26.06.2012<\/p>\n
\u201cBED\u0130\u00dcZZAMAN, YAZDI\u011eI Risalelerin ba\u015f\u0131na neden hep Kur\u2019\u00e2n\u2019dan bir veya birka\u00e7 ayet koyarak ba\u015fl\u0131yor, bunun hikmeti ve vermek istedi\u011fi mesaj ne olabilir?\u201d diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken akl\u0131ma temelde \u00fc\u00e7 hikmet geldi.<\/p>\n
<\/p>\n
O hikmetlerden birincisini kayna\u011fa yap\u0131lan g\u00f6nderme olarak adland\u0131rabiliriz. Said Nursi \u201cBen bu hakikatleri Kur\u2019\u00e2n\u2019dan dev\u015firdim. \u00d6zellikle de bahsin ba\u015f\u0131na koymu\u015f oldu\u011fum ayet ya da ayetlerin ir\u015fad\u0131yla bu hakikatlere ula\u015ft\u0131m.\u201d demek istiyor. O, bir sualini ve derdini Kur\u2019\u00e2n\u2019a tevcih etmi\u015f ve Allah\u2019\u0131n inayetiyle Kur\u2019\u00e2n onun ihtiyac\u0131na ve sualine cevap vermi\u015f. Bize de \u201cDert benim, derman Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131nd\u0131r\u201d diyerek derdimize Kur\u2019\u00e2n\u2019dan medet bulabilece\u011fimizin m\u00fcjdesini vermi\u015ftir. <\/p>\n
<\/p>\n
\u0130kinci hikmet de maksada bak\u0131yor. Bu anlamda t\u00fcm Risaleleri Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n anla\u015f\u0131lma \u00e7abas\u0131 olarak alg\u0131layabiliriz. Bedi\u00fczzaman\u2019\u0131n bu \u015fekilde yapmak istedi\u011fi, bizleri Kur\u2019\u00e2n\u2019la tan\u0131\u015ft\u0131rmak ve Rabbin Kelam\u0131na muhatap edebilmeyi sa\u011flamak olarak g\u00f6rebiliriz. O bize Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n nas\u0131l anla\u015f\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini \u00f6\u011fretiyor. Bu anlamda ontolojiyi yeniden in\u015fa ederek makas\u0131d-\u0131 Kur\u2019\u00e2n eksenli Kur\u2019\u00e2n ve kainat okumas\u0131 yaparak bizleri de bu metodoloji ile tan\u0131\u015ft\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. <\/p>\n
<\/p>\n
\u0130nsan\u0131n bu \u00e2leme Rabbini tan\u0131mak, tevhid etmek, Risaletin terbiyesinde ha\u015fre ve bekaya uzanan bir hayat in\u015fa etmek ve bu sayede ubudiyeti ve insan\u0131n yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131na uygun adaleti temin etmek i\u00e7in g\u00f6nderildi\u011fini ders veren bir Kur\u2019\u00e2n anlay\u0131\u015f\u0131 in\u015fa ediyor.<\/p>\n
<\/p>\n
\u0130kinci hikmete ilave ve m\u00fctemmim olarak \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir hikmeti de Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n yeniden tevili olarak adland\u0131rabiliriz. Bahislerin ba\u015f\u0131na \u00dcstad\u2019\u0131n Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131 koymas\u0131yla birlikte yapm\u0131\u015f oldu\u011fu izahlar\u0131nda ve tefsirlerinde zamanla anlamlar\u0131 kaybolmu\u015f, \u00e7a\u011f\u0131n ve o \u00e7a\u011fda ya da \u00e7a\u011flarda hakim olan cereyanlar\u0131n etkisiyle anlam kaymas\u0131na ya da sapmas\u0131na u\u011fram\u0131\u015f as\u0131l maksad\u0131n\u0131 perdeler h\u00e2le gelmi\u015f Kur\u2019\u00e2ni terminolojiyi yeniden in\u015fa cabas\u0131 i\u00e7inde oldu\u011funu anlayabiliriz. <\/p>\n
<\/p>\n
Bedi\u00fczzaman yayg\u0131n tefsirlerden farkl\u0131 olarak Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131 ba\u015ftan ba\u015flay\u0131p devam ederek tefsir etmek yerine \u00f6zellikle Yeni Said d\u00f6neminde gerek kendi ihtiyac\u0131na binaen gerekse dostlar\u0131n\u0131n ve toplumun ihtiyac\u0131na bakan y\u00f6nleriyle ayetlere m\u00fcracaat etmi\u015f ve Kur\u2019\u00e2n\u2019dan Allah\u2019\u0131n ilham\u0131yla kalbine, akl\u0131na ihsan edilen manalar\u0131 tefsir suretinde beyan etmi\u015ftir. \u00d6zelde kendi ihtiyac\u0131na ve genelde insanlar\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131na ya da suallerine bakan y\u00f6n\u00fcyle herhangi bir s\u0131ra takip etmeden Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131 tevil ya da tefsir etmi\u015ftir. Bir s\u0131ra takip etmedi\u011fi gibi bazen farkl\u0131 surelerdeki ayetleri yan yana getirerek hatta bazen ayetin tamam\u0131n\u0131 bile almadan, izah edece\u011fi hakikate bakan ve\u00e7hesiyle tefsir etmi\u015ftir. Bu suretle bize \u201cKur\u2019\u00e2n\u2019\u0131 Kur\u2019\u00e2n\u2019la a\u00e7\u0131klama\u201d y\u00f6ntemi de sunmu\u015ftur. \u00d6zetle kalbine gelen bir soru ile alakal\u0131 hakikate odaklanm\u0131\u015f, o hakikati Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n de\u011fi\u015fik ayetlerinden ders alm\u0131\u015f ve ald\u0131\u011f\u0131 dersleri de Risale suretinde muhta\u00e7lar\u0131n ihtiyac\u0131na sunmu\u015ftur, diyebiliriz.<\/p>\n
<\/p>\n
Bu makalede \u00fcstad\u0131n bir ayeti nas\u0131l tefsir etti\u011fini ve Kur\u2019\u00e2ni kavramlar\u0131 nas\u0131l tevil edip g\u00fcncelledi\u011finin \u00f6rneklerini vermeye \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m. Bunu yaparken di\u011fer tefsir ve meallerden \u00f6rnekler vermek suretiyle Risalelerin Kur\u2019\u00e2n\u2019a bak\u0131\u015ftaki perspektifini ve bu a\u00e7\u0131dan zaman\u0131m\u0131z insan\u0131na sundu\u011fu farkl\u0131 yakla\u015f\u0131m\u0131 in\u015faallah a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m. <\/p>\n
<\/p>\n
Bu \u00e7al\u0131\u015fma i\u00e7in \u00f6rnek metin olarak On Sekizinci S\u00f6z\u2019\u00fcn ba\u015f\u0131ndaki ayeti ve onun izah\u0131 olan o s\u00f6z\u00fc se\u00e7tim. <\/p>\n
<\/p>\n
Bahsi ge\u00e7en ayet, Al-i \u0130mran 188. ayettir. Ayetin meali, Risale bask\u0131lar\u0131n\u0131n baz\u0131lar\u0131nda (s\u00f6zl\u00fck, ansiklopedik bilgi, mealler, a\u00e7\u0131klamalar vs. \u015feklinde sonradan eklemeler), baz\u0131 yay\u0131nevi mensuplar\u0131nca as\u0131l Risale metinlerinde olmad\u0131\u011f\u0131 h\u00e2lde koyulmu\u015ftur. Bu c\u00fcmleyi ele\u015ftiri maksad\u0131yla s\u00f6ylemiyorum. Ayr\u0131ca bu yaz\u0131n\u0131n sonunda terc\u00fcme hususundaki ve \u00f6zellikle Risalelere konan meal ya da terc\u00fcmeler hakk\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcncelerim a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koyulacakt\u0131r. <\/p>\n
<\/p>\n
\u00dcstad On Sekizinci S\u00f6z\u2019\u00fcn birinci noktas\u0131 boyunca \u00f6zelde ayetin ilk k\u0131sm\u0131n\u0131 genelde de tamam\u0131n\u0131 izah etmektedir. <\/p>\n
<\/p>\n
\u00d6ncelikle sonradan eklenen ve dipnot olarak verilen Al-i \u0130mran 188\u2019in terc\u00fcmelerinden bir ikisini aktaray\u0131m:<\/p>\n
<\/p>\n
\u201cYapt\u0131klar\u0131 k\u00f6t\u00fcl\u00fcklere<\/b> sevinen ve yapmad\u0131klar\u0131 hay\u0131rla \u00f6v\u00fcnmekten ho\u015flanan kimseleri sak\u0131n azaptan kurtulurlar zannetme. Onlar i\u00e7in \u00e7ok ac\u0131 azap vard\u0131r.\u201d <\/i><\/p>\n
<\/p>\n
\u201cEttiklerine<\/b> sevinen ve yapmad\u0131klar\u0131yla \u00f6v\u00fclmekten ho\u015flananlar\u0131 azaptan kurtulurlar sanma. Onlar i\u00e7in ac\u0131 bir azap vard\u0131r.\u201d<\/p>\n
<\/p>\n
Ayr\u0131ca Diyanet\u2019in ve di\u011fer terc\u00fcmelerden farkl\u0131 anlamda olanlar\u0131ndan numune olarak birka\u00e7\u0131n\u0131 aktaray\u0131m.(Kas\u0131tl\u0131 olarak kaynak g\u00f6stermedim. Dileyen internetten \u201ck\u0131yaslamal\u0131 olarak Kur\u2019\u00e2n tefsirleri\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda bu tefsirlere ve kime ait oldu\u011funa ula\u015fabilir.)<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\u201cEttiklerine<\/u> sevinen ve yapmad\u0131klar\u0131 \u015feylerle \u00f6v\u00fclmeyi seven kimselerin, sak\u0131n azaptan kurtulacaklar\u0131n\u0131 sanma. Onlar i\u00e7in elem dolu bir azap vard\u0131r.\u201d<\/i><\/p>\n
<\/p>\n
\u201cMuhammed\u2019in hak peygamber oldu\u011funu gizleyerek, yalanlayarak, nifaklar\u0131yla sevinen<\/u>, \u0130br\u00e2him dinine mensup olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6yleyerek, hayata ge\u00e7irmedikleri \u0130br\u00e2him\u2019in s\u00fcnnetiyle \u00f6v\u00fclmek isteyenlerin azaptan kurtulacaklar\u0131n\u0131 sanma, evet sanma. Onlar i\u00e7in can yak\u0131p inleten m\u00fcthi\u015f bir azap vard\u0131r.\u201d<\/p>\n
<\/p>\n
\u201cYapt\u0131klar\u0131na<\/u> ferahlanan, yapmad\u0131klar\u0131 \u015fey ile \u00f6v\u00fclmesini sevenlerin sak\u0131n az\u00e2bdan kurtulacaklar\u0131n\u0131 sanma; sak\u0131n sanma, \u00e7\u00fcnk\u00fc onlar i\u00e7in \u00e7ok ac\u0131kl\u0131 bir az\u00e2b vard\u0131r.\u201d<\/p>\n
<\/p>\n
\u201cO getirdikleriyle<\/u> sevinen ve yapmad\u0131klar\u0131 ile de metholunmalar\u0131n\u0131 arzu eden kimseleri sak\u0131n sanma, art\u0131k onlar\u0131 zannetme ki, onlar azabtan kurtulacaklar\u0131 bir yerde bulunacaklard\u0131r. Ve onlar i\u00e7in pek ac\u0131kl\u0131 bir azab vard\u0131r.\u201d <\/p>\n
<\/p>\n
\u201cSanma ki bu \u015fekilde ba\u015fard\u0131klar\u0131yla<\/u> \u00f6v\u00fcnen ve yapmad\u0131klar\u0131 ile \u00f6v\u00fclmekten ho\u015flananlar azaptan kurtulabilecekler. Onlar\u0131 (ahirette) \u015fiddetli bir azap beklemektedir.\u201d<\/p>\n
<\/p>\n
\u201cSanma ki verdikleriyle gururlanan<\/u> ve yapmad\u0131klar\u0131 \u015feylerden \u00f6t\u00fcr\u00fc \u00f6v\u00fclmeyi sevenler, evet sanma ki onlar azaptan kurtulacak. Onlara ac\u0131kl\u0131 bir azap var.\u201d<\/p>\n
<\/p>\n
\u015eimdi bir de bu ayetin tefsiri sadedinde s\u00f6ylenenlere muhataplar<\/b><\/i> a\u00e7\u0131s\u0131ndan bakal\u0131m. Burada \u015funu vurgulamak isterim ki sebeb-i nuzul bab\u0131nda sahabelerden yap\u0131lan al\u0131nt\u0131lar\u0131n hususi bir maksad\u0131n\u0131n oldu\u011funu vurgulayarak, burada yap\u0131lmak istenen -ha\u015fa o sahabilerin ve hatta tefsir edenlerin tenkidi de\u011fil; o sahabe ve m\u00fcfessirlerin s\u00f6zlerinin o d\u00f6neme mahsus ve hususi bir gayesi oldu\u011funu vurgulamakla birlikte- Risalenin Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131 anlamada bize kazand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 perspektif ve bunun selefteki izlerini bulma \u00e7abas\u0131d\u0131r. Hatta o zatlar\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131nda Risalenin anahtar bir rol oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131n teyidi \u00e7abas\u0131d\u0131r. Al\u0131nt\u0131lar en kapsaml\u0131 tefsirler olan Taberi ve Razi\u2019den olacakt\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Al-i \u0130mran 188: O, yapt\u0131klar\u0131na sevinen ve yapmad\u0131klar\u0131 \u015feylerle de \u00f6v\u00fcnmek isteyenleri sak\u0131n azaptan kurtulmu\u015f zannetme. Sak\u0131n bunu sanma. Onlar i\u00e7in can yak\u0131c\u0131 bir azap vard\u0131r.<\/b><\/p>\n
<\/p>\n
Ey Muhammed, senin Peygamberli\u011fini insanlardan saklayarak, yapt\u0131klar\u0131yla sevinen ve kendileri Allah\u2019a ibadet etmedikleri halde, insanlar\u0131n, kendilerini “itaatk\u00e2r kullar” diye \u00f6vmelerinden memnun olan ehl-i kitab\u0131n, Allah\u2019\u0131n azab\u0131ndan kurtulacaklar\u0131n\u0131 sak\u0131n zannetme. B\u00f6yle bir taliminde sak\u0131n bulunma. Onlar i\u00e7in \u00e2hirette can yak\u0131c\u0131 bir azap vard\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
M\u00fcfessirler bu \u00e2yette zikredilen insanlardan kimlerin kastedildi\u011fi hususunda farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fler zikretmi\u015flerdir:<\/p>\n
<\/p>\n
a- Ebu Said el-Hudri ve \u0130bn-i Zeyd\u2019e g\u00f6re bu \u00e2yet-i kerime baz\u0131 m\u00fcnaf\u0131klar hakk\u0131nda inmi\u015ftir. Resulullah, sava\u015fa \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda, bunlar sava\u015fa gitmeyip yerlerinde kal\u0131rlard\u0131. Resulullah d\u00f6nd\u00fckten sora da ondan \u00f6z\u00fcr dilerler ve sava\u015fmad\u0131klar\u0131 halde, insanlar\u0131n, \u00f6z\u00fcrlerini kabul ederek kendilerini \u00f6vmelerini isterlerdi.<\/p>\n
<\/p>\n
b- Di\u011fer bir k\u0131s\u0131m m\u00fcfessirler ise bu \u00e2yet-i kerimenin, Yahudiler hakk\u0131nda nazil oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015fler ancak, Yahudilerin, hangi ameli i\u015fleyenleri hakk\u0131nda nazil oldu\u011fu hususunda farkl\u0131 izahlarda bulunmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
aa- Said b. C\u00fcbeyr ve \u0130krime\u2019ye g\u00f6re bu \u00e2yet-i kerime, Finhas ve E\u015fya’ gibi, insanlar\u0131 sapt\u0131rmakla sevinen ve ayn\u0131 zamanda insanlar\u0131n kendilerini, \u00e2lim olarak \u00f6vmelerini isteyen Yahudi Hahamlar\u0131 hakk\u0131nda nazil olmu\u015ftur.<\/p>\n
<\/p>\n
bb- Dehhak, S\u00fcddi ve Abdullah b. Abbas\u2019tan nakledilen di\u011fer bir g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re bu \u00e2yet-i kerime, Resulullah\u2019\u0131 yalanlamada ittifak i\u00e7inde olmaktan dolay\u0131 sevinen, ayn\u0131 zamanda insanlar\u0131n, kendilerine “Namaz k\u0131lanlar, oru\u00e7 tutanlar” diyerek \u00f6vmelerini isteyen Yahudiler hakk\u0131nda nazil olmu\u015ftur.<\/p>\n
<\/p>\n
cc- M\u00fccahide g\u00f6re ise bu \u00e2yet-i kerime Allah\u2019\u0131n, kendilerine verdi\u011fi Tevrat\u2019\u0131 de\u011fi\u015ftirmekten dolay\u0131 sevinen ve insanlar\u0131n bu de\u011fi\u015ftirmeden dolay\u0131 kendilerini \u00f6vmesini isteyen Yahudiler hakk\u0131nda nazil olmu\u015ftur.<\/p>\n
<\/p>\n
dd- Said b. C\u00fcbeyr\u2019e g\u00f6re bu \u00e2yet-i kerime, Allah\u2019\u0131n \u0130brahim (a.s.)\u2019\u0131n ailesine verdi\u011fi \u00fcst\u00fcnl\u00fcklerle sevinen ve bunlar\u0131n gere\u011fini yapmad\u0131klar\u0131 h\u00e2lde insanlar\u0131n kendilerini \u00f6vmesini isteyen Yahudiler hakk\u0131nda nazil olmu\u015ftur.<\/p>\n
<\/p>\n
ee- Abdullah b. Abbas\u2019a g\u00f6re bu \u00e2yet, Resulullah\u2019\u0131n, kendilerine bir \u015fey sormas\u0131 \u00fczerine onu gizleyen, bu gizlemelerinden dolay\u0131 da sevinen ve ayn\u0131 zamanda Resulullah\u2019a verdikleri yanl\u0131\u015f cevap ile de Resulullah ve m\u00fcminler taraf\u0131ndan \u00f6v\u00fclmelerini isteyen Yahudiler hakk\u0131nda nazil olmu\u015ftur. Bu hususta Abdullah b. Abbas diyor ki:<\/p>\n
<\/p>\n
“Resulullah, Yahudileri \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131 ve onlara bir \u015fey sordu. Onlar, sordu\u011fu \u015feye do\u011fru cevap vermeyip ger\u00e7e\u011fi gizlediler ve ba\u015fka bir cevap verdiler. Resulullah\u2019\u0131n yan\u0131ndan ayr\u0131l\u0131rken de, soruya do\u011fru cevap vermi\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnerek ayr\u0131ld\u0131lar ve bundan dolay\u0131 takdir edilmelerini istediler. Ayr\u0131ca do\u011fru cevap vermemelerinden dolay\u0131 da sevindiler. \u0130\u015fte bunun \u00fczerine bu \u00e2yet nazil oldu. [339]<\/p>\n
<\/p>\n
ff- Katade\u2019ye g\u00f6re ise bu \u00e2yet-i kerime, Hayber Yahudileri hakk\u0131nda nazil olmu\u015ftur. Onlar, Resulullah\u2019a gelmi\u015fler, sap\u0131kl\u0131klar\u0131na ba\u011fl\u0131 olduklar\u0131 halde, Resulullah\u2019a tabi imi\u015fler gibi g\u00f6r\u00fcnm\u00fc\u015fler ve ger\u00e7ekte iman etmedikleri halde Resulullah\u2019\u0131n kendilerini \u00f6vmesini istemi\u015flerdir. \u0130\u015fte \u00e2yet-i kerime bunlar\u0131 ifade etmektedir.<\/p>\n
<\/p>\n
Taberi diyor ki: “Bu g\u00f6r\u00fc\u015flerden tercihe \u015fayan olan g\u00f6r\u00fc\u015f, bu \u00e2yet-i kerimenin bundan \u00f6nceki \u00e2yette belirtilen ehl-i kitap hakk\u0131nda nazil oldu\u011funu s\u00f6yleyen g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcr. [340] (Taberi)<\/p>\n
<\/p>\n
Razi\u2019de muhataplara ek olarak \u201cBu ayet, bir sava\u015fa Hz. Peygamber (s.a.v.) ile birlikte \u00e7\u0131kmayan ve sava\u015fa kat\u0131lmad\u0131klar\u0131 i\u00e7in sevinen bir gurup m\u00fcnaf\u0131k hakk\u0131nda nazil olmu\u015ftur\u2026\u201d s\u00f6z\u00fc nakledilmi\u015ftir. Razi\u2019nin kanaati ise \u201cayeti yukardaki manalar\u0131n \u2013 Yahudi, Nasara, ehl-i kitap ve m\u00fcnaf\u0131k- hepsine birden\u201d hamledilmesi gerekti\u011fidir. Razi s\u00f6z\u00fcne devam ederek \u201cinsano\u011flunun uygunsuz bir fiil yap\u0131p ondan dolay\u0131 sevinmesi\u2026\u201d \u2018insano\u011flu\u2019 vurgusunu da yapmaktad\u0131r. <\/p>\n
<\/p>\n
Razi\u2019nin ayeti tefsiri de meallerde verilen manay\u0131 i\u00e7erir mahiyettedir. Ve \u00f6zellikle \u201cbima etav\u201d terkibinin manas\u0131 \u201cbima faalu\u201d, \u2018yapt\u0131klar\u0131\u2019 ve farkl\u0131 olarak \u2018verdikleri \u015feylere\u2019 \u015feklinde yorumlanm\u0131\u015f. Sadece bir yerde bir nakil var ki o da \u00dcstad Bedi\u00fczzaman\u2019\u0131n yorumunun kayna\u011f\u0131 mahiyetinde oldu\u011fundan \u00e7ok \u00f6nemlidir. \u0130leride bu noktaya de\u011finilecek. <\/p>\n
<\/p>\n
On Sekizinci S\u00f6z\u2019de bu ayetin muhatab\u0131 do\u011frudan do\u011fruya insan\u0131n nefsidir. \u00dcstad \u201cNefs-i Emareme Bir Sille-i Te\u2019dib\u201d<\/b> tabiriyle do\u011frudan kendi nefsini muhatap alm\u0131\u015f ve \u201cemmare nefisler\u201d ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 bizlere dolayl\u0131 olarak seslenmi\u015ftir. Yani \u00dcstad\u2019a g\u00f6re ayetin muhatab\u0131 nefs-iemmare ta\u015f\u0131yan herkestir. \u00dcstad bu ayetin nefsin mahiyet ve yarat\u0131l\u0131\u015f gayesini ders verdi\u011fini izah ediyor. Hadisin nakledildi\u011fi d\u00f6nemde k\u00fcf\u00fcr ve iman, hak ve bat\u0131l tam olarak ayr\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 ve Yahudi, Nasara ve nifak s\u0131fatlar\u0131 m\u00fccessem bir h\u00e2lde ki\u015filerde tezah\u00fcr etti\u011fi i\u00e7in o d\u00f6nemde bu ayetin muhatab\u0131n\u0131n belli bir kesime atfedilmesi gayet makul g\u00f6z\u00fck\u00fcyor ama hakla bat\u0131l\u0131n i\u00e7i\u00e7e girdi\u011fi, sahabe ve tabiin sonras\u0131 d\u00f6nemde ve \u00f6zellikle ahirzamanda bu hadisi, s\u0131fatlar\u0131ndan ay\u0131rarak ki\u015file\u015ftirirsek \u00e7ok ciddi bir yanl\u0131\u015fa kap\u0131 a\u00e7m\u0131\u015f olur. Ayeti zahiri manas\u0131yla anlay\u0131p sadece Yahudi nesline ya da Nasara milletine ya da bir k\u0131s\u0131m din d\u00fc\u015fman\u0131 m\u00fclhidlere m\u00fcnhas\u0131r zanneder ve nefsimizin nifak kokan tav\u0131rlar\u0131n\u0131 Yahudice bencili\u011fini ve Nasaraca esbapperestli\u011fini g\u00f6rmezlikten gelirsek, hem ayetin terbiyesinden mahrum kalm\u0131\u015f oluruz hem de nefsimizin kusurunu def etmemi\u015f oluruz.<\/p>\n
<\/p>\n
\u00d6zetle s\u00f6yleyecek olursak tefsirlerin ya da meallerin \u00e7o\u011funda ayetin muhatab\u0131 olarak nefis yerine ba\u015fka harici s\u0131fat sahibi belirli bir z\u00fcmre kabul edilmi\u015ftir. Oysa Risalede muhatap her bir birey ve o bireylerin nefisleridir. Bu, Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n evrensel ve zamanlar \u00fcst\u00fc konumuna daha uyan bir metottur. Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131 kim okuyorsa ayetin muhatab\u0131 da odur; onun terbiye g\u00f6rmemi\u015f nefsidir. <\/p>\n
<\/p>\n
Yine bu ayetin tefsirinde di\u011fer tefsirlerden ve bilhassa meallerden farkl\u0131 olarak ayetteki bir kelimeye y\u00fcklenen anlamd\u0131r. \u00d6zellikle bu mesele Risaleye eklenen meallerin Risalede anlat\u0131lan hakikati nas\u0131l perdeledi\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok \u00f6nemlidir diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\u201cNefs-i emm\u00e2reme bir sille-i te\u2019dib:<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Ey fahre meftun, \u015f\u00f6hrete m\u00fcbtel\u00e2, medhe d\u00fc\u015fk\u00fcn, hodbinlikte b\u00eehemta sersem nefsim!\u201d<\/b><\/i><\/p>\n
<\/p>\n
Burada \u00dcstad\u2019\u0131n do\u011frudan nefsi muhatap ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcyoruz. Nefsin vas\u0131flar\u0131 insan\u0131n bu ayetin ikaz\u0131na neden ihtiya\u00e7 duydu\u011funu \u00e7ok a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde g\u00f6stermektedir. Bir anlamda bu vas\u0131flar, \u201cyefrahu<\/b>\u201d kelimesinin kapsam\u0131na girmekte ve onu \u015ferh etmekteler. Yani bu ayeti; \u201cey fahre meftun! \u2013\u00f6v\u00fcnmekten ho\u015flanan- , \u015f\u00f6hretin tutsa\u011f\u0131 olmu\u015f, medhe d\u00fc\u015fk\u00fcn -ba\u015fkalar\u0131n\u0131n \u00f6vg\u00fcs\u00fcn\u00fc arayan- , bencillikte s\u0131n\u0131r tan\u0131mayan nefis sahibi olan insan\u201d \u015feklinde okuyabiliriz.<\/p>\n
<\/p>\n
\u201cE\u011fer binler meyve veren incirin men\u015fei olan k\u00fc\u00e7\u00fcc\u00fck bir \u00e7ekirde\u011fi ve y\u00fcz salk\u0131m <\/b>ona tak\u0131lan \u00fcz\u00fcm\u00fcn siyah kurucuk \u00e7ubu\u011fu; b\u00fct\u00fcn o meyveleri, o salk\u0131mlar\u0131 kendi h\u00fcnerleri oldu\u011fu ve onlardan istifade edenler o \u00e7ubu\u011fa, o \u00e7ekirde\u011fe medh ve h\u00fcrmet etmek l\u00e2z\u0131m oldu\u011fu, hak bir d\u00e2va ise; senin dahi sana <\/b>y\u00fcklenen nimetler i\u00e7in fahre, gurura belki bir hakk\u0131n var.\u201d<\/b><\/p>\n
<\/p>\n
Burada tefsirlerin \u00e7o\u011funda \u201cbima etav\u201d terkibinin manas\u0131 \u201cbimafaalu\u201d \u2013 yapt\u0131klar\u0131- \u015feklinde ya da daha farkl\u0131 olarak \u201cbima aatev\u201d,\u2018verdikleri \u015feylerle\u2019 \u015feklinde yorumlanm\u0131\u015f. Yani \u00f6v\u00fcn\u00fclen \u015feyleri yapan bizzat insan olarak ele al\u0131n\u0131p \u00f6yle yorumlanm\u0131\u015f. Yani yapt\u0131klar\u0131 fiille \u00f6v\u00fcnen- burada dikkat \u00e7ekmek istedi\u011fim husus \u2018\u00f6v\u00fcnmeden\u2019 ziyade \u2018yapt\u0131klar\u0131yla\u2019<\/b> \u00f6v\u00fcnme kavram\u0131d\u0131r. Razi ayr\u0131ca bu kelimeyi Hz. Ali\u2019nin (r.a) \u201cbima utu\u201d \u2018kendilerine verilen \u015feylerle\u2019 \u015feklinde okudu\u011funu vurgular ki bu okuyu\u015f \u015fekli \u00dcstad\u2019\u0131n yorumunun kayna\u011f\u0131n\u0131 te\u015fkil eder. Yani \u00dcstad yukardaki a\u00e7\u0131klamada \u201cona tak\u0131lan\u201d ve \u201csana y\u00fcklenen\u201d ifadeleriyle bu terkibe \u201ckendilerine tak\u0131lan ya da y\u00fcklenen hasenata, iyiliklere yani nimetlere sahiplenmek, onlarla \u00f6v\u00fcn\u00fcp gururlanmak\u201d anlam\u0131n\u0131 vermektedir. <\/p>\n
<\/p>\n
\u015eimdi meal olarak verilen \u201cyapt\u0131klar\u0131 k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerle<\/i>– ya da sadece yapt\u0131klar\u0131yla- \u00f6v\u00fcnen\u201d tabiri nerede? \u201cKendilerine y\u00fcklenen<\/b> ya da tak\u0131lan nimetlerle<\/i> \u00f6v\u00fcnen\u201d<\/b> izah\u0131 nerede? Biri ki\u015fiye fiili ve hatta k\u00f6t\u00fc fiili verirken \u00dcstad, fiili Yarat\u0131c\u0131ya veriyor \u00fcstelik nimetlendirme olarak. <\/p>\n
<\/p>\n
Aradaki anlam fark\u0131n\u0131n ne kadar b\u00fcy\u00fck oldu\u011funu g\u00f6rebilirsiniz. Meal \u00dcstad\u2019\u0131n vermek istedi\u011fi mesaj\u0131n neredeyse tam tersi. Yapt\u0131\u011f\u0131 k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerle<\/i><\/b> \u00f6v\u00fcnen ile kendisine tak\u0131lan nimetlerle<\/i><\/b> \u00f6v\u00fcnen tabirleri ciddi bir ontolojik farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 vurguluyor. Birinci ifade Mutezilevari, fiili insana veriyor- hatta hayr\u0131n insana verilemeyece\u011fine dair h\u00fckme ters d\u00fc\u015fmememek i\u00e7in \u2018k\u00f6t\u00fcl\u00fckler\u2019 s\u0131fat\u0131 ilave edilmi\u015f (Burada ki\u015finin niyeti farkl\u0131 olabilir ki\u015fi fiile kesb anlam\u0131 y\u00fcklemi\u015f olabilir. Biz sadece metni sorguluyoruz.). \u00dcstad ise fiili Allah\u2019a veriyor- nimet verici olarak insandan sudur eden b\u00fct\u00fcn fiillerin yarat\u0131c\u0131s\u0131 olarak- insana ise o fiil \u00fcst\u00fcnde mahl\u00fbk olmayan kesbi veriyor. Bu da ciddi bir itikad\u00ee duru\u015fu ilan ediyor. Kelimeleri se\u00e7medeki itikad\u00ee hassasiyeti g\u00f6steriyor. <\/p>\n
<\/p>\n
Bu \u015fekilde k\u00fcll\u00ee nazara sahip olmayan birinin ya da birilerinin Risalelere m\u00fcdahale etmesi \u2013meal yada terc\u00fcme ilave etmesi- ge\u00e7ekten garip ve veballi bir durum.(Risalelere sonradan eklenen ayet ve hadislerin mealleri; kelime ve kavramlar\u0131n anlamlar\u0131; ansiklopedik bilgiler Risale m\u00fcellifinin mana-y\u0131 murad\u0131na ne derece hizmet etti\u011fi ayr\u0131 bir yaz\u0131 konusudur. Risale metinlerindeki kelimelere verilen anlamlar hangi s\u00f6zl\u00fckten, kimin bilgisine dayan\u0131larak verilmi\u015ftir? Bu husus Risaleleri \u201csonradan eklemelerle\u201d yay\u0131mlayanlar\u0131n sorumlulu\u011fundad\u0131r. )<\/p>\n
<\/p>\n
\u201cH\u00e2lbuki sen, daim zemme m\u00fcstehaks\u0131n. Zira o \u00e7ekirdek ve o \u00e7ubuk gibi de\u011filsin. Senin bir c\u00fcz’-i ihtiyar\u0131n<\/i> bulunmakla, o <\/b>nimetlerin k\u0131ymetlerini fahrin ile tenkis<\/i> ediyorsun.<\/b> Gururunla tahrib ediyorsun<\/b><\/i> ve k\u00fcfran\u0131nla ibtal ediyorsun<\/b><\/i> ve temell\u00fckle gasbediyorsun.\u201d<\/i><\/p>\n
<\/p>\n
Bu ifadelerden de kesb ile fiil aras\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve dolays\u0131yla c\u00fcz-i iradeden kastedilenin ne oldu\u011fu dersi verilmektedir. Meallerde verilen izahlar bu anlam\u0131 vermek \u015f\u00f6yle dursun hatta perdelemekte ve \u00f6rtmekteler. Alt\u0131 \u00e7izili ifadeler kesbin anlam\u0131n\u0131 bize \u00f6\u011fretmektedir. Yarat\u0131lmam\u0131\u015f ama yarat\u0131lm\u0131\u015f \u015feyler \u00fczerindeki vehm\u00ee malikiyet iddias\u0131 kesbin menfi kullan\u0131l\u0131\u015f\u0131na \u00f6rnek te\u015fkil etmektedir.<\/p>\n
<\/p>\n
\u201cSenin vazifen<\/b> fahr<\/i> de\u011fil,<\/b> \u015f\u00fck\u00fcrd\u00fcr.<\/i> Sana l\u00e2y\u0131k olan<\/b> \u015f\u00f6hret<\/i> de\u011fil,<\/b> tevazudur, hac\u00e2lettir<\/i>. Senin hakk\u0131n<\/b> medih<\/i> de\u011fil<\/b> isti\u011ffard\u0131r, ned\u00e2mettir. <\/i> Senin kem\u00e2lin<\/b> hodbinlik de\u011fil, h\u00fcd\u00e2binliktedir.\u201d <\/i><\/p>\n
<\/p>\n
Bu ifadelerde de kesbin m\u00fcsbet kullan\u0131l\u0131\u015f\u0131 g\u00f6sterilmektedir.<\/p>\n
<\/p>\n
\u201cEvet sen benim cismimde, \u00e2lemdeki tabiata benzersin. \u0130kiniz, hayr\u0131 kab\u00fbletmek, \u015ferre merci olmak i\u00e7in yarat\u0131lm\u0131\u015fs\u0131n\u0131z. Y\u00e2ni f\u00e2il ve masdar de\u011filsiniz, belki m\u00fcnfail ve mahalsiniz. Yaln\u0131z bir tesiriniz var: O da hayr-\u0131 mutlaktan gelen hayr\u0131, g\u00fczel bir s\u00fbrette kab\u00fbl etmemenizden \u015ferre sebeb olman\u0131zd\u0131r.<\/b><\/p>\n
<\/p>\n
Hem siz birer perde yarat\u0131lm\u0131\u015fs\u0131n\u0131z. T\u00e2 g\u00fczelli\u011fi g\u00f6r\u00fclmeyen z\u00e2hir\u00ee \u00e7irkinlikler size isnad edilip, Z\u00e2t-\u0131 Mukaddese-i \u0130lahiyenin tenzihine vesile olas\u0131n\u0131z. Halbuki b\u00fct\u00fcn b\u00fct\u00fcn vazife-i f\u0131trat\u0131n\u0131za z\u0131d bir s\u00fbret giymi\u015fsiniz. Kabiliyetsizli\u011finizden hayr\u0131 \u015ferre kalbetti\u011finiz halde, H\u00e2l\u0131k\u0131n\u0131zla g\u00fcya i\u015ftirak edersiniz. Demek nefisperest, tabiatperestg\u00e2yet ahmak, gayet z\u00e2limdir.\u201d<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bu ifadeler c\u00fcz-i iradenin mahiyeti, yarat\u0131l\u0131\u015f maksad\u0131, konumu ve i\u015flevi hususunda itikad\u00ee perspektifi ortaya koymakta; insan\u0131n yarad\u0131l\u0131\u015fa m\u00fcdahalesini \u2013tesirini- reddetmektedir. Yani g\u00f6z\u00fcn\u00fc a\u00e7an, g\u00f6ze yollanan hadsiz nimetleri kabul etmi\u015f ve kendine mal etmi\u015f olur. G\u00f6z\u00fcn\u00fc yuman, var olan hadsiz g\u00fczellikten mahrum kalm\u0131\u015f olur, bu mahrumiyetin faili ise kendi olur \u00e7\u00fcnk\u00fc g\u00f6z\u00fcn kapal\u0131 kalmas\u0131n\u0131 tercih etmekle onlar\u0131n \u00e2lemine girmesine mani olmu\u015ftur. Nisbi \u2013ki\u015fisel- \u015ferrin mercii olmu\u015ftur.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\u201cHem deme ki: \u2018Ben mazhar\u0131m. G\u00fczele mazhar ise, g\u00fczelle\u015fir.\u2019 Zira, temess\u00fcl etmedi\u011finden mazhar de\u011fil, memer olursun.\u201d<\/b><\/p>\n
<\/p>\n
Bu ifadelerde ise kendisine tak\u0131lan g\u00fczelliklerden dolay\u0131 bir kemalat kazanma iddias\u0131nda olan nefse bir cevap var. Kirli ve kara bir tabak, i\u00e7inde bulunan elmas\u0131n de\u011ferini d\u00fc\u015f\u00fcrmedi\u011fi gibi art\u0131ramaz da ve hatta kendi de\u011ferine de bir \u015fey katm\u0131\u015f olmaz. De\u011fer, elmasa aittir. Elmas o taba\u011f\u0131 ayd\u0131nlat\u0131r ama tabak ayd\u0131nl\u0131\u011f\u0131n sahip olamaz. Elmas\u0131n gitmesiyle karanl\u0131kta kal\u0131r. Bizler ayna gibiyiz, \u00fczerimizde g\u00fczellik yans\u0131r, o g\u00fczelli\u011fin sahibi, kayna\u011f\u0131 de\u011filiz. Ancak o g\u00fczelli\u011fi \u00fczerimize yans\u0131tana te\u015fekk\u00fcr etmek suretiyle g\u00fczelli\u011fin bizde yans\u0131mas\u0131n\u0131n devam\u0131n\u0131 isteyebiliriz. Aksi takdirde g\u00fczellik elimizden \u00e7\u0131kar, mahrumiyetin elemi \u00fczerimizde kal\u0131r. Ayr\u0131ca burada -\u00f6zelde esbabperest Nasara\u2019ya, genelde t\u00fcm nefislere- bir g\u00f6nderme yap\u0131lmakta; sahabenin nakletmi\u015f oldu\u011fu yorumlara da a\u00e7\u0131kl\u0131k kazand\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. <\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\u201cHem deme ki: \u2018Halk i\u00e7inde ben intihab edildim. Bu meyveler benim ile g\u00f6steriliyor. Demek bir meziyetim var. H\u00e2y\u0131r, h\u00e2\u015f\u00e2! Belki herkesten evvel sana verildi; \u00e7\u00fcnki herkesten ziyade sen m\u00fcflis ve muhta\u00e7 ve m\u00fcteellim oldu\u011fundan en evvel senin eline verildi.\u201d<\/b><\/p>\n
<\/p>\n
Burada ise Bedi\u00fczzaman\u2019da, esbab\u0131n tesirini reddetmedeki hassasiyetin kemaline \u015fahit oluyoruz. \u0130nsan\u0131n nimete mazhar edili\u015finin sebebi insanda bulunan bir kemalat de\u011fil, tam aksi ondaki kemalsizlik, acz ve fakra binaen oldu\u011funu vurguluyor. \u0130ki dilenci aras\u0131nda daha fakir ve peri\u015fan olana verilen fazla para onun meziyetinden dolay\u0131 de\u011fil, onun ihtiyac\u0131ndan dolay\u0131d\u0131r. Bundan dolay\u0131 insan gururlan\u0131p fahredemez. Ayr\u0131ca burada kendilerinin se\u00e7ilmi\u015f bir kavim olduklar\u0131 iddias\u0131yla \u00f6v\u00fcnen Yahudilere de bir g\u00f6nderme var.<\/p>\n
<\/p>\n
\u201cHa\u015fiye: Hakikaten ben de bu m\u00fcnazarada Yeni Said\u2019in nefsini bu derece ilzam ve iskat etmesini \u00e7ok be\u011fendim ve \u2018Bin B\u00e2rek\u00e2llah\u2019 dedim.\u201d<\/p>\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
26.06.2012 \u201cBED\u0130\u00dcZZAMAN, YAZDI\u011eI Risalelerin ba\u015f\u0131na neden hep Kur\u2019\u00e2n\u2019dan bir veya birka\u00e7 ayet koyarak ba\u015fl\u0131yor, bunun hikmeti ve vermek istedi\u011fi mesaj ne olabilir?\u201d diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken akl\u0131ma temelde \u00fc\u00e7 hikmet geldi. O hikmetlerden birincisini kayna\u011fa yap\u0131lan g\u00f6nderme olarak adland\u0131rabiliriz. Said Nursi \u201cBen bu hakikatleri Kur\u2019\u00e2n\u2019dan dev\u015firdim. \u00d6zellikle de bahsin ba\u015f\u0131na koymu\u015f oldu\u011fum ayet ya da ayetlerin ir\u015fad\u0131yla […]<\/p>\n","protected":false},"author":17,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"ppma_author":[164],"class_list":["post-88799","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazarlar"],"yoast_head":"\n