10.04.2001<\/p>\n
SA\u0130D NURS\u00ce\u2019N\u0130N gerek Eski Said d\u00f6neminde, gerek Yeni Said olarak ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 1920\u2019ler ve sonras\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 makale ve risalelere bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, onun Osmanl\u0131n\u0131n son d\u00f6neminde \u2018\u0130sl\u00e2mc\u0131l\u0131k\u2019 diye tan\u0131mlanan ak\u0131mdan ayr\u0131 tutulmas\u0131 gerekti\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Genel olarak \u0130sl\u00e2mc\u0131l\u0131k d\u00fc\u015f\u00fcncesinin \u00f6ncelikli problemati\u011fi, \u2018Bat\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda geri kalm\u0131\u015fl\u0131k\u2019 sorununa \u0130sl\u00e2m\u2019\u0131 temize \u00e7\u0131karan bir cevap sunma; ve buna mukabil \u2018ilerleme,\u2019 yani \u2018terakki\u2019 i\u00e7in uygulanabilir bir model \u00f6nerme \u015feklinde belirir. Bu problematik, Said Nurs\u00ee\u2019nin \u00f6zellikle Me\u015frutiyet d\u00f6neminde yazd\u0131\u011f\u0131 makale ve kitaplarda da g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Ama yine de bu \u00e7al\u0131\u015fmalar, \u2018g\u00fcncel\u2019 ve \u2018pratik\u2019 sorunu a\u015fan daha \u2018teorik\u2019 ve \u2018her zamana uygulanabilir\u2019 bir model aray\u0131\u015f\u0131n\u0131n ipu\u00e7lar\u0131n\u0131 vermektedir.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Eserleri, onun \u2018tedenn\u00ee-i millet\u2019i, yani geri kalm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131 \u00f6ncelikle iktisad\u00ee veya siyas\u00ee planda g\u00f6rmekten ziyade, inan\u00e7, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve ya\u015fay\u0131\u015f alan\u0131nda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc i\u015faretlemektedir. Burada, \u2018tedenn\u00ee\u2019nin ana sebebi, ona g\u00f6re, bir \u2018eksen kaymas\u0131\u2019d\u0131r. \u0130sl\u00e2m\u2019\u0131n \u00f6z\u00fc yerine kabu\u011fuyla, asl\u0131 yerine z\u00e2hiri ile me\u015fgul olunmu\u015f; bu ise \u2018su-i fehm\u2019i, yani yanl\u0131\u015f anlamalar\u0131 getirmi\u015ftir. Burada, Said Nurs\u00ee, o y\u0131llarda bir\u00e7ok \u0130sl\u00e2mc\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcn s\u00f6ylemedi\u011fi bir\u015feyi s\u00f6yler ve \u2018\u0130sl\u00e2m d\u00fcnyas\u0131n\u0131n alt\u0131n d\u00f6nemi\u2019 olarak an\u0131lan Sel\u00e7uklu ve Osmanl\u0131 devirlerini \u00fcst\u00fc kapal\u0131 bi\u00e7imde iman\u00ee tefekk\u00fcr a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir \u2018gerileme\u2019 d\u00f6nemi olarak zikreder.1 Bunun, ona g\u00f6re, iki delili vard\u0131r: (1) \u015eeriat kitaplar\u0131, Kur\u2019\u00e2n\u2019a ayna olmalar\u0131 l\u00e2z\u0131mken, g\u00f6lge haline gelmi\u015flerdir.2 (2) \u2018Din\u00ee ilimler\u2019 ve kevn\u00ee ilimler\u2019 gibi bir ayr\u0131ma gidilerek, k\u00e2inat ulem\u00e2n\u0131n g\u00fcndeminden \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f ve felsefe ehline b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.3 Said Nurs\u00ee\u2019ye g\u00f6re, gerilemenin \u00f6z\u00fc, bu ayr\u0131mda yatmaktad\u0131r; bu ayr\u0131mla birlikte, onun hayat\u00ee \u00f6nemine \u0131srarla dikkat \u00e7ekti\u011fi Kur\u2019\u00e2n-k\u00e2inat b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc \u00e7\u00f6z\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. <\/p>\n
<\/p>\n
Kendisinin, tezini bu ayr\u0131m\u0131n reddi \u00fczerine kurdu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. Fizik d\u00fcnya-metafizik d\u00fcnya gibi bir ikilemden yola \u00e7\u0131karak, ilkini bilimlere, ikincisini ise ilahiyata ait g\u00f6ren ve pozitivist izler ta\u015f\u0131yan bir tasnife \u015fiddetle kar\u015f\u0131d\u0131r. Ona g\u00f6re, ya iki d\u00fcnyaya da vahiy nazar\u0131yla bak\u0131l\u0131r; yahut ikisine birden felsef\u00ee bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 geli\u015ftirilir. Bunu, bir eserinde \u015fu ifadelerle dile getirmektedir:<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
“lem-i insaniyette, zaman-\u0131 dem\u2019den \u015fimdiye kadar iki cereyan-\u0131 az\u00eem, iki silsile-i efk\u00e2r, her tarafta ve her tabaka-i insaniyede dal budak salm\u0131\u015f. \u0130ki \u015fecere-i az\u00eeme h\u00fckm\u00fcnde, biri silsile-i n\u00fcb\u00fcvvet ve diyanet, di\u011feri silsile-i felsefe ve hikmet, gelmi\u015f gidiyor.”4<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\u2018Silsile-i felsefe,\u2019 ilgili eserin takip eden sat\u0131rlar\u0131ndan anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczere, e\u015fyay\u0131 ve insan\u0131 bir Yarat\u0131c\u0131ya vermeden a\u00e7\u0131klamakta; dolay\u0131s\u0131 ile k\u00e2inat\u0131n yorumunu ve g\u00fcndelik hayat\u0131n\u00f3gerek bireysel, gerek toplumsal a\u00e7\u0131dan\u00f3tanzim ve te\u015fkilini insan\u0131n kendisine b\u0131rakmaktad\u0131r. \u2018Silsile-i n\u00fcb\u00fcvvet\u2019 ise, e\u015fyay\u0131 ve insan\u0131 bir Yarat\u0131c\u0131n\u0131n eseri g\u00f6rmekte, k\u00e2inat\u0131n i\u015fleyi\u015fini O\u2019na vermekte; ayn\u0131 \u015fekilde, \u015fahs\u00ee ve sosyal hayat\u0131 O\u2019nun koydu\u011fu kurallar \u00e7er\u00e7evesinde ya\u015famay\u0131 \u00f6ng\u00f6rmektedir.5<\/p>\n
<\/p>\n
Bu \u00e7er\u00e7evede, felsefe \u00e7izgisindeki d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrherin, mesleklerinin \u00f6z\u00fc olan \u015feyi ger\u00e7ekle\u015ftirememi\u015f olduklar\u0131n\u0131 ileri s\u00fcren Said Nurs\u00ee, bunu tutars\u0131zl\u0131klar\u0131na delil olarak g\u00f6r\u00fcr. Ona g\u00f6re, e\u015fyay\u0131 ve insan\u0131 \u2018kendi nam\u0131na\u2019 izaha \u00e7al\u0131\u015fan felsefeciler, bir Yarat\u0131c\u0131y\u0131 tan\u0131mazken, ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak \u2018tabiat\u2019 gibi \u2018mevhum\u2019 \u015feylere de \u2018yarat\u0131c\u0131l\u0131k\u2019 izafe etmi\u015flerdir. Keza, insan\u0131 bir Yarat\u0131c\u0131n\u0131n \u2018kul\u2019u olarak tan\u0131may\u0131 reddederken, \u2018do\u011faya da h\u00fckmeden\u2019 bir \u2018tanr\u0131\u2019 gibi g\u00f6rme e\u011filimine girmi\u015flerdir.6<\/p>\n
<\/p>\n
Bu yanl\u0131\u015flaman\u0131n beraberinde, Said Nurs\u00ee\u2019nin iki alternatif \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6r\u00fclmektedir: (1) \u2018Tabiat\u2019 yerine, s\u0131fat-\u0131 iradeden gelen \u2018\u015feriat-\u0131 f\u0131triye\u2019 veya \u2018tekvin\u00ee \u015feriat\u2019; (2) \u2019Kurallar\u0131 kendisi koyan tanr\u0131-insan\u2019 yerine, s\u0131fat-\u0131 kel\u00e2mdan gelen bildi\u011fimiz \u015feriat veya \u2018tedvin\u00ee \u015feriat.\u20197<\/p>\n
<\/p>\n
Ona g\u00f6re, k\u00e2inat \u2018\u015feriat-\u0131 f\u0131triye\u2019ye, yani yarat\u0131l\u0131\u015f kanunlar\u0131na t\u00e2bi olarak i\u015flemekte; Kur\u2019\u00e2n ise, Kel\u00e2mullah olarak, di\u011fer \u2018\u015feriat\u2019\u0131 bildirmektedir. \u0130nsan, her iki \u015feriata uymakla m\u00fckelleftir. Bir yanda k\u00e2inata muhatap olmak ve onda g\u00f6r\u00fcnen \u00f6l\u00e7\u00fcleri kendi hayat\u0131na da ta\u015f\u0131mak durumundad\u0131r. Yan\u0131 s\u0131ra, Kur\u2019\u00e2n\u2019a da t\u00e2bi olmas\u0131 gerekmektedir. Bunun bir \u00e7eli\u015fki de\u011fil, bir \u2018mutabakat\u2019 ve \u2018b\u00fct\u00fcnl\u00fck\u2019 arzetti\u011fini belirten Said Nurs\u00ee, iddias\u0131n\u0131 isbat i\u00e7in, bir\u00e7ok risalesinde gerek Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n insan\u0131 k\u00e2inat\u0131 tefekk\u00fcre \u00e7a\u011f\u0131rmas\u0131n\u0131; gerek k\u00e2inat\u0131n Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n bildirdi\u011fi hususlar\u0131n delili olu\u015funu vurgular. S\u00f6zgelimi, k\u00e2inatta, her bir mevcuda ihtiya\u00e7 duydu\u011fu \u015fey ihtiyac\u0131n\u0131n oldu\u011fu anda verilmektedir. Ba\u015fka bir\u015fey verilmedi\u011fi gibi, ne de o \u015feyin az\u0131 ya da \u00e7o\u011fu veriliyor de\u011fildir. Bu durum, yani her hak sahibine hakk\u0131n\u0131n hak etti\u011fi kadar verilmesi ger\u00e7e\u011fi, \u2018adalet\u2019i ifade eder. K\u00e2inat, ba\u015ftan sona bir \u2018adalet\u2019le donanm\u0131\u015ft\u0131r ve k\u00e2inat S\u00e2niini her\u015feye hakk\u0131n\u0131 veren olarak, yani Adl ismiyle de tan\u0131tmaktad\u0131r. \u00d6te yandan, Kur\u2019\u00e2n da adaleti emreder. Keza, k\u00e2inatta olan her\u015feyin bir \u2018sebeb-i v\u00fccud\u2019u vard\u0131r, her\u015feyin var olu\u015funda bir hikmet bulunmaktad\u0131r, her\u015fey varolu\u015fu ile kendisinden kasdolunan amaca hizmet etmektedir; ve Kur\u2019\u00e2n da \u2018iktisat\u2019\u0131, yani kasda uygun hareket\u2019i emretmektedir.8<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Risale-i Nur\u2019un \u2018\u0130ktisad\u2019a Bak\u0131\u015f\u0131<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
a. Teori:<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Said Nurs\u00ee, dikkatli bir nazar\u0131n kolayca g\u00f6rebilece\u011fi gibi, eserlerini salt kurumsal endi\u015felerle ele almam\u0131\u015f, ayn\u0131 zamanda kurumsal bir yakla\u015f\u0131m\u0131 da benimsememi\u015ftir. Eserlerinde yo\u011fun bir pratik endi\u015fe g\u00f6ze \u00e7arpmakta; hayat\u0131n her alan\u0131n\u0131 ayn\u0131 istikamet \u00fczere ya\u015famay\u0131 sa\u011flayacak, her bir \u00e2n\u0131n ayn\u0131 gayeye hizmet ekseninde de\u011ferlendirilmesi sonucunu getirecek bir hayat tarz\u0131 sunma gayreti ve iddias\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. \u0130ktisat da, bireysel ve toplumsal hayat\u0131n temel bile\u015fkelerinden, bir ba\u015fka deyi\u015fle sacayaklar\u0131ndan biri olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Ne var ki, bu pratik endi\u015fenin yan\u0131nda, arz ve talep, piyasa, istihdam hacmi gibi konular, Said Nurs\u00ee\u2019de hemen hi\u00e7 yank\u0131 bulmam\u0131\u015f g\u00f6z\u00fckmektedir.9 Bu noktada ise, onun \u2018kurumsal\u2019 bir model \u00fcretmekten ziyade, \u2018insan\u2019 ve \u2018insan davran\u0131\u015f\u0131\u2019 \u00fczerinde temellenen bir hayat tarz\u0131 sunma te\u015febb\u00fcs\u00fcn\u00fcn etkisi g\u00f6zlenmektedir. Kurumsal geli\u015fmeler, hep insan\u0131n eliyle ger\u00e7ekle\u015fecek sonu\u00e7lard\u0131r. Bu nedenle hareket noktas\u0131 olan insan \u015fuurlan\u0131rsa, di\u011fer b\u00fct\u00fcn olumlu geli\u015fme ve de\u011fi\u015fiklikler zaten gelecektir. Zira, “f\u0131tr\u00ee meyel\u00e2n mukavemets\u00fbzdur.”10<\/p>\n
<\/p>\n
Bu hususu belirttikten sonra, Risale-i Nur\u2019da \u2018iktisat\u2019 paralelinde dikkat \u00e7ekmemiz gereken kavramlar\u0131 ele almaya \u00e7al\u0131\u015fal\u0131m.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
aa. \u0130ktisad\u0131n tan\u0131m\u0131 \u00fczerine:<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Eserlerinde g\u00f6r\u00fclen genel \u00e7aba, Said Nurs\u00ee\u2019nin bir\u00e7ok kavram ve kuruma yeni\u00f3ve esasen, Kur\u2019\u00e2n\u00ee\u00f3bir anlam boyutu katt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Bir\u00e7ok kelimeyi kullanmay\u0131p, yerine ba\u015fka baz\u0131 kelimeleri \u0131srarla kullanmas\u0131, onun ontolojik d\u00fczlemde a\u00e7\u0131k tercihleri oldu\u011funu haber vermektedir. \u2018Bilgi\u2019 ve \u2018tan\u0131m\u2019 d\u00fczlemindeki net tercihleri, elbette onun k\u00e2inat\u0131 ve insan\u0131 nas\u0131l anlay\u0131p anlamland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 ile ilgilidir ve burada ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bi\u00e7imde belirleyici konumda olan husus, \u2018iman\u00ee\u2019 d\u00fczlemdeki tercihlerdir.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Daha \u00f6nce de vurgulad\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi, Said Nurs\u00ee insanl\u0131k tarihini iki ana \u00e7izgiye ay\u0131rmakta; e\u015fyaya ve insana y\u00fcklenen anlam\u0131n da bu iki \u00e7izgide \u015fekillendi\u011fini belirtmektedir. Bu \u015fekillenme, \u2018kavram\u2019lar, yahut belirli kelimelere y\u00fcklenen anlamlar d\u00fczeyinde de kendini g\u00f6sterir. Belli bir tan\u0131mlama, Said Nurs\u00ee\u2019de, i\u015fte bu y\u00fczden, daha derin ve gizli bir \u2018tercih\u2019in sonucu gibi g\u00f6z\u00fckmektedir. S\u00f6zgelimi, e\u015fyay\u0131 ve insan\u0131 bir Yaratana teslim eden; dolay\u0131s\u0131yla t\u00fcm d\u00fc\u015f\u00fcnce \u00f6rg\u00fcs\u00fcn\u00fc Yaratan-yarat\u0131lan ili\u015fkisi ekseninde kurmaya \u00e7al\u0131\u015fan biri olarak, insan dahil etraf\u0131m\u0131zdaki her bir \u015feyden bahsederken, geneli konu\u015furken \u2018k\u00e2inat,\u2019 \u00f6zeli konu\u015furken \u2018mevcut,\u2019 \u2018masn\u00fb,\u2019 \u2018mahl\u00fbk\u2019 ifadelerini kullan\u0131r Said Nurs\u00ee.11 Ne \u2018k\u00e2inat\u2019 yerine \u2018tabiat\u2019\u0131 kullan\u0131r; ne de, \u2018mevcudat\u2019 veya \u2018masnuat\u2019 yerine \u2018varl\u0131klar\u2019dan da s\u00f6z etti\u011fi olur. Buradaki \u0131srar\u0131n sebebi, bahis konusu kelimelerin semantik ve\/veya etimolojik analizi yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, daha rahat bi\u00e7imde anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. \u2018K\u00e2inat,\u2019 Arap\u00e7a\u2019daki \u2018kevn\/olmak\u2019 k\u00f6k\u00fcnden gelen bir isim olarak, \u2018oldurulanlar\u2019\u0131, \u2018yap\u0131l\u0131p edilenler\u2019i ihsas eder insana\u00f3bu kelimenin, ayn\u0131 k\u00f6kten gelen ve Kur\u2019\u00e2n\u2019da yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131 ifade i\u00e7in s\u0131kl\u0131kla at\u0131fta bulunan \u2018K\u00fcn\u2019 emrini hemencecik \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131rmas\u0131 da cabas\u0131. Oysa, \u2018tabiat\u2019 terimi mekanistik bir \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131m i\u00e7ermekte; basit\u00e7e, \u2018tab\u2019edilenlerin toplam\u0131\u2019 gibi bir anlam ta\u015f\u0131maktad\u0131r.12 \u0130lkinde benzerlik olsa bile ayn\u0131l\u0131k yokken, ikinci terim birbirinin ayn\u0131 olu\u015fu ima veya tazammun etmektedir. Bu ise, Said Nurs\u00ee\u2019nin d\u00fc\u015f\u00fcnce d\u00fcnyas\u0131nda yeri olmayan bir yakla\u015f\u0131md\u0131r. Keza, \u2018varl\u0131klar\u2019 dendi\u011finde e\u015fyan\u0131n bizatih\u00ee var oldu\u011fu ihsas edilmekte; ama \u2018mevcudat\u2019 (v\u00fccud verilenler), yahut \u2018masnuat\u2019 (yap\u0131lanlar) dendi\u011finde ise, ayn\u0131 ba\u015fkaya ba\u015fka Birine nisbetle varl\u0131k izafe edilmektedir.13<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Kulland\u0131\u011f\u0131 kavramlarda bu denli dikkatli bir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcn, \u2018iktisat\u2019\u0131 kavramla\u015ft\u0131rmas\u0131nda da benzer bir \u2018dikkat\u2019 beklenmektedir. <\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
i) Etimolojik tan\u0131mlama: \u2018Kasd\u2019-\u2018iktisat\u2019 ili\u015fkisi: \u2018\u0130ktisad,\u2019 Arap\u00e7a\u2019daki \u2018kasd\u2019 masdar\u0131ndan t\u00fcretilmi\u015ftir. Kasd, fiil olarak, “Bir i\u015fi bilerek, isteyerek, niyet ederek yapmak; yolu do\u011fru olmak” gibi anlamlar i\u00e7ermektedir. \u2018Kasd\u00ee,\u2019 \u2018kasden,\u2019 \u2018maksad,\u2019 \u2018maks\u00fbd,\u2019 \u2018iktisadiyat\u2019 gibi kelimeler de bu k\u00f6kten t\u00fcretilmi\u015flerdir.14 Bu \u00e7er\u00e7evede, \u2018iktisad,\u2019 \u2018kasda uygun davranmak,\u2019 \u2018maksada en uygun yolu bulmak,\u2019 \u2018orta yolu benimsemek\u2019 gibi anlamlar ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Said Nurs\u00ee\u2019nin de \u2018iktisad\u2019\u0131 bu \u00e7er\u00e7evede tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 eserlerinden anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.15<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
ii) \u0130nan\u00e7-eksenli tan\u0131mlama: \u2018Hikmet-i il\u00e2hiyeye tevf\u00eek-i hareket\u2019:16 Bu anlamda iktisad, Said Nurs\u00ee\u2019nin d\u00fcnyas\u0131nda, onun k\u00e2inata, hayata ve insana bak\u0131\u015f\u0131 i\u00e7inde e\u015fyay\u0131 kullanma bi\u00e7imini ifade etmektedir. \u0130nsan, \u015fu k\u00e2inat i\u00e7inde hayat\u0131n\u0131 ne i\u00e7in ya\u015f\u0131yorsa, bu k\u00e2inat i\u00e7inde hayat\u0131 s\u00fcresince muhatap olaca\u011f\u0131, k\u00fc\u00e7\u00fc\u011f\u00fcnden b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fcne t\u00fcm e\u015fyay\u0131 da bu ama\u00e7 i\u00e7in ve amac\u0131na uygun \u015fekilde kullanacakt\u0131r. B\u00f6yle bir sonu\u00e7tan yola \u00e7\u0131karak, Said Nurs\u00ee\u2019nin \u2018iktisat\u2019 ve \u2018iktisad\u00ee faaliyet\u2019e dair tan\u0131m ve tesbitlerinden hareketle,\u00f3bir di\u011fer deyi\u015fle, onun insan\u0131n e\u015fyay\u0131 kullanma bi\u00e7imine dair \u00f6nermelerinden hareketle\u00f3k\u00e2inat\u0131, hayat\u0131 ve insan\u0131 nas\u0131l yorumlad\u0131\u011f\u0131n\u0131n cevab\u0131n\u0131 bulmak da ayn\u0131 derecede m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Kald\u0131 ki, bu, sadece onun i\u00e7in de\u011fil, genelde t\u00fcm insanlar, \u00f6zelde t\u00fcm d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler, \u00f6zellikle de t\u00fcm iktisat\u00e7\u0131lar a\u00e7\u0131s\u0131ndan ge\u00e7erli olsa gerektir. Sosyal bilimler literat\u00fcr\u00fcne yeni giren, ve \u2018salt-nesnellik\u2019 varsay\u0131mlar\u0131n\u0131n ger\u00e7ekli\u011fini sorgulayarak bunun tam anlam\u0131yla varolamayaca\u011f\u0131 sonucuna ula\u015fan Thomas Kuhn\u2019un \u2018paradigma\u201917 yakla\u015f\u0131m\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, herhangi bir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcn iktisada dair yorumlar\u0131ndan yahut bir iktisat\u00e7\u0131n\u0131n genel kuramsal perspektifinden hareketle, onun genel bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n dayand\u0131\u011f\u0131 temelleri ve \u2018tercih\u2019leri ortaya \u00e7\u0131karmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bir anlamda, bir \u2018iktisad\u00ee yorum\u2019un ard\u0131nda, bu yorumu \u015fekillendiren \u2018paradigma\u2019lar ya da \u2018meta-tercih\u2019ler18 bulmak kuvvetle muhtemeldir.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Said Nurs\u00ee\u2019nin paradigmas\u0131, olabildi\u011fine belirgindir. Kendini ve e\u015fyay\u0131 bir Yarat\u0131c\u0131n\u0131n eseri g\u00f6rmektedir. Yarat\u0131c\u0131n\u0131n, yaratmas\u0131nda bir kasd ve hikmet vard\u0131r. Bu yarat\u0131l\u0131\u015f amac\u0131 do\u011frultusunda, insan\u0131n da hayat\u0131n\u0131n t\u00fcm alanlar\u0131nda sorumluluk ve y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri vard\u0131r. Ki bu y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler, k\u0131saca \u2018ibadet\u2019 terimi i\u00e7inde \u00f6zetlenmektedir.19<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Ona g\u00f6re, k\u00e2inat, her bir an\u0131yla, O\u2019nun yarat\u0131\u015f\u0131n\u0131n eseridir.20 \u0130nsan da, O\u2019nun bir mahluku ve \u2018eser-i san\u2019at\u2019\u0131 olarak, \u015fuuruyla, bu yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131 tasdik edip buna g\u00f6re davranmak durumundad\u0131r.21 Bu da, her bir \u00e2n\u0131n O\u2019nu tan\u0131yarak, yani O\u2019nun ad\u0131na ge\u00e7irilmesi demektir.22 B\u00f6ylece, her bir mevcut O\u2019nun varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirir ve O\u2019na i\u015faret ederken, kendisinin O\u2019nun ad\u0131na kullan\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini de ihtar eder. Mevcudat\u0131n bu sesine kulak vermek, onlar\u0131n kendilerine v\u00fccud Verenin r\u0131zas\u0131 dairesinde kullan\u0131lmalar\u0131 sonucunu getirir. Bu kullan\u0131m\u0131n alan\u0131n\u0131 ve s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 ise, tekvin\u00ee ve tedvin\u00ee \u015feriat belirler.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Mevcudat\u0131 bir v\u00fccud Verenin eseri olarak g\u00f6ren Said Nurs\u00ee, onlar\u0131 ne sair sebeplere, ne de etken bir sebep olarak insana mal edememenin, bir ba\u015fka deyi\u015fle her bir e\u015fyay\u0131 sonsuz bir rahmet ve hikmet sahibinin ihtiya\u00e7lar\u0131m\u0131za kar\u015f\u0131l\u0131k bize hediyesi olarak g\u00f6rmenin e\u015fyaya sonsuz bir de\u011fer kazand\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrmektedir.23 Her bir e\u015fya, Said Nurs\u00ee\u2019ye g\u00f6re, bu bak\u0131\u015fla birer \u2018nimet\u2019 halini almaktad\u0131r. Nimet ise kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u2018\u015f\u00fck\u00fcr\u2019 gerektirir. \u015e\u00fck\u00fcr \u00f6devi ise onlar\u0131 yerinde, ihtiya\u00e7lara kar\u015f\u0131l\u0131k kullanmakla yerine getirilmi\u015f olmaktad\u0131r. \u0130htiya\u00e7lar\u0131 belirleyen de yine iki \u015feriatt\u0131r. Her arzu ihtiya\u00e7 de\u011fildir.24 \u2018Hikmet-i il\u00e2hiye\u2019yi ke\u015ffederek e\u015fyay\u0131 ona uygun kullanmak, \u2018ihtiya\u00e7\u2019 terimini de bu \u00e7izgiye oturtmak Said Nurs\u00ee\u2019de \u2018iktisat\u2019 olarak ifadesini bulur.25<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Do\u011frudan beslenme, giyinme ve benzeri ama\u00e7larla giri\u015filen iktisad\u00ee faaliyetlerde niceli\u011fe kar\u015f\u0131 belli bir red tavr\u0131 g\u00f6zlenen Said Nurs\u00ee, \u2018\u015f\u00fck\u00fcr\u2019 s\u00f6zkonusu oldu\u011funda ise esasen \u2018niceli\u011fi\u2019 hi\u00e7 s\u00f6zkonusu etmemektedir. \u2018\u015e\u00fck\u00fcr\u2019 perspektifiyle bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, \u2018iktisat,\u2019 niteliksel bir anlama b\u00fcr\u00fcnmektedir \u00e7\u00fcnk\u00fc. Yarat\u0131l\u0131\u015f hikmetine uygun olarak kullan\u0131lmazsa, yani kullan\u0131m\u0131n sonucu \u2018\u015f\u00fck\u00fcr\u2019 olmazsa, bir nimet \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck bir miktarda kullan\u0131lm\u0131\u015f olsa da, \u2018israf\u2019 edilmi\u015ftir. \u00d6te yandan, herhangi bir durumda, hikmeten miktar olarak fazlaca bir kullan\u0131m gerekmi\u015fse, bu dahi iktisatt\u0131r, kanaattir. \u2018Hikmet\u2019i belirleyen ise, tedvin\u00ee ve tekvin\u00ee \u015feriatt\u0131r.26<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Said Nurs\u00ee\u2019nin d\u00fc\u015f\u00fcncesinde arzular ile ihtiya\u00e7lar birbirinden ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Arzular s\u0131n\u0131rs\u0131zd\u0131r, ebede uzanmaktad\u0131r. \u0130htiya\u00e7lar ise s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r, say\u0131ca bir elin parmaklar\u0131n\u0131 ge\u00e7mez. Arzular\u0131 ihtiya\u00e7 yerine koyarak, hepsini giderme yolunda \u00e7abaya giri\u015fmek ise, \u00e7\u0131kmaz bir yoldur. Zira, giderilebilmeleri m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. S\u0131n\u0131rs\u0131z arzular ise, insana muhtaciyetinin s\u0131n\u0131rs\u0131z ve sonsuz oldu\u011funu; ancak iktidar\u0131n c\u00fcz\u2019\u00ee ve elinin k\u0131sa oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Akabinde, onlar\u0131 giderecek, ilmi s\u0131n\u0131rs\u0131z, kudreti s\u0131n\u0131rs\u0131z, merhameti s\u0131n\u0131rs\u0131z bir Z\u00e2t\u2019\u0131 arama sebebi olmakta; ondan ebed\u00ee bir hayatta sonsuz merhametini g\u00f6sterme talebini uyand\u0131rmaktad\u0131r.27<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bu anlay\u0131\u015f, bir ad\u0131m ilerisinde, insan\u0131n elinin yeti\u015fti\u011fi, iktidar\u0131 dahilinde oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen ihtiya\u00e7lar\u0131n giderilmesinin de insana ait olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131; onlar\u0131n da ancak sonsuz isimlere sahip bir Z\u00e2t taraf\u0131ndan gideriliyor oldu\u011funu; c\u00fcz\u2019\u00ee g\u00f6r\u00fcnen r\u0131z\u0131klar\u0131n verili\u015finde dahi O\u2019na muhta\u00e7 olundu\u011funu bildirmektedir. B\u00f6ylece s\u0131n\u0131rs\u0131z istekler, insana mutlak olan Rabbini tan\u0131tmaktad\u0131r. Bu \u015fekilde, insan tatminsiz ihtiya\u00e7lar\u0131n pen\u00e7esinde k\u0131vranan bir hayat ge\u00e7irmekten \u00e7\u0131kmakta; aksine her bir ihtiya\u00e7, t\u00fcm ihtiya\u00e7lar\u0131 gideren K\u00e2diyu\u2019l-H\u00e2c\u00e2t\u0131 ba\u015fka ba\u015fka isimlerle tan\u0131tmaktad\u0131r.28<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bu tarz bir hayat s\u00fcren insan, iman\u00ee hayat\u0131n bir modeli olmaktad\u0131r: \u2018Ekonomik insan\u2019\u0131n yerini, Said Nurs\u00ee\u2019de \u2018m\u00fc\u2019min insan\u2019 almaktad\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
ab. \u0130nsan\u0131n tan\u0131m\u0131:<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Said Nurs\u00ee eserlerinde insan\u0131, \u2018t\u00fcm mahlukat i\u00e7inde en \u00e2ciz ve en muhta\u00e7\u2019 olarak tan\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r. Bu tesbitinin gerek\u00e7esi ise, di\u011ferleri az bir r\u0131z\u0131kla ya\u015famlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilirken, insan\u0131n hadsiz r\u0131z\u0131klara muhta\u00e7 olmas\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc insan, di\u011ferlerinin aksine, madd\u00ee bir bedenden ibaret de\u011fildir. Ak\u0131l, kalb, ruh gibi donan\u0131mlar\u0131, onu k\u00e2inattaki her bir mevcutla ilgili k\u0131lmakta ve hepsi de doyurulmak isteyen sonsuz duygular\u0131, arzular\u0131, istekleri bulunmaktad\u0131r.29<\/p>\n
<\/p>\n
Bu ince duygular\u0131, arzular\u0131, istekleri sayesinde t\u00fcm yarat\u0131lm\u0131\u015flara muhatap olabilme imk\u00e2n\u0131 ve onlarla ili\u015fkide bulunmak zorunlulu\u011fu bulunan insan, ona g\u00f6re, muhatap oldu\u011fu bu e\u015fyay\u0131 yorumlayarak Yarat\u0131c\u0131s\u0131n\u0131n onlarda g\u00f6r\u00fcnen \u00f6zelliklerini tan\u0131maktad\u0131r. Said Nurs\u00ee\u2019ye g\u00f6re, \u2018e\u015fref-i mahlukat\u2019 s\u0131fat\u0131na l\u00e2y\u0131k g\u00f6r\u00fclen insan\u0131 \u2018halife-i arz\u2019 yapan da budur. Bu noktada \u015f\u00f6yle demektedir:<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
“Cenab-\u0131 Hak insan\u0131 b\u00fct\u00fcn esm\u00e2s\u0131na c\u00e2m\u00ee bir \u00e2yine ve b\u00fct\u00fcn rahmetinin hazinelerinin m\u00fcddeherat\u0131n\u0131 tartacak, tan\u0131yacak cihazata m\u00e2lik bir mucize-i kudret ve b\u00fct\u00fcn esm\u00e2s\u0131n\u0131n cilvelerinin vaziyetlerinin inceliklerini m\u00eezana \u00e7ekecek \u00e2letleri h\u00e2vi bir halife-i arz s\u00fbretinde halketmi\u015ftir.”30<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Said Nurs\u00ee\u2019ye g\u00f6re, insan, insaniyetine l\u00e2y\u0131k bir hayat s\u00fcrmek ihtiyac\u0131 ile halkedilmi\u015ftir. \u0130nsaniyetinde varolan duygular\u0131n tam anlam\u0131yla tatmin buldu\u011fu bir d\u00fczene ihtiya\u00e7 duymaktad\u0131r. \u00d6ncelikle en temel ihtiya\u00e7lar\u0131 olan bar\u0131nma, beslenme ve giyimi kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in \u00e7ok \u00e7e\u015fitli sanatlar\u0131 i\u015flemek durumundad\u0131r. Bunda sadece kendi g\u00fcc\u00fc yeterli olmayaca\u011f\u0131 i\u00e7in, di\u011fer insanlarla birlikte \u00e7al\u0131\u015fmak, i\u015fbirli\u011finde bulunmak ihtiyac\u0131 vard\u0131r. Bu ili\u015fkinin sonucunda gelebilecek madd\u00ee d\u00fc\u015fk\u00fcnl\u00fcklerin getirece\u011fi haks\u0131z tecav\u00fczler sebebiyle adalete ihtiya\u00e7 duyulur. Ancak, adaleti mutlak anlamda kurmaya, olu\u015fturmaya insan akl\u0131 yetmeyece\u011finden, bunu temin edecek kapsaml\u0131 kanunlar gerekir. Bu kanunlar\u0131 y\u00fcr\u00fctecek bir kanun koyucuya ihtiya\u00e7 duyulur. Kanun koyucunun h\u00e2kimiyetini sa\u011flamas\u0131 i\u00e7in ise, farkl\u0131 ve \u00fcst\u00fcn bir konumda olmas\u0131 gerekmektedir. Bu \u00fcst\u00fcnl\u00fck ise ancak S\u00e2ni-i \u00e2lem taraf\u0131ndan se\u00e7ilmi\u015f ve g\u00f6revlendirilmi\u015f olmakla sa\u011flan\u0131r. S\u00e2ni-i \u00e2lemden ba\u011flant\u0131y\u0131 koparmamak i\u00e7in de, ibadete ihtiya\u00e7 vard\u0131r. B\u00f6ylece S\u00e2nie ba\u011flanmakla, O\u2019nun koydu\u011fu d\u00fczene uyulur. Bu da mutlak d\u00fczeni sa\u011flar.31<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\u0130nsan, bir d\u00fczene ihtiya\u00e7 duymaktad\u0131r. Ancak bu d\u00fczeni sa\u011flamaya kendi g\u00fcc\u00fc yetmeyece\u011finden, kendi \u00fcst\u00fcnde bir D\u00fczen Koyucuya gereksinmesiyle Rabbini tan\u0131r ve kullu\u011funun fark\u0131na var\u0131r.32<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bu \u015fekilde, insan, iman\u0131 ya\u015famas\u0131yla sadece bu k\u0131sa d\u00fcnya hayat\u0131nda de\u011fil, ebed\u00ee bir hayatta saadeti elde eder. Ebediyeti kazanmakla, en b\u00fcy\u00fck ve en \u00f6nemli ihtiyac\u0131 tatmin bulur. Onun ifadesiyle: “\u0130man nuru lez\u00e2iz-i me\u015fr\u00fban\u0131n zevale ba\u015flad\u0131klar\u0131 zaman h\u00e2s\u0131l olan elemleri, ems\u00e2linin v\u00fccud ve gelmekte olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6stermekle izale eder. Ve keza, nimetlerin devam edip ten\u00e2kus etmemesini, nimetlerin menba\u0131n\u0131 g\u00f6stermekle temin eder.”33<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Risale-i Nur\u2019da \u015fu husus \u0131srarla vurgulan\u0131r: \u0130nsan, \u2018saadet-i ebediyye,\u2019 yani \u2018sonsuz mutluluk\u2019 istemektedir; bu ise ancak iman ile kazan\u0131labilir. Said Nurs\u00ee, \u2018iktisad\u00ee faaliyet\u2019 kapsam\u0131na giren \u00fcretim, t\u00fcketim, yeme-i\u00e7me, bar\u0131nma gibi be\u015fer\u00ee eylemlere bu temel bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla bakmakta; \u2018iktisad\u00ee davran\u0131\u015f\u2019\u0131 da bu \u00e7er\u00e7evede anlamland\u0131rmaktad\u0131r. S\u00f6zgelimi, bir\u015fey yemekle bitmi\u015f, yani \u2018t\u00fcketilmi\u015f\u2019 ise, \u2018israf\u2019 edilmi\u015f; ama \u2018\u015f\u00fck\u00fcr\u2019 sonucunu getirmi\u015fse, yani mutlak s\u0131fatlar\u0131n sahibi Birine y\u00f6neltmi\u015f, O\u2019nun varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlatm\u0131\u015f ve O\u2019nu tan\u0131tm\u0131\u015fsa, \u2018iktisatl\u0131\u2019 kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
ac. Mal-r\u0131zk ayr\u0131m\u0131:<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Eserlerinde k\u00e2inat\u0131 g\u00f6z\u00f6n\u00fcnden eksik etmedi\u011fi, onu belli bir inanc\u0131n do\u011frultusunda ama dikkatle g\u00f6zlemledi\u011fi anla\u015f\u0131lan Said Nurs\u00ee, k\u00e2inat\u0131 i\u00e7i\u00e7e dairelerden m\u00fcte\u015fekkil g\u00f6r\u00fcr. En d\u0131\u015fta, hayat hakikat\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. lemin t\u00fcm mevcudat\u0131 hayat\u0131n devam\u0131 ad\u0131na \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar; hayata hizmet ederler. Hayat\u0131n i\u00e7inde, insaniyet \u00e2lemi yer al\u0131r. Zira t\u00fcm canl\u0131lar insana hizmet etmekte, onun varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n devam\u0131na \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131rlar. \u0130nsaniyet dairesinin i\u00e7inde de r\u0131zk dairesi yer al\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc, b\u00fct\u00fcn insanl\u0131k r\u0131zk ad\u0131na \u00e7al\u0131\u015fmakta, hayat\u0131n\u0131n gayesini r\u0131zk edinmek olu\u015fturmaktad\u0131r. Hayat\u0131n devam\u0131 r\u0131z\u0131klad\u0131r ve hayata h\u00fckmeden r\u0131zkt\u0131r.35 O kadar ki, Risale-i Nur\u2019da, insan\u0131n \u00e2deta \u2018r\u0131zka \u00e2\u015f\u0131k oldu\u011fu\u2019ndan s\u00f6z edilir.36<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bu tesbiti takiben, Said Nurs\u00ee, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya \u00fczerinde, t\u00fcm canl\u0131lar\u0131n ve \u00fcstelik en \u00e2ciz ve zay\u0131f olanlar\u0131n\u0131n dahi madd\u00ee, midev\u00ee ve manev\u00ee r\u0131zklar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemektedir. Bu r\u0131z\u0131klar ise kuru, basit ve pis bir madde olan topraktan; cans\u0131z, kuru bir odun par\u00e7as\u0131 olan a\u011fa\u00e7tan; kan, kemik ve etten ibaret olan g\u00f6\u011f\u00fcslerden; veyahut kuru, k\u00fc\u00e7\u00fck, cans\u0131z bir tanecik olan tohumdan gelmektedir. Hem de, \u2018tam vaktinde, ihtiya\u00e7 duyuldu\u011fu anda ve bir d\u00fczen i\u00e7erisinde\u2019 gelmektedir. Bu, r\u0131zk\u0131n gayb\u00ee bir El taraf\u0131ndan g\u00f6nderildi\u011fine i\u015farettir. Bu derece \u015fuur gerektiren i\u015fler, cans\u0131z ve \u015fuursuz sebeplere havale edilemez. Bu bak\u0131\u015f\u0131, “\u015e\u00fcphesiz ki r\u0131z\u0131k veren, mutlak kudret ve kuvvet sahibi olan Allah\u2019t\u0131r” mealindeki \u00e2yetin36 bir tefsiri olarak sunan Said Nurs\u00ee, i\u00e2\u015fe ve nafakay\u0131, b\u00f6ylece sebeplerin elinden al\u0131p, kudretli, merhametli, ilim sahibi bir Rabbe teslim etmektedir. Ve, “Yery\u00fcz\u00fcnde hareket eden hi\u00e7bir canl\u0131 yoktur ki, onun r\u0131zk\u0131n\u0131 vermek Allah\u2019a ait olmas\u0131n. Allah, onlar\u0131n karar k\u0131ld\u0131klar\u0131 yeri de, tevdi edildi\u011fi yeri de bilir. Bunlar\u0131n hepsi apa\u00e7\u0131k bir kitapta yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r”37 \u00e2yetini delil g\u00f6stererek insan\u0131 r\u0131zk\u0131n\u0131n \u2018taahh\u00fcd ve tekeff\u00fcl-\u00fc Rabban\u00ee alt\u0131nda\u2019 oldu\u011funu s\u00f6ylemektedir.38<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
G\u00f6nderilmekte olan bu r\u0131zk, \u2018iktidar ve ihtiyar ile m\u00fctenasibn de\u011fildir.\u201939 Yani, bir kimse daha g\u00fc\u00e7l\u00fc ve daha ak\u0131ll\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in daha zengin oluyor de\u011fildir. Tam aksine, en fazla \u00e2ciz ve zay\u0131f g\u00f6r\u00fcnen mevcutlar en iyi, en rahat \u015fekilde r\u0131z\u0131kland\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. Bebekler, a\u011fa\u00e7lar, bal\u0131klar.. bunun bir \u00f6rne\u011fidir.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\u0130ktidar ve ihtiyar sarfedildikten sonra edinilen r\u0131zk da \u2018kazan\u0131lm\u0131\u015f\u2019 de\u011fildir. Edinilen sonucun meydana gelmesini sa\u011flayacak, daha do\u011frusu o sonucu \u00f6ncesindeki sebeplerle beraber yaratacak bir merhamet taraf\u0131ndan \u2018ihsan edilmi\u015f\u2019tir. G\u00f6sterilen \u00e7aba ise, fark\u0131na var\u0131ls\u0131n veya var\u0131lmas\u0131n, o sonuca ula\u015fmak i\u00e7in yap\u0131lm\u0131\u015f bir \u2018fiil\u00ee dua\u2019 h\u00fckm\u00fcne ge\u00e7mektedir.40 Risale-i Nur\u2019da r\u0131zk iki s\u0131n\u0131fa ayr\u0131l\u0131r: <\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
“Biri, ya\u015famak i\u00e7in hakik\u00ee ve f\u0131tr\u00ee r\u0131z\u0131kt\u0131r ki, taahh\u00fcd-\u00fc Rabban\u00ee alt\u0131ndad\u0131r. Hatta o kadar muntazamd\u0131r ki, bedenle ya\u011f vesaire s\u00fbretinde iddihar olunan f\u0131trhi r\u0131zk hi\u00e7 olmazsa yirmi g\u00fcnden ziyade bir\u015fey yemeden ya\u015fat\u0131r. Hayat\u0131n\u0131 idame eder… Yirmi-otuz g\u00fcnden evvel ve bedende m\u00fcddehar olan f\u0131tr\u00ee r\u0131zk bitmeden a\u00e7l\u0131ktan vefat edenler r\u0131z\u0131ks\u0131zl\u0131ktan de\u011fil, belki s\u00fb-i itiyaddan ve terk-i \u00e2detten ne\u015f\u2019et eden bir hastal\u0131ktan vefat ederlerler.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
“\u0130kinci k\u0131s\u0131m r\u0131z\u0131k: \u0130tiyad, israf ve s\u00fb-i istimal\u00e2t ile tiryaki olup zaruret h\u00fckm\u00fcne ge\u00e7en mecaz\u00ee ve sun\u2019\u00ee r\u0131z\u0131kt\u0131r. Bu k\u0131s\u0131m ise, taahh\u00fcd-\u00fc Rabban\u00ee alt\u0131nda de\u011fildir, belki ihsana t\u00e2bidir. K\u00e2h verir, k\u00e2h vermez.”41<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\u2018R\u0131zk-\u0131 mecaz\u00ee\u2019 denilen bu ikinci k\u0131s\u0131m r\u0131zk, \u2018h\u00e2c\u00e2t-\u0131 gayr-i zaruriye\u2019dir. Yani, bunlar insan\u0131n hayat\u0131n\u0131n devam\u0131 i\u00e7in zorunlu ihtiya\u00e7lar de\u011fildir. Ne var ki, bunlar \u2018h\u00e2c\u00e2t-\u0131 zaruriye\u2019 h\u00fckm\u00fcne ge\u00e7ti\u011finden, \u2018r\u0131zk-\u0131 hakik\u00ee\u2019 gibi anla\u015f\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Durum bu olunca, herkesin her istedi\u011fine ula\u015famamas\u0131, insan\u0131 \u2018r\u0131z\u0131kland\u0131r\u0131lmad\u0131\u011f\u0131\u2019 d\u00fc\u015f\u00fcncesine itebilmektir.42<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Said Nurs\u00ee\u2019de mal ve r\u0131zk birbirinden ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.43 Mal niceliksel bir ifadedir, r\u0131zk ise niteliksel bir de\u011fer ta\u015f\u0131r. Maldaki art\u0131\u015f, r\u0131zkta da bir art\u0131\u015f\u0131 ifade etmez. Bu y\u00fczden, mal\u0131 fazla olan\u0131n daha fazla r\u0131z\u0131kland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve bu nedenle adaletsiz bir da\u011f\u0131t\u0131m oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcncesini reddeder. Bu b\u00e2bda, o, \u2018marjinal verim\u2019 ve \u2018marjinal fayda\u2019 terimlerini \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131ran \u015fu yorumda bulunmaktad\u0131r:<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
“Cenab-\u0131 Hak kem\u00e2l-i kereminden, en fakir adama en zengin adam gibi, lezzet-i nimetini ihsas ettiriyor. Bir fakirin, kuru bir par\u00e7a ekmekten a\u00e7l\u0131k ve iktisat vas\u0131tas\u0131yla ald\u0131\u011f\u0131 lezzet, bir padi\u015fah\u0131n ve zenginin israftan gelen usan\u00e7 ve i\u015ftahs\u0131zl\u0131k ile yedi\u011fi en \u00e2l\u00e2 baklavadan ald\u0131\u011f\u0131 lezzetten daha ziyade lezzetlidir.”44<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Oysa, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde, Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n \u0131srarla nazara verdi\u011fi \u2018r\u0131z\u0131kland\u0131r\u0131lma\u2019 hakikat\u0131 g\u00f6r\u00fclmemekte; buna mukabil, zarur\u00ee olmayan \u015feyler \u2018h\u00e2c\u00e2t-\u0131 zaruriye\u2019 h\u00fckm\u00fcne ge\u00e7ebilmektedir.45<\/p>\n
<\/p>\n
Rabbimizin herkesin r\u0131zk\u0131n\u0131 taahh\u00fcd etti\u011fini ve buna kefil oldu\u011funu vurgulamakla birlikte, Risale-i Nur, bu r\u0131zk\u0131n geli\u015finin belirsiz ve zahiren tesad\u00fcf\u00ee bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm arzetti\u011fi tesbitinde bulunur. Bu ise, insana aczi ve fakr\u0131 dolay\u0131s\u0131yla kullu\u011fu s\u00fcrekli hat\u0131rlat\u0131lmak istendi\u011finden; insan\u0131n vazifesi ise ubudiyet-eksenli, Rabbiyle ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131 koparmadan ya\u015famak oldu\u011fundand\u0131r: “T\u00e2 her vakit Rezzak-\u0131 Ker\u00eemin derg\u00e2h\u0131na iltica ve rica ve yalvarmak ve hamd ve \u015f\u00fck\u00fcr \u015fefaatiyle r\u0131zk istemek kap\u0131s\u0131 kapanmas\u0131n.”46<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
ad. \u015e\u00fck\u00fcr-\u015firk ikilemi:<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Risale-i Nur\u2019da, s\u0131k s\u0131k nazarlar yery\u00fcz\u00fcne y\u00f6neltilir ve onun insan\u0131n t\u00fcm ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layan; yani, onun i\u00e7in \u2018nimet\u2019 olan \u00e7e\u015fit \u00e7e\u015fit lezzetlerle donat\u0131lm\u0131\u015f bir sofra h\u00fckm\u00fcnde oldu\u011fu belirtilir. Bu sofradaki her bir lezzet unsuru, g\u00f6r\u00fcn\u00fcrdeki geli\u015f yeri ba\u011flant\u0131 kurduramayacak kadar m\u00fckemmel olu\u015fu ile, umulmad\u0131k bir tarzda yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlatmaktad\u0131r. Bu hal, \u2018sebepler\u2019in de, \u2018tesad\u00fcf\u2019\u00fcn de elini sonu\u00e7tan kesmekte; yery\u00fcz\u00fcn\u00fc merhametli bir Rabbin Kendini tan\u0131mak, merhametini ve rububiyetini bildirmek \u00fczere dizdi\u011fi bir sergi olarak g\u00f6stermektedir. Bu sergiden t\u00fcm ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131\u00f3en incesine ve en k\u00fc\u00e7\u00fc\u011f\u00fcne kadar\u00f3kar\u015f\u0131layan insana ise, bu kadar kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z ihsan\u0131n fiyat\u0131 olarak, onlar\u0131 G\u00f6nderene \u015f\u00fckredip te\u015fekk\u00fcrde bulunmak d\u00fc\u015fmektedir.47<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\u0130nsan\u0131n kendisine yap\u0131lan en k\u00fc\u00e7\u00fck bir iyilik kar\u015f\u0131s\u0131nda dahi, o iyili\u011fi yapana minnetdarl\u0131k g\u00f6sterme \u015feklinde bir yarat\u0131l\u0131\u015f \u00f6zelli\u011fi vard\u0131r.48 Bu ise, insan\u0131n b\u00fct\u00fcn ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layan Rabbine te\u015fekk\u00fcr etmesi gere\u011finin delilidir. \u0130nsan\u0131n Rabbine te\u015fekk\u00fcr etmesi ise, o nimetleri do\u011frudan do\u011fruya ondan bilmek, o nimetlerin k\u0131ymetini takdir etmek ve o nimetlere kendi ihtiyac\u0131n\u0131 hissetmekle olur.49 Bu anlay\u0131\u015fa ula\u015famaman\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda ise, \u015firke dayal\u0131 bir tavra d\u00fc\u015f\u00fclm\u00fc\u015f olur. \u00c7\u00fcnk\u00fc, nimetleri O\u2019ndan bilmemek, nimetleri sebeplerden veya tesad\u00fcften bilmeyi tazammun eder. Nimetlerin k\u0131ymetini takdir etmemek, kendisini onlara muhta\u00e7 g\u00f6rmeyip, mutlak acz ve fakr\u0131n\u0131n fark\u0131nda olmamay\u0131; dolay\u0131s\u0131yla kendinde \u015fu veya bu d\u00fczeyle g\u00fc\u00e7 ve iktidar tevehh\u00fcm etmeyi tazammun eder.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\u00dcstelik, k\u00e2inata bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, onun t\u00fcm ba\u011flant\u0131lar\u0131n\u0131n \u015f\u00fck\u00fcr ekseninde kurulmu\u015f oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclecektir. Her bir mevcut bir di\u011fer mevcutla ili\u015fkisinde\u00f3ondan baz\u0131 ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 onun vas\u0131tas\u0131yla giderme noktas\u0131nda olsun, onun baz\u0131 ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 giderme noktas\u0131nda olsun\u00f3bir zorluk ve isteksizlik belirtisi g\u00f6stermeden g\u00f6revini \u015fevkle yerine getirmekte; nitekim, her bir mahlukun \u2018tablac\u0131\u2019s\u0131 oldu\u011fu nimet \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc, amaca uygun ve g\u00fczel bir nimet niteli\u011fi ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Bu da bir nevi \u2018\u015f\u00fck\u00fcr\u2019 mahiyeti ta\u015f\u0131r. Ki, “r\u0131zka i\u015ftiha ve i\u015ftiyak bir nevi \u015f\u00fckr-\u00fc f\u0131tr\u00eedir. Ve telezz\u00fcz ve zevk dahi gayri\u015fuur\u00ee bir \u015f\u00fck\u00fcrd\u00fcr ki, b\u00fct\u00fcn hayvanatta bu \u015f\u00fck\u00fcr vard\u0131r.”50 \u0130nsan da, hayvan\u00ee olan y\u00f6n\u00fcyle bu \u015f\u00fckr\u00fc yapar. Ama insaniyeti a\u00e7\u0131s\u0131ndan, bu \u015f\u00fck\u00fcr yeterli de\u011fildir. \u0130nsan\u00ee a\u00e7\u0131dan, \u015fuuruyla bu \u015f\u00fckr\u00fc ona l\u00e2y\u0131k alana takdim etmesi, \u015f\u00fckr\u00fcn\u00fc hakik\u00ee Sahibine iletmesi gerekmektedir.51 K\u00e2inat b\u00f6ylesi k\u00fcll\u00ee bir \u015f\u00fck\u00fcr hali sergilerken, insan\u0131n b\u00fct\u00fcn insanl\u0131\u011f\u0131yla bundan geri kalmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcmez.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Gayri\u015fuur\u00ee \u015f\u00fck\u00fcr, \u015fuur\u00ee \u015f\u00fckre ge\u00e7mek i\u00e7in bir basamakt\u0131r. Gayri\u015fuur\u00ee \u015f\u00fck\u00fcr, yani bir\u015feyden lezzet alma ve memnuniyet duyma hali, ihtiyac\u0131n\u0131n fark\u0131nda olarak verilenin k\u0131ymetini takdir ederek, onu Verene \u015f\u00fckretmeye g\u00f6t\u00fcrecektir. Bu nedenle o basama\u011f\u0131 atlamamak, lezzetten mahrum kalmamak gerekmektedir. Ancak, ihtiyac\u0131n giderilmesine yetecek orandaki kullan\u0131mdan saf bir lezzet al\u0131naca\u011f\u0131 da unutulmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
B\u00f6ylece insan\u0131n kendisine verilenlere kar\u015f\u0131 te\u015fekk\u00fcr etmek i\u00e7in herhangi bir zorlamaya girmesine gerek kalmaz. Bir yandan, insanda bulunan, verilene kar\u015f\u0131 te\u015fekk\u00fcr etme duygusu, bir yandan da verilenlerdeki \u2018g\u00fczel suretler, g\u00fczel kokular, g\u00fczel tatmaklar\u2019 \u015f\u00fckr\u00fcn davet\u00e7ileridir.52 Bu \u015fekilde, insan\u0131n nazar\u0131, verilen nimet \u00fczerine \u00e7ekilmekte; insan d\u00fc\u015f\u00fcnmeye sevkedilmektedir. Bu tefekk\u00fcr sonunda, kendisine hi\u00e7bir kar\u015f\u0131l\u0131k beklemeksizin ihtiyac\u0131n\u0131 g\u00f6nderen bir merhamet Sahibini tan\u0131makta; O\u2019nun iltifat\u0131na mazhar oldu\u011funu farketmekte ve O\u2019na te\u015fekk\u00fcr etmektedir. Burada en k\u00fc\u00e7\u00fck ihtiyac\u0131na dahi kulak t\u0131kamayan Rabbi, insana sonsuza dek bu zevkleri tatt\u0131rabilir; \u00e7\u00fcnk\u00fc, insan\u0131n en b\u00fcy\u00fck ihtiyac\u0131 varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n devam ve bekas\u0131, yani ebediyettir. B\u00f6ylece bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, k\u00fc\u00e7\u00fck bir lezzet unsuru asl\u0131nda ebed\u00ee bir lezzeti ihsas eder. \u015e\u00fck\u00fcrs\u00fczl\u00fck, yani hakik\u00ee adresini bulmam\u0131\u015f, hayvan\u00ee bir lezzetten \u00f6teye gidememi\u015f bir zevk hali, insan\u0131 hem ebed\u00ee bir hayat\u0131n lezzetinden mahrum etmekte; hem de lezzetin gidece\u011fi endi\u015fesiyle, verilenden \u00e2nl\u0131k bir lezzet al\u0131nmas\u0131n\u0131 dahi engellemektedir. \u015e\u00fckr\u00fcn pratikte yans\u0131mas\u0131 ise, verilenleri, en k\u00fc\u00e7\u00fc\u011f\u00fcnden en b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fcne, kanaatle ve iktisatla kullanmak ve r\u0131za ve memnuniyet g\u00f6stermektir.53<\/p>\n
<\/p>\n
\u2018\u015e\u00fck\u00fcr,\u2019 Risale-i Nur\u2019a g\u00f6re, bir zorunluluktur. Rabbine \u015f\u00fckretmiyor olmak bir \u2018ortada olma\u2019 veya \u2018tarafs\u0131zl\u0131k\u2019 hali de\u011fil; \u2018\u015f\u00fck\u00fcrden \u015firke d\u00fc\u015fme\u2019nin habercisidir. \u015eirki \u015f\u00fckr\u00fcn z\u0131dd\u0131 olarak tan\u0131mlayan Said Nurs\u00ee, Rabbine \u015f\u00fckretmeyen insan\u0131n \u015firk hali ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131; yani \u015f\u00fckr\u00fcn\u00fc ba\u015fka adreslere iletiyor oldu\u011funu belirtmektedir.54<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
ae. Zek\u00e2t ve faiz:<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Risale-i Nur, sosyal tabakalar aras\u0131ndaki dengenin korunmas\u0131 gere\u011fini \u0131srarla vurgular. Risale\u2019nin insana y\u00f6nelik en temel prensibi olan \u2018ubudiyet \u00fczere ya\u015famak,\u2019 ancak bu \u015fekilde m\u00fcmk\u00fcn olmakta; \u00f6te yandan, ancak ubudiyet \u00fczere ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece bu denge muhafaza edilebilmektedir.55<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Said Nurs\u00ee\u2019ye g\u00f6re, sosyal dengeyi bozan en \u00f6nemli iki unsar, faizin varl\u0131\u011f\u0131 ve zek\u00e2t\u0131n uygulanmamas\u0131d\u0131r. Bu iki unsurdan faizin temelinde “Sen \u00e7al\u0131\u015f, ben yiyeyim,” zek\u00e2t emrine uymaman\u0131n temelinde ise “Ben tok olay\u0131m, ba\u015fkas\u0131 a\u00e7l\u0131ktan \u00f6lse bana ne” anlay\u0131\u015flar\u0131 yatmaktad\u0131r. \u0130nsanl\u0131k tarihindeki kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klar\u0131n ve ahl\u00e2k bozukluklar\u0131n\u0131n temelinde, bu iki anlay\u0131\u015f bulunmaktad\u0131r.56<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
S\u00f6zkonusu anlay\u0131\u015flar, yans\u0131mas\u0131n\u0131 \u00f6ncelikle birey baz\u0131nda bulmaktad\u0131r. Bireyin di\u011fer bireylerle ili\u015fkilerini belirlemekte; ard\u0131ndan, bu anlay\u0131\u015fta olan bireylerin birli\u011fi ile olu\u015fan makro d\u00fczey uygulamalar\u0131n da belirleyicisi olmaktad\u0131r. Ekonomi de bu d\u00fczeylerden biridir. Risale-i Nur\u2019da as\u0131l olan, bir ba\u015fka deyi\u015fle \u00f6ncelik verilen husus bireyin anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n d\u00fczenlenmesi oldu\u011fundan, makro d\u00fczeyde geni\u015f bir tahlile giri\u015fmez Said Nurs\u00ee. Bireyin anlay\u0131\u015f\u0131 temel \u00f6l\u00e7\u00fcler do\u011frultusunda d\u00fczenlenirse, makro d\u00fczenleme zaten ger\u00e7ekle\u015fecektir. Ama, makro d\u00fczey esas al\u0131n\u0131rsa, temelde bir d\u00fczenleme sa\u011flanamad\u0131\u011f\u0131ndan, yap\u0131lanlar uzun \u00f6m\u00fcrl\u00fc olamayacak, hatta hi\u00e7 ba\u015flayamayacakt\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Risale-i Nur\u2019a g\u00f6re, toplumun hayat\u0131n\u0131 koruyan d\u00fczenin en b\u00fcy\u00fck \u015fart\u0131, sosyal tabakalar aras\u0131nda u\u00e7urum veya gedik olu\u015fmamas\u0131d\u0131r. Havas tabakas\u0131n\u0131n av\u00e2mdan, zenginlerin fakirlerden \u2018hatt-\u0131 ittisal\u2019i kesecek kadar uzakla\u015fmamalar\u0131 gerekir. Tabakalar aras\u0131nda ba\u011flant\u0131y\u0131 temin edecek olan ise, faizin kald\u0131r\u0131lmas\u0131, zek\u00e2t ve yard\u0131mla\u015fman\u0131n tesisidir. Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n zek\u00e2t verme ve faizi kald\u0131rma emrine uyulmad\u0131\u011f\u0131ndan, tabakalar aras\u0131 m\u00fcnasebetler gittik\u00e7e gerginle\u015fir; birbirlerine ula\u015fma yolu ve imk\u00e2n\u0131 kalmaz. Bu nedenle, a\u015fa\u011f\u0131 tabakadan yukar\u0131 tabakaya h\u00fcrmet, itaat, ba\u011fl\u0131l\u0131k yerine kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131k, kin ve hased; yukar\u0131dan a\u015fa\u011f\u0131ya ise merhamet, ihsan, l\u00fctuf yerine zul\u00fcm ve tahakk\u00fcm tavr\u0131 geli\u015fir. \u00dcst tabakan\u0131n imk\u00e2nlar\u0131, tevazu ve merhamet vesilesi olmak yerine kibir ve gurur konusu olur. Alt tabakan\u0131n acizli\u011fi ve fakirli\u011fi, ihsan ve merhamet edilmesini icab ettirirken, esaret ve sefalete d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmelerini netice verir. B\u00fct\u00fcn ihtil\u00e2llerin, isyanlar\u0131n ard\u0131nda yatan bu tabloyu d\u00fczeltecek olan, zek\u00e2t emrine uyulmas\u0131 ve faizin kald\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r.57<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Burada s\u00f6zkonusu iki unsuru Said Nurs\u00ee\u2019nin neden d\u00fc\u011f\u00fcm noktas\u0131 olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc sorusu da akla gelmektedir. Bu soruyla bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, onun gerek zek\u00e2t\u0131, gerek faizi tek ba\u015f\u0131na ele almad\u0131\u011f\u0131; bir \u2018zihniyet\u2019in ve bir \u2018davran\u0131\u015f kal\u0131b\u0131\u2019n\u0131n d\u0131\u015fa vurmas\u0131 olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Faiz, bencil ve \u2018menfaat-\u0131 \u015fahsiyesine hasr-\u0131 nazar eden,\u2019 b\u00fct\u00fcn derdi kendi \u00e7\u0131kar\u0131 olan, ba\u015fka insanlar\u0131 ise rakip ve hatta d\u00fc\u015fman olarak g\u00f6ren ve elindekileri kendinden bilen bir insana yak\u0131\u015f\u0131r. B\u00f6ylesi bir d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn aynas\u0131d\u0131r. Zek\u00e2t ise, di\u011ferg\u00e2m, ba\u015fkas\u0131n\u0131 da d\u00fc\u015f\u00fcnen, yard\u0131mla\u015fmay\u0131 seven bir insan\u0131n davran\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Bu davran\u0131\u015f\u0131n ard\u0131ndaki zihniyet ise, \u00f6ncelikle kendisinin ve herkesin bir Yarat\u0131c\u0131n\u0131n kulu ve \u2018mahl\u00fbkiyet noktas\u0131nda bir\u2019 oldu\u011fudur.58 Ve, elinde olanlar\u0131n, kendisine O\u2019nun taraf\u0131ndan ihsan edildi\u011fidir. Burada, eserlerinde s\u0131kl\u0131kla g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz \u2018f\u0131tr\u00ee \u015feriat\u2019 ile \u2018bildi\u011fimiz \u015feriat\u2019 denkle\u015ftirmesini yineleyen S. Nurs\u00ee, \u2018insan\u0131n medeni-i bittab\u2019 oldu\u011funa, yarat\u0131l\u0131\u015f itibar\u0131yla ba\u015fkalar\u0131n\u0131 da d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr halde bulundu\u011funa59 i\u015faret etmekte; i\u015fte zek\u00e2t emri ile faiz yasa\u011f\u0131n\u0131n insan\u0131n bu f\u0131tr\u00ee \u00f6zelli\u011fiyle \u00f6rt\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc vurgulamaktad\u0131r. Ona g\u00f6re, faizin varl\u0131\u011f\u0131 ve zek\u00e2t\u0131n yoklu\u011fu, bir y\u00f6n\u00fcyle de, ilgili ki\u015fi veya ki\u015filerin d\u00fcnyas\u0131nda insaniyet a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir bozulmaya del\u00e2let etmektedir.60<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Yukar\u0131 tabakadan a\u015fa\u011f\u0131 tabakaya yap\u0131lacak ihsanlar\u0131n \u2018zek\u00e2t\u2019 ad\u0131 alt\u0131nda olmas\u0131, bir zorunluluktur. \u00c7\u00fcnk\u00fc, zek\u00e2t olarak verilmedi\u011fi zaman, \u2018Allah ad\u0131na verilmi\u015f\u2019 olmaz; zengin, kendi mal\u0131ndan verdi\u011fini tevehh\u00fcm ederek, fakiri minnet alt\u0131nda b\u0131rak\u0131r. Minnet alt\u0131nda kalan fakir ise, ya minnet duygusunun getirdi\u011fi ezikli\u011fin kabartt\u0131\u011f\u0131 menf\u00ee duygularla, yahut \u00e2deta r\u0131zk\u0131n\u0131 verenin zengin ki\u015fi oldu\u011fu \u015feklinde bir anlay\u0131\u015fla, bir eksen kaymas\u0131 ya\u015far. \u00d6te yandan, zek\u00e2t ihsan\u0131nda bulunan zengin, kendisinin sadece bir \u2018da\u011f\u0131t\u0131m memuru\u2019 oldu\u011funu unutup kendi mal\u0131ndan verdi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmekle, \u2018nimetlendirildi\u011fini\u2019 unutur ve kullu\u011fundan gaflete d\u00fc\u015fer.61<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Oysa, diledi\u011fine r\u0131zk\u0131 bol veren Allah\u2019t\u0131r. Ona bu r\u0131zk\u0131 edinme yolunda \u2018sa\u2019y\u2019 etmesi i\u00e7in ak\u0131l, dima\u011f, bilek g\u00fcc\u00fc gibi kabiliyetleri veren de O\u2019dur. \u0130nsana ba\u015fkas\u0131na verme, ba\u015fkalar\u0131na ihsan ve ikramda bulunma duygusunu veren de O\u2019dur. Zek\u00e2t, bunun a\u015famal\u0131 bir \u015fekilde anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 veya tescilini sa\u011flamaktad\u0131r.62<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
B\u00f6ylece kurulacak sistem \u2018d\u00fcnyev\u00ee\u2019 olmad\u0131\u011f\u0131ndan, yap\u0131lan her bir i\u015fte, ebed\u00ee bir hayatta rahmete mazhar olmak d\u00fcsturu esas tutulmaktad\u0131r. Bu rahmete mazhar olmada, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak yap\u0131lan dualar\u0131n yeri, araya riya girmeyece\u011fi i\u00e7in, \u00e7ok \u00f6nemlidir. Acz ve fakr\u0131n\u0131n fark\u0131na varanlar, birbirlerine ebed\u00ee rahmete mazhariyet duas\u0131 edecek; birbirleri nam\u0131na, rahmet Sahibinden, rahmetine mazhar olabilmeyi isteyeceklerdir. Zenginin zek\u00e2t\u0131, yani mal\u0131n\u0131 Allah\u2019tan bilerek bir k\u0131sm\u0131n\u0131 muhta\u00e7lara vermesi, fakirin duas\u0131n\u0131 alarak r\u0131za-y\u0131 ilah\u00eeye mazhar olabilme yolunda at\u0131lm\u0131\u015f \u00f6nemli bir ad\u0131m mahiyetindedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc, elindekilerin ihsan oldu\u011funu tekrar hat\u0131rlamak zorunlulu\u011funda kalarak, acz ve fakr\u0131n\u0131 ve ilah\u00ee rahmete her vakit muhta\u00e7 oldu\u011funu, buna mazhar olman\u0131n yolu olarak da duaya olan ihtiyac\u0131n\u0131 hissettirir.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Risale-i Nur\u2019da, zek\u00e2t, iman\u00ee bir bak\u0131\u015f\u0131n yansmas\u0131 olarak nazara sunulur iken, faiz de tam z\u0131dd\u0131 bir anlay\u0131\u015f\u0131n, tam tersi bir k\u00e2inat ve hayat yorumunun neticesi olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Dolay\u0131s\u0131yla, farkl\u0131 d\u00fczlemlerde yans\u0131malar\u0131 olan faizin, gerek mikro, gerek makro alanlarda uygulamadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 gere\u011fi vurgulan\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
af. H\u0131rs ve sa\u2019y:<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bireyin hayat\u0131n\u0131 bozan, dolay\u0131s\u0131yla da makro d\u00fczlemde dengesizliklere neden olan unsurlardan biri de, \u2018h\u0131rs\u2019t\u0131r. H\u0131rs ile, birey, \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yetinmeyip daha fazlas\u0131n\u0131, fakat daha fazla \u00e7al\u0131\u015fmaks\u0131z\u0131n elde etmek istemektedir.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
H\u0131rs, iman\u00ee tavr\u0131n kar\u015f\u0131t\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc, \u015f\u00fck\u00fcrs\u00fczl\u00fckten do\u011fmaktad\u0131r. \u015e\u00fck\u00fcrs\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcn alt\u0131nda ise, kendisine \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda verileni yetersiz bulma, dolay\u0131s\u0131yla k\u00fc\u00e7\u00fck g\u00f6rme tavr\u0131 yatmaktad\u0131r. Bu tav\u0131r, insan\u0131 kendisinin hakk\u0131 olmayana da el uzatmaya sevkeder. Birey, acz ve fakr\u0131n\u0131n, dolay\u0131s\u0131yla da kendisine ikram ve ihsan edilenlerin fark\u0131nda olmad\u0131\u011f\u0131ndan, elindekilerin de\u011ferini farkedemez. Elindekileri daima yetersiz g\u00f6rece\u011fi i\u00e7in, kendimi daima daha fazlas\u0131na muhta\u00e7 hisseder. S\u0131n\u0131rs\u0131z olan arzular\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131 olan d\u00fcnya hayat\u0131nda kar\u015f\u0131lamaya \u00e7al\u0131\u015fmakla, \u00fcstelik elindekilerin de\u011ferini de farketmedi\u011fi i\u00e7in, hi\u00e7bir zaman hayal etti\u011fi huzura kavu\u015famaz. Her zaman daha fazlas\u0131n\u0131 istedi\u011fi i\u00e7in, kazanc\u0131 muhtemel g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc her\u015fey kar\u015f\u0131s\u0131nda \u015feref ve haysiyetinden taviz vererek o kazanc\u0131 ele ge\u00e7irmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Ayr\u0131ca, h\u0131rs ile aceleci davran\u0131r; \u2018tertib-i esbab\u2019\u0131, yani sonuca giden yoldak\u0131 \u2018f\u0131tr\u00ee \u015feriat\u2019\u0131n koydu\u011fu basamaklar\u0131 atlayarak, istenen sonuca da ula\u015famaz.63<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Risale-i Nur\u2019da, h\u0131rs, israf ile beraber, israf\u0131n neticesi olarak ele al\u0131n\u0131r. Bunlar\u0131n bireye getirece\u011fi ruh hali ise, \u015fikayet, mahrumiyet ve elem olarak tesbit edilir. Bu tav\u0131r, sonu\u00e7ta tenbelli\u011fe, zulme ve s\u00fcrekli \u015fikayetlere yol a\u00e7acakt\u0131r.64<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
H\u0131rs\u0131 tahrik eden unsurlar hanesinde \u2018iktidar, ihtiyar ve zek\u00e2vet\u2019 de say\u0131l\u0131r. Bunlar ise, insanda bizatih\u00ee mevcut de\u011fildir; \u2018mevhube\u2019dir, yani hepsi de insana Rableri taraf\u0131ndan \u2018verilmi\u015f\u2019tir. \u0130nsanda bizatih\u00ee mevcut zannedilmeleri, iman\u00ee tavr\u0131n tam kar\u015f\u0131t\u0131 olarak, bireyin acz ve fakr\u0131n\u0131n ve kendisine ihsan edildi\u011finin fark\u0131nda olmamas\u0131ndan kaynaklan\u0131r.65 A\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131, iman\u00ee bir zaaf\u0131n g\u00f6stergesidir. \u0130nsan\u0131, \u00fczerinde g\u00f6r\u00fcnenleri sahiplenmeye sevkedip, h\u0131rs gibi huzursuz edici bir sonucu meyve vermektedir.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
T\u00fcketim tavr\u0131n\u0131 belirleyen ilah\u00ee bir \u00f6l\u00e7\u00fcn\u00fcn, yani hel\u00e2l-haram kavram\u0131n\u0131n olmay\u0131\u015f\u0131 ile, insan her bir \u015feyi elde etmeye \u00e7al\u0131\u015fmakta; bu ise manev\u00ee nitelikli bir hayat\u0131 ortadan kald\u0131r\u0131p, \u00e2hiret d\u00fc\u015f\u00fcncesini, kulluk \u015fuurunu ilgili bireyin d\u00fcnyas\u0131ndan \u00e7\u0131karmaktad\u0131r.66<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bunun kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda g\u00f6sterilecek tav\u0131r ise, tenbellik de\u011fil, \u2018tevekk\u00fclvar\u00ee taleb-i r\u0131zk\u2019t\u0131r.67 Biraz daha a\u00e7\u0131lacak olursa, r\u0131zk\u0131 talep etmek, yani \u00e7al\u0131\u015fmak; ama tevekk\u00fcl ile, yani kendini o r\u0131zk\u0131 kazanan veya kazanacak olan olarak g\u00f6rmeyip, o \u00e7al\u0131\u015fma kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda O\u2019nun verece\u011fi kadar\u0131na r\u0131za g\u00f6stermek gerekmektedir. Teivekk\u00fcl etmek, sab\u0131r ve itidali getir. Dolay\u0131s\u0131yla, h\u0131rs sebebiyle uyulmayan e\u015fyan\u0131n yarat\u0131l\u0131\u015f d\u00fczenine riayeti temin eder. Bu da var\u0131lmak istenen sonuca ula\u015ft\u0131r\u0131r. Bu tav\u0131rda, d\u00fc\u015f\u00fcncenin ekseni ve hareketleri belirleyen unsur \u2018kulluk\u2019 oldu\u011fundan, sonu\u00e7ta madd\u00ee bir \u00e7\u0131kar\u0131n edinilmesi de esas olmamaktad\u0131r. \u0130nsan, sa\u2019y edecek, yani \u00e7al\u0131\u015facakt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc, “f\u0131trat\u0131 m\u00fcteheyyic olan insan\u0131n rahat\u0131 sa\u2019y ve cidaldedir.” Zaten, Kur\u2019\u00e2n da “\u0130nsan i\u00e7in kar\u015f\u0131l\u0131k olarak \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131ndan ba\u015fkas\u0131 yoktur”68 \u00e2yetiyle sa\u2019yi emretmektedir\u00f3ki, burada, tekvin\u00ee ve tedvin\u00ee \u015feriat b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc bir kez daha kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Ama, bu sa\u2019y, i\u00e7inde h\u0131rsa yer olmayan, spek\u00fclatif bir faaliyet i\u00e7ermeyen, bir \u2018eser\u2019 ortaya koymaya d\u00f6n\u00fck bir \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131r.69 <\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
ag. \u0130sraf ve kanaat:<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\u0130nsan, ubudiyet i\u00e7in yarat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ubudiyet \u00fczere ya\u015famak ise, insan\u0131n acz ve fakr\u0131n\u0131n fark\u0131nda olmas\u0131n\u0131, sahibi g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc t\u00fcm \u015feylerin verildi\u011fini bilmesini ve bunlar\u0131 Verenin r\u0131zas\u0131, yani veri\u015f maksad\u0131 istikametinde kullanmas\u0131n\u0131 da i\u00e7erir. Bu, Risale-i Nur\u2019da \u2018iktisat\u2019\u0131n da tan\u0131m\u0131 olarak sunulmaktad\u0131r: “\u0130ktisat ve kanaat hikmet-i il\u00e2hiyeye tevfik-i harekettir.”70 \u0130ktisat\u0131n temelinde ise, insan\u0131nmazhar oldu\u011fu her\u015feyin kendisine nimet olarak verildi\u011fini bilmesi vard\u0131r. Kendisine verilenlere kar\u015f\u0131 te\u015fekk\u00fcr etmek tavr\u0131 da onlar\u0131 de\u011ferli bilmekten kaynaklan\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\u2018\u0130ktisat\u2019 ile insan hem manev\u00ee bir \u015f\u00fck\u00fcr etmi\u015f olmakta, hem kendisine verilen nimetlerin kayna\u011f\u0131 olan ilah\u00ee merhameti tan\u0131makta, hem de verilenleri tam yerinde sarfedece\u011fi i\u00e7in optimum fayday\u0131 sa\u011flayarak\u00f3ihtiyac\u0131 gidermek esas tutuldu\u011fundan\u00f3niceliksel olarak \u2018d\u00fc\u015f\u00fck\u2019 bir mal\u0131 niteliksel a\u00e7\u0131dan d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrerek, onun niceliksel de\u011ferini de artt\u0131rmaktad\u0131r. Said Nurs\u00ee\u2019nin tabiriyle, \u2018bereketlendirmekte\u2019dir. Ayr\u0131ca, ihtiya\u00e7-eksenli bir t\u00fcketimde bulundu\u011fu i\u00e7in, fazla t\u00fcketimin getirece\u011fi madd\u00ee ve manev\u00ee zararlardan kurtulmaktad\u0131r. \u00dcstelik, verileni Rabbinden bilip yerinde sarfederek hem ba\u015fkalar\u0131n\u0131 r\u0131z\u0131k verici olarak g\u00f6rmeyece\u011finden, hem de az bir miktarla yetinebilece\u011fi i\u00e7in daha fazlas\u0131na h\u0131rs g\u00f6stermeyece\u011finden, ba\u015fka sebepler kar\u015f\u0131s\u0131nda zillete d\u00fc\u015fmeyerek insanl\u0131k \u015ferefini korumaktad\u0131r. Her bir \u015feyi nimet bilen ve ihtiyac\u0131n\u0131 gidermek \u00fczere kullanan m\u00fc\u2019min insan, basit g\u00f6r\u00fcnen bir maddeden dahi lezzet al\u0131r. Lezzet alabilmek i\u00e7in mutlaka niceliksel a\u00e7\u0131dan \u00e7ok de\u011ferli, yani madd\u00ee a\u00e7\u0131dan pahal\u0131 bir metaa sahip olmas\u0131 gerekmez. lemlerin Rabbinin eseri olmak itibar\u0131yla, her\u015fey \u00e7ok de\u011ferlidir.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\u0130sraf ise, Vereni tan\u0131mamaktan; dolay\u0131s\u0131yla insan\u0131n elinde olan\u0131 verilmi\u015f, yani \u2018nimet\u2019 olarak bilmemekten; bu y\u00fczden de, o \u015feyin de\u011ferini g\u00f6rememekten kaynakland\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, tam tersi hallere sebep olur. Mesel\u00e2, \u2018et\u2019imeden [yiyeceklerden] gelen sun\u2019\u00ee bir i\u015ftiha-y\u0131 k\u00e2zibe [yalanc\u0131 i\u015ftah] ile yedirir, haz\u0131ms\u0131zl\u0131\u011fa sebebiyet verir, hasta eder.”71<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\u0130nsan, leziz nimetleri ancak \u015fu \u015fartlar dahilinde tercih edebilir: israf etmemek, te\u015fekk\u00fcr\u00fcn\u00fc daha da fazla yapabilmek, Verenin r\u0131zas\u0131 dahilinde kazanm\u0131\u015f olmak, Verenin d\u0131\u015f\u0131ndakilere kar\u015f\u0131 minnet etmemek, onlardan almak u\u011fruna ubudiyet \u015fuurundan ve insanl\u0131k \u015ferefinden feragat durumunda kalmamak. Ancak, t\u00fcm bu \u015fartlar\u0131n yerine gelebilmesi i\u00e7in, insan\u0131n \u2018ruhu cesedine, kalbi nefsine, akl\u0131 midesine h\u00e2kim olmas\u0131\u2019 gerekir.72 Bu ise, \u2018\u015fahs\u00ee kemal\u00e2t\u2019la ilgili bir durum oldu\u011fundan, genelle\u015ftirilemez. Said Nurs\u00ee\u2019ye g\u00f6re, her bir nimetten M\u00fcn\u2019ime gidenbu iktisatl\u0131 kullan\u0131m \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc, sadece \u2018hakik\u00ee ehl-i \u015f\u00fckr\u00fcn ve ehl-i hakikatin ve ehl-i kalbin\u2019 kullan\u0131mlar\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fmektedir.73<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
ah. M\u00e2likiyet-meml\u00fbkiyet:<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Risale-i Nur\u2019da, bu iki kelimeye b\u00fcy\u00fck bir \u00f6nem atfedilir.74 Ona g\u00f6re, insan ya kul oldu\u011funun fark\u0131na var\u0131r ve bir \u2018meml\u00fbk\u2019 olarak M\u00e2likinin koydu\u011fu kurallar \u00e7er\u00e7evesinde tav\u0131r al\u0131r; yani,e\u015fya ile olan ili\u015fkisinde salt kendi akl\u0131n\u0131n verece\u011fi kararlara g\u00f6re davranmaz. Yahut, kendini kendine malik bilir ve e\u015fyayla ili\u015fkisindeki \u00f6l\u00e7\u00fcleri kendisi belirlemeye kalk\u0131\u015f\u0131r. Veya ba\u015fka bir d\u00fcnyev\u00ee otoritenin bu \u00f6l\u00e7\u00fcleri belirlemesine raz\u0131 olur.75 Said Nurs\u00ee, yo\u011fun bir \u015fekilde, insan\u0131n kendi kendinin maliki olma iddias\u0131n\u0131 k\u00e2inattan, insan\u0131n yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131ndan, vahiyden ve risaletten getirdi\u011fi delillere ortadan kald\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
Bu noktada, iki d\u00fczlemli bir tahlil ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Dikey d\u00fczlemde, yani yaratan-yarat\u0131lan ili\u015fkisi \u00e7er\u00e7evesinde m\u00e2lik-meml\u00fbk ikilemesini yukar\u0131da a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00fczere nazarlara sunan Said Nurs\u00ee, yatay d\u00fczemde ise insan\u0131n \u2018s\u00fbr\u00ee ve ge\u00e7ici m\u00e2likiyeti\u2019nden s\u00f6z eder. M\u00fclkiyeti reddeden g\u00f6r\u00fc\u015fleri ise, \u2018kanun-u f\u0131trat\u2019a uymad\u0131\u011f\u0131 gerek\u00e7esiyle kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kar.76 Hatta, malikiyet ve h\u00e2kimiyet duygusunun bir i\u015fe ba\u015fka elin kar\u0131\u015fmas\u0131na muhalefet de etti\u011fini77 vurgular; ve iktisad\u00ee eylemlerde \u2018te\u015febb\u00fcs-\u00fc \u015fahs\u00ee\u2019 ile \u2018m\u00e2likiyet ve serbestiyet\u2019i \u00f6ng\u00f6r\u00fcr. Bu, esas\u0131nda \u2018insana c\u00fcz\u2019\u00ee irade verilmesi\u2019ne de bakan bir konudur ve \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Onun bu konudaki \u0131srar\u0131, iktisad\u00ee devreleri bir anlamda \u00fcretim ili\u015fkileri d\u00fczleminde a\u00e7\u0131kl\u0131yor g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc bir yaz\u0131s\u0131ndan anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r:<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
“Be\u015fer, edvarda ecirlik istemedi, kan\u0131yla par\u00e7alad\u0131. \u015eimdi ec\u00eer olmu\u015ftur; onun y\u00fck\u00fcn\u00fc \u00e7eker, onu da par\u00e7al\u0131yor. Be\u015ferin ba\u015f\u0131 ihtiyar; edv\u00e2r-\u0131 h\u00e2msesi [be\u015f devri] var. Vah\u015fet ve bedeviyet, meml\u00fbkiyet, esaret, \u015fimdi dahi ecirdir, ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r ge\u00e7iyor.”78<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Ayn\u0131 konuyu i\u015fledi\u011fi di\u011fer bir bahiste, yaban\u0131l hayat, k\u00f6lelik, feodalizm, kapitalizm ve sosyalizm s\u00fcre\u00e7lerine paralelli\u011fi g\u00f6zlenen, belki de onlar\u0131 ifade eden bu s\u00fcre\u00e7lerin, en sonunda \u2018m\u00e2likiyet ve serbestiyet devri\u2019ne intikal edece\u011fini yazmaktad\u0131r.79 \u00c7\u00fcnk\u00fc, ona g\u00f6re, gerek m\u00e2likiyet, gerek h\u00fcrriyet (serbestiyet), insan\u0131n f\u0131trat\u0131nda sakl\u0131 duygulard\u0131r ve yukar\u0131da bahsi ge\u00e7en s\u00fcre\u00e7lerin hi\u00e7biri bu duygular\u0131n tam bir tatminine kap\u0131 a\u00e7mamakta; a\u00e7\u0131yor oldu\u011funda ise, di\u011fer insanlar\u0131n ve tabakalar\u0131n aleyhine a\u00e7maktad\u0131r.80 <\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
b. Prati\u011fe dair d\u00fc\u015f\u00fcnceler<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
ba. Kur\u2019\u00e2n medeniyeti-felsefe medeniyeti:<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Risale-i Nur, t\u00fcm medeniyetleri bu ikili tasnife t\u00e2bi tutmaktad\u0131r. Bu imi medeniyet, k\u00e2inata dair iki ayr\u0131 bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n getirece\u011fi iki farkl\u0131, hatta birbirine z\u0131t hayat tarz\u0131n\u0131 i\u00e7ermektedir. \u0130lki vahye dayanmakta; ve fakr\u0131n\u0131n, dolay\u0131s\u0131yla kullu\u011funun fark\u0131nda olan insanlar\u0131n t\u00fcm k\u00e2inata bu \u00e7er\u00e7evede bak\u0131\u015f\u0131yla, e\u015fyay\u0131 kullanma tarzlar\u0131n\u0131n olu\u015fturdu\u011fu ya\u015fam halini temsil etmektedir. \u0130kincisi, salt kendi akl\u0131 ile k\u00e2inata bak\u0131p, onu kendince yorumlay\u0131p, e\u015fyaya muhatap olma noktas\u0131nda bu bak\u0131\u015fla geli\u015fen bir tavr\u0131n getirdi\u011fi ya\u015fay\u0131\u015f d\u00fczenidir.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bu iki bak\u0131\u015f, birbirinden tamamen ayr\u0131 iki ya\u015fama tarz\u0131 olu\u015fturur. \u0130kisinin getirdi\u011fi ya\u015fama tarzlar\u0131, S. Nurs\u00ee\u2019ye g\u00f6re, insan varl\u0131\u011f\u0131na uygun olup olmamalar\u0131 ile, do\u011fruluk ve yanl\u0131\u015fl\u0131klar\u0131n\u0131 kendileri isbatlayacaklard\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Said Nurs\u00ee, bir yandan bu iki tavr\u0131n k\u00e2inata, hayata, insana bak\u0131\u015flar\u0131n\u0131 nazara verirken, bir yandan da insana sunduklar\u0131 hayat tarzlar\u0131na de\u011finerek, insan i\u00e7in getirdi\u011fi sonu\u00e7lara dikkat \u00e7ekmektedir. Felsefe her\u015feyi \u00e7irkin, korkun\u00e7, karanl\u0131k g\u00f6steren siyah bir g\u00f6zl\u00fc\u011fe; Kur\u2019\u00e2n ise her\u015feyi g\u00fczel ve dost g\u00f6steren \u015feffaf, berrak, nuran\u00ee bir g\u00f6zl\u00fc\u011fe sahiptir.8l Her\u015fey, bu iki g\u00f6zl\u00fck ile iki ayn\u0131 anlama kavu\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Mesel\u00e2, iman ile bakabilen, kendisine verilen hayat\u0131 ve onun \u2018levaz\u0131mat\u2019\u0131n\u0131, yani hayat\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcrken kullanaca\u011f\u0131 e\u015fyay\u0131 kendi m\u00fclk\u00fc de\u011fil, kullanmas\u0131na izin verilmi\u015f \u2018nimet\u2019 ve \u2018r\u0131zk\u2019lar olarak g\u00f6rmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla, M\u00fcn\u2019im ve Rezzak\u2019\u0131n r\u0131zas\u0131na uygun \u015fekilde tasarruf etmekle y\u00fck\u00fcml\u00fc oldu\u011funu bilmektedir. Bu ise, Yarat\u0131c\u0131n\u0131n tedvin\u00ee ve tekvin\u00ee \u015feriat\u0131na uymakla olur.82<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Said Nurs\u00ee, felsefe medeniyetini bug\u00fcn i\u00e7in Bat\u0131 medeniyeti ile \u00f6zde\u015fle\u015ftirir. Bir ba\u015fka deyi\u015fle, bug\u00fcn onu Avrupa\u2019n\u0131n art\u0131k evrensel haye gelmi\u015f \u00e7a\u011fda\u015f uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n temsil etti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. Bu medeniyetin getirdi\u011fi hayat tarz\u0131, yaln\u0131zca kendi ak\u0131l ve hevesleri ve \u00e2nl\u0131k zevkleri ile \u2018felsefe \u015fakirdi\u2019nin kendi ad\u0131na ya\u015famak iste\u011finden kaynaklanan ve bu temeller \u00fczerinde \u015fekillenen felsef\u00ee bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n \u015fablonuna uyan bir medeniyettir.83<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Ancak, hemen belirtmek gerekir ki, Said Nurs\u00ee b\u00fct\u00fcn Avrupa\u2019y\u0131 ve Avrupal\u0131lar\u0131 bu medeniyete dahil g\u00f6rmez. \u2018\u0130ki Avrupa\u2019dan bahseder. Biri, bozulmam\u0131\u015f, \u0130sev\u00eelik dinine t\u00e2bi olan, bu anlamda saf haliyle de\u011filse bile vahye muhatap olan ve hayat\u0131n\u0131 vahiy ekseninde \u015fekillendiren Avrupa; ikincisi ise, vahiyden uzakla\u015fm\u0131\u015f olan, felsefe nazar\u0131 ile bakan ve onun getirdi\u011fi hayat tarz\u0131n\u0131 ya\u015fayan Avrupa\u00f3ki, onun muhatab\u0131, bu ikinci Avrupa\u2019d\u0131r.84<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bu ikinci Avrupa, semav\u00ee dinlere t\u00e2bi olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, vahiyle gelen \u2018iktisat ve kanaat\u2019 ilkesini bozarak, insanlar\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 yapay bi\u00e7imde \u00e7o\u011faltm\u0131\u015f ve onlar\u0131 fakirle\u015ftirmi\u015ftir.85 Bu, nisb\u00ee bir fakirliktir. \u0130nsanlar maddeten fakirle\u015fmedikleri, hatta gelirleri daha da artt\u0131\u011f\u0131 halde, verilene r\u0131za durumu ortadan kalkt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in; genel hayat tarz\u0131, reklamlar vs.nin kam\u00e7\u0131lad\u0131\u011f\u0131 bir ortamda hi\u00e7 doymaz bir bi\u00e7imde daha da fazlas\u0131n\u0131 istedikleri i\u00e7in; ve ihtiya\u00e7 haline getirilen yapay gereksinimler hi\u00e7 bitmedi\u011fi i\u00e7in, her zaman ihtiya\u00e7 i\u00e7inde, dolay\u0131s\u0131yla her zaman fakir kalmaktad\u0131rlar. \u00dcstelik, bu fakirlik, medeniyet ilerledik\u00e7e artan oranl\u0131 bir fakirlik \u015feklinde tezah\u00fcr etmektedir. \u0130htiya\u00e7lar\u0131 artan insan ise, bunlar\u0131 gidermek i\u00e7in, ezebildi\u011fini ezmekten \u00e7ekinmemektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc, iktisat ve kanaat esaslar\u0131 bozuldu\u011fundan, h\u0131rs ve tamah ile m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca daha fazlas\u0131 istenmektedir \u0130ktisat ve kanaatin kalkmas\u0131 ise, yerine israf\u0131n hayat\u0131n temel unsurlar\u0131ndan biri olarak ikamesini getirmi\u015ftir. \u0130sraf\u0131n art\u0131\u015f\u0131 en \u00e7abuk zamanda en fazla meta\u0131n elde edilmesi prensibi ile i\u015fleyen h\u0131rsa neden olmu\u015f; h\u0131rs ise \u00e7al\u0131\u015fma \u015fevkini k\u0131rarak tenbelli\u011fe yol a\u00e7m\u0131\u015f ve k\u0131sa yoldan k\u00f6\u015fe d\u00f6nme saiki ile hileli, ka\u00e7amak ve kanun d\u0131\u015f\u0131 yollardan veya sonu\u00e7ta hi\u00e7bir \u2018reel\u2019 \u00fcretimin olmad\u0131\u011f\u0131 spek\u00fclatif alanlardan kazanma e\u011filimini artt\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.86 Zarur\u00ee m\u00e2n\u00e2da ihtiya\u00e7 say\u0131lamayacak mallar\u0131n \u00fcretiminin art\u0131\u015f\u0131 ve bu \u00fcretimin te\u015fviki de, h\u0131rssebebiyle giri\u015filen \u2018tenbel\u2019 faaliyetlerinden say\u0131lmal\u0131d\u0131r. B\u00f6ylece, daha fazla kazanman\u0131n ve daha fazla t\u00fcketmenin me\u015fguliyeti ile ge\u00e7en \u00f6m\u00fcr, insan\u0131 as\u0131l me\u015fgul olmas\u0131 gereken \u2018Nereden geldim, nereye gidiyorum, ne i\u00e7in buraday\u0131m?\u2019 sorular\u0131ndan uzakla\u015fmakta; bu sorular\u0131n cevab\u0131n\u0131 verememi\u015f olmak ve bunun rahats\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 duymak aras\u0131nda ge\u00e7en bir \u00f6mr\u00fc \u2018t\u00fcketerek,\u2019 maddi a\u00e7\u0131dan \u00e7ok kazanm\u0131\u015f ama asl\u0131nda hi\u00e7 kazanamam\u0131\u015f olunmaktad\u0131r.87 Bu b\u00e2bda, Said Nurs\u00ee bug\u00fcnk\u00fc medeniyetin iktisats\u0131zl\u0131k ve kanaatsizlik y\u00fcz\u00fcnden sefahete, israfa, zulme ve harama sevketti\u011finden bahisle, yine bug\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131ndan rahats\u0131zl\u0131k duyulan pek \u00e7ok sosyal, ekonomik, k\u00fclt\u00fcrel soruna, kendi inan\u00e7 d\u00fczlemi \u00e7er\u00e7evesinde bir yorum getirmektedir.88<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
bb. Bankalar \u00fczerine:<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Said Nurs\u00ee, g\u00fcndelik hayatta zihinleri fazlaca me\u015fgul eden pratik meselelere k\u0131saca de\u011finmi\u015ftir. Bunun sebebi ise, \u00f6ncelikle temel bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 netle\u015ftirmek, varolan sorunlar\u0131n \u00f6z\u00fcne inebilmek, ayn\u0131 \u015fekilde \u00f6z\u00fcnde sa\u011flam bir hayat tarz\u0131n\u0131n yap\u0131lanmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak iman\u00ee ve amel\u00ee temelleri muhkem k\u0131lmak, b\u00f6ylece yo\u011fun pratik meseleleri de \u2018ubudiyet\u2019 ekseni \u00fczerine oturtabilmek olarak \u00f6zetlenebilir. <\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Onun, iktisatla ilgili olarak \u2018pratik\u2019te \u00fczerinde durdu\u011fu hususlardan birini ise, bankalar olu\u015fturur. Faizin iman\u00ee ve insan\u00ee a\u00e7\u0131dan kabul edilemez olu\u015funa bir\u00e7ok eserinde de\u011findi\u011fine g\u00f6re, faizin \u2018kaplar\u0131 ve kap\u0131lar\u0131\u2019 dedi\u011fi bankalara temas etmemesi zaten beklenemez.89<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
O, bankalar\u0131n \u2018\u00e2lem-i \u0130sl\u00e2ma mutlak anlamda zararl\u0131\u2019 oldu\u011fundan s\u00f6zetmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc, bu i\u015fleyi\u015f i\u00e7inde yer alabilmek, iman dairesinin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmay\u0131, zulme r\u0131za g\u00f6stermeyi, sefahet \u00fczere ya\u015famay\u0131 tazammun etmektedir. Faizin arka y\u00fcz\u00fcne bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, bu s\u0131fatlara sahip olmay\u0131 gerektirecek bir i\u015fleyi\u015fin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6recektir insan.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Faiz al\u0131m\u0131nda, \u2018ne olursa olsun kazanmak\u2019 \u015feklinde varolan mant\u0131k, bir ba\u015fkas\u0131ndan, veremeyecek durumda da olsa, gerekirse elindeki di\u011fer de\u011ferli e\u015fyay\u0131, gerekti\u011finde zarur\u00ee mallar\u0131n\u0131 da alabilecek kadar bencilce bir tavr\u0131 sergilemektedir. Bu mant\u0131k, kendi rahat\u0131 u\u011fruna bir ba\u015fkas\u0131n\u0131n hayat\u0131n\u0131 ve ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 s\u00f6m\u00fcrecek kadar sefih bir hayat s\u00fcrmeyi de \u00f6ng\u00f6r\u00fcr. Faizin kab\u0131 olan bankalar, di\u011fer taraftan, Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n zek\u00e2t\u0131n paralelinde gelen \u2018karz-\u0131 hasen\u2019 emrini \u00f6ld\u00fcren kurumlard\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
T\u00fcm bu hususlar \u00e7er\u00e7evesinde, onun \u2018bankas\u0131z\u2019 bir hayat\u0131 \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc s\u00f6ylenebilir.90<\/p>\n
<\/p>\n
bc. \u2018\u0130htiya\u00e7 i\u00e7in \u00fcretim\u2019den \u2018t\u00fcketim i\u00e7in \u00fcretim\u2019e:<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Sosyal ve iktisad\u00ee dengeleri bozan unsurlardan biri, Said Nurs\u00ee\u2019ye g\u00f6re, t\u00fcketimin art\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Ancak bu, kendili\u011finden, f\u0131tr\u00ee bir art\u0131\u015f olmaktan ziyade, zarur\u00ee olmayan ihtiya\u00e7lar\u0131n sun\u2019\u00ee \u015fekilde artt\u0131r\u0131lmas\u0131yla olu\u015fturulmaktad\u0131r. Bu sun\u2019\u00ee art\u0131\u015f, k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131m, israfa ve reklam vb. vas\u0131talarla heveslerin tahrik edilmesiyle meydana gelmi\u015ftir. Esasen, verilmi\u015f olanlar\u0131n verili\u015f amac\u0131na uygun kullan\u0131lmamas\u0131n\u0131 ifade eden her fiil bir k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131m \u00f6rne\u011fidir. Bu t\u00fcr bir kullan\u0131m, insan\u0131n duygular\u0131, organlar\u0131 ve sair canl\u0131lar dahil, her\u015fey i\u00e7in s\u00f6zkonusu edilebilir. \u0130sraf ve heveslerin tahriki de, k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131m\u0131n pratikteki yans\u0131malar\u0131d\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bu donan\u0131mla, insan, hep daha fazlas\u0131n\u0131 isteyip elindekileri de\u011fersiz g\u00f6rerek, kendini bitmek t\u00fckenmek bilmeyen bir ihtiya\u00e7lar a\u011f\u0131na atmaktad\u0131r. Zarur\u00ee olmayan ihtiya\u00e7lar\u0131n zarur\u00ee hale getirlmeleriyle, insanlar\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu, her zaman muhta\u00e7 ve fakir oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle ya\u015famaya itilmektedir.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Kendini daima ihtiya\u00e7lar i\u00e7inde g\u00f6ren insan, zulme ve haram olarak nitelendirilecek kazan\u00e7lara daha kolay kayabilmektedir.Uhrev\u00ee bir hayat d\u00fc\u015f\u00fcncesi zihinlerden silinmektedir. Ubudiyet \u00fczere de\u011fil, \u2018heva ve heves\u2019 \u00fczere ya\u015famak esas tutulmaktad\u0131r.91<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bu noktada, Said Nurs\u00ee\u2019nin \u2018iktisad\u00ee davran\u0131\u015f\u2019\u0131n\u0131n \u2018\u00fcretim\u2019e de\u011fil, \u2018t\u00fcketim\u2019e dayal\u0131 oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Onun, sorunu \u2018\u00fcretim,\u2019 \u2018\u00fcretim ili\u015fkileri,\u2019 \u2018\u00fcretim azl\u0131\u011f\u0131-\u00e7oklu\u011fu\u2019 gibi bir \u00e7er\u00e7evede de\u011fil; \u2018t\u00fcketim\u2019in nicelik ve nitelik olarak tahliline dayand\u0131rmas\u0131, \u00fczerinde \u00f6zellikle \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 gereken bir konudur. Ki, onun \u2018\u0130ktisat Risalesi,\u2019 israf\u0131 haram k\u0131lan ve iktisad\u0131 emreden Kur\u2019\u00e2n\u00ee ferman ile ba\u015flay\u0131p; ba\u015ftan sona, \u2018\u00fcretim\u2019in art\u0131\u015f\u0131 de\u011fil, \u2018t\u00fcketim\u2019in kontrol alt\u0131na al\u0131nmas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6ren bir yakla\u015f\u0131m sunmaktad\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bu modern iktisat teorileri i\u00e7inde yeri olmayan; ve belki \u2018\u0130ktisat Risalesi\u2019ni de \u2018iktisat\u2019la ilgisiz bir eser olarak alg\u0131lama sonucunu veren bir durumdur. Ama, her iki anlam\u0131yla da \u2018iktisad\u2019\u0131n d\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc, burada olsa gerektir.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Sonu\u00e7:<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bu \u00e7al\u0131\u015fma, ba\u015fl\u0131\u011f\u0131nda da ifade edildi\u011fi gibi, Risale-i Nur\u2019un \u2018iktisat\u2019a bak\u0131\u015f\u0131na dair bir \u2018giri\u015f denemesi\u2019nden ibarettir. Yine de, \u015fu iki hususu, san\u0131r\u0131z, a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koymaktad\u0131r:<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\u00d6ncelikle, Risale-i Nur\u2019da, modern iktisat biliminin yakla\u015f\u0131m ve modellerine hapsolmu\u015f bir \u2018\u0130sl\u00e2m\u00ee versiyon\u2019 sunma \u00e7abas\u0131 yoktur. Bug\u00fcn \u0130sl\u00e2m\u00ee iktisat \u00fczerine uzun bir zamandan beri \u00e7al\u0131\u015fan, ama bir t\u00fcrl\u00fc \u2018i\u015fleyen\u2019 bir model olu\u015fturamayan M\u00fcsl\u00fcman iktisat\u00e7\u0131lar\u0131n, Risale-i Nur\u2019un bu \u2018m\u00fcsta\u011fni\u2019 tavr\u0131ndan alacaklar\u0131 dersler olsa gerektir. Mevcut \u2018\u0130sl\u00e2m iktisad\u0131\u2019 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda g\u00f6zlenen genel e\u011filim ve yakla\u015f\u0131m, Bat\u0131l\u0131 model i\u00e7erisindeki kavram ve kurumlar\u0131, \u00e7ok az de\u011fi\u015fikliklerle aynen kendi modellerine monte etme \u015feklindedir. Oysa, Bat\u0131l\u0131 iktisat modeli, siyaset, ahl\u00e2k, ve sair alanlarda oldu\u011fu gibi, ard\u0131nda bir hayat g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc bar\u0131nd\u0131r\u0131r. Bu hayat g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn gerisinde ise, \u2018varolu\u015fu\u2019 a\u00e7\u0131klama, k\u00e2inat\u0131 yorumlama bi\u00e7imi i\u015fg\u00f6rmektedir. Modern iktisat biliminin sundu\u011fu modellerdeki kavram ve kurumlar, bu insan-hayat-k\u00e2inat yorumundan kaynaklan\u0131r. \u00d6yleyse, tutarl\u0131 bir \u0130sl\u00e2m\u00ee iktisat tesis etmek isteyen m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n da, kendi insan-hayat-k\u00e2inat tan\u0131mlar\u0131n\u0131 Kur\u2019\u00e2n\u00ee bir temel \u00fczere net olarak belirlemeleri gerekmektedir.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\u0130\u015fte burada, Risale-i Nur\u2019un \u2018iktisat\u2019a bak\u0131\u015f\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde ifadeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z ikinci temel nokta da g\u00fcndeme gelmektedir. Risaleler, \u2018iktisat\u2019a ili\u015fkin g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz kavram ve kurumlar\u0131, \u00f6ncelikle iman\u00ee bir analize t\u00e2bi tutar. Bize ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n \u2018mal\u2019 de\u011fil, nimet; \u2018besin maddesi\u2019 de\u011fil, r\u0131zk oldu\u011funu \u00f6\u011fretir. Ve, \u2018m\u00fc\u2019min insan\u2019 olarak bak\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u0131 ve davran\u0131\u015flar\u0131m\u0131z\u0131 iman\u00ee bir temel \u00fczere \u015fekillendirmeye davet eder.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\u2018\u0130ktisat\u2019\u0131n Risale-i Nur\u2019da m\u00fcstakil bir alan olarak \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmamas\u0131; iman\u00ee bir b\u00fct\u00fcn\u00fcn i\u00e7inde ele al\u0131nmas\u0131, \u00f6zelde \u2018\u0130slam iktisad\u0131\u2019na \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n, genelde t\u00fcm m\u00fc\u2019minlerin \u00fczerinde durmas\u0131 gereken kritik bir noktad\u0131r. Bu genel yakla\u015f\u0131m\u0131n i\u015flenmesi ve detayland\u0131r\u0131lmas\u0131 ise, geni\u015f soluklu \u00e7al\u0131\u015fmalar gerektirmektedir.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
\u00a9\u00a02021 karakalem.net, \u0130nci \u015eirvan<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
10.04.2001 SA\u0130D NURS\u00ce\u2019N\u0130N gerek Eski Said d\u00f6neminde, gerek Yeni Said olarak ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 1920\u2019ler ve sonras\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 makale ve risalelere bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, onun Osmanl\u0131n\u0131n son d\u00f6neminde \u2018\u0130sl\u00e2mc\u0131l\u0131k\u2019 diye tan\u0131mlanan ak\u0131mdan ayr\u0131 tutulmas\u0131 gerekti\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Genel olarak \u0130sl\u00e2mc\u0131l\u0131k d\u00fc\u015f\u00fcncesinin \u00f6ncelikli problemati\u011fi, \u2018Bat\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda geri kalm\u0131\u015fl\u0131k\u2019 sorununa \u0130sl\u00e2m\u2019\u0131 temize \u00e7\u0131karan bir cevap sunma; ve buna mukabil \u2018ilerleme,\u2019 yani […]<\/p>\n","protected":false},"author":30,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"ppma_author":[188],"class_list":["post-89812","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazarlar"],"yoast_head":"\n