17.02.2005<\/p>\n
T\u00dcRK\u0130YE \u0130\u00c7 S\u0130YASET\u0130N SIKICI atmosferinde nefes almaya u\u011fra\u015fadursun, d\u00fcnya genetik ve biyoteknolojideki geli\u015fmelerle \u00e7alkalan\u0131yor. Bu alanlardaki bilimsel tecess\u00fcs s\u00e2fiy\u00e2ne bir heves de de\u011fil. \u015eifresi \u00e7\u00f6z\u00fclen gen par\u00e7ac\u0131klar\u0131n\u0131n patentlerinin al\u0131nmas\u0131yla, dev bir pazar y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmi\u015f oluyor. Art\u0131k kistik fibroz hastal\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in mahallenin gen bakkal\u0131ndan iki kutu DNA isteyebilece\u011fiz.<\/p>\n
<\/p>\n
\u0130\u015fin daha vahim taraf\u0131, bir hastal\u0131\u011f\u0131n genetik kodunu \u00f6nce hangi laboratuvar \u00e7\u00f6zerse patente de o sahip olaca\u011f\u0131ndan, koyduklar\u0131 \u00fccreti tart\u0131\u015fma \u015fans\u0131m\u0131z olmayacak. The Economist dergisinden \u00f6\u011frendi\u011fimize g\u00f6re, biyoteknoloji firmalar\u0131 hen\u00fcz bu sekt\u00f6rden umduklar\u0131n\u0131 bulamam\u0131\u015flar; ama gelecek ony\u0131llarda harcamalar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 alacaklar\u0131na inan\u0131yor olmal\u0131lar ki, ke\u015fif faaliyetleri tam gaz s\u00fcr\u00fcyor.<\/p>\n
<\/p>\n
Bug\u00fcnlerde gen projesi ABD ile Avrupa aras\u0131ndaki so\u011fuk sava\u015f\u0131n gizli bir y\u00fcz\u00fcn\u00fc olu\u015fturuyor. ABD ulusal sa\u011fl\u0131k kurumu insan kromozomlar\u0131ndaki DNA \u015fifrelerinin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u015flemine y\u0131lda 180 milyon dolar harc\u0131yor, ayn\u0131 i\u015flem Avrupa\u2019da da h\u00fck\u00fbmetlerin ve \u00e7e\u015fitli vak\u0131flar\u0131n deste\u011fiyle benzer mebla\u011flar harcanarak s\u00fcrd\u00fcr\u00fcl\u00fcyor. Bir \u00e7eki\u015fme de \u2018hayat\u0131n patenti\u2019 konusunda ya\u015fan\u0131yor: Fransa kimi hastal\u0131klar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fclen genetik \u015fifrelerinin kamu mal\u0131 say\u0131lmas\u0131 ve bunun \u00fczerinden ticaret yap\u0131lmamas\u0131n\u0131 savunurken, ABD eksenli \u00e7al\u0131\u015fmac\u0131lar bu bilgileri s\u0131zd\u0131rmamak i\u00e7in \u00e7aba harc\u0131yorlar. Ne olursa olsun, d\u00fcnya \u00fczerinde genetik ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n faturas\u0131 3 milyar dolar\u0131 bulmu\u015f durumda ve bu ancak uzay yolculuklar\u0131na harcanan parayla k\u0131yaslanabilir.<\/p>\n
<\/p>\n
\u0130nsan\u0131n genetik \u015fifresinin b\u00fcsb\u00fct\u00fcn \u00e7\u00f6z\u00fclmesi yolundaki bu gayretke\u015flik felsefe ve bilim \u00e7evrelerinde \u015f\u00fcpheyle kar\u015f\u0131lan\u0131yor: \u0130lkin, geneti\u011fe yap\u0131lan bu vurgu, ister istemez insanlar\u0131n akl\u0131na Nazi bilimini ve \u00c2r\u00ee \u0131rk projelerini getiriyor. Kusurlu genlerin yerine \u0131slah edilmi\u015f olanlar\u0131 koyarak bir genetik temizli\u011fe do\u011fru mu gidiyoruz?<\/p>\n
<\/p>\n
Burada biraz durup, genetik tarama testlerinden bahsedebiliriz. <\/p>\n
<\/p>\n
Huntington hastal\u0131\u011f\u0131 insanlarda erken bunamaya yol a\u00e7an bir durum ve anne ya da babadan tevar\u00fcs edilebilecek bir genle ortaya \u00e7\u0131kabiliyor. Ebeveynlerinden birisi bu hastal\u0131\u011fa yakalanm\u0131\u015f olan bir ki\u015fi, yak\u0131n zamana kadar, y\u00fczde ellilik hastal\u0131k ihtimali ta\u015f\u0131yordu. Geli\u015ftirilen yeni bir test ki\u015fide s\u00f6zkonusu kusurlu genin olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliyor. Fenilketonuri de, kusurlu bir gen vas\u0131tas\u0131yla ge\u00e7en ve zihinsel \u00f6z\u00fcr b\u0131rakabilen bir hastal\u0131k. Bu hastal\u0131k da testlerle tan\u0131nabiliyor ve, and\u0131\u011f\u0131m\u0131z ilk hastal\u0131\u011f\u0131n aksine, durdurulabiliyor. \u00c7ocu\u011fun g\u0131dalar\u0131ndan bir aminoasiti kald\u0131rmak yeterli oluyor. Ancak testler burada durmuyorlar. Yaln\u0131zca do\u011fmam\u0131\u015f \u00e7ocuk i\u00e7in de\u011fil, anne baba adaylar\u0131 i\u00e7in de y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giriyorlar. Mesel\u00e2, anne ve baba aday\u0131n\u0131n kistik fibroz geni ta\u015f\u0131y\u0131p ta\u015f\u0131mad\u0131klar\u0131 kontrol edilebiliyor ve her ikisinin de bulgu vermeyen (sessiz) ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 olmas\u0131 durumunda, \u00e7ocukta ayn\u0131 hastal\u0131\u011f\u0131n d\u00f6rtte bir ihtimalle ortaya \u00e7\u0131kabilece\u011fi \u00f6\u011freniliyor. Ya sonra? Ayr\u0131l\u0131rken, \u201cBiz seninle ayn\u0131 genlerin ve bu y\u00fczden ayr\u0131 d\u00fcnyalar\u0131n insan\u0131y\u0131z\u201d demenin zaman\u0131d\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
Siyahlarda s\u0131k g\u00f6r\u00fclen bir kans\u0131zl\u0131k durumu, orak h\u00fccreli anemi, s\u0131tmaya kar\u015f\u0131 ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sa\u011flar. Afrika\u2019da bu, takdir edersiniz ki, \u00e7ok \u00f6nemli. Ancak 1970\u2019lerde iyiliksever Amerikan y\u00f6netimi \u2018zenci\u2019leri bu hastal\u0131ktan korumak i\u00e7in bir tarama ba\u015flatm\u0131\u015f. Sonu\u00e7ta, olanlar genlerinde bu hastal\u0131\u011f\u0131 ta\u015f\u0131yan ama asl\u0131nda hasta olmayan ki\u015filere olmu\u015f. Bu insanlar hasta olmad\u0131klar\u0131 halde \u2018iyilikseverler\u2019 taraf\u0131ndan ayr\u0131ma t\u00e2bi tutulmu\u015f ve hasta muamelesi g\u00f6rm\u00fc\u015fler. Bu t\u00fcrden tarama testleri hastal\u0131k ile sa\u011fl\u0131k aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131rlar\u0131 mu\u011flakla\u015ft\u0131rmakta ve insan\u0131 bir k\u00f6\u015fede sessiz sedas\u0131z bekleyen genleri y\u00fcz\u00fcnden mahkum etmektedir.<\/p>\n
<\/p>\n
Asl\u0131nda genetik el \u00e7abuklu\u011fu farkl\u0131 olgularda farkl\u0131 kimliklerle kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor: And\u0131\u011f\u0131m \u00f6rnekte, zavall\u0131 a\u015fa\u011f\u0131l\u0131k \u0131rk\u0131 \u0131slah etmek i\u00e7in; ve yak\u0131n zamanlarda, homoseks\u00fcalitede genlerin oynad\u0131\u011f\u0131 rolden bahsederken, ahl\u00e2k\u00ee bir konuyu t\u0131bb\u0131n h\u00fck\u00fcmranl\u0131k alan\u0131na \u00e7ekmek i\u00e7in. <\/p>\n
<\/p>\n
Genetik ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n en ilgin\u00e7 ve o \u00f6l\u00e7\u00fcde korkutucu olan\u0131 ise klonlama tekni\u011finin ke\u015ffi. Bir \u00f6nceki yaz\u0131da da de\u011findi\u011fimiz gibi, Temmuz 93\u2019te ABD\u2019den Hall ve Stillman laboratuvar ortam\u0131nda d\u00f6llenmi\u015f bir h\u00fccrenin \u00e7o\u011falmas\u0131ndan t\u00fcreyen ve blastomer ad\u0131 verilen iki h\u00fccreyi ay\u0131rmay\u0131 ba\u015fard\u0131lar. Daha sonra bu h\u00fccreleri yapay zarlar i\u00e7inde birbirinden ay\u0131rabildiler ve 32 kez daha b\u00f6l\u00fcnmelerini sa\u011flad\u0131lar. Bu yeni bir embriyonun rahimde yerle\u015fip b\u00fcy\u00fcmesi i\u00e7in gerekli asgari \u00f6zelle\u015fmi\u015f h\u00fccre say\u0131s\u0131 demekti. Yani, laboratuvar ko\u015fullar\u0131nda bir insan r\u00fc\u015feymi olu\u015fturulmu\u015f oluyordu.<\/p>\n
<\/p>\n
Bir an i\u00e7in, bu deneyin d\u0131\u015far\u0131daki d\u00fcnyada da \u00e7o\u011falt\u0131labilir oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnelim. Gardrobumuzda organlar\u0131m\u0131zdan bir kolleksiyona da yer verebiliriz art\u0131k. Eskiyen organlar\u0131n yerine yenilerini koyabilir veya daha geni\u015f imk\u00e2nlar\u0131 haiz bir gen bankas\u0131ndan \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki birka\u00e7 ay i\u00e7in bir sanat geni rica edebiliriz. Dilerseniz, kendi kopyan\u0131zdan be\u015f-on tane de edinebilirsiniz.<\/p>\n
<\/p>\n
T\u0131pk\u0131 bir bilimkurgu roman\u0131 gibi…<\/p>\n
<\/p>\n
Ama g\u00f6r\u00fcnen o ki, gelece\u011fin bilimkurgular\u0131 da, uzay maceralar\u0131n\u0131 de\u011fil, gen sava\u015flar\u0131n\u0131 anlatacak.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
17.02.2005 T\u00dcRK\u0130YE \u0130\u00c7 S\u0130YASET\u0130N SIKICI atmosferinde nefes almaya u\u011fra\u015fadursun, d\u00fcnya genetik ve biyoteknolojideki geli\u015fmelerle \u00e7alkalan\u0131yor. Bu alanlardaki bilimsel tecess\u00fcs s\u00e2fiy\u00e2ne bir heves de de\u011fil. \u015eifresi \u00e7\u00f6z\u00fclen gen par\u00e7ac\u0131klar\u0131n\u0131n patentlerinin al\u0131nmas\u0131yla, dev bir pazar y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmi\u015f oluyor. Art\u0131k kistik fibroz hastal\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in mahallenin gen bakkal\u0131ndan iki kutu DNA isteyebilece\u011fiz. \u0130\u015fin daha vahim taraf\u0131, bir hastal\u0131\u011f\u0131n genetik […]<\/p>\n","protected":false},"author":26,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"ppma_author":[180],"class_list":["post-89609","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazarlar"],"yoast_head":"\n