08.07.2005<\/p>\n
BED\u0130\u00dcZZAMAN\u2019IN T\u0130LLO g\u00fcnlerinde, Kubbe-i Hasiye\u2019deki inzivas\u0131 s\u0131ras\u0131nda, yeme\u011finin tanelerini kar\u0131ncalarla payla\u015fmas\u0131, onun cumhuriyet\u00e7ilik anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n iki esas\u0131na \u0131\u015f\u0131k tutan \u00f6rnek bir olayd\u0131r. <\/p>\n
<\/p>\n
\u0130nzivas\u0131 m\u00fcddetince k\u00fc\u00e7\u00fck karde\u015fi Molla Muhammed\u2019in tekyeden al\u0131p getirdi\u011fi yeme\u011fin tanelerini kar\u0131ncalara veren Bedi\u00fczzaman, yeme\u011fin suyuna ekme\u011fini banmakla iktifa eder. Bunun sebebini soranlara verdi\u011fi cevap ise, ilgin\u00e7tir: \u201cBunlarda hayat-\u0131 i\u00e7timaiyeye malikiyet ve fevkal\u00e2de vazife\u015finasl\u0131k ve \u00e7al\u0131\u015fma bulundu\u011funu m\u00fc\u015fahade etti\u011fim i\u00e7in, Cumhuriyetperverliklerine m\u00fck\u00e2faten yard\u0131mda bulunmak istiyorum.\u201d <\/p>\n
<\/p>\n
1935 Eski\u015fehir, 1944 Denizli ve 1948 Afyon Mahkemesi M\u00fcdafaalar\u0131nda, Cumhuriyete ili\u015fkin g\u00f6r\u00fc\u015flerini bu hadiseye at\u0131fla ortaya koyan Bedi\u00fczzaman, b\u00f6ylece Cumhuriyetin Kemalist kavran\u0131\u015f\u0131yla kendi Cumhuriyet anlay\u0131\u015f\u0131 aras\u0131na mesafe koyar. \u201cKeyf-i k\u00fcfr\u00eeyi cebren kanun alt\u0131na alan,\u201d yani pozitif hukuk d\u00fczenini dini reddeden bir anlay\u0131\u015f \u00fczerine kuran zihniyet, ger\u00e7ekte Cumhuriyetin hakikatinden nasipsiz, isimden ibaret, sahte bir Cumhuriyet\u00e7iliktir. Bu Cumhuriyet anlay\u0131\u015f\u0131, halk\u0131n \u201chalk i\u00e7in, halk\u0131n ra\u011fm\u0131na, asker taraf\u0131ndan\u201d y\u00f6netilmesine dayanan, kamu \u00e7\u0131kar\u0131 (menfaat-i umumiye) ad\u0131 alt\u0131nda bask\u0131c\u0131 bir az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na alan, millete hizmet ve adanm\u0131\u015fl\u0131k ad\u0131 alt\u0131nda her t\u00fcrl\u00fc ahl\u00e2k\u00ee\/moral endi\u015feden ar\u0131nd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir devlet cihaz\u0131na sadakati \u00f6ne \u00e7\u0131karan, Cumhuriyetin m\u00e2n\u00e2s\u0131na muhalif s\u00f6ylemden ibaret bir Cumhuriyet\u00e7iliktir. <\/p>\n
<\/p>\n
Bedi\u00fczzaman\u2019\u0131n Cumhuriyet\u00e7ilik anlay\u0131\u015f\u0131 iki esas \u00fczerine kuruludur: 1) \u0130nsan\u0131n f\u0131trat\u0131 meden\u00eedir. \u0130nsan yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131 itibariyle sosyaldir. Toplumun k\u00f6kenine ili\u015fkin s\u00f6zle\u015fmeci teorilerin, insan\u0131n toplum \u00f6ncesi ve toplum sonras\u0131 tek\u00e2m\u00fcl evreleri oldu\u011funu, insan\u0131n sosyalli\u011fini sonradan ve zorunlu olarak edindi\u011fi anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 reddeden Bedi\u00fczzaman, f\u0131trat\u0131 meden\u00ee\/sosyal olan insan\u0131n bu y\u00fczden hemcinslerini d\u00fc\u015f\u00fcnmeye mecbur oldu\u011funu, \u015fahs\u00ee hayat\u0131n\u0131n sosyal hayat sayesinde devam edebilece\u011fini belirtir. Platon\u2019un Devlet isimli diyalo\u011funda belirtti\u011fi gibi \u00e7ekirdek toplum, bir \u00e7ift\u00e7i (beslenme), bir duvar ustas\u0131 (bar\u0131nma) ve bir terzi (giyinme)den olu\u015fur. Bunlar, insan\u0131n bu temel ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layarak, onun varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 b\u00fct\u00fcnler. 2) Yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131 itibariyle sosyal olan insan bencil olamaz, olmamal\u0131d\u0131r. B\u00fct\u00fcn himmetini, \u00e7abas\u0131n\u0131, gaye-i hayalini kendi \u00e7\u0131karlar\u0131 \u00fczerine kuramaz. Ki\u015fisel \u00e7\u0131kar \u00fczerine kurulu bir hayat anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n insan\u0131 insanl\u0131k nimetinden yoksun b\u0131rakaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. \u201cBen \u00f6l\u00fcnce b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya y\u0131k\u0131l\u0131r\u201d anlay\u0131\u015f\u0131 insan\u0131 sosyalli\u011finden soyar, onu toplum d\u00fc\u015fman\u0131 cani bir \u00e7\u0131kar makinesine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr. Oysa, \u201cinsan\u0131n k\u0131ymeti himmeti nisbetindedir.\u201d Himmeti milleti olan insan, tek ba\u015f\u0131na bir millettir! <\/p>\n
<\/p>\n
Bu Cumhuriyet anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 kar\u0131nca ve ar\u0131 gibi toplu olarak ya\u015fayan hayvan nevilerinde g\u00f6zlemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu neviler, sosyal neviler olarak hep kolektif ya\u015farlar. Hi\u00e7bir kar\u0131nca ya da ar\u0131 sadece kendisine d\u00f6n\u00fck bir \u00e7aba i\u00e7inde de\u011fildir. Her bir kar\u0131nca ya da ar\u0131 neferinin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 b\u00fct\u00fcn\u00fcn i\u00e7inde bir yere oturur ve onu tamamlar. Dahas\u0131, bunlar kendini a\u015fman\u0131n, s\u00fcrekli \u00e7al\u0131\u015fma ve ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 toplulu\u011fa katk\u0131da bulunman\u0131n timsalleridir. Bu bak\u0131mdan, Bedi\u00fczzaman\u2019\u0131n yukar\u0131da tasvir edilen Cumhuriyet\u00e7ilik anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n cisimle\u015fmi\u015f \u00f6rneklerini sergilerler. <\/p>\n
<\/p>\n
Roma d\u00f6nemi Stoac\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6nemli d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerinden \u00c7i\u00e7ero\u2019nun pop\u00fclerle\u015ftirdi\u011fi Tabii Hukuk ve Cumhuriyet anlay\u0131\u015f\u0131, Bat\u0131 Avrupa\u2019da 19\u2019uncu y\u00fczy\u0131la kadar, bu \u00f6\u011fretilerin bilindi\u011fi hakim bi\u00e7imi olu\u015fturmu\u015ftur. \u00c7i\u00e7ero i\u00e7in devlet, ahl\u00e2k\u00ee bir toplumdur. Bu toplum devlete ve yasalar\u0131na ortakla\u015fa sahip \u00e7\u0131kan bir insanlar toplulu\u011fudur. Yani res (\u015fey) publica (halk\/kamu)\u2019d\u0131r; halka\/kamuya ait olan \u015fey (cumhuriyet)dir. Bunun kar\u015f\u0131t\u0131 res privata\u2019d\u0131r; ki\u015fiye \u00f6zel olan \u015feydir. Bu meyanda, devletin de, yasalar\u0131n da halka ait oldu\u011fu y\u00f6netim bi\u00e7iminin ad\u0131d\u0131r Cumhuriyet. Devlet e\u011fer ahl\u00e2k\u00ee ama\u00e7lar \u00fczerine kurulu de\u011filse ve ahl\u00e2k\u00ee ili\u015fkiler i\u00e7inde varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrm\u00fcyorsa, bir e\u015fk\u0131ya \u00f6rg\u00fct\u00fcnden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. Kaba kuvvet ve keyf\u00eelikle cumhuriyet, tan\u0131m gere\u011fi bir araya gelemez. Cumhur\u00ee devletin amac\u0131, y\u00f6netimi alt\u0131nda ya\u015fayanlara kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 yard\u0131mla\u015fman\u0131n ve \u00e2dil bir y\u00f6netimin yararlar\u0131n\u0131 sa\u011flamakt\u0131r. Buna g\u00f6re, devlet ve onun yasalar\u0131 halk\u0131n ortak mal\u0131d\u0131r; bu y\u00fczden devlet otoritesinin temeli halk\u0131n kolektif g\u00fcc\u00fcd\u00fcr. Kendi kendini y\u00f6netebilen bir heyet olarak halk\u0131n g\u00fcc\u00fc, en y\u00fcksek g\u00fc\u00e7t\u00fcr. Otorite halk\u0131n g\u00fcc\u00fcne dayan\u0131r, yasalara uygun olarak kullan\u0131l\u0131r ve ancak ahl\u00e2k\u00ee\/f\u0131tr\u00ee kanunlara uygun olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda hakl\u0131la\u015ft\u0131r\u0131labilir. \u201cKuvvet kanunda olmal\u0131, yoksa istibdad tevz\u00ee edilmi\u015f olur,\u201d derken Bedi\u00fczzaman\u2019\u0131n kastetti\u011fi de budur. Kuvvet kullan\u0131m\u0131, ancak adalet ve hak ilkelerini ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in gerekli oldu\u011funda hakl\u0131 say\u0131labilir. <\/p>\n
<\/p>\n
Burada \u00f6nemli bir hususa i\u015faret etmek yerinde olacakt\u0131r. Ki\u015finin himmetini ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu toplulu\u011fa hasretmesi, bu toplulu\u011fun ahl\u00e2k\u00ee niteli\u011fini yitirmemi\u015f olmas\u0131 ve ferd\u00ee r\u0131za \u015fartlar\u0131yla mukayyettir. Topluma adanma ya da toplumsal\/kolektif \u00e7\u0131karlar\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131karma ile \u201cvatan\u0131n sel\u00e2meti i\u00e7in fert feda edilir\u201d anlay\u0131\u015f\u0131 \u00f6rt\u00fc\u015femez. Ki\u015fisel adanma hiyerar\u015fisinde vatan\u0131n \u00fczerinde, ona anlam\u0131n\u0131 atfeden daha \u00fcst de\u011ferler vard\u0131r. Vatana\/devlete\/topluma adanma bu \u00fcst de\u011ferlerin reddini ima ediyorsa me\u015fr\u00fbiyetini yitirir. Mutlak organik bir toplum anlay\u0131\u015f\u0131 cumhuriyet\u00e7ili\u011fin bir l\u00e2z\u0131m\u0131 de\u011fildir. <\/p>\n
<\/p>\n
K\u0131sacas\u0131 Cumhuriyet, halk\u0131n halk taraf\u0131ndan ahl\u00e2k\u00ee bir de\u011ferler k\u00fcmesi etraf\u0131nda y\u00f6netilmesidir. Bunun i\u00e7inde, keyf\u00ee y\u00f6netim, vesayet, ki\u015fisel \u00e7\u0131karlar\u0131n kamu \u00e7\u0131kar\u0131na boyanarak pazarlanmas\u0131 kendisine yer bulamaz. \u0130sim ve resimden ibaret olmayan bir Cumhuriyet, ahl\u00e2k\u00ee niteli\u011fini yitirmemi\u015f bir cumhuriyettir. Ya\u015fas\u0131n Cumhuriyet!<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
\u00a9\u00a02021 karakalem.net, Refik Y\u0131ld\u0131zer<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
08.07.2005 BED\u0130\u00dcZZAMAN\u2019IN T\u0130LLO g\u00fcnlerinde, Kubbe-i Hasiye\u2019deki inzivas\u0131 s\u0131ras\u0131nda, yeme\u011finin tanelerini kar\u0131ncalarla payla\u015fmas\u0131, onun cumhuriyet\u00e7ilik anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n iki esas\u0131na \u0131\u015f\u0131k tutan \u00f6rnek bir olayd\u0131r. \u0130nzivas\u0131 m\u00fcddetince k\u00fc\u00e7\u00fck karde\u015fi Molla Muhammed\u2019in tekyeden al\u0131p getirdi\u011fi yeme\u011fin tanelerini kar\u0131ncalara veren Bedi\u00fczzaman, yeme\u011fin suyuna ekme\u011fini banmakla iktifa eder. Bunun sebebini soranlara verdi\u011fi cevap ise, ilgin\u00e7tir: \u201cBunlarda hayat-\u0131 i\u00e7timaiyeye malikiyet ve fevkal\u00e2de […]<\/p>\n","protected":false},"author":27,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"ppma_author":[182],"class_list":["post-89640","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazarlar"],"yoast_head":"\n