fu bu M\u00fcsl\u00fcman toplumlar\u0131nda, bir peygamber ya da evliya t\u00fcrbesi, kad\u0131nlar i\u00e7in onlar\u0131n\u2014Irigaray\u2019\u0131n diyebilece\u011fi gibi, d\u00fcz bir \u00e7izgide de\u011fil, ancak kapal\u0131 dairelerde geli\u015fen\u2014duygusal maneviyat\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k verecek kad\u0131nlara mahsus bir kutsal mek\u00e2n ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lar. Filistinli kad\u0131nlar i\u00e7in baz\u0131 Peygamber t\u00fcrbelerinin \u00f6nemi, bu \u00e7er\u00e7evede \u00e7ok kere belirtilmi\u015ftir. Kad\u0131n\u0131n kamusal alanda g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne y\u00f6nelik \u00f6fkesiyle tan\u0131nan Vehhab\u00eelik, bir paradigma olarak de\u011fil de bir istisna olarak kabul etti\u011fi Medine\u2019deki t\u00fcrbe haricinde, bu t\u00fcr zeminleri bast\u0131rmaya u\u011fra\u015f\u0131r.<\/p>\n T\u00fcm bunlara ra\u011fmen, olas\u0131 bir kad\u0131nlar\u0131n imaml\u0131\u011f\u0131 meselesi, kad\u0131nlar\u0131n \u00e7ok az\u0131 bu muallak konuma talip olsa da, son y\u0131llarda birka\u00e7 toplulukta tart\u0131\u015fma konusu yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bir cami imam\u0131, bir rahip gibi arac\u0131 otorite iddias\u0131nda bulunamaz: o, il\u00e2h\u00ee otoriteyi payla\u015fmaz, ancak durup beklemek, ibadet edenlerin hareketlerini koordine etmek ve cemaatin birli\u011fini temsil etmek i\u00e7in vard\u0131r. Baz\u0131 k\u00fclt\u00fcrlerde papazlar\u0131n dan\u0131\u015fmanl\u0131k yapmas\u0131 gibi, imam da ekstra bir i\u015flev g\u00f6rebiliyorsa da, bu, dini esaslara ait bir \u015fart de\u011fildir. S\u00fcnn\u00ee \u0130sl\u00e2m\u2019\u0131n d\u00f6rt mezhebi de, e\u011fer cemaat i\u00e7inde erkek varsa, imam\u0131n erkek olmas\u0131 gerekti\u011fini beyan eder. Yok, e\u011fer sadece kad\u0131nlar varsa, o zaman bir\u00e7ok klasik \u00e2lim kad\u0131nlar\u0131n imaml\u0131\u011f\u0131na cevaz verir ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de genel olarak bu yakla\u015f\u0131m h\u00e2kimdir. Sonu\u00e7 olarak, kad\u0131nlar ibadette erkeklere liderlik edemezler. Asl\u0131nda Kur\u2019\u00e2n\u2019da veya hadislerde bunu a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koyan bir ifade yoktur: bu, daha \u00e7ok bu noktadaki Orta \u00c7a\u011f konsens\u00fcs\u00fcn\u00fcn bir \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Ve \u00e7ok az ki\u015fi, bu konsens\u00fcs\u00fc sorgulama \u00e7abas\u0131nda bulunmu\u015ftur. Bunlar aras\u0131nda en me\u015fhuru \u0130bn Arab\u00ee\u2019dir ki, kad\u0131nlar\u0131n ibadette erkeklere imaml\u0131k etme hakk\u0131 oldu\u011funu savunur. Pratikte, M\u00fcsl\u00fcman d\u00fcnyadaki kad\u0131n aktivistler de, bu meseleyle pek ilgili g\u00f6z\u00fckmemektedirler. Bunun sebebi, imaml\u0131kta i\u00e7kin bir prestij ve otoritenin bulunmamas\u0131d\u0131r. Bir kimse, bir cami imam\u0131 olmadan da din\u00ee bir lider olabilir. Buna \u00f6rnek olarak, mesel\u00e2 modern M\u0131s\u0131r\u2019da me\u015fhur ilahiyat\u00e7\u0131lardan Bint e\u015f-\u015e\u00e2ti\u2019, yahut \u00dcmm\u00fc Hani, \u00c2i\u015fe el-Be\u2019uniyye ve Kerime el-Merveziyye gibi bir\u00e7ok Orta \u00c7a\u011fl\u0131 selefi verilebilir.<\/p>\n Buraya kadarki tart\u0131\u015fma, metafizik alandan a\u015fa\u011f\u0131ya inerek \u015feriata dair hususlara temas etmi\u015ftir. Teolojik olarak, g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi, \u0130sl\u00e2m pratik sosyal yap\u0131lar\u0131nda bir ayr\u0131ma gitmesine ra\u011fmen, erkek ve di\u015fi ilkelerinin e\u015fitli\u011fini teyid etme e\u011filimindedir. Bu paradoksu anlamak, \u0130sl\u00e2m\u2019\u0131n rolleri yukar\u0131dan de\u011fil, a\u015fa\u011f\u0131dan kuran cinsiyet felsefesinin \u00f6z\u00fcn\u00fc anlamaya ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n Kad\u0131nlar\u0131n i\u015flevleri, M\u00fcsl\u00fcman d\u00fcnyada ve M\u00fcsl\u00fcman tarihinde \u00e7ok de\u011fi\u015fkenlik g\u00f6sterir. K\u00f6yl\u00fc topluluklar\u0131nda kad\u0131nlar ev d\u0131\u015f\u0131nda \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlard\u0131; halbuki, kent elitleri aras\u0131nda kad\u0131nl\u0131k, \u00e7ok daha yo\u011fun olarak evde ya\u015fan\u0131r. Di\u011fer taraftan, kamusal alan b\u00fct\u00fcn\u00fcyle cinsiyet-d\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Ve bu, beyaz rengin erkekli\u011fe, siyah\u0131n (yani mahremiyetin, K\u00e2be\u2019nin, dolay\u0131s\u0131yla semav\u00ee Leyl\u00e2\u2019n\u0131n) di\u015fili\u011fe i\u015faret etti\u011fi erkek ve kad\u0131nlar\u0131n yar\u0131-monastik k\u0131yafetiyle simgelenir. Evin \u00f6zel alan\u0131nda bu simgeler bir kenara b\u0131rak\u0131l\u0131r ve, kavumas alan ne kadar vakur ve kutupla\u015fm\u0131\u015f ise, ev tam aksine o kadar renkli bir hal al\u0131r. Cinsiyeti kutsal i\u015faret olarak tan\u0131may\u0131 reddeden ama rastgele erotik sinyaller g\u00f6ndermekten zevk alan modernite, kamusal alan\u0131 renklendirerek ve kaba bir \u015fekilde \u2018yarg\u0131lay\u0131c\u0131\u2019 buldu\u011fu cinsiyet ayr\u0131m\u0131n\u0131n t\u00fcm bakiyelerine sava\u015f a\u00e7arak, kamusal alan\u0131 \u2018evcil\u2019le\u015ftirir.<\/p>\n M\u00fcsl\u00fcmanlar i\u00e7in, yeni feminizmdeki manidar bir geli\u015fme, yenilenmi\u015f m\u00fcstakillik arzusudur. Bo\u015fanma y\u00fck\u00fcn\u00fcn her zaman kad\u0131n\u0131n \u00fczerinde oldu\u011fu e\u015fitlik\u00e7i sosyal s\u00f6zle\u015fmeler krizi \u00fczerine fikir y\u00fcr\u00fcterek, Daly ve bir\u00e7oklar\u0131 erkeklerle temas\u0131 reddederler ve bir k\u0131zkarde\u015flik irfan\u0131 ad\u0131na kale gibi \u2018kad\u0131n alanlar\u0131\u2019 olu\u015fturulmas\u0131n\u0131 savunurlar. Bu, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n faydas\u0131na de\u011fildir. Her iki cinse de \u015f\u00fcphe y\u00f6nelten bu yorum, Kur\u2019\u00e2n\u00ee a\u00e7\u0131dan din-d\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Allah, varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildiren bir \u00e2yet olarak, \u201csize kayna\u015fman\u0131z i\u00e7in, kendisiyle huzur bulaca\u011f\u0131n\u0131z, aran\u0131zda sevgi ve merhamet peyda etti\u011fi kendi cinsinizden e\u015fler yaratm\u0131\u015ft\u0131r\u201d (30:21). Bununla birlikte, feminist m\u00fcstakillik talebi es ge\u00e7ilmemelidir; hatta bu talep bir bak\u0131ma \u0130sl\u00e2m\u2019\u0131n bu konudaki yakla\u015f\u0131m\u0131yla bulu\u015fturulabilir.<\/p>\n Cinsel Farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n Eti\u011fi adl\u0131 kitab\u0131nda Irigaray, belli bir d\u00fczeyde cinsel e\u015fitli\u011fe sebep olan ve cinsiyet fark\u0131n\u0131 n\u00f6tralize eden erkekler taraf\u0131ndan kurulmu\u015f teknolojik i\u015fyerini su\u00e7lar. Rekabet edebilmek i\u00e7in, kad\u0131nlar ba\u015far\u0131-odakl\u0131 erke\u011fin \u2018kariyer vizyonu\u2019nu benimsemek, dolay\u0131s\u0131yla bir kad\u0131n\u0131 kad\u0131n yapan \u00f6zelliklerinden vazge\u00e7mek zorundad\u0131rlar. Ki bunu \u00e7\u0131kar \u00fczerine kurulu, kad\u0131n-kar\u015f\u0131t\u0131, hatta cinsiyet-kar\u015f\u0131t\u0131 kamusal ticaret alan\u0131 ad\u0131na yapmal\u0131d\u0131rlar. Irigaray, ayr\u0131ca \u2018son y\u0131llardaki cinsel \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin yeni bir cinsiyet eti\u011fi tesis edemedi\u011fi\u2019ni ve kad\u0131nlar\u0131n bundan birinci derecede zarar g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ekler. Gelgelelim, bu soruna kar\u015f\u0131 asi feminizm, \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc \u201cbir s\u0131\u011f\u0131nak ya da kendilerine ait bir b\u00f6lge te\u015fkil edilmesinde aramaz. Peki, b\u00f6ylesi bir kad\u0131n s\u0131\u011f\u0131na\u011f\u0131n\u0131 ya da cinsiyet farklar\u0131n\u0131 g\u00f6zeten bir b\u00f6lgeyi biz nas\u0131l te\u015fkil edebiliriz?\u201d Bu sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde \u0130sl\u00e2m\u2019\u0131n \u00e7ok \u00f6nemli katk\u0131lar\u0131 olabilir, ama Irigaray hayal k\u0131r\u0131c\u0131 ve kesinlikle beyhude bir \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerir. Ve Levinas gibi, o da a\u015fkta bir devrim, uzla\u015fma i\u00e7inde k\u00f6k salan \u2018sosyal ve k\u00fclt\u00fcrel farkl\u0131l\u0131ktan has\u0131l olacak bir do\u011furganl\u0131k,\u2019 yeni bir beden dili, ve erkekler taraf\u0131ndan di\u015fili\u011fin ayr\u0131 tabiat\u0131na de\u011fer verilmesi talebinde bulunur.<\/p>\n Irigaray\u2019\u0131n cinsiyet farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00fczerine yeni molek\u00fcler genetik ara\u015ft\u0131rmalar\u0131yla da desteklenen erkek mizac\u0131n\u0131n de\u011fi\u015febilme kabiliyeti hususundaki k\u00f6t\u00fcmserli\u011fi, bir h\u00fcsn\u00fckuruntudan ibarettir ve erkekler ile kad\u0131nlar aras\u0131nda sahici bir m\u00fc\u015ftereklik sa\u011flama gibi bir katk\u0131da bulunmaz. Bununla birlikte, Irigaray\u2019\u0131n te\u015fhisini onun da a\u00e7\u0131k\u00e7a hasretini \u00e7ekti\u011fi daha ahl\u00e2k\u00ee ve daha manev\u00ee bir \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00e7er\u00e7evesine yerle\u015ftirebiliriz. \u201cBizim toplumlar\u0131m\u0131z\u201d der Irigaray, \u201cerkekler-kendi-aras\u0131nda (l\u2019entre-hommes) \u00fczerine kuruludur. Bu d\u00fczende, kad\u0131nlar etrafa sa\u00e7\u0131lm\u0131\u015f ve s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f atomlar olarak kal\u0131yorlar.\u201d Fakat dikkate al\u0131nmak i\u00e7in hayk\u0131ran rakip bir k\u00fclt\u00fcrel ekonomi mevcuttur.<\/p>\n Geleneksel olarak, \u0130sl\u00e2m\u00ee kamusal alan, aslen beyazla simgelenen erkekler taraf\u0131ndan \u2018l\u2019entre-hommes\u2019 olu\u015fturulur ve \u00f6znelle\u015ftirilir. Var olduklar\u0131 zaman zarf\u0131nda dahi bir t\u00fcr yokluklar\u0131n\u0131 ima eden siyah renkle simgelenen kad\u0131nlar ise, kamusal alanda sayg\u0131n bir misafir konumundad\u0131rlar. Di\u011fer taraftan, temel ilkeler ve \u00f6zellikle \u015feriata uygun akrabal\u0131k modelleri \u00fczerinde yerle\u015fik \u0130sl\u00e2m toplumu, kad\u0131nlar\u0131 \u2018etrafa sa\u00e7\u0131lm\u0131\u015f ve s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f atomlar\u2019 konumuna indirgemeyi kesinlikle reddeder. Bundan dolay\u0131, kad\u0131nlar i\u00e7in paralel bir entre-femmes alan\u0131 olu\u015fturur. Bu kez erkeklerin misafir konumunda oldu\u011fu ve erkekler alan\u0131yla tarifi yap\u0131lm\u0131\u015f formel yollarla kesi\u015fen bu alternatif alan, kad\u0131nlar i\u00e7in modern ve postmodern ortamlarda bulunmayan bir sosyal ortam husule getirir. Ki, bu alan, Irigaray\u2019\u0131n r\u00fcyas\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc akademize edilmi\u015f \u00fctopyadan \u00e7ok daha insan\u00ee ve daha kad\u0131ns\u0131d\u0131r.<\/p>\n Irigaray, baz\u0131 \u0130talyan feministleri aras\u0131nda da g\u00fcndeme gelen yeni bir yap\u0131lanma tavsiye eder; bu yap\u0131lanman\u0131n amac\u0131, de\u011fi\u015ftirilemez \u015fekilde, erke\u011fe ait ve y\u0131prat\u0131c\u0131 kamusal alandan rahat ve gev\u015fek bir kad\u0131n alan\u0131na \u00e7ekilmektir. Kad\u0131n i\u00e7in bu, bizim i\u00e7in tarihsel boyutu h\u00e2l\u00e2 s\u0131r olan \u2018ya\u015fan\u0131labilir m\u00fcmk\u00fcn bir gelecek \u00f6ng\u00f6ren ba\u015fka bir k\u00fclt\u00fcre i\u015faret eder.\u2019 Irigaray, genel olarak kad\u0131n gruplar\u0131 aras\u0131nda h\u00e2lihaz\u0131rda g\u00f6r\u00fclen iktidar m\u00fccadelesi ve olumsuz tecr\u00fcbelerin, geni\u015f ve istikrarl\u0131 bir kad\u0131n dayan\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n neredeyse imk\u00e2ns\u0131z oldu\u011funa i\u015faret etti\u011fini kabul eder. Fakat kad\u0131nlar\u0131n kamusal alana rastgele dahil olmas\u0131 ve bunun neticesinde gelen \u00e7at\u0131\u015fma, marjinalle\u015fme, \u00e7ocuklar\u0131n g\u00f6zard\u0131 edilmesi ve giderek \u00e7o\u011falan bo\u015fanma oranlar\u0131, baz\u0131 yerel ve formel-olmayan kad\u0131n alanlar\u0131n\u0131n par\u00e7alay\u0131c\u0131 modernitenin reddetti\u011fi kad\u0131n kimli\u011finin yeniden olu\u015fturulmas\u0131na katk\u0131da bulunabilece\u011fini hat\u0131ra getirmektedir.<\/p>\n \u0130sl\u00e2m\u00ee kad\u0131nlar-kendi-aras\u0131ndal\u0131k, birka\u00e7 antropolog taraf\u0131ndan ke\u015ffedilmi\u015ftir. Afgan m\u00fclteci kad\u0131nlarla ilgili \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda Chantal Lobato, m\u00fclteci kad\u0131nlar\u0131n ya\u015famlar\u0131ndaki s\u0131cakl\u0131k ve dayan\u0131\u015fmay\u0131 \u00f6verek, kli\u015fele\u015fmi\u015f Bat\u0131l\u0131 kal\u0131plar\u0131 \u00f6fkeli bir \u015fekilde reddeder. Onun belirtti\u011fi gibi, b\u00fcy\u00fck oranda bizzat kad\u0131nlar taraf\u0131ndan in\u015fa edilmi\u015f anlam ve gelenek sistemleriyle s\u00f6zkonusu kad\u0131n alanlar\u0131, evlilik gibi kurumlar sayesinde erkek d\u00fcnyas\u0131yla bulu\u015fur. \u00dcstelik bu bulu\u015fma, kritik bir \u015fekilde, her iki cinsiyet taraf\u0131ndan da belirlenmez. Irigaray, t\u00fcm s\u00f6ylemlerin belirli bir cinsiyet vurgusu ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia eder, oysa \u0130sl\u00e2m i\u00e7in bunun ge\u00e7erli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler. \u0130sl\u00e2m\u2019da asl\u0131nda \u00fc\u00e7 t\u00fcr s\u00f6ylem vard\u0131r: erkek, di\u015fi, ve il\u00e2h\u00ee. Tevhid, g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi, Allah\u2019a veya O\u2019nun kel\u00e2m\u0131na belirli bir cinsiyet atfetmeyi reddeder; ve bir metin olarak Kur\u2019\u00e2n, bu bak\u0131mdan, tarafs\u0131z bir dok\u00fcmand\u0131r. Hem kad\u0131nlar hem de erkekler, Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131 okuyabildikleri gibi, onu kendi cinslerine \u00f6zg\u00fc bi\u00e7imlerde ifade edip i\u00e7selle\u015ftirirler. Bu s\u0131fatla Kur\u2019\u00e2n, gerek kad\u0131nlar gerekse erkekler taraf\u0131ndan e\u015fit oranda sahiplenilen iki anlam d\u00fcnyas\u0131 aras\u0131nda, bir berzah, bir ara zemin, bir ge\u00e7i\u015f zemini sa\u011flar. Irigaray\u2019\u0131n teorik modelinde ihmal edilen bu ba\u011flant\u0131, asl\u0131nda kar\u015f\u0131 cinsler aras\u0131nda sahici ve istikrarl\u0131 bir sosyalli\u011fi m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lacak olan fakt\u00f6rd\u00fcr.<\/p>\n Bu iddialar\u0131 destekleyen delilleriyle bu ilahiyat\u0131n, ve antropolojinin \u00f6nerdi\u011fi \u015fey, normatif \u0130sl\u00e2m toplumunun birbirine yard\u0131mc\u0131 olacak \u015fekilde hem ataerkil hem de anaerkil oldu\u011fudur. Kamusal alan, \u00f6ncelikle, bu alan\u0131 \u00f6zel alandan daha de\u011ferli g\u00f6rebilecek erkeklere ait bir aland\u0131r; buna kar\u015f\u0131l\u0131k, \u00f6zel alan da kamusal alan\u0131 ahl\u00e2k\u00ee ve manev\u00ee a\u00e7\u0131dan tart\u0131\u015fmaya a\u00e7\u0131k g\u00f6rebilecek kad\u0131nlar taraf\u0131ndan de\u011ferli bulunur. Dolay\u0131s\u0131yla, M\u00fcsl\u00fcman \u00e2detlerinin bir \u00f6zelli\u011fi, erkekler ve kad\u0131nlar aras\u0131nda bir t\u00fcr d\u00f6n\u00fc\u015fl\u00fc \u015fakala\u015fmad\u0131r. Erkekler s\u0131k s\u0131k kad\u0131nlara kar\u015f\u0131 \u00f6nemsizle\u015ftirici bir dil benimserler; ama kad\u0131nlar da, M\u00fcsl\u00fcman kad\u0131nlar\u0131n sohbetine kulak misafiri olan birinin bilece\u011fi gibi, erkekleri ve onlar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncelerini daha da e\u011flenceli bir ilgisizlikle kar\u015f\u0131lar, ciddiye almazlar. Kad\u0131nlar \u201cErkekler mi, onlar ne bilir ki?\u201d demekte hakl\u0131d\u0131rlar. Ve ataerkil yakla\u015f\u0131m da, erkek bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na g\u00f6re, ayn\u0131 derecede do\u011frudur. Kad\u0131n\u0131 al\u00e7alt\u0131yor gibi g\u00f6z\u00fcken hadis s\u00f6yleminin boyutlar\u0131, bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n benimsenmesiyle, hem teyid olunabilir, hem de izaf\u00eele\u015ftirilebilir.<\/p>\n M\u00fcsl\u00fcman k\u00fclt\u00fcrlerdeki birbirine yard\u0131mc\u0131 olan ataerkillik ve anaerkilli\u011fin son bir ve\u00e7hesi, annelerin konumuyla ilgilidir. Irigaray\u2019\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131ndaki bir zaaf, onun ya\u015fl\u0131lara kar\u015f\u0131 \u00fcz\u00fcc\u00fc kay\u0131ts\u0131zl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Bir\u00e7ok feminist gibi o da, sadece g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte olanlarla ilgilidir. Di\u015fi v\u00fccudunun \u00fcreme ve besleme telosunu kabul etse de, sonu ihtiyarl\u0131\u011fa varan do\u011fal gidi\u015fat\u0131 de\u011ferlendirirken g\u00f6zle g\u00f6r\u00fcl\u00fcr oranda ba\u015far\u0131s\u0131zd\u0131r.<\/p>\n Ya\u015fl\u0131 annelere h\u00fcrmet, annelere yumu\u015fakl\u0131k ve sadakat, onlar\u0131n g\u00f6sterdikleri \u015fefkate misliyle kar\u015f\u0131l\u0131k verecek bir \u015fefkatin neredeyse kutsal bir davran\u0131\u015f olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc nebev\u00ee vizyonun tekerr\u00fcr eden \u00f6zelli\u011fidir. \u0130bn \u00d6mer \u015f\u00f6yle rivayet ediyor: \u201cRes\u00fblullah\u2019a (a.s.m.) bir adam geldi ve dedi ki: \u2018Ben b\u00fcy\u00fck bir g\u00fcnah i\u015fledim. Tevbe i\u00e7in yapabilece\u011fim bir\u015fey var m\u0131?\u2019 Peygamber de \u2018Annen hayatta m\u0131?\u2019 diye sordu. Adam hayatta olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyince Peygamber tekrar \u2018Peki bir teyzen var m\u0131?\u2019 diye sordu. Adam oldu\u011funu ifade edince Peygamber\u2019in ona \u015f\u00f6yle buyurdu: \u2018O zaman ona \u015fefkat et ve kendini ona vakfet\u2019\u201d (Tirmiz\u00ee). Bu konuda ba\u015fka bir\u00e7ok hadis daha vard\u0131r: \u201cKim annesinin iki g\u00f6z\u00fc aras\u0131ndan \u00f6perse, ate\u015ften bir korunma kazan\u0131r\u201d (Beyhak\u00ee); \u201cDo\u011frusu, Allah annenize itaatsizli\u011fi yasaklam\u0131\u015ft\u0131r\u201d (Buh\u00e2r\u00ee ve M\u00fcslim).<\/p>\n Nitekim, \u0130sl\u00e2m\u00ee k\u00fclt\u00fcrler \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fan antropologlar, s\u00fcrekli olarak, han\u0131mlar\u0131n kocalar\u0131na kar\u015f\u0131, kocalar\u0131n ise annelerine kar\u015f\u0131 vazife\u015finas olmalar\u0131n\u0131 gerektiren ikili bir hiyerar\u015fi bulundu\u011funu ifade ederler. Modernite, bu iki ba\u011f\u0131 da zay\u0131flat\u0131r: ilkini hiddetle, ikincisini dalg\u0131nl\u0131kla. Ve sonu\u00e7, d\u00fcr\u00fcst\u00e7e s\u00f6ylersek, gen\u00e7leri ya\u015fl\u0131lar \u00fczerinde \u00f6ncelikli hale getiren, ve toplumun onuru ve toplum h\u00e2f\u0131zas\u0131n\u0131n hazinesi haline gelmi\u015f ya\u015fl\u0131lara kar\u015f\u0131 insafs\u0131z ayr\u0131m bi\u00e7imleri dayatan orant\u0131s\u0131z bir yeni hiyerar\u015fi olmu\u015ftur. T\u0131bb\u00ee ilerlemeler erkeklerin ve kad\u0131nlar\u0131n ortalama \u00f6mr\u00fcn\u00fc uzatt\u0131k\u00e7a, modern toplumlar g\u00fcn be g\u00fcn daha fazla say\u0131da kad\u0131n\u0131 denetim alt\u0131ndaki ama ibadetsiz kad\u0131n manast\u0131rlar\u0131nda mecbur\u00ee inzivaya t\u00e2bi k\u0131lmaktad\u0131r. Hat\u0131rlanacak olursa, 1998\u2019de Chicago Tribune, Amerikal\u0131 ya\u015fl\u0131 insanlara ait evlerin y\u00fczde 60\u2019\u0131na tek bir ziyaret\u00e7inin u\u011framad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koymu\u015ftu. Ki, ortalama durum bu olmakla birlikte, kad\u0131nlar aras\u0131ndaki y\u00fczde daha da y\u00fcksek olsa gerektir. Bu bak\u0131mdan, ironi \u015furada: Bat\u0131da gen\u00e7 ve orta ya\u015fl\u0131 kad\u0131nlar, (\u015fimdilik, din\u00ee ufuk hari\u00e7) \u015fimdiye kadar oldu\u011fundan daha geni\u015f ufuklara sahiptirler; ama hepsi tek ba\u015flar\u0131na, televizyon ekran\u0131na bakarak, h\u00e2f\u0131zalar\u0131ndaki olaylar\u0131 tekrar tekrar sohbet konusu ederek, ve \u00e7ok nadir ziyaret eden akrabalardan gelen ve y\u0131llar\u0131n ak\u0131p ge\u00e7ti\u011fini hat\u0131rlatan tebrik kartlar\u0131yla oynayarak, evde hapis kalarak ge\u00e7irecekleri \u00f6l\u00fcmden \u00f6nceki son on y\u0131l\u0131n korkusunu \u015fimdiden ya\u015f\u0131yor olmal\u0131d\u0131r. Halbuki, en Bat\u0131l\u0131la\u015fm\u0131\u015f M\u00fcsl\u00fcman toplumlarda dahi, ya\u015fl\u0131lar\u0131n asl\u0131nda gayet konforlu toplama kamplar\u0131nda soyutlanm\u0131\u015f halde tutulmalar\u0131na iyi g\u00f6zle bak\u0131lmaz.<\/p>\n \u015eeriat s\u00f6yleminin di\u011fer ve\u00e7helerini de a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturmak gerekiyor. Ancak, burada bizim vazifemiz f\u0131kh\u0131n ayr\u0131nt\u0131l\u0131 kurallar\u0131n\u0131 g\u00f6zden ge\u00e7irmek; ve, tek tek \u00f6rnekler \u00fczerinde, cinsiyet e\u015fitli\u011finin, bu kavram\u0131n anlaml\u0131 oldu\u011fu yerlerde dahi, y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki roller ve haklar orant\u0131s\u0131 taraf\u0131ndan tesis olunmaktan ziyade \u00e7\u00f6kertilebilece\u011fi \u0130sl\u00e2m\u00ee vaziyeti a\u00e7\u0131klamak de\u011fildir. B\u00f6yle bir proje, Hayfa Cevad\u2019\u0131n yak\u0131nlarda giri\u015fti\u011fi t\u00fcrden ayr\u0131 bir \u00e7al\u0131\u015fma gerektirir; dolay\u0131s\u0131yla biz \u015fimdi temsil kabilinden birka\u00e7 meseleyi g\u00f6zden ge\u00e7irmekle yetinmek durumunday\u0131z.<\/p>\n M\u00fcsl\u00fcman topluluklar\u0131n\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fczde belki de en a\u015fik\u00e2r \u00f6zelli\u011fi, kad\u0131nlar\u0131n geleneksel giyim tarz\u0131d\u0131r. Ne var ki, \u015feriat\u0131n ve M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n insan\u00ee izzet anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n erkekler i\u00e7in de bir giyim tarz\u0131 talep etti\u011fi \u00e7oklukla unutulur: B\u00fct\u00fcn\u00fcyle geleneksel M\u00fcsl\u00fcman toplumlarda, erkekler halk i\u00e7inde ba\u015flar\u0131n\u0131 daima \u00f6rter ve sadece el ve ayaklar\u0131n\u0131 g\u00f6steren uzun d\u00fcz giysiler giyerler. Ger\u00e7i f\u0131k\u0131hta erkeklerin avretleri, daha dar tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r: Erkekler asgari d\u00fczeyde g\u00f6beklerinden dizlerine kadar \u00f6rt\u00fcnmek zorundad\u0131rlar. Kad\u0131nlar ise, hadisle sabit oldu\u011fu \u00fczere, y\u00fcz, el ve ayaklar\u0131 haricinde b\u00fct\u00fcn bedenlerini \u00f6rtmek zorundad\u0131rlar.<\/p>\n Di\u011fer taraftan, hicab (\u00f6rt\u00fcnme) olarak bilinen kad\u0131n giyim d\u00fcsturu, \u00e7ok de\u011fi\u015fik yorumlara imk\u00e2n veren bir konudur. M\u00fcsl\u00fcman topraklar\u0131nda misyonerlik yapan baz\u0131 Bat\u0131l\u0131 feministler i\u00e7in hicab, ataerkilli\u011fin ve kad\u0131n\u0131n kuzu gibi boyun e\u011fi\u015finin bir sembol\u00fcd\u00fcr. M\u00fcsl\u00fcman kad\u0131nlar i\u00e7in ise, tam tersine, kimliklerinin bir beyan\u0131d\u0131r: 1970\u2019lerde ger\u00e7ekte sek\u00fcler olan bir\u00e7ok kad\u0131n, \u015eah\u2019a kar\u015f\u0131 oldu\u011funu g\u00f6stermek i\u00e7in, sald\u0131rgan bir muhalefet bayra\u011f\u0131 olarak, tesett\u00fcre b\u00fcr\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fc. Franz Fanon benzer bir olguyu 1950\u2019lerde Frans\u0131z idaresini protesto eden Cezayirli kad\u0131nlar aras\u0131nda g\u00f6zlemlemi\u015ftir. Di\u011fer taraftan, M\u0131s\u0131rl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr Safinaz K\u00e2z\u0131m gibi baz\u0131 kad\u0131nlar, \u00f6rt\u00fcnme konusuna, feminist-benzeri bir ifadeyle yeni bir yorum getirmi\u015flerdir. Ger\u00e7ek \u015fu ki, halk i\u00e7inde cazibesini te\u015fhir eden bir kad\u0131n, \u2018g\u00f6rsel h\u0131rs\u0131zl\u0131k\u2019 olarak tan\u0131mlanabilecek n\u00e2ho\u015fluktan incinebilir bir konumdad\u0131r. Ve b\u00f6yle bir durumda, onun tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131 erkekler, r\u0131zas\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 halde kendisinden g\u00f6rsel olarak haz alabilirler. \u0130\u015fte kad\u0131n, \u00f6rt\u00fcnerek kendisini fiziksel bir varl\u0131k olarak sadece ailesine ve kad\u0131nlar meclisine g\u00f6sterme iktidar\u0131n\u0131 kazan\u0131r. \u00d6zellikle modernitenin f\u0131rt\u0131nal\u0131 ikliminde kullan\u0131\u015fl\u0131 bir t\u00fcr \u2018manev\u00ee ya\u011fmurluk\u2019 olarak hicaba ili\u015fkin bu g\u00f6r\u00fc\u015f, gelenek ve gayeden de\u011fil, erkeklerin g\u00f6rsel tecav\u00fcz\u00fcnden ve gereksiz g\u00f6steri\u015ften \u00f6zg\u00fcrle\u015fmi\u015f bir \u0130sl\u00e2m\u00ee kad\u0131n vizyonuna izin verir. Kad\u0131n\u0131n ataerkil kal\u0131plar i\u00e7inde bir s\u00fcs niyetine a\u00e7\u0131lmas\u0131na, yani kad\u0131n\u0131n erkek nazar\u0131nda pasif bir nesne konumuna indirgenmesine y\u00f6nelik feminist itiraz\u0131n, e\u011fer sa\u011fduyuyla bak\u0131l\u0131rsa, hicab kar\u015f\u0131s\u0131nda ge\u00e7ersiz oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n Cinsiyet rollerinin \u015feriat taraf\u0131ndan beslenmesi hususunda bir ba\u015fka tart\u0131\u015fma, \u00e7ok kad\u0131nla evlilik kurumu etraf\u0131nda d\u00f6ner. Bu kurum, ku\u015fkusuz, biyolojik a\u00e7\u0131dan mant\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131lamayacak \u015fekilde, ba\u015flang\u0131\u00e7tan beri mevcut olan bir kurumdur: Dawkins ve ba\u015fkalar\u0131n\u0131n g\u00f6zlemlemi\u015f oldu\u011fu \u00fczere, en fazla di\u015fiye sahip olmak, erke\u011fin genetik ilgisi i\u00e7indedir; halbuki kad\u0131n a\u00e7\u0131s\u0131ndan en fazla erke\u011fe sahip olmak asla v\u00e2ki de\u011fildir. Stephen Pinker, kitab\u0131 How the Mind Works (Zihin Nas\u0131l \u00c7al\u0131\u015f\u0131r)\u2019da a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde \u015funu belirtir: \u201cErke\u011fin tekrar-\u00fcreme ba\u015far\u0131s\u0131 ne kadar di\u015fiyle \u00e7iftle\u015fti\u011fine ba\u011fl\u0131d\u0131r, ama di\u015finin tekrar-\u00fcreme ba\u015far\u0131s\u0131 ne kadar erkekle \u00e7iftle\u015fti\u011fine ba\u011fl\u0131 de\u011fildir.\u201d<\/p>\n \u0130sl\u00e2m\u2019\u0131n tabi\u00eeli\u011fi, onun f\u0131trat ve tabi\u00ee nizama hakik\u00ee aidiyetimiz \u00fczerindeki \u0131srar\u0131, bu yarat\u0131l\u0131\u015f ilkesinin \u015feriat\u0131n ahl\u00e2k\u00ee \u00e7er\u00e7evesi i\u00e7inde korunmas\u0131n\u0131 garanti alt\u0131na alm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130sl\u00e2m \u00f6zelinde \u00e7ok-e\u015flilik, Tevrat\u2019a inanan bir kabile toplumuna kadar geriye g\u00f6t\u00fcr\u00fclebilecek \u015fekilde, S\u00e2m\u00eelerden tevar\u00fcs edilen bir kurum olarak ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Ki s\u00f6zkonusu toplumda s\u0131k s\u0131k sava\u015flar oldu\u011fundan, dul kalanlar\u0131 koruyacak ve tekrar topluma kazand\u0131racak bir g\u00fcvenlik sistemine ihtiya\u00e7 duyuluyordu. Bununla birlikte, konuya daha evrensel a\u00e7\u0131dan bakacak olursak, klasik Hinduizm erke\u011fin d\u00f6rt e\u015fli olmas\u0131na izin verirken; yaln\u0131zca Mormonlar de\u011fil, ba\u015fka bir\u00e7ok H\u0131ristiyan da, otantik bi\u00e7imde Kitab-\u0131 Mukaddes\u2019e uygun bir hayat tarz\u0131n\u0131n par\u00e7as\u0131 olarak, bug\u00fcn \u00e7ok-e\u015flili\u011fin bir kurum olarak yeniden toplumda yer almas\u0131n\u0131 talep etmektedir.<\/p>\n Neredeyse bir kaide te\u015fkil eden Bat\u0131l\u0131 evlilik ve ili\u015fki kanunlar\u0131n\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131yla y\u00fczy\u00fcze geldik\u00e7e, giderek artan say\u0131da \u00e7a\u011fda\u015f d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr, ba\u015flang\u0131\u00e7tan beri varolan bu kurumun rehberli\u011fini dikkate almaktad\u0131r. Bryn Mawr\u2019da antropoloji profes\u00f6r\u00fc olan Phillip Kilbride, son kitab\u0131 Plural Marriage for Our Times: A Reinvented Option (Zaman\u0131m\u0131z \u0130\u00e7in \u00c7ok-E\u015fli Evlilik: Tekrar Ke\u015ffedilmi\u015f Se\u00e7enek)\u2019le \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir ilgi toplad\u0131. Bunun yan\u0131s\u0131ra, Audrey Chapman Man-Sharing: Dilemma or Choice (Erkek Payla\u015f\u0131m\u0131: \u0130kilem mi, Tercih mi) ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131yla \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck bir ra\u011fbet g\u00f6r\u00fcrken; 1996\u2019da kad\u0131n haklar\u0131 savunucusu Adriana Blake, Women Can Win the Marriage Lottery: Share Your Man with Another Wife (Kad\u0131nlar Evlilik Piyangosunu Kazanabilirler: Erke\u011fini Bir Ba\u015fka Kad\u0131nla Payla\u015f) adl\u0131 bir kitap yay\u0131nlam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar, kendilerine mahsus farkl\u0131 pencerelerinden, \u00e7ok-e\u015flili\u011fe dair \u00fc\u00e7 b\u00fcy\u00fck ahl\u00e2k\u00ee tart\u0131\u015fmay\u0131 g\u00fcndeme getiriyorlar. \u0130lk olarak, k\u00f6kenlerinin ima etti\u011fi \u00fczere bu kurum, \u015fu anda yery\u00fcz\u00fcnde \u00fcz\u00fcc\u00fc bir \u015fekilde \u00e7ok say\u0131da olan, sava\u015f-sonras\u0131 toplumun mahrum ve ma\u011fdur kad\u0131nlar\u0131n\u0131n yeniden yuva kurmalar\u0131na imk\u00e2n sa\u011flar. \u0130kinci olarak, \u00e7ok-e\u015flilik kad\u0131n\u0131n yarar\u0131na da i\u015fg\u00f6rebilir: Mesel\u00e2, b\u00f6yle bir ailede kad\u0131nlardan biri i\u015fe gidebilirken, di\u011feri \u00e7ocuklara bakabilir. Hem b\u00f6ylece modern ili\u015fkiler i\u00e7inde yakay\u0131 b\u0131rakmayan bir m\u00e2nia olarak i\u015fin \u00e7ocukla, \u00e7ocu\u011fun i\u015fle aldat\u0131lmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilebilir. Bu da, \u00e7ok-e\u015flili\u011fin, d\u00fcr\u00fcst konu\u015fursak, kad\u0131nlar i\u00e7in \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirici bir se\u00e7enek oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Ayr\u0131ca \u00e7ok-e\u015flili\u011fin \u00e7ocuklara yarar\u0131 da s\u00f6zkonusudur; ve bu faydalar, Carmon Hardy\u2019nin son \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda geni\u015f bir \u015fekilde ifade edilmi\u015ftir. \u00d6rne\u011fin, bu ara\u015ft\u0131rmada yeni biny\u0131la girerken Mormon \u00e7ok-e\u015flilerinin \u00e7ocuklar\u0131 aras\u0131nda \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck bir su\u00e7 oran\u0131 ve \u00fcst d\u00fczeyde aile ba\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc olarak, \u00e7ok-e\u015flilik ger\u00e7ek\u00e7idir; ve M\u00fcsl\u00fcman bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na g\u00f6re biz, bunu \u015feriat\u0131n genel ger\u00e7ek\u00e7ili\u011fi i\u00e7inde yer alan temel bir iddia olarak te\u015fhis edebiliriz. M\u00fcsl\u00fcmanlar \u015funa i\u015faret ederler: Modern Bat\u0131 toplumlar\u0131 M\u00fcsl\u00fcman toplumlara g\u00f6re \u00e7ok daha fazla \u00e7ok-e\u015fli uygulamalar\u0131 b\u00fcnyesinde bar\u0131nd\u0131rmaktad\u0131r; tek farkla ki, Bat\u0131da ikinci ili\u015fkiler herhangi bir yasal \u00e7er\u00e7eve i\u00e7ine oturtulmaz. S\u00f6zgelimi, \u0130ngiltere taht\u0131n\u0131n \u015fimdiki varisi \u00e7ok-e\u015flili\u011fi tecr\u00fcbe etmi\u015ftir; ve geleneksel M\u00fcsl\u00fcmanlara hi\u00e7bir \u015fey, Diana\u2019n\u0131n bo\u015fanmak zorunda kalmas\u0131 ve bunun anayasal bir krize sebep olmas\u0131ndan daha sa\u00e7ma gelmez.<\/p>\n Hakik\u00ee tek-tanr\u0131c\u0131l\u0131k, her zaman oldu\u011fu gibi, ger\u00e7ek\u00e7ili\u011fi icap ettirir. Erkekler biyolojik olarak birden fazla kad\u0131ndan ho\u015flanacak \u015fekilde yarat\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r; ve birtak\u0131m radikal genetik m\u00fchendislik m\u00fcdahaleleri olmad\u0131k\u00e7a, bu b\u00f6yle olmaya devam edecektir. Modern Bat\u0131da bir erkek ayn\u0131 anda iki kad\u0131nla beraber oldu\u011funda hukuk, iki kad\u0131ndan birini, me\u015fru haklar\u0131ndan ve sosyal konumundan yoksun b\u0131rakabilir. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, \u015feriatta iki kad\u0131n da yasal e\u015fler olarak pek\u00e2l\u00e2 kabul g\u00f6rebilir. M\u00fcsl\u00fcmanlar Bat\u0131da g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki mevcut d\u00fczenlemeyi bir sa\u00e7mal\u0131k olarak g\u00f6r\u00fcrler. Zira, bu d\u00fczenlemede homoseks\u00fcel, lezbiyen ve di\u011ferleri de dahil olmak \u00fczere t\u00fcm t\u00fcrlerin r\u0131zaya dayal\u0131 ili\u015fkileri, izinden de \u00f6te, militanca savunulurken; yine r\u0131zaya dayal\u0131 surette, bir erke\u011fin iki han\u0131mla evlili\u011fi ahl\u00e2ka ayk\u0131r\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclmektedir. Acaba bu Viktoryen ahl\u00e2ktan geriye kalan en son \u015fey midir? Asl\u0131nda, modern Bat\u0131 hukukunda son derece kabul edilebilir bir fikirdir bu. \u00c7\u00fcnk\u00fc, Bat\u0131 toplumlar\u0131nda insanlar h\u00e2lihaz\u0131rda \u2018g\u00fcnah i\u00e7inde\u2019 ya\u015famakta ve inatla da birlikteliklerini yasalla\u015ft\u0131rmaktan uzak durmaktad\u0131rlar. Durum o kadar sa\u00e7ma ki, daha fazla yorum yapmak bile anlams\u0131z.<\/p>\n \u015eeriat\u0131n, mevzuyu tasvir bak\u0131m\u0131ndan burada zikredilmeyi hak eden, M\u00fcsl\u00fcman toplumlarca da \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde unutulmu\u015f ba\u015fka ve\u00e7heleri vard\u0131r. \u0130ki cinsiyet evreni aras\u0131ndaki kesi\u015fmeler, \u015e\u00e2ri\u2019 Te\u00e2l\u00e2 taraf\u0131ndan bazen kad\u0131nlar\u0131n bazen de erkeklerin haklar\u0131 olarak d\u00fczenlenir. Birinci kategori, \u015fimdiki M\u00fcsl\u00fcman toplumlarca daha s\u0131kl\u0131kla ihmal edilir. \u00c7o\u011funlukla fakihlerin metinlere dair yapt\u0131\u011f\u0131 yorumlar, \u00e7ok-seslidir. Mesel\u00e2, g\u00fcndelik ev i\u015fleri, dahil\u00ee toplumsall\u0131\u011f\u0131n bir boyutu gibi g\u00f6z\u00fck\u00fcr, ama tamamen kad\u0131na ait bir alan olarak tan\u0131mlanmam\u0131\u015ft\u0131r; \u00e7\u00fcnk\u00fc \u015e\u00e2fi\u00eelik de dahil olmak \u00fczere baz\u0131 mezheplerce g\u00fcndelik ev i\u015fleri, kad\u0131ndan \u00e7ok erke\u011fin sorumlulu\u011fu olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Kutlu Peygamberin vefat\u0131ndan sonra Hz. \u00c2i\u015fe\u2019ye Peygamberimizin evde ibadet etmedi\u011fi vakitlerde neler yap\u0131yor oldu\u011fu soruldu\u011funda \u015f\u00f6yle cevap vermi\u015fti: \u201cAilesine hizmet etti, yerleri s\u00fcp\u00fcrd\u00fc ve elbiselerini dikti.\u201d \u015e\u00e2fi\u00ee fakihleri, bu temel \u00fczerinde, kad\u0131nlar\u0131n ev i\u015fi yapmama haklar\u0131n\u0131 savunurlar. \u00d6rne\u011fin, ond\u00f6rd\u00fcnc\u00fc y\u00fczy\u0131l\u0131n Suriyeli fakihlerinden \u0130bn\u00fc\u2019n-Nak\u00eeb \u015funda \u0131srar eder: \u201cKad\u0131n ekmek pi\u015firerek, un \u00f6\u011f\u00fcterek, yemek yaparak, \u00e7ama\u015f\u0131r y\u0131kayarak ya da ba\u015fka \u015feyler yaparak kocas\u0131na hizmet etmekle vazifelendirilmemi\u015ftir; zira evlilik akdi, kad\u0131n taraf\u0131nda, sadece kocan\u0131n cinsel y\u00f6nden kendisinden zevk almas\u0131na izin vermesini gerektirir, bundan ba\u015fka da bir mecburiyeti yoktur.\u201d<\/p>\n Bunun aksine, Hanef\u00ee mezhebinde bu i\u015fler kad\u0131n\u0131n g\u00f6revi olarak kabul edilir. Muhtelif kural ve yakla\u015f\u0131mlar, g\u00f6vdesi de\u011fi\u015fmeyip oldu\u011fu gibi kalan f\u0131k\u0131h hakk\u0131nda bir genellemeye gitmenin zorlu\u011funu yeterince hat\u0131rlatan ba\u015fka bir nokta. (Burada detay\u0131na inemeyece\u011fim \u00f6nemli ba\u015fka bir alan, \u00e7ocuklara nezaret etme hukukudur: Hanef\u00eeler, yedi ya\u015f\u0131na gelince erkek \u00e7ocuklar\u0131n dul anneden ayr\u0131lmas\u0131n\u0131, k\u0131zlar\u0131n ise \u00e2det g\u00f6rene kadar onunla kalmas\u0131n\u0131 tercih ederler. M\u00e2lik\u00eelerde ise, erkek \u00e7ocuk cinsel olgunlu\u011fa \u2014ihtilam\u2014 eri\u015finceye kadar, k\u0131zlar ise zifaf gecesine kadar anneleriyle kal\u0131r).<\/p>\n Cinsiyete ili\u015fkin \u0130sl\u00e2m ilahiyat\u0131, bu bak\u0131mdan, \u00e7e\u015fitlilik arzeden bir kanun kodu, b\u00f6lgesel farkl\u0131l\u0131k, ve en az fiziksel olana oldu\u011fu kadar metafiziksel olana da \u00e2\u015final\u0131k talep eden bir ba\u011flant\u0131lar a\u011f\u0131yla m\u00fccadele eder. Bu karma\u015f\u0131kl\u0131k bizi \u0130sl\u00e2m\u2019\u0131n kad\u0131nlara kar\u015f\u0131 tutumu hakk\u0131nda kolayc\u0131 genellemelere gitmememiz hususunda uyarmal\u0131d\u0131r. Genelde Bat\u0131da gazeteciler, feministler ve k\u00fclt\u00fcrl\u00fc insanlar bu hususta olduk\u00e7a derin olumsuz yarg\u0131lara sahiptirler. Bu yarg\u0131lara b\u00fcy\u00fck oranda mevcut M\u00fcsl\u00fcman toplumlar\u0131 g\u00f6zlemlemeleri sonucunda ula\u015fm\u0131\u015flard\u0131r, ve do\u011frusu modern \u0130sl\u00e2m d\u00fcnyas\u0131n\u0131n kad\u0131nlara kar\u015f\u0131 tutumuyla daima takdire \u015f\u00e2y\u00e2n oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrmek hem nafile bir \u00e7abad\u0131r, hem de do\u011fru de\u011fildir. Araba s\u00fcrmelerine dahi izin verilmeyen Suudi Arabistan gibi \u00fclkelerdeki kad\u0131nlar, besbelli, il\u00e2h\u00ee murada uygun bi\u00e7imde kad\u0131na koruma sa\u011flanmas\u0131n\u0131n \u00e7ok uza\u011f\u0131nda, erke\u011fin nefsinden kaynaklanan bir zulm\u00fcn kurbanlar\u0131d\u0131r. Bu cihetle, k\u0131zg\u0131nl\u0131kla hareket eden, ve insan-bi\u00e7imli, dolay\u0131s\u0131yla hem di\u015fi hem erkek \u00f6zellikli bir Tanr\u0131\u2019ya kendilerini adam\u0131\u015f olan ki\u015filerce bug\u00fcn birka\u00e7 \u00fclkede ba\u015flat\u0131lm\u0131\u015f olan \u2018\u0130sl\u00e2m\u00eele\u015fme\u2019 tipleri, ne geleneksel f\u0131k\u0131h s\u00f6ylemiyle, ne de adalet \u00fczerine vahy\u00ee \u0131srarla ortak bir noktaya sahip g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Bu dengesizlik, di\u015filik ilkesini bir hakikat olarak tespit eden ve de cinsiyet \u015f\u00f6venizmine temel te\u015fkil eden enaniyetin \u00f6n\u00fcn\u00fc t\u0131kay\u0131p en sonunda onu fesheden s\u00fbf\u00ee yakla\u015f\u0131m pratikteki din taraf\u0131ndan hazmedilmedi\u011fi s\u00fcrece devam edecektir. Bir\u00e7ok M\u00fcsl\u00fcman kad\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcn yap\u0131yor oldu\u011fu gibi biz de, (nass\u2019ta, klasik tefsirlerde, ve maneviyatta belirli olan) din ethosunun gerektirdi\u011fi beklentiler ile klasik-sonras\u0131 M\u00fcsl\u00fcman toplumlar\u0131n h\u00e2lihaz\u0131rdaki b\u00fct\u00fcnl\u00fck arzetmeyen yap\u0131lar\u0131 aras\u0131nda bir ayr\u0131m g\u00f6zetmeliyiz. Zira, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde H\u0131ristiyan, Yahudi, Hindu ve \u00c7in k\u00fclt\u00fcrleri \u00e7ok daha fazla yenilenme ihtiyac\u0131nda olsa da, M\u00fcsl\u00fcman toplumlar\u0131n da bu noktadaki konumu \u00e7ok parlak de\u011fildir.<\/p>\n Buraya kadar anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f olmal\u0131 ki, biz vahiyle ne \u2018ma\u00e7o\u2019 \u015f\u00f6venizmi, ne de mucizev\u00ee bi\u00e7imde ge\u00e7 yirminci y\u00fczy\u0131l feminizmini \u00f6nceden haber vermesinden \u00f6t\u00fcr\u00fc \u00f6v\u00fcn\u00fcyoruz. Son tahlilde, Fiorenza\u2019n\u0131n hat\u0131rlatt\u0131\u011f\u0131 gibi, feminizmin sa\u011flam bir akidesi yoktur; \u00fcstelik belli baz\u0131 bi\u00e7imleriyle insanlar\u0131 \u015fuurdan uzakla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 gibi kad\u0131nlara ve topluma da a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde zarar vermektedir. Bununla birlikte, feminizmin baz\u0131 bi\u00e7imleri \u015feriatla ve bizim cinsiyet \u00fczerine kurulu kozmolojilerimizle \u00e7arp\u0131c\u0131 benzerlikler g\u00f6sterebilmektedir. Biz insanl\u0131\u011fa (il\u00e2h\u00ee olan\u0131n tamamen cinsiyet-ba\u011f\u0131ms\u0131z oldu\u011fu, ve de me\u015fru bir kanunun ve aile de\u011ferlerinin ihsan edildi\u011fi) bir ilahiyat \u00f6nererek, ya cinsiyet\u00e7ilik ya feminizm diyalekti\u011fini bertaraf eden, n\u00fcans y\u00fckl\u00fc bir anlay\u0131\u015f\u0131 savunuyoruz. Ki s\u00f6zkonusu kanun ve de\u011ferler, Irigaray\u2019\u0131n vurgulad\u0131\u011f\u0131 gibi, cinslerin \u2018e\u015fit de\u011fil, farkl\u0131 oldu\u011funu kabul eden\u2019 ve di\u015fi ve erke\u011fin ayr\u0131 ayr\u0131 hususiyetlerini bast\u0131rmaktansa onaylayan farkl\u0131 rolleri do\u011fal bir \u015fekilde kabul eder ve b\u00f6yle bir anlay\u0131\u015fta k\u00f6kle\u015fir.<\/p>\n Biyoloji bizim kaderimizdir, ama \u00e7ok farkl\u0131 ihtimallere izin veren bir kaderdir bu. S\u00f6zgelimi, kad\u0131n s\u00f6ylemi eve belirli bir de\u011fer verir, ama \u0130sl\u00e2m tarihinde M\u00fcsl\u00fcman kad\u0131nlar\u0131n \u00e2lim olmak ad\u0131na evlerini terkettikleri d\u00f6nemler olmu\u015ftur. \u015earkiyat\u00e7\u0131 Ignaz Goldziher\u2019in belirtti\u011fi \u00fczere, bir y\u00fczy\u0131l \u00f6nce Orta \u00c7a\u011f hadis \u00e2limlerinin muhtemelen y\u00fczde 15\u2019i, camilerde hocal\u0131k yapan ve katk\u0131lar\u0131 dolay\u0131s\u0131yla evrensel olarak takdir g\u00f6ren kad\u0131nlard\u0131. \u00d6yle ki, Kahire\u2019deki Saklatuniye Medresesi gibi \u00fcniversite d\u00fczeyindeki okullar, e\u011fitim kadrosu da tamamen onlardan olu\u015fmak suretiyle b\u00fct\u00fcn\u00fcyle kad\u0131nlar taraf\u0131ndan kurulmu\u015ftu. M\u00fcsl\u00fcman han\u0131m akademisyenlere ili\u015fkin olarak Ruth Roded taraf\u0131ndan yap\u0131lan en son \u00e7al\u0131\u015fma, ara\u015ft\u0131rmac\u0131 i\u00e7in s\u0131rad\u0131\u015f\u0131 m\u00fc\u015fkil bir durumu vuzuha kavu\u015fturmu\u015ftur:<\/p>\n \u201cE\u011fer Amerikal\u0131 ve Avrupal\u0131 tarih\u00e7iler, geleneksel kaynaklarda yer almamalar\u0131ndan dolay\u0131 kad\u0131n tarihini yeniden in\u015fa etme ihtiyac\u0131 hissediyorlarsa, daha yeni yeni ara\u015ft\u0131r\u0131lmaya ba\u015flanan \u00e7ok zengin bir malzeme kayna\u011f\u0131n\u0131n mevcut oldu\u011funu bilmeliler. Binlerce M\u00fcsl\u00fcman kad\u0131n \u00e2limin ya\u015fam \u00f6yk\u00fcs\u00fcn\u00fc okurken, insan, M\u00fcsl\u00fcman kad\u0131nlar\u0131n marjinal, tecrit edilmi\u015f ve s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcyle \u00e7eli\u015fen bu a\u00e7\u0131k deliller kar\u015f\u0131s\u0131nda \u015fa\u015f\u0131r\u0131p kal\u0131yor.\u201d<\/p>\n<\/blockquote>\n Basmakal\u0131p yarg\u0131lar, insan mizac\u0131n\u0131n esnek olmayan c\u00fcz\u00fcd\u00fcr ger\u00e7ekten. Roded\u2019\u0131n d\u00f6k\u00fcm\u00fcn\u00fc yapt\u0131\u011f\u0131 gibi, bir\u00e7ok klasik \u0130sl\u00e2m\u00ee medresede bayan hocalar\u0131n oran\u0131 modern Bat\u0131l\u0131 \u00fcniversitelerden daha y\u00fcksekti. M\u00fcminlerin annesi \u00c2i\u015fe, \u0130sl\u00e2m\u2019\u0131n merkez\u00ee mescidinde hadis \u00f6\u011fretmi\u015f; canl\u0131l\u0131\u011f\u0131, zekas\u0131, ihlas\u0131 ve m\u00fctevazili\u011fi ile kendisinden sonrakiler i\u00e7in her zaman vazge\u00e7ilmez bir \u00f6rnek olmu\u015ftu.<\/p>\n Bilmemiz gerekir ki, ge\u00e7mi\u015f ideal \u00f6rnekleri yeniden d\u00fcnyalar\u0131m\u0131za sokmad\u0131k\u00e7a, M\u00fcsl\u00fcman toplumlar\u0131ndaki kutupla\u015fma devam edecektir. Bu toplumlar\u0131n Bat\u0131l\u0131la\u015fm\u0131\u015f s\u0131n\u0131flar\u0131n\u0131n geleneksel \u00fcsluplar\u0131 reddediyor olu\u015flar\u0131 da bir vak\u0131ad\u0131r. Gerek\u00e7eleri ise, basit\u00e7e s\u00f6ylersek, bu \u00fcsluplar\u0131n Bat\u0131l\u0131 olmamas\u0131 ve se\u00e7kinli\u011fe dayal\u0131 imajlar\u0131n\u0131 tatmin etmemesidir. Bu \u015fartlar alt\u0131nda, s\u00f6zgelimi, zahir\u00ee anlama tak\u0131l\u0131p kalm\u0131\u015f Vehhab\u00eeler, otantik tasavvufun kad\u0131na verdi\u011fi y\u00fcksek itibar\u0131 ve nefsi terbiye etme taleplerini reddetmeye devam edecekler gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Yine ayn\u0131 grup, f\u0131kh\u0131n baz\u0131 boyutlar\u0131n\u0131n i\u00e7tihad temelinde vakti \u00e7oktan gelmi\u015f d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmleri i\u00e7in yap\u0131lan me\u015fru \u00e7a\u011fr\u0131lara kar\u015f\u0131 koyuyorlar. Bunun sebebi, f\u0131k\u0131h alan\u0131nda derin bir vukufiyetleri oldu\u011fundan de\u011fil, tam tersine, gerek hatal\u0131 tefsir usulleri gerekse yap\u0131lan \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131n Bat\u0131l\u0131 etki ve taleplerle ba\u011flant\u0131l\u0131 olmas\u0131ndan dolay\u0131d\u0131r. Gelene\u011fin telkinleriyle hareket eden orta yolun insafl\u0131 yolcular\u0131n\u0131n, h\u0131zla kutupla\u015fan toplumlar\u0131m\u0131zda \u00f6ncelikleri kavray\u0131p kavrayamayaca\u011f\u0131 ve g\u00fcndemi \u015fekillendirmek i\u00e7in s\u00fcnnetin benlikten uzak ve kerem y\u00fckl\u00fc M\u00fcsl\u00fcman tan\u0131m\u0131na t\u00e2bi olup olmayacaklar\u0131, bir g\u00f6zlem konusu olmaya devam etmektedir. Hi\u00e7 ku\u015fku yok ki, benlikten s\u0131yr\u0131lmad\u0131k\u00e7a yery\u00fcz\u00fcnde adalet ve \u015fefkatin g\u00fcny\u00fcz\u00fc g\u00f6remeyece\u011fine dair s\u00fbf\u00ee i\u00e7g\u00f6r\u00fcs\u00fcn\u00fcn, ak\u0131ll\u0131lar aras\u0131nda niha\u00ee k\u0131stas olaca\u011f\u0131 bir zaman gelecekt\u0131r. A\u00e7\u0131kt\u0131r ki, \u0130sl\u00e2m\u00ee gelenek, rol yoklu\u011funun giderek daha fazla tahribi g\u00f6zlenen kural yoklu\u011funa \u00f6nderlik etti\u011fi yeni toplum \u00fczerine tefekk\u00fcr etmek, ve bir\u00e7ok sorumluluk sahibi zihni kar\u0131\u015ft\u0131rmaya devam edegelen bir tart\u0131\u015fmay\u0131 gerek kendisinin, gerek Bat\u0131n\u0131n a\u015fmas\u0131na imk\u00e2n sa\u011flamak suretiyle, ger\u00e7ekten bir k\u00f6kl\u00fc \u00e7\u00f6z\u00fcm imk\u00e2n\u0131 sunmaktad\u0131r.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" 11.04.2004 Peygamber dedi ki, kad\u0131nlar ak\u0131l adamlar\u0131 ve kalp sahiplerine h\u00fckmederler. Ama cahil insanlar kad\u0131na h\u00fckmederler, \u00e7\u00fcnk\u00fc onlar hayvan\u00ee bir vah\u015filikle zincirlidirler. \u015eefkatsiz, nezaketsiz ve sevgisiz olduklar\u0131ndan, hayvan\u00eelik tabiatlar\u0131na h\u00fckmeder. Sevgi ve \u015fefkat insan\u00ee vas\u0131flard\u0131r, \u00f6fke ve \u015fehvet ise hayvanlara aittir. Kad\u0131n Allah\u2019\u0131n ayd\u0131nl\u0131\u011f\u0131d\u0131r, o senin sevgilin de\u011fildir. O bir yarat\u0131c\u0131d\u0131r\u2014onun yarat\u0131lm\u0131\u015f olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebilirsin. (Hz. […]<\/p>\n","protected":false},"author":45,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"ppma_author":[220],"class_list":["post-90236","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazarlar"],"yoast_head":"\n\n
\n
\nAk\u0131l adamlar\u0131 a\u015f\u0131klardan uzak kals\u0131n, pislik kokusu da do\u011fu r\u00fczg\u00e2r\u0131ndan!
\nE\u011fer ak\u0131l adam\u0131 gelirse ona yolun kapal\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yle, ama a\u015f\u0131k gelirse onu y\u00fczer ho\u015fgeldinlerle buyur et!
\nAk\u0131l d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015f ve neticeye ula\u015f\u0131ncaya kadar, a\u015fk yedinci sem\u00e2ya u\u00e7mu\u015ftur.
\nAk\u0131l hac i\u00e7in bir deve buluncaya kadar, a\u015fk K\u00e2be\u2019yi tavaf etmi\u015ftir.
\nA\u015fk geldi ve eliyle a\u011fz\u0131m\u0131 kapatt\u0131. Ve dedi ki: \u201c\u015eiiri b\u0131rak da y\u0131ld\u0131zlara y\u00fcksel!\u201d<\/p>\n<\/blockquote>\n\n
\n
\n
\n
\n