18.11.2005<\/p>\n
ANLAM \u00c7OK \u00d6NEML\u0130 B\u0130R KAVRAM, \u00e7ok \u00f6nemli bir sorun. Biz psikiyatrlar bu konuyla \u00e7ok yak\u0131ndan ilgili olmas\u0131 gereken insanlar\u0131z. \u00c7\u00fcnk\u00fc, anlam bo\u015flu\u011fu ile ilgili sorunlar do\u011frudan bizim ofislerimize yans\u0131yor.<\/p>\n
Mesel\u00e2, bir gen\u00e7 k\u0131z d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Hayat\u0131n\u0131 anlamland\u0131ramad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, hayat\u0131na bir y\u00f6n ve bir gaye tayin edemedi\u011fi i\u00e7in s\u00fcrekli bileklerini kesiyor, bileklerine jilet at\u0131yor. Bir gen\u00e7 insan d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Yine, hayat\u0131na bir y\u00f6n, bir anlam duygusu katamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bu anlam\u0131 \u00e7e\u015fitli ila\u00e7larda ar\u0131yor, \u00e7e\u015fitli maddelerde ar\u0131yor ve beynini \u00e2deta uyu\u015fturarak hayat\u0131na bir y\u00f6n, bir anlam duygusu katmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n
T\u00fcrkiye\u2019de \u00f6zellikle 2000\u2019li y\u0131llar\u0131n gen\u00e7li\u011fine bakt\u0131\u011f\u0131m zaman\u2014ki \u015fu anda gen\u00e7lerle \u00e7ok yak\u0131ndan ilgili bir klini\u011fin direkt\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc y\u00fcr\u00fct\u00fcyorum\u2014\u00e7ok ciddi bir anlam bo\u015flu\u011fundan muzdarip olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyorum. Bu insanlar bir d\u00f6nem a\u011fabeylerinin ve ablalar\u0131n\u0131n u\u011fruna yola d\u00fc\u015ft\u00fckleri \u00fclk\u00fclerden, ideallerden \u00e7ok uzak g\u00f6r\u00fcn\u00fcyorlar. Buna kimileri \u2018apolitikle\u015fme\u2019 diyor, fakat bence b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada insanl\u0131k, hayat\u0131n giderek madd\u00eele\u015fti\u011fi bir d\u00f6nemden ge\u00e7iyor. \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n ortak de\u011ferleri, ortak idealleri g\u00fcn be g\u00fcn kaybediliyor ve hayat madd\u00eele\u015fiyor.<\/p>\n
Marx\u2019\u0131n bir aforizmas\u0131 vard\u0131r, \u00e7ok bilinen bir aforizmas\u0131: \u201cKat\u0131 olan her\u015fey buharla\u015f\u0131yor, kutsal olan her\u015fey profanla\u015f\u0131yor.\u201d Hakikaten kutsal olan \u015feylerin de profanla\u015ft\u0131\u011f\u0131 ve hayat\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc kaybetti\u011fi bir zaman dilimine do\u011fru yol al\u0131yoruz. Buna Bat\u0131da kimi yazarlar yak\u0131n ili\u015fkilerin \u00f6l\u00fcm\u00fc, mahremiyetin \u00f6l\u00fcm\u00fc diyorlar. Art\u0131k insanlar g\u00fcn be g\u00fcn birbirlerini dinlemeye daha az vakit ay\u0131r\u0131yorlar. Paraya tahvil edilemeyen \u015feyler giderek daha de\u011fersiz addedilmeye ba\u015fl\u0131yor. Mesel\u00e2 anne-babal\u0131k. Bug\u00fcn Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131z zaman, paraya tahvil edilebilir bir\u015fey olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in h\u00fckm\u00fcn\u00fc, de\u011ferini giderek kaybediyor. \u0130yi dost olma, iyi ahbap olma, yaren olma, \u201cKalpten kalbe bir yol vard\u0131r, bilinmez\u201d diyor ya Ne\u015fet Erta\u015f bir t\u00fcrk\u00fcs\u00fcnde, i\u015fte o kalpten kalbe giden yol g\u00fcn\u00fcm\u00fczde g\u00fcn be g\u00fcn kaybediliyor. Neden? \u00c7\u00fcnk\u00fc, iyi bir dinleyici olman\u0131n \u00e7o\u011fu zaman size getirisi yok; bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan bakarsan\u0131z, zaman kayb\u0131.<\/p>\n
D\u00fcnyan\u0131n giderek de\u011ferlerini yitirdi\u011fi ve hayat\u0131n madd\u00eele\u015fti\u011fi bir zaman diliminde anlam \u00fczerine konu\u015fmak ger\u00e7ekten her zamankinden daha fazla anlaml\u0131.<\/p>\n
Anlam biz psikiyatristleri \u00e7ok ilgilendiriyor dedik. \u00c7\u00fcnk\u00fc hayat\u0131m\u0131z\u0131 \u015fekillendiren, ona bir bi\u00e7im, bir renk, bir tat veren \u015fey anlam duygusunun ta kendisi. 1940\u2019l\u0131 y\u0131llarda \u00f6mr\u00fcn\u00fcn bir k\u0131sm\u0131n\u0131 Nazilerin toplama kamplar\u0131nda ge\u00e7irmi\u015f Viyana do\u011fumlu \u00fcnl\u00fc bir psikiyatrist vard\u0131r: Viktor Frankl ad\u0131nda. Bu ki\u015fi, toplama kamplar\u0131nda, Auschwitz\u2019de \u00e7ok ac\u0131 bir tecr\u00fcbe ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r. E\u015fini, annesini ve babas\u0131n\u0131 kaybetmi\u015ftir. Onlar f\u0131r\u0131nlarda yak\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r. Orada psikiyatri, psikoloji, psikanaliz \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n verdi\u011fi bilgiyle insanlar\u0131 g\u00f6zlemi\u015ftir Viktor Frankl. Ve, b\u00fct\u00fcn kitaplar\u0131n\u0131n \u00f6zetini birka\u00e7 c\u00fcmleye s\u0131\u011fd\u0131rmak gerekirse, \u015funu s\u00f6yler: \u201cBu kamplarda hayata anlam ile tutunan insanlar ayakta kald\u0131. Ama direnmeyi ve \u00fcmit etmeyi b\u0131rakanlar\u0131n, kendilerini o totaliter ayg\u0131t\u0131n pen\u00e7esinde aciz, zavall\u0131 varl\u0131klar olarak g\u00f6ren ki\u015filerin \u00e7o\u011fu \u00f6ld\u00fc, direnmedi, hayat\u0131n\u0131 kaybetti.\u201d Bir insan sizi tutup zorla idama g\u00f6t\u00fcr\u00fcrse, elbette ona anlam duygusuyla direnme \u015fans\u0131n\u0131z yok. Ama \u201cHayatta kalma \u015fanslar\u0131 oldu\u011fu halde kim hayatta kald\u0131, kim kalamad\u0131?\u201d sorusuna Frankl bu cevab\u0131 veriyor. \u201cT\u00fcnelin sonunda her zaman bir \u0131\u015f\u0131k g\u00f6ren, hayata \u00fcmitle ve anlam duygusuyla ba\u011flanan insanlar buralarda hayatta kald\u0131.\u201d<\/p>\n
Hayat\u0131m\u0131za anlam duygusu bir y\u00f6n verir, demi\u015ftim. Anlam duygusunun psikolojik olarak bizde d\u00f6rt temel ihtiyac\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz. Anlam duygusu sayesinde hayat\u0131m\u0131zda bir gayeye sahibi oluruz, hayat\u0131m\u0131za gaye belirleriz. De\u011ferler sahibi oluruz, anlam duygusu bize de\u011ferlere sahip \u00e7\u0131kmay\u0131 telkin eder. Kendi \u00f6z de\u011ferimizi yine bir anlam duygusundan dev\u015fiririz. Bir de hayattaki etkinli\u011fimizi, verimlili\u011fimizi, hayatta bir\u015feyleri kontrol alt\u0131nda tutup de\u011fi\u015ftirebilece\u011fimiz duygusunu, yine anlam duygusu ile sa\u011flar\u0131z. E\u011fer anlam duygusundan yoksun, yani bir anlam bo\u015flu\u011fu i\u00e7inde isek, bunu da tuhaf y\u00f6ntemlerle doldurmaya \u00e7al\u0131\u015fabiliriz.<\/p>\n
Kimse asl\u0131nda anlam bo\u015flu\u011fu i\u00e7inde olmak istemez. Ama hayat\u0131n\u0131 anlamland\u0131rmakta g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7eken insanlar\u0131n \u00e7o\u011fu zaman yanl\u0131\u015f anlam sa\u011flay\u0131c\u0131lara y\u00f6neldi\u011fini de g\u00f6rebilirsiniz. Bunlar aras\u0131nda g\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131nda \u00e7ok yayg\u0131n olan kimyev\u00ee maddelere ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k; ecstasy, esrar, eroin vs. gibi maddelere ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k kesbederek ki\u015finin bilincini buland\u0131rmas\u0131 ve b\u00f6ylece kendisi i\u00e7in evreni daha anlaml\u0131 k\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, yahut daha fanatik ve sekter ideolojilere tutunarak hayat\u0131 kendince daha anlaml\u0131 k\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 birer \u00f6rnek olarak verilebilir.<\/p>\n
D\u00fcnyada bir\u015feyin daha biz psikiyatristlerin, psikologlar\u0131n, ruh sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n ilgisini \u00e7ekmesi gerekir. \u0130lgin\u00e7 bir de\u011fi\u015fime tan\u0131kl\u0131k ediyoruz: Anlam duygusunu sa\u011flayan klasik, geleneksel birtak\u0131m de\u011fer \u00fcsleri giderek \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcyor, kayboluyor.<\/p>\n
Nedir bunlar?<\/strong><\/p>\n Mesel\u00e2 bir d\u00f6nem din insanlar i\u00e7in anlam sa\u011flay\u0131c\u0131 bir de\u011ferdi. \u0130nsanlar hayatlar\u0131n\u0131n anlam\u0131n\u0131 Tanr\u0131n\u0131n s\u00f6zlerine bakarak yahut daha \u00f6nceki din\u00ee topluluklar\u0131n yap\u0131p ettiklerine bakarak yordayabiliyorlard\u0131. Din anlam sa\u011flay\u0131c\u0131 de\u011ferini g\u00fcn\u00fcm\u00fczde giderek kaybediyor. Bunu iyidir ya da k\u00f6t\u00fcd\u00fcr anlam\u0131nda de\u011fil, bir sosyolojik v\u00e2k\u0131aya i\u015faret etmek i\u00e7in s\u00f6yl\u00fcyorum. Tradisyon, yani gelenek de anlam sa\u011flay\u0131c\u0131 de\u011ferini giderek kaybediyor. Tradisyon dedi\u011fimiz zaman, ge\u00e7mi\u015f nesillerin olaylar\u0131 yap\u0131p etme bi\u00e7imine verdi\u011fimiz ad bu. Bizden \u00f6nceki nesiller olaylar kar\u015f\u0131s\u0131nda nas\u0131l tepki veriyorlard\u0131, biz nas\u0131l tepki veriyoruz? Acaba bizim verdi\u011fimiz tepkiler bizden \u00f6nceki nesillerin s\u00fcreklili\u011fini i\u00e7inde ta\u015f\u0131yor mu? Biz d\u00fcnyay\u0131 atalar\u0131m\u0131z ve dedelerimiz gibi mi yorumluyoruz, yoksa \u00e7ok farkl\u0131 bi\u00e7imlerde mi? Bu da yine \u00f6nemli bir\u015fey. Aile, yine g\u00fcn\u00fcm\u00fczde giderek \u00e7\u00f6z\u00fcnen bir de\u011fer. Bat\u0131da tek ebeveynli ailelerin say\u0131s\u0131nda \u00e7ok ciddi bir t\u0131rmanma var. Yani \u00e7ocuk ve anne ya da \u00e7ocuk ve baba \u015feklinde, giderek daha fazla aile ile kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yoruz. Bo\u015fanmalar\u0131n oran\u0131nda \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir art\u0131\u015f var yine. \u00c7\u00fcnk\u00fc insanlar\u0131n hayattan beklenti d\u00fczeyleri \u00e7ok daha fazla ve kimse bir ba\u015fkas\u0131 i\u00e7in de fedak\u00e2rl\u0131k yapmaya kendisini \u00e7ok haz\u0131r hissetmiyor. Di\u011ferg\u00e2ml\u0131\u011f\u0131n, fedak\u00e2rl\u0131\u011f\u0131n da giderek kayboldu\u011fu bir d\u00fcnya i\u00e7erisinde ya\u015f\u0131yoruz.<\/p>\n Geleneksel anlam sa\u011flay\u0131c\u0131lar bir \u00e7\u00f6z\u00fclmeye u\u011frad\u0131\u011f\u0131nda, bir kaybolu\u015fa do\u011fru gitti\u011finde ne oluyor? Nas\u0131l dolduraca\u011f\u0131z bu bo\u015flu\u011fu?<\/p>\n \u0130\u015fte b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada g\u00f6zlenen bir\u015fey var; ben bunu T\u00fcrkiye\u2019de biraz gecikmeli de olsa g\u00f6zl\u00fcyorum, g\u00f6r\u00fcyorum. Sizler de T\u00fcrkiye\u2019deki gazete yazarlar\u0131na bir bakarsan\u0131z, ben vurgusuyla yazan insanlar\u0131n say\u0131s\u0131nda giderek \u00e7o\u011falma oldu\u011funu g\u00f6receksiniz. Yani ak\u015fam yedi\u011fi p\u0131rasadan bahseden, yeni tan\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 erkek arkada\u015f\u0131ndan bahseden, kendi hayat\u0131n\u0131n bir s\u00fcr\u00fc \u00f6nemli-\u00f6nemsiz detay\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fck bir hikmet k\u0131r\u0131nt\u0131s\u0131 olarak okurlar\u0131yla payla\u015fan \u00e7ok say\u0131da gazete yazar\u0131 t\u00fcredi T\u00fcrkiye\u2019de. Yani fikirler yok; yap\u0131l\u0131p edilmi\u015f \u00f6nemsiz g\u00fcndelik i\u015fler var. Bir \u2018ben k\u00fclt\u00fcr\u00fc\u2019n\u00fcn y\u00fckseli\u015fine tan\u0131kl\u0131k ediyoruz.<\/p>\n Gen\u00e7lerle konu\u015ftu\u011fum zaman, onlar\u0131n s\u00f6zlerinde \u00e7ok ilgin\u00e7 \u015feyler yakal\u0131yorum. \u201cBen\u201d diyor. \u201cBen \u015f\u00f6yle yap\u0131yorum, ben b\u00f6yle yap\u0131yorum\u201d diyor. Gen\u00e7lerin bir k\u0131sm\u0131n\u0131n ba\u015fka insanlar\u0131 anlamaya ya da dinlemeye \u00e7ok az zaman ve yer ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyorum. Genellikle hayat\u0131 kendilerinden ve kendi deneyimlerinden ba\u015flat\u0131yorlar. Bir \u00f6nceki neslin deneyimlerini ta\u015f\u0131yam\u0131yorlar, \u00f6\u011frenmemi\u015fler. \u00c7ok fazla kitap da okumuyorlar. Dolay\u0131s\u0131yla, hayat\u0131 sadece kendi deneyimlerinden ibaret olaylar yuma\u011f\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcyorlar ve kendilerini de o yuma\u011f\u0131n merkezine yerle\u015ftiriyorlar.<\/p>\n Y\u0131llar \u00f6nce bir televizyon program\u0131nda deprem sonras\u0131 konu\u015fulurken \u015f\u00f6yle bir\u015fey seyretmi\u015ftim: Bir gence, \u201cSiz ne hissettiniz \u00fclkemiz i\u00e7in, toplumumuz i\u00e7in?\u201d diye bir soru sorulmu\u015ftu. Mikrofonu al\u0131r almaz, \u201cBen \u00e7ok korktum, benim karde\u015fim de \u00e7ok korktu\u201d dedi. \u201cBen \u015f\u00f6yle haber ald\u0131m olay\u0131, akabinde \u015f\u00f6yle yapt\u0131m\u201d diye devam etti. Yani toplum i\u00e7in hissettikleri, \u00fclke i\u00e7in hissettikleri sorulan gen\u00e7, birden kendi ya\u015fant\u0131s\u0131na d\u00f6nd\u00fc ve kendisini anlatmaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n Burada, anlam kayna\u011f\u0131 olarak insanl\u0131\u011f\u0131n giderek kendisine, kendi benli\u011fine d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u00fcyoruz i\u015fte. Genelde Bat\u0131 toplumu, biraz gecikmeli olarak da T\u00fcrkiye toplumu, anlam kayna\u011f\u0131 olarak kendi bireysel benliklerine y\u00f6nelmi\u015f insanlarla dolmaya ba\u015flad\u0131. Yani, \u201cBen yap\u0131yorsam do\u011frudur, ahl\u00e2k\u0131n kayna\u011f\u0131 benim, bir ba\u015fkas\u0131na ihtiya\u00e7 duymuyorum, bir ba\u015fka moral felsefeye, ahl\u00e2k\u00ee k\u0131lavuzlu\u011fa ihtiyac\u0131m yok, bir yol g\u00f6sterici olarak dine ihtiyac\u0131m yok, bir ideolojinin k\u0131lavuzlu\u011funa ihtiyac\u0131m yok, insanl\u0131\u011f\u0131n kadim eski de\u011ferlerine ihtiyac\u0131m yok, ben kendim davran\u0131\u015flar\u0131m\u0131n yeg\u00e2ne me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131c\u0131s\u0131y\u0131m, benim i\u00e7in iyiyse iyidir, ben iyi oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsam iyidir\u201d anlay\u0131\u015f\u0131 t\u00fcredi.<\/p>\n \u0130\u015fte geleneksel kurumlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fclmesiyle ortaya \u00e7\u0131kan o bo\u015fluk, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde benli\u011fin y\u00fckseli\u015fiyle, benli\u011fin \u00f6n plana \u00e7\u0131kmas\u0131yla doldurulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yor. Neden benliklerimize ihtiya\u00e7 duyuyoruz bu konuda? \u00c7\u00fcnk\u00fc bize bir me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 gerekiyor. Bir se\u00e7im yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, se\u00e7imlerimiz \u00e7o\u011fu zaman ahl\u00e2k\u00ee se\u00e7imler de olabiliyor. Se\u00e7im yapmak d\u00fcnyan\u0131n en zor i\u015flerinden biridir. Evet demek, bir ba\u015fka \u015feye hay\u0131r demektir. Dolay\u0131s\u0131yla se\u00e7imlerimizin moral, ahl\u00e2k\u00ee bir arkaplan\u0131n\u0131n olmas\u0131 gerekiyor. \u201cBenim i\u00e7in do\u011fru olan se\u00e7im do\u011frudur\u201d diyebiliyorsam, benli\u011fi bir anlam kayna\u011f\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcyorsam, o zaman \u00e7ok rahatl\u0131kla baz\u0131 se\u00e7imleri yapabiliyorum. Bu \u00e7ok tehlikeli bir gidi\u015f. Bu, bireycili\u011fin art\u0131k zirve noktalar\u0131na varmas\u0131.<\/p>\n Bireycilik bir y\u00f6n\u00fcyle fena bir\u015fey de\u011fil. \u0130nsan\u0131n kendi arzusunu, hayallerini, iradesini harekete ge\u00e7irmesi k\u00f6t\u00fc bir\u015fey de\u011fil. Ge\u00e7mi\u015fin kurumlar\u0131 da b\u00fct\u00fcn\u00fcyle masum kurumlar de\u011fildi. Geleneklere dayal\u0131 baz\u0131 kurumsal \u00f6geler de yer yer insanlar \u00fczerinde \u00e7ok bask\u0131c\u0131 olabiliyordu. Ge\u00e7mi\u015fin insanlar\u0131 belli bir rol\u00fcn i\u00e7ine do\u011fuyorlard\u0131. O rol\u00fcn d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmak, o rol\u00fc zorlamak \u00e7o\u011fu zaman m\u00fcmk\u00fcn olmayabiliyordu. \u00d6zellikle Orta \u00c7a\u011f Avrupas\u0131\u2019n\u0131, hatta \u00e7ok yak\u0131n zamanlara, Ayd\u0131nlanmaya kadar Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrseniz, roller \u00e7ok sabit. Ayd\u0131nlanma insanlar\u0131n \u00f6zg\u00fcrle\u015fmesini sa\u011flad\u0131 m\u0131, yoksa ba\u015fka \u015feylere mi k\u00f6le k\u0131ld\u0131 sorusu ayr\u0131 bir konu; o konuda da konu\u015fmak isterim. Ama insanlar her zaman ge\u00e7mi\u015fle birlikte \u00e7ok mutlu olmad\u0131lar. Fakat yenilik de her\u015feyi berhava etti, tuzla buz etti, onun yerine \u00e7ok sa\u011flam de\u011ferler koyamad\u0131. \u0130\u015fte bu de\u011fer ve anlam bo\u015flu\u011funda, insanlar kendi benliklerini bir ada ilan ettiler, oraya bayraklar\u0131n\u0131 \u00e7ektiler ve kendi istedikleri kurallar do\u011frultusunda ya\u015famaya ba\u015flad\u0131lar.<\/p>\n Napolyon\u2019un \u00e7ok bilinen bir s\u00f6z\u00fc vard\u0131r: \u201cAsaletim benimle ba\u015flar.\u201d Aristokratlara cevaben, \u201cSizler babadan, dededen asil olabilirsiniz; ama ben sizden daha asilim. \u00c7\u00fcnk\u00fc ben kendi asaletimi ba\u015flat\u0131yorum ve benden sonrakiler, benim soyumdan gelenler hep asil olacak\u201d der. \u0130\u015fte ayn\u0131 bunun gibi, kendi benliklerimizin asaletini ilan ettik \u00e2deta.<\/p>\n Genel olarak bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman, anlam duygusunu birka\u00e7 \u015feyden dev\u015firiyoruz. Anlam duygusuna bir s\u00fcreklilik kazand\u0131rmak \u00e7ok \u00f6nemli.<\/p>\n Anlam duygusunu sa\u011flayan \u015feylerden biri, ba\u011flant\u0131l\u0131l\u0131k. Yani ben hayat\u0131m\u0131n de\u011fi\u015fik edimleri, de\u011fi\u015fik eylemleri aras\u0131nda ba\u011flant\u0131 kurabiliyor muyum? Hayat\u0131m\u0131n bir safhas\u0131nda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m \u015fey bir ba\u015fka safhas\u0131nda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m \u015fey ile anlaml\u0131 ili\u015fki kurabiliyor mu? B\u00fct\u00fcn bunlara bakt\u0131\u011f\u0131m zaman anlat\u0131l\u0131r ortak bir hik\u00e2ye \u00e7\u0131karabiliyor muyum? Bu \u00f6nemli bir soru.<\/p>\n Bir ba\u015fkas\u0131, kal\u0131c\u0131l\u0131k, s\u00fcreklilik, istikrar. Hayat\u0131mda bug\u00fcn\u00fcn anlam\u0131na yar\u0131n sahip \u00e7\u0131kabiliyor muyum? Yoksa \u00e7ok yanar d\u00f6ner bir \u015fekilde bug\u00fcn A dedi\u011fime yar\u0131n B diyor, bug\u00fcn A i\u00e7in sava\u015f\u0131p yar\u0131n B i\u00e7in mi sava\u015f\u0131yorum? Benim benli\u011fimin cilvelerinin, ini\u015f \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131n\u0131n bir g\u00f6lgesi mi oluyor anlam aray\u0131\u015f\u0131m?<\/p>\n Bunlar \u00f6nemli \u015feyler, \u00e7\u00fcnk\u00fc kararl\u0131l\u0131k ve ba\u011flant\u0131l\u0131l\u0131k anlam duygusunun vazge\u00e7ilmez bir par\u00e7as\u0131. Hepimiz geriye d\u00f6n\u00fcp bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda anlaml\u0131 ve tutarl\u0131 bir hayat hik\u00e2yesi b\u0131rakm\u0131\u015f olmay\u0131 dileriz. Varolu\u015f\u00e7ular\u0131n bir s\u00f6z\u00fc vard\u0131r. \u201c\u0130\u00e7imizde ya\u015fanmadan bekleyen bir hayat\u0131n su\u00e7unu duyar\u0131z\u201d derler. Buna biz \u00e7ok rastl\u0131yoruz. Elli ya\u015f\u0131nda bir kad\u0131n geliyor. Elli ya\u015f\u0131na kadar b\u00fct\u00fcn \u00e7ocuklar\u0131na bakm\u0131\u015f, onlara sa\u00e7\u0131n\u0131 s\u00fcp\u00fcrge etmi\u015f, \u00e7ocuklar\u0131na ve kocas\u0131na her\u015feyini vermi\u015f, elli ya\u015f\u0131nda pat diye depresyona giriyor. Ne oluyor? Neden depresyona giriyor? \u00c7\u00fcnk\u00fc son \u00e7ocuklar da evden gidiyor. \u201cBunlar i\u00e7in mi u\u011fra\u015ft\u0131m?\u201d diye bir soru soruyor kendisine. \u201cYapayaln\u0131z kald\u0131m\u201d diyor, \u201cu\u011fruna u\u011fra\u015ft\u0131\u011f\u0131m her\u015fey u\u00e7up gitti.\u201d Muhakkak ki u\u00e7up gitmedi, ama o b\u00f6yle hissediyor ve birden a\u00e7\u0131klayamad\u0131\u011f\u0131 bir depresyonun pen\u00e7esine d\u00fc\u015ferek sizin kar\u015f\u0131n\u0131za geliyor. Anlam bo\u015flu\u011fu dedi\u011fimiz \u015fey \u00f6zellikle bu ya\u015f d\u00f6n\u00fcmlerinde \u00e7ok s\u0131k kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor, bir de travmatik olaylar\u0131n sonras\u0131nda.<\/p>\n Travma dedi\u011fimiz \u015fey, \u00f6rselenme, yani ruhumuza yedi\u011fimiz yumruk, bizi \u00e7ok fazla sersemletiyor; hi\u00e7 beklemedi\u011fimiz anda gelen bir yumruk… Travma hayat\u0131 bilme bi\u00e7imimizi k\u00f6kten de\u011fi\u015ftirebiliyor. Mesel\u00e2, d\u00fcnyan\u0131n \u00e7ok emniyetli bir yer oldu\u011funa inan\u0131rken, birisi bize \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir k\u00f6t\u00fcl\u00fck yap\u0131yor ve b\u00fct\u00fcn hayat alg\u0131m\u0131z\u0131 de\u011fi\u015ftirebiliyor. Travma dedi\u011fimiz zaman, insan\u0131n tahamm\u00fcl\u00fcn\u00fc a\u015fan, katlanma duygusunu a\u015fan, \u00f6rseleyici hayat olaylar\u0131n\u0131 kastediyoruz.<\/p>\n Veya bir ya\u015f d\u00f6n\u00fcm\u00fc oluyor. Erkeklerde andropoz diyorlar. Bu t\u00fcr ya\u015f d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerinde veya \u00e7ok ciddi rol de\u011fi\u015fimlerinde insanlar hayat\u0131 anlamland\u0131rmaktan geri kalabiliyorlar. Mesel\u00e2, hayat\u0131 boyunca \u00e7ok kat\u0131 bir bi\u00e7imde birli\u011fini idare etmi\u015f bir general emekli oldu\u011fu zaman bo\u015flu\u011fa d\u00fc\u015f\u00fcyor.<\/p>\n Depresyon konusundaki \u00e7al\u0131\u015fmalar bize \u015funu g\u00f6steriyor: Emekli olup da yeni i\u015f bulmam\u0131\u015f, hayata tutunmam\u0131\u015f insanlarda kalp krizi ve \u00f6l\u00fcm riski \u00e7ok daha fazla. Ama bir hobi bularak, bir u\u011fra\u015f\u0131 bularak, hayata anlam katarak devam eden insanlar \u00e7ok daha verimli ve uzun ya\u015fayabiliyorlar.<\/p>\n Burada ba\u015fka bir konuya daha geliyoruz. Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131z zaman, ya\u015flanmaya ve \u00f6l\u00fcme kar\u015f\u0131 \u00e7ok ciddi bir tav\u0131r al\u0131\u015f var. \u00c2deta ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7eviriyor Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131, g\u00f6rmek istemiyor. \u00d6l\u00fcm\u00fcn ve ya\u015fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n m\u00fcstehcen bir\u015fey olarak alg\u0131land\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Bizim uygarl\u0131\u011f\u0131m\u0131z o bak\u0131mdan biraz daha \u00fcst\u00fcn. Ben b\u00fct\u00fcn Do\u011fu uygarl\u0131klar\u0131n\u0131 ve bu arada kendi uygarl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 daha olgun buluyorum. Biz \u00f6l\u00fcmle daha bar\u0131\u015f\u0131k bir medeniyetiz. \u00d6l\u00fclerimizle beraber ya\u015fayabilen insanlar\u0131z biz, \u00f6l\u00fclerini \u015fehrin ortas\u0131na g\u00f6men insanlar\u0131z. Karacaahmet\u2019e bak\u0131n, \u015fehrin tam g\u00f6be\u011findedir \u00f6l\u00fcler, \u015fehirden kovulmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n \u00d6l\u00fcm duygusu ile ha\u015fir ne\u015fir olmak asl\u0131nda hayat\u0131 da anlamland\u0131ran bir\u015feydir. \u201cNas\u0131l ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z, nas\u0131l \u00f6lece\u011fimizi ayd\u0131nlat\u0131r\u201d diyor Octavio Paz. Nas\u0131l \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz de, nas\u0131l ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 ayd\u0131nlat\u0131r. \u00d6l\u00fcm\u00fcn m\u00fcstehcen bir\u015fey olarak alg\u0131lanmas\u0131, ya\u015fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n ve ya\u015fl\u0131l\u0131k al\u00e2metlerinin Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131nda neredeyse k\u00fc\u00e7\u00fcmsenmesine ve toplumdan kovulmas\u0131na yol a\u00e7\u0131yor. Bak\u0131yorsunuz, o insanlar\u0131n \u00e7o\u011fu huzurevlerine, dinlenme evlerine terkediliyor. Halbuki ya\u015fl\u0131l\u0131k sadece \u00f6l\u00fcme yakla\u015fma de\u011fil. Hayat\u0131n bir s\u00fcr\u00fc de\u011ferli bilgisinin biriktirildi\u011fi ve insanlara s\u00fcz\u00fclerek aktar\u0131labildi\u011fi bir d\u00f6nem. O y\u00fczden ya\u015fl\u0131lar\u0131na h\u00fcrmet eden toplumlar, bence biraz daha uygar toplumlar.<\/p>\n \u00d6l\u00fcm, hayat\u0131 ayd\u0131nlatan ve anlamland\u0131ran \u015feylerden biri. Yery\u00fcz\u00fcnde ba\u015fka bir varl\u0131k yok ki sonlulu\u011funun fark\u0131nda olsun. Sonlulu\u011funun, ge\u00e7icili\u011finin fark\u0131nda olan tek varl\u0131k insan. Yani, Heidegger\u2019in ifadesiyle, \u00f6l\u00fcm-y\u00f6nelimli tek varl\u0131k insan. \u201cHerkes tek ba\u015f\u0131na \u00f6l\u00fcr\u201d diyor filozof. Ba\u015fkas\u0131yla \u00f6lemeyiz. \u00d6l\u00fcm\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcnmek, yine hayat\u0131 anlamland\u0131ran bir\u015fey. Varolu\u015f\u00e7u yazarlar buna \u2018varolu\u015fun sahicili\u011fini kavramak\u2019 diyor.<\/p>\n Bir ba\u015fka \u015fey, mutluluk aray\u0131\u015f\u0131. Freud, hayat\u0131n anlam\u0131 nedir sorusuna cevap araman\u0131n \u00e7ok abes bir\u015fey oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. Hayat\u0131n anlam\u0131 nedir sorusuna Freud, \u201cAncak din cevap verebilir, fakat dinin verdi\u011fi cevab\u0131n do\u011fru olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 nereden bilece\u011fiz?\u201d diyor. Hatta bir mektubu var, Marie Bonapart\u2019a yazd\u0131\u011f\u0131 bir mektup. O mektubunda \u00e7ok sert bir ibaresi var: \u201cHayat\u0131n anlam\u0131n\u0131 arayan ki\u015fi hastad\u0131r.\u201d Bir ba\u015fka yerde de \u015f\u00f6yle diyor: \u201cHayat\u0131n anlam\u0131n\u0131 aramak beyhude bir\u015feydir. Dinler buna bir s\u00fcr\u00fc cevap verirler. Bu bilimin alan\u0131nda de\u011fildir, ama hayat\u0131n anlam\u0131 basit\u00e7e mutluluktur. Mutlu olan insan hayat\u0131n anlam\u0131n\u0131 bulmu\u015ftur.\u201d<\/p>\n Acaba b\u00f6yle mi? Bir i\u015fkenceci mutlu olamaz m\u0131? Yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015ften keyif duyamaz m\u0131? Kanl\u0131 bir diktat\u00f6r mutlu olamaz m\u0131? Gayet mutlu olabilir. Yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015fi de \u00e7ok anlaml\u0131 bulabilir. Bu ki\u015filerin hayat\u0131n anlam\u0131n\u0131 buldu\u011funu s\u00f6yleyebilir miyiz? Hayat\u0131n anlam\u0131 sadece mutluluk duygusu ile izah edilebilecek bir\u015fey midir? Sonra, mutluluk nedir? Mutluluk s\u00fcrekli bir hal olabilir mi? Hayatta pek \u00e7ok \u015feyi ikili kar\u015f\u0131tl\u0131klar olarak ya\u015f\u0131yoruz. Yani mutluluk, mutsuzluk varsa anlaml\u0131d\u0131r. Sa\u011fl\u0131k, hastal\u0131k varsa anlaml\u0131d\u0131r. E\u011fer \u00f6b\u00fcr\u00fc olmasayd\u0131, berikinin tek ba\u015f\u0131na anlam\u0131 olmayacakt\u0131.<\/p>\n Bir \u00fctopya vard\u0131r, biliyorsunuz, \u201cCesur Yeni D\u00fcnya\u201d diye. Aldous Huxley\u2019in \u00fcnl\u00fc bir eseridir bu. \u0130nsanlar\u0131n her t\u00fcrl\u00fc ac\u0131dan yal\u0131t\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir d\u00fcnya… B\u00f6yle bir toplumda insanlar mutlu olabilir mi sizce? Ac\u0131n\u0131n tan\u0131nmad\u0131\u011f\u0131 bir zamanda insanlar mutlu olabilir mi? Evet, her\u015fey kar\u015f\u0131t\u0131yla k\u00e2im. Kar\u015f\u0131t\u0131 olmazsa, baz\u0131 duygular\u0131 o kadar yo\u011fun olarak ya\u015fayam\u0131yoruz.<\/p>\n Freud diyor ki, \u201cHayat\u0131n anlam\u0131 nedir gibi sorular, bu d\u00fcnyada ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z emniyetsizlik hissi ile al\u00e2kal\u0131d\u0131r.\u201d Yani bu d\u00fcnyada biz kendini tekin hissetmeyen, emniyette hissetmeyen varl\u0131klar\u0131z. Dolay\u0131s\u0131yla Tanr\u0131 inanc\u0131 da b\u00f6yle bir\u015feydir. Biz i\u00e7imizde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu emniyetsizlik duygusunu d\u0131\u015far\u0131daki b\u00fcy\u00fck bir baba imgesine yans\u0131t\u0131r\u0131z, bu da Tanr\u0131d\u0131r. B\u00f6ylece bu emniyetsizlik duygusunu ruhumuzda huzura erdiririz. Bu, Freud\u2019un g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc. Ama bu g\u00f6r\u00fc\u015fe Mevl\u00e2n\u00e2 bamba\u015fka bir cevap verebilir. Mevl\u00e2n\u00e2, Mesnev\u00ee\u2019nin neyin hik\u00e2yesini anlatt\u0131\u011f\u0131 giri\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde, \u201cBeni kam\u0131\u015fl\u0131ktan kopard\u0131klar\u0131ndan beri a\u011fl\u0131yorum, asl\u0131mdan ayr\u0131 d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcm i\u00e7in a\u011fl\u0131yorum\u201d dedirtiyor neye. Orada ney ile kastedilen, insand\u0131r, hatta neyin son tahlilde simgeledi\u011fi \u015fey olgun insand\u0131r. Bir ba\u015fkas\u0131 da buna kar\u015f\u0131l\u0131k \u015funu s\u00f6yleyebilir: \u201c\u0130nsan Tanr\u0131 kat\u0131ndan s\u00fcrg\u00fcn edilmi\u015ftir, ancak O\u2019nunla bulu\u015ftu\u011fu zaman yeniden olgun bir varl\u0131k olabilecektir. Bu s\u00fcrg\u00fcn bitti\u011fi zaman kendi varolu\u015fundaki eksik taraflar\u0131yla bulu\u015fabilecektir.\u201d<\/p>\n Burada \u015funu s\u00f6ylemek istiyorum: Hakikat dedi\u011fimiz \u015fey biraz izaf\u00eedir. Nereden bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131z, nereden g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz, hangi pencereyi kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131z \u00e7ok \u00f6nemlidir. Freud\u2019un s\u00f6yledi\u011fi \u015fey ile Mevl\u00e2n\u00e2\u2019n\u0131n s\u00f6yledi\u011fi \u015fey birbirinden farkl\u0131d\u0131r, fakat hakikatin farkl\u0131 cepheleridir. Baz\u0131 insanlar hakikaten kendi g\u00fcvensizlik hislerinin bir neticesi olarak Tanr\u0131 inanc\u0131 geli\u015ftirebilirler de. B\u00f6yle bir\u015fey olabilir, ama baz\u0131 insanlar daha olgun bir tarzda bir inan\u0131\u015f da geli\u015ftirebilirler. Yani hayata bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131z zaman ki\u015filer i\u00e7in \u00e7ok farkl\u0131 anlamlar bulmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Herkes kendi kab\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde okyanustan su al\u0131r. Yine Mevl\u00e2n\u00e2\u2019n\u0131n bir benzetmesini kullan\u0131rsak, siz ne kadar derin ve geni\u015fseniz okyanusa k\u00e2senizi dald\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131z zaman o kadar su al\u0131rs\u0131n\u0131z.<\/p>\n Anlam duygusu hayatta yap\u0131p ettiklerimizle al\u00e2kal\u0131d\u0131r, dedim. Sevmekle, \u00fcretmekle al\u00e2kal\u0131d\u0131r. Freud b\u00f6yle diyor. Frankl \u015funu ekliyor: \u2018kadere r\u0131za g\u00f6stermek.\u2019 Burada ilgin\u00e7 bir noktaya geliyoruz: de\u011fi\u015ftiremeyece\u011fin \u015feyi de\u011fi\u015ftirmek i\u00e7in a\u015f\u0131r\u0131 efor sarfetmemek, ondan \u00f6\u011frenmeye, ya\u015fant\u0131dan da \u00f6\u011frenmeye \u00e7al\u0131\u015fmak. Hani dedim ya, \u201cZaman zaman ruhumuza yumruk yeriz.\u201d Ruhumuza yedi\u011fimiz yumruklardan bir\u015feyler \u00f6\u011frenmek, anlam duygusunun sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131ndan bir tanesidir. Bu, pasif bir al\u0131c\u0131 olmak de\u011fildir. Bu, de\u011fi\u015ftirebilece\u011fin \u015feyler i\u00e7in u\u011fra\u015fmak, de\u011fi\u015ftiremeyece\u011fin \u015feyler i\u00e7in de gereksiz tasa yapmamak demektir. Yani insan\u0131n kendi varolu\u015funu da sevmesi demektir.<\/p>\n Evet, anlam duygusunu birka\u00e7 d\u00fczeyde dev\u015firebiliriz dedim. Afrikal\u0131lar\u0131n me\u015fhur bir hik\u00e2yesi var. Afrikal\u0131lar iki t\u00fcrl\u00fc a\u00e7l\u0131ktan bahsederlermi\u015f. Bunlardan bir tanesi, madd\u00ee olana a\u00e7l\u0131k. Yani suya, yiyece\u011fe a\u00e7l\u0131k. Bir tanesi de ni\u00e7in sorusuna duyulan a\u00e7l\u0131k. Kadim Afrika k\u00fclt\u00fcrlerine, eski k\u00fclt\u00fcrlere bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131z zaman, insan\u0131 b\u00fcy\u00fcleyen \u015feylerle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yorsunuz. Bu \u00e7ok g\u00fczel bir hik\u00e2ye gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor bana. Ni\u00e7in sorusuna duydu\u011fumuz a\u00e7l\u0131k, bug\u00fcn her zamankinden daha fazla.<\/p>\n Bilimin \u00e7ok \u00e7e\u015fitli versiyonlar\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yoruz. \u0130lerlemeci g\u00f6r\u00fc\u015f bize diyor ki: \u201cBilim ileri gidecek, insanl\u0131\u011f\u0131n b\u00fct\u00fcn dertlerine \u00e7are bulacak. Bilim \u00f6yle bir hale gelecek ki, insan\u0131n mutsuzlu\u011funu iyile\u015ftirecek. Ge\u00e7mi\u015fin birikimleri hep \u00fcst \u00fcste ekleniyor, bilim sonunda bize do\u011fru yolu mutlaka g\u00f6sterecek.\u201d \u00d6te yandan, bilimin ta kendisinden kaynaklanan dertlerle de kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yoruz. Bilim atom bombas\u0131n\u0131 \u00fcretiyor, Irakl\u0131 zavall\u0131 \u00e7ocuklar\u0131n ba\u015f\u0131na ya\u011fan bombalar \u00fcretiyor. Bilim sonu\u00e7ta bizim etkinli\u011fimiz, bizim zihinlerimizden \u00e7\u0131kan bir\u015fey. Dolay\u0131s\u0131yla insan\u0131n her t\u00fcrl\u00fc zaaf\u0131 ve zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131 bilime yans\u0131yabilir.<\/p>\n Her\u015feyin tart\u0131\u015f\u0131labildi\u011fi, \u015f\u00fcphecili\u011fin neredeyse bask\u0131n iklim oldu\u011fu bir zaman diliminde bir bilimperest olmak bizim yaralar\u0131m\u0131za, insan\u0131n yaralar\u0131na \u00e7are bulabilir mi? Anlam problemimizi giderebilir mi? Bana sorarsan\u0131z, gideremez. Anlam problemimizi \u00e7\u00f6zecek olan \u015fey, yine insan\u0131n insana duydu\u011fu ihtiya\u00e7t\u0131r.<\/p>\n Martin Buber isminde bir Yahudi ilahiyat\u00e7\u0131 var. \u00c7ok de\u011ferli bir adam. Y\u0131llar \u00f6nce ya\u015fam\u0131\u015f, \u00f6lm\u00fc\u015f. \u00c7ok g\u00fczel bir c\u00fcmlesi vard\u0131r onun. \u201cBen, ben olmak i\u00e7in bize ihtiya\u00e7 duyar\u201d der. Yani benim kar\u015f\u0131mda bir ba\u015fkas\u0131 olmazsa, ben ben olamam. \u0130nsan insana ihtiya\u00e7 duyar. Kitab-\u0131 Mukaddes\u2019in ilk s\u00f6z\u00fcn\u00fc de\u011fi\u015ftirir baz\u0131lar\u0131, derler ki \u201c\u00d6nce ili\u015fki vard\u0131.\u201d Her\u015fey bir ili\u015fkidir. Mesel\u00e2 bebe\u011fin anneyle kurdu\u011fu \u015fey, bir ili\u015fkidir. Hepimiz bu d\u00fcnyada teyid edilmeyi bekleyen varl\u0131klar\u0131z. Onaylanmak istiyoruz, bir ba\u015fkas\u0131 sesimizi duysun istiyoruz. Bir ba\u015fkas\u0131 sesimizi duymazsa bu d\u00fcnyadaki varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z anlam kazanm\u0131yor. E\u011fer bir ba\u015fkas\u0131 beni duymazsa ne olacak? Ben burada kendi kendime konu\u015fup gidece\u011fim. Benim anlaml\u0131 bir hayat ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131 bana kim anlatacak? E\u011fer etraf\u0131mda benim anlaml\u0131 bir hayat s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc bana aksettiren insanlar yoksa, bana ayna tutan insanlar yoksa, giderek daha fazla kendimden bahsetmeye ba\u015flar\u0131m.<\/p>\n Yak\u0131nlarda bir han\u0131mefendi bana \u201c\u0130nanam\u0131yorum\u201d dedi, \u201cson g\u00fcnlerde di\u011fer insanlarla biraraya geldi\u011fimde hep kendimden bahsediyorum. Sonra kendime d\u00f6n\u00fcp bak\u0131yor, \u015fa\u015f\u0131r\u0131yorum. Niye bu kadar \u00e7ok kendimden bahsediyorum diye?\u201d Bu \u00e7ok a\u00e7\u0131k. Bir\u015feyin yoklu\u011funu hissetti\u011finizde, ondan \u00e7ok bahsedersiniz. Bu ki\u015fi etraf\u0131nda kendi varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 teyid eden ki\u015filer bulamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in onlara \u0131srarla kendisini tan\u0131tma, kendisini g\u00fcndeme getirme ihtiyac\u0131 duyuyor. Hepimiz hayatta teyid edilme ihtiyac\u0131 duyuyoruz ve anlam duygusunun bir k\u0131sm\u0131n\u0131 buradan dev\u015firiyoruz.<\/p>\n Anlam hayat\u0131m\u0131z\u0131 y\u00f6nlendiren, hayat\u0131m\u0131za istikamet veren \u015feylerden bir tanesi. Ama sadece bizim kendi benliklerimizden ne\u015f\u2019et etti\u011finde, \u00e7ok yanar s\u00f6ner bir\u015fey olmaya da mahk\u00fbm. \u0130nsanlar kendi anlamlar\u0131n\u0131, kendi hayatlar\u0131n\u0131 ve kendi benliklerini a\u015fan yerlere yerle\u015ftirdikleri zaman o anlam \u00e7ok daha kal\u0131c\u0131 oluyor. Benim hayat\u0131ma bi\u00e7ti\u011fim anlam benim hayat s\u0131n\u0131rlar\u0131mla k\u00e2im de\u011filse, ben \u00f6ld\u00fckten sonra da o anlam duygusu kalabilecekse veya bir ba\u015fkas\u0131 bayrak yar\u0131\u015f\u0131 gibi o anlam\u0131 al\u0131p ba\u015fka bir yere ta\u015f\u0131yabilecekse, o anlam duygusu \u00e7ok daha g\u00fc\u00e7l\u00fc olur.<\/p>\n O y\u00fczden, insanlar anlam duygusuna \u00e7ok ihtiya\u00e7 duyduklar\u0131 zaman nerelere y\u00f6neliyorlar? Dinlere y\u00f6neliyorlar; ideolojilere, fikir ak\u0131mlar\u0131na y\u00f6neliyorlar. Yani benimle do\u011fup, benimle biten bir\u015fey bana yetmiyor. Daha y\u00fcce bir\u015fey olmas\u0131 l\u00e2z\u0131m. Benim benli\u011fimi a\u015fan bir\u015fey olursa, o \u00e7ok daha sa\u011flam, \u00e7ok daha kal\u0131c\u0131, \u00e7ok daha huzur verici bir\u015fey oluyor.<\/p>\n Bazen hayat\u0131m\u0131za bi\u00e7ti\u011fimiz anlam ba\u015fka insanlar\u0131n hayatlar\u0131na kahredici bir g\u00f6lge olarak da yans\u0131yabilir. Biz kendimizi evrenin kurtar\u0131c\u0131s\u0131 sayabiliriz, kendimize b\u00f6yle bir anlam bi\u00e7ebiliriz; fakat kar\u015f\u0131m\u0131zdaki insan bizim taraf\u0131m\u0131zdan kurtar\u0131lmak istemiyordur. Kendi hayat\u0131m\u0131za bi\u00e7ti\u011fimiz anlam y\u00fcz\u00fcnden onu zorlayacak m\u0131y\u0131z?<\/p>\n Bu bak\u0131mdan, anlam duygusunun ahl\u00e2kl\u0131l\u0131kla beraber olmas\u0131 l\u00e2z\u0131m. Bizim hayat\u0131m\u0131za bi\u00e7ti\u011fimiz anlam\u0131n, bu anlam her ne olursa olsun, evrensel ahl\u00e2k \u00f6l\u00e7\u00fclerine vuruldu\u011funda bir de\u011fer ifade etmesi l\u00e2z\u0131m. Zira, bir i\u015fkenceci de \u00e7ok anlaml\u0131 bir hayat s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, \u00e7ok y\u00fcce bir ideale hizmet etti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor olabilir. Nitekim, bu \u00fclkenin ge\u00e7mi\u015fine bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131z zaman bir s\u00fcr\u00fc karanl\u0131k i\u015flere bula\u015fm\u0131\u015f insanlar da g\u00f6r\u00fcyoruz. Onlara sordu\u011funuzda, \u201cVatan i\u00e7in yapt\u0131k\u201d diyorlar. Yani herkes \u00e7ok y\u00fcce bir davaya hizmet etti\u011fini iddia ederek kendi s\u00fcfl\u00ee, basit arzular\u0131n\u0131 rasyonalize edebilir. \u0130nsan kendi kendisini \u00e7ok kolay kand\u0131rabilen ve kendisine \u00e7ok kolay yalan s\u00f6yleyebilen bir varl\u0131k. Demek ki, ahl\u00e2k bir \u00f6l\u00e7\u00fc. Ahl\u00e2kl\u0131l\u0131k olursa anlam duygusu insana rehberlik edebilecek bir \u0131\u015f\u0131k oluyor. Ahl\u00e2kl\u0131l\u0131k olmazsa o anlam bizi daha iyi yerlere g\u00f6t\u00fcrm\u00fcyor.<\/p>\n Anlam duygusundan kas\u0131t, insan\u00ee olarak kendimizi geli\u015ftirebilece\u011fimiz, bizi daha iyi yerlere ta\u015f\u0131yacak bir \u0131\u015f\u0131k, bir me\u015f\u2019ale, bir y\u00f6n duygusu. Hayat\u0131m\u0131z\u0131 ni\u00e7in ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z sorusunun cevab\u0131. Bu soru \u00e7ok \u00f6nemli bir soru. Herkesin en yak\u0131c\u0131 sorusu bu; en derininde hissetmesi gereken soru. Hayat\u0131m\u0131za bir anlam duygusu katabildi\u011fimiz zaman hayat\u0131m\u0131z\u0131 daha sakin, daha huzurlu, eskilerin deyimiyle \u2018mutmain\u2019 olarak ya\u015fam\u0131\u015f oluyoruz.<\/p>\n Hayat\u0131na anlam duygusunu katan herkes mutlu olmayabilir. Anlam duygusu olmayan insanlar\u0131n mutsuz olaca\u011f\u0131n\u0131 ise \u00e7ok rahatl\u0131kla s\u00f6yleyebiliriz.<\/p>\n \u0130stikl\u00e2l Harbi\u2019ni d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn, bir s\u00fcr\u00fc insan ne kadar \u0131st\u0131rap \u00e7ekti de\u011fil mi? \u00c7anakkale Sava\u015f\u0131\u2019nda y\u00fcz bin civar\u0131nda \u015fehit verdik. Mutlu muydu sizce oradaki insanlar? Mutlu olduklar\u0131n\u0131 sanm\u0131yorum, siperlerde uyudular, ama huzurluydular ve hayatlar\u0131na anlam duygusu katan bir\u015feyler vard\u0131.<\/p>\n Hayat\u0131m\u0131zda bir anlam duygusu oldu\u011fu zaman, yedi\u011fimiz darbeler geriye d\u00f6n\u00fcp bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda bizi zenginle\u015ftiren tecr\u00fcbeler oluyor. Hani Nietzsche\u2019nin o \u00fcnl\u00fc s\u00f6z\u00fc var ya, \u201cBeni \u00f6ld\u00fcrmeyen \u015fey, beni g\u00fc\u00e7lendirir.\u201d O zaman, ald\u0131\u011f\u0131m darbeler benim daha mukavemetli bir insan olmam\u0131 sa\u011fl\u0131yor. Hayata kar\u015f\u0131 daha ho\u015fg\u00f6r\u00fcl\u00fc, daha bilgece bakabilmemi sa\u011fl\u0131yor. De\u011fi\u015fik alternatifleri hesaba katabilmemi sa\u011fl\u0131yor.<\/p>\n Sting isminde bir \u015fark\u0131c\u0131 var, \u015f\u00f6yle diyor: \u201c\u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n ortak mal\u0131 olan bir bilgelik, bir hikmet var.\u201d Kimileri ge\u00e7mi\u015fe d\u00f6n\u00fcp buna bak\u0131yorlar. Mesel\u00e2 Aldous Huxley\u2019in Perennial Philosophy diye bir kitab\u0131 vard\u0131r. \u201cKal\u0131c\u0131 Felsefe\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla T\u00fcrk\u00e7e\u2019ye de \u00e7evrildi. Bu kitap, \u00e7ok ilgin\u00e7 bir kitapt\u0131r, Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131nda \u00e7ok satm\u0131\u015ft\u0131r, ama T\u00fcrk\u00e7e\u2019de pek kimsenin dikkatini \u00e7ekmedi herhalde. Huxley orada Mevl\u00e2n\u00e2\u2019dan al\u0131nt\u0131 yapar, Lao Tzu\u2019dan da al\u0131nt\u0131 yapar, d\u00fcnyan\u0131n en uzak yerlerindeki adamlardan al\u0131nt\u0131 yapar. Ama bir bakars\u0131n\u0131z ki, hepsi ayn\u0131 \u015feyi s\u00f6ylemi\u015f. Yani, insanl\u0131\u011f\u0131n en eski \u00e7a\u011flardan beri s\u00fcz\u00fcl\u00fcp gelen bir bilgeli\u011fi var ve bu bazen bir pop \u015fark\u0131c\u0131s\u0131n\u0131n s\u00f6zlerinde kar\u015f\u0131n\u0131za \u00e7\u0131kar, bazen bir \u015fairde, bazen de k\u00f6ydeki Mehmet A\u011fan\u0131n s\u00f6zlerinde. Anneannem o kadar hikmetli s\u00f6zler edermi\u015f ki, annem bana anlat\u0131yor, benim a\u011fz\u0131m bir kar\u0131\u015f a\u00e7\u0131k kal\u0131yor, \u201cBunu anneannem mi s\u00f6yl\u00fcyordu?\u201d diye. Ge\u00e7mi\u015fin kad\u0131nlar\u0131nda da b\u00f6yle bir irfan\u00ee gelenek var. Okullara gitmemi\u015fler, ama \u00e7ok hik\u00e2ye dinlemi\u015fler.<\/p>\n Toparlamak gerekirse, yine Sting\u2019e d\u00f6nelim. Diyor ki, \u201cHer\u015fey y\u0131k\u0131l\u0131p giderken, geride kalan \u015feylerle g\u00fczel bir\u015feyler kurmaya \u00e7al\u0131\u015fmakt\u0131r hayat.\u201d<\/p>\n Her\u015fey y\u0131k\u0131l\u0131p gidebilir, ama geride kalan \u015feylerle e\u011fer ben hala iyi bir hayat kurmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorsam, i\u015fte o zaman anlaml\u0131 bi\u00e7imde ya\u015famaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum demektir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" 18.11.2005 ANLAM \u00c7OK \u00d6NEML\u0130 B\u0130R KAVRAM, \u00e7ok \u00f6nemli bir sorun. Biz psikiyatrlar bu konuyla \u00e7ok yak\u0131ndan ilgili olmas\u0131 gereken insanlar\u0131z. \u00c7\u00fcnk\u00fc, anlam bo\u015flu\u011fu ile ilgili sorunlar do\u011frudan bizim ofislerimize yans\u0131yor. Mesel\u00e2, bir gen\u00e7 k\u0131z d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Hayat\u0131n\u0131 anlamland\u0131ramad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, hayat\u0131na bir y\u00f6n ve bir gaye tayin edemedi\u011fi i\u00e7in s\u00fcrekli bileklerini kesiyor, bileklerine jilet at\u0131yor. Bir gen\u00e7 […]<\/p>\n","protected":false},"author":26,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"ppma_author":[180],"class_list":["post-89595","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arsiv"],"yoast_head":"\n