28.09.2005<\/p>\n
GER\u00c7\u0130 TAR\u0130H\u0130N tekerr\u00fcrden ibaret olmad\u0131\u011f\u0131na inananlardan\u0131m ama, \u2018\u00e2lemin h\u00fck\u00fcmdarl\u0131\u011f\u0131\u2019 olgusunun modern zamanlarda t\u00fcm\u00fcyle buharla\u015fmas\u0131yla birlikte birka\u00e7 y\u00fczy\u0131ld\u0131r\u2014tekerr\u00fcr olmasa da\u2014 birbirini an\u0131msatan s\u00fcre\u00e7ler ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 kesin.<\/p>\n
<\/p>\n
Bug\u00fcn \u2018devlet dairesi\u2019ndeki \u2018daire\u2019 belirlenemeyecek kadar kadim bir gelene\u011fe uzan\u0131yor. Varl\u0131k daireseldir. Hakikat daireseldir. \u0130nsan \u0130bn Arab\u00ee\u2019ye g\u00f6re \u2018dairev\u00ee bir y\u00fcze sahip olmaks\u0131z\u0131n ger\u00e7e\u011fi kavrayamaz.\u2019 Zaman lineer ve ard\u0131\u015f\u0131k de\u011fildir, daireseldir. D\u00fcnya daireseldir.<\/p>\n
<\/p>\n
\u2018Devlet dairesi\u2019ndeki daire kozmik bir ilkenin hat\u0131r\u0131na o tamlamaya sokulmu\u015f, ne ki art\u0131k devlet Nietzsche\u2019nin dedi\u011fi gibi \u2018herkesin a\u011f\u0131r a\u011f\u0131r kendi can\u0131na k\u0131yd\u0131\u011f\u0131\u2019 yere d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu da bir dairedir, ama Bermuda \u015feytan \u00fc\u00e7geninin ortas\u0131nda bir yerdir. <\/p>\n
<\/p>\n
\u201cDil iktidard\u0131r\u201d\u0131n ba\u011flam\u0131na d\u00fc\u015fmeksizin sorunu tart\u0131\u015fman\u0131n bizim a\u00e7\u0131m\u0131zdan daha esenlikli olaca\u011f\u0131n\u0131 san\u0131yorum. Bizde dil iktidar de\u011fildi, bir zamanlar(?) dil varl\u0131\u011f\u0131n eviydi. Orada insan \u015fair\u00e2ne oturuyordu. Hem m\u00fclklerin en tehlikelisiydi, hem de u\u011fra\u015flar\u0131n en masumu. U\u011fra\u015flar\u0131n en masumuydu, zira varl\u0131k onunla soluk al\u0131p verirdi. Varl\u0131\u011f\u0131n ta\u015fmas\u0131yd\u0131 dil. Bu y\u00fczden, g\u00fc\u00e7 de\u011fildi ama zordu, hatta imk\u00e2ns\u0131zd\u0131. \u015eeyh Galip, \u00f6rne\u011fin, imk\u00e2ns\u0131zl\u0131\u011f\u0131n son u\u011fra\u011f\u0131yd\u0131. \u2018M\u00fclklerin en tehlikelisi\u2019ydi \u00e7\u00fcnk\u00fc. <\/p>\n
<\/p>\n
Varolan\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 tehdidini ancak dil de\u015fifre edebiliyordu. \u201cBuna d\u00fcnya derler hepisin ge\u00e7er\/ Hangi g\u00fcn\u00fc g\u00f6rd\u00fcn ak\u015fam olmam\u0131\u015f?\u201d diyordu \u2018halk\u2019\u0131n \u015fairi. Madem ge\u00e7en g\u00fcn \u00f6m\u00fcrdendi, o halde varolan ger\u00e7ekte var de\u011fildi, bir vehim ve hayaldi. Naz\u0131m Hikmet\u2019in \u00e7aresiz bir bi\u00e7imde itiraz etti\u011fi Mevl\u00e2n\u00e2 rubaisinde denildi\u011fi \u00fczere, \u2018suret hemi-z\u0131llest\u2019 idi. G\u00f6r\u00fcnenler birer g\u00f6lgedir, hayaldir. Bunu de\u015fifre edebildi\u011fine g\u00f6re en tehlikeli m\u00fclk dildir. <\/p>\n
<\/p>\n
Dil bug\u00fcn bu tehlikesini b\u00fcy\u00fck oranda yitirmi\u015ftir. \u2018Ama u\u011fra\u015flar\u0131n en masumu\u2019 da de\u011fildir art\u0131k H\u00f6lderlin\u2019in sand\u0131\u011f\u0131 gibi. A\u015fk, \u015fevk, muhabbet, sevgi, \u015fefkat s\u00f6zc\u00fckleri g\u00f6\u011f\u00fcm\u00fczden t\u00fcm\u00fcyle \u00e7ekilmi\u015f, anlam d\u00fcnyalar\u0131 bo\u015falt\u0131lm\u0131\u015f, ya\u011fmalanm\u0131\u015ft\u0131r. O halde Blake\u2019in \u2018\u015fefkati aziz tutun\u2019 uyar\u0131s\u0131na muhatap olan dil sahipleri de yitip gittiler aram\u0131zdan. \u0130\u015f gelip erk\u2019e dayand\u0131. Erk, \u2018erkek\u2019li\u011fin ideolojisini i\u00e7kin oldu\u011fundan dil zaten u\u011fra\u015flar\u0131n masumu olma \u015fans\u0131n\u0131 yitirdi. Bu kez m\u00fclklerin en tehlikelisi oldu, ama bu \u00e7\u0131kar\u0131 u\u011fruna hem kendini hem d\u00fcnyay\u0131 ate\u015fe vermekten \u00e7ekinmeyen bir d\u00fczenbazl\u0131k, bir ba\u011fnazl\u0131k, bir k\u0131y\u0131c\u0131l\u0131k, bir kan i\u00e7icili\u011fe kap\u0131 aralad\u0131.<\/p>\n
<\/p>\n
Erk, kurban ister; s\u00fcrekli kendisine kurbanlar\u0131n sunuldu\u011fu bir sunak olabiliyorsa \u2018dil\u2019i sever. Egemen sistemin nosyonlar\u0131, Ece Ayhan\u2019\u0131 da muvaf\u0131k bir muhalif olarak \u00fcretmi\u015ftir. \u201cDil iktidard\u0131r\u201d diyen, ayn\u0131 zamanda, \u2018Muhalefet iktidar\u0131n par\u00e7as\u0131d\u0131r\u2019 demi\u015ftir. O halde muhalif olan da deforme olmu\u015f anlam\u0131yla \u2018masum bir u\u011fra\u015f\u00e7\u0131\u2019d\u0131r. Oysa dil sava\u015f\u00e7\u0131 de\u011fil midir? En yak\u0131n\u0131n\u0131zdan ba\u015flamak \u00fczre ruhunuzu tehdit eden her\u015feye kar\u015f\u0131 sava\u015f\u0131n demiyor muydu El\u00e7i? Bizim erkimiz de o protezler medeniyetinden besleniyor. O ise ruhlar\u0131 sakatl\u0131yor. Tarkovski can havliyle, insanlar birbirini \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fcyor demi\u015fti. \u00c7a\u011fr\u0131s\u0131n\u0131n yank\u0131s\u0131 kentlere vurdu mu? Dil bir g\u00fc\u00e7t\u00fcr evet, ama bu tinin g\u00fcc\u00fcd\u00fcr, zira tin sanatk\u00e2rd\u0131r. Bir muhalefet, bir murakabe, bir sigaya \u00e7eki\u015f, bir diren\u00e7, bir kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015f olu\u015fturulacaksa, bu ancak ruhun korunmas\u0131yla m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. <\/p>\n
<\/p>\n
Necatigil ne diyordu: Sevgi \u00e7\u00f6z\u00fcmd\u00fcr. San\u0131r\u0131m biz \u2018eser\u2019in t\u0131pk\u0131 yaz\u0131c\u0131s\u0131 gibi sonsuz bir yaln\u0131zl\u0131k i\u00e7erisinde oldu\u011funu hissedemiyoruz. O da sevgiyle ya\u015fayabiliyor ancak. Varl\u0131k muhabbetten do\u011fmu\u015ftur; nefretten de\u011fil (Muhabbetten Muhammed oldu has\u0131l\/ Muhammedsiz muhabbetten ne has\u0131l?). Ya\u015fam\u0131n bask\u0131n yan\u0131 sevgiye ba\u011fl\u0131 yan\u0131d\u0131r, nefrete de\u011fil. Nefretten \u015fiir do\u011fmaz, daha do\u011frusu nefretin \u015fiiri olmaz. Dil tinin ta\u015fmas\u0131 olmaktan \u00e7\u0131k\u0131nca, bir oyuna d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Her\u015fey ama her\u015fey palimsest edilebilir art\u0131k. Din, tarih, a\u015fk… her\u015fey ya\u011fmalanabilir. Heidegger dile d\u00f6n\u00fc\u015fmeyen bir\u015feyin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bize y\u00fczy\u0131llar sonra kesin bir bi\u00e7imde anlatt\u0131. Orada dil t\u00fcm\u00fcyle bir oyuna d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. Biz (?) o oyuna sonradan kat\u0131ld\u0131k. Biz ko\u015fudan sonra da ko\u015fan atlar olmay\u0131 tercih edebiliriz, ama o kirli oyuna kat\u0131lmamal\u0131yd\u0131k diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Halimizi dile d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeyi en \u00e7ok ba\u015farm\u0131\u015f bir tarihin bakiyesiyiz.<\/p>\n
<\/p>\n
Nasr\u2019\u0131n uyar\u0131s\u0131n\u0131 hat\u0131rl\u0131yorum. \u201cNihilist olmak k\u00f6t\u00fcd\u00fcr, ama nihilist taklidi yapmak daha k\u00f6t\u00fcd\u00fcr.\u201d Terbiye diye bir kelam vard\u0131 sahi. Edebiyat\u0131n k\u00f6kte\u015fi \u2018edep\u2019tir biliyorsunuz. Bendeniz ele\u015ftirinin etik de\u011fil de modern anlamda kullanmaks\u0131z\u0131n \u2018ahl\u00e2k\u00ee\u2019 ya da \u015f\u00f6yle diyeyim \u2018vicdan\u00ee\u2019 \u00f6l\u00e7\u00fctleri olmas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Nesnel, psikoanalitik, simgesel, vs nas\u0131l olursa olsun, ele\u015ftiri insan\u00ee ve vicdan\u00ee olmal\u0131d\u0131r ve belki de Hz. Ali\u2019nin u\u011frunda can\u0131n\u0131 verdi\u011fi mutlak adalet ilkesinden s\u00fcz\u00fclmelidir. \u00c7eviri yorumdur derler, ele\u015ftiri haydi haydi yorumdur ve yorumlardan, sonsuz yorumlardan sadece bir tanesidir. Ama metin \u2018eser\u2019 olmay\u0131 hak etmi\u015fse. O yolda ilerleme imkan\u0131na sahip taze bir metinse ve gen\u00e7 bir kalemden \u00e7\u0131km\u0131\u015fsa (ki gen\u00e7 olmak bir su\u00e7sa bunu herkes her an terketmektedir) o halde Rilke\u2019nin gen\u00e7 \u015faire mektuplardaki \u00f6\u011f\u00fct\/\u00f6nerilerini hat\u0131rlamam\u0131z gerekir. Gecenin ilerleyen bir an\u0131nda vicdan\u0131nla ba\u015fba\u015fa kald\u0131\u011f\u0131nda kendine \u015funu sor: \u2018Yazmasam nolur?\u2019 E\u011fer cevab\u0131n \u2018\u00f6l\u00fcr\u00fcm\u2019se devam et, yoksa bunu ya\u015fam\u0131n\u0131n bir yan u\u011fra\u015f\u0131 olarak s\u00fcrd\u00fcreceksin. B\u0131rak o seni belirlesin, yani onun yata\u011f\u0131na gir. Ele\u015ftiricilerin d\u00fc\u015f\u00fcncelerini fazla kaale alma…\u201d<\/p>\n
<\/p>\n
Rilke\u2019nin ilk bak\u0131\u015fta gen\u00e7leri ayartt\u0131\u011f\u0131, onlara yaranmak istedi\u011fi bile s\u00f6ylenebilir, ama bu ilkeyi de\u011fi\u015ftirmez. \u201cYazmasam \u00f6l\u00fcrd\u00fcm\u201d diyorsa, kalem yazmak zorundad\u0131r. Zaten yaz\u0131 bir yazara kendisini yazd\u0131rmam\u0131\u015fsa bir ba\u015fkas\u0131na mutlaka yazd\u0131racakt\u0131r. De\u011ferli olan kiramen katibin gibi ger\u00e7e\u011fe do\u011fru tan\u0131kl\u0131k etmektir. <\/p>\n
<\/p>\n
Bu nezaket ve edep meselesi g\u00fcn\u00fcm\u00fcz edebiyat ortam\u0131n\u0131n merkezi sorunudur. Metin \u00fczerinden h\u0131nc\u0131n\u0131 almaya \u00e7al\u0131\u015fan, do\u011frudan ki\u015fili\u011fi hedef alan, ona buna \u00e7amur atan bir ele\u015ftiri dilinin, bizatih\u00ee kendisini tahrip etti\u011fini san\u0131yorum.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
28.09.2005 GER\u00c7\u0130 TAR\u0130H\u0130N tekerr\u00fcrden ibaret olmad\u0131\u011f\u0131na inananlardan\u0131m ama, \u2018\u00e2lemin h\u00fck\u00fcmdarl\u0131\u011f\u0131\u2019 olgusunun modern zamanlarda t\u00fcm\u00fcyle buharla\u015fmas\u0131yla birlikte birka\u00e7 y\u00fczy\u0131ld\u0131r\u2014tekerr\u00fcr olmasa da\u2014 birbirini an\u0131msatan s\u00fcre\u00e7ler ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 kesin. Bug\u00fcn \u2018devlet dairesi\u2019ndeki \u2018daire\u2019 belirlenemeyecek kadar kadim bir gelene\u011fe uzan\u0131yor. Varl\u0131k daireseldir. Hakikat daireseldir. \u0130nsan \u0130bn Arab\u00ee\u2019ye g\u00f6re \u2018dairev\u00ee bir y\u00fcze sahip olmaks\u0131z\u0131n ger\u00e7e\u011fi kavrayamaz.\u2019 Zaman lineer ve ard\u0131\u015f\u0131k de\u011fildir, […]<\/p>\n","protected":false},"author":39,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"ppma_author":[208],"class_list":["post-90141","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazarlar"],"yoast_head":"\n