20.08.2012<\/p>\n
B\u0130L\u0130ND\u0130\u011e\u0130 \u00dcZERE tevhid iki k\u0131s\u0131md\u0131r:<\/p>\n
<\/p>\n
Birincisi: Amiyane zahiri tevhid ki taklidi olarak tarif edilir. \u0130kincisi: Tevhid-i hakikidir ki tasdiki olarak nitelendirilir. Bu \u00e7er\u00e7eveden bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda her s\u00f6z\u00fcn amiyane, taklidi kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olabildi\u011fi gibi tahkike dayal\u0131 tasdik edilmi\u015f anlam\u0131 da vard\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
Bunu \u00f6rneklemek a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u201cSubhanallah\u201d kelimesini ele alal\u0131m. Toplumda bunun anlam\u0131 olarak \u201cAllah kusurdan beridir, m\u00fcnezzehtir.\u201d tarz\u0131nda bir a\u00e7\u0131klamaya muhatap olacaks\u0131n\u0131zd\u0131r. \u0130sterseniz internetten Subhanallah\u2019\u0131n anlam\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131r\u0131n, benzer bir ifadeyle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131rs\u0131n\u0131z. Ben size Subhanallah yaz\u0131p arat\u0131nca ilk sayfadaki verilen a\u00e7\u0131klamalar\u0131 payla\u015fay\u0131m. Osmanl\u0131ca s\u00f6zl\u00fckteki anlam\u0131:<\/p>\n
<\/p>\n
Allah s\u00fcbh\u00e2nd\u0131r, b\u00fct\u00fcn noksanl\u0131klardan m\u00fcnezzehtir; her \u015fey kendine tesbih eder (anlam\u0131nda olup hayret ve taacc\u00fcb\u00fc if\u00e2de i\u00e7in s\u00f6ylenir). <\/p>\n
<\/p>\n
Di\u011ferleri de \u015f\u00f6yle: <\/p>\n
<\/p>\n
Allah noksanlardan uzakt\u0131r, kemal s\u0131fatlarla muttas\u0131f (s\u0131fatlanm\u0131\u015f)t\u0131r.<\/i><\/p>\n
<\/p>\n
Cenab-\u0131 Hakk\u0131n zat\u0131nda, s\u0131fat\u0131nda ve efalinde b\u00fct\u00fcn kusurlardan ve noksanl\u0131klardan uzak oldu\u011funu ifade eder.<\/p>\n
<\/p>\n
Cenab-\u0131 Hakk\u0131 \u015ferikten, kusurdan, noks\u00e2niyetten, zul\u00fcmden, acizden, merhametsizlikten, ihtiya\u00e7tan ve aldatmaktan ve kemal ve cemal ve celaline muhalif olan b\u00fct\u00fcn kusurattan takdis ve tenzih etmek m\u00e2nas\u0131\u2026<\/p>\n
<\/p>\n
Allah\u2019\u0131 y\u00fcceltmek, noksanl\u0131klardan tenzih etmek, yani Allah\u2019\u0131 \u00f6vmek anlam\u0131na gelmektedir. Ho\u015fumuza giden bir \u015feye \u201cNe kadar g\u00fczel yap\u0131lm\u0131\u015f\u201d diyerek yaratan\u0131 ve yarat\u0131lan\u0131 \u00f6vmek \u201cS\u00fcbhanallah\u201d demektir.<\/p>\n
<\/p>\n
Burada b\u00fct\u00fcn meallerde yap\u0131lan ortak vurgu \u201cAllah\u2019\u0131n kusursuz\u201d oldu\u011fu hususudur. Peki, Allah\u2019\u0131n kusursuzlu\u011fu nas\u0131l tasdikin konusu olacakt\u0131r. Allah gaybt\u0131r ve gayb bilinemez ya da test edilemez. Bilinemeyen bir \u015feyin kusursuzlu\u011funu nas\u0131l anlayabilirim? Bu sorularla neyi kastetti\u011fimi ilerde a\u00e7\u0131klayaca\u011f\u0131m. Ama \u00f6ncelikle \u015funu demek isterim ki bu verilen a\u00e7\u0131klamalar do\u011fru olmakla birlikte tasdiki gerektiren ifadeler. Yaln\u0131z ba\u015f\u0131na \u00e7ok bir anlam ifade etmez. <\/p>\n
<\/p>\n
Subhanallah\u2019\u0131n farkl\u0131 bir anlam\u0131 ise \u201cKusur bana aittir, beni Yaratan\u2019a, Allah\u2019a de\u011fil\u201d, \u201cBen Yarat\u0131c\u0131\u2019ya ait vas\u0131flardan hadsiz derece uza\u011f\u0131m\u201d, \u201cKendime ve esbaba tesir vermekten mutlak kudret sahibi olan Yarat\u0131c\u0131m\u0131 tenzih ederim, kas\u0131r olan benim. Yani ben Yarat\u0131c\u0131\u2019ya ait vas\u0131flara zerre miktar bile sahip de\u011filim.\u201d <\/p>\n
<\/p>\n
Risaledeki ifadesi ile: Derg\u00e2h-\u0131 \u0130l\u00e2h\u00eede abd, kendi kusurunu ve acz ve fakr\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcp Kem\u00e2l-i rub\u00fbbiyetin ve Kudret-i Samed\u00e2niyyenin ve Rahmet-i \u0130l\u00e2hiyyenin \u00f6n\u00fcnde hayret ve muhabbetle secde etmektir. Y\u00e2ni rub\u00fbbiyetin saltanat\u0131, nas\u0131lki ub\u00fbdiyeti ve itaati ister; rub\u00fbbiyetin kudsiyeti, p\u00e2kl\u0131\u011f\u0131 dahi ister ki: Abd, kendi kusurunu g\u00f6r\u00fcp isti\u011ffar ile ve Rabb\u0131n\u0131 b\u00fct\u00fcn nekaisten p\u00e2k ve m\u00fcberra ve ehl-i dal\u00e2letin efk\u00e2r-\u0131 b\u00e2t\u0131las\u0131ndan m\u00fcnezzeh ve muall\u00e2 ve K\u00e2inat\u0131n b\u00fct\u00fcn kusur\u00e2t\u0131ndan mukaddes ve muarr\u00e2 oldu\u011funu; tesbih ile Subhanallah ile il\u00e2n etsin.<\/i><\/p>\n
<\/p>\n
Bu iki takdim tarz\u0131nda \u00f6nemli bir farkl\u0131l\u0131k var. Her iki anlam da do\u011fru olmakla birlikte metot olarak farkl\u0131l\u0131k arz etmektedir. Birinci tan\u0131m \u201cAllah kusursuzdur\u201d demek suretiyle pratik olarak ispat\u0131 \u00e7ok m\u00fc\u015fk\u00fcl bir alana giriyor. \u0130kinci de ise \u201cKusur bana aittir\u201d demekle pratikte tasdik edilebilecek bir alanda gidiyor. <\/p>\n
<\/p>\n
S\u00f6ylemek istedi\u011fimi bir misal \u00fczerinde anlatmaya \u00e7al\u0131\u015fay\u0131m:<\/p>\n
<\/p>\n
Bir \u0131\u015f\u0131k kayna\u011f\u0131 \u00f6n\u00fcnde \u015feffafl\u0131k \u00f6zelli\u011fi olan bir cam madde ve onunda \u00f6n\u00fcnde \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n yans\u0131d\u0131\u011f\u0131 beyaz bir perde hayal edin. I\u015f\u0131k cam levhadan ge\u00e7erek perdeyi ayd\u0131nlatmaktad\u0131r. \u015eimdi ekrana bak\u0131yoruz \u00e7o\u011fu yeri ayd\u0131nl\u0131k ve beyaz olmakla birlikte az\u0131msanamayacak oranda de\u011fi\u015fik tonlarda karart\u0131lar g\u00f6lgeler de var.<\/p>\n
<\/p>\n
Rahatl\u0131kla anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere \u0131\u015f\u0131k, Yarat\u0131c\u0131\u2019y\u0131; cam, engel insan\u0131 \u2013ya da tabiat\u0131- ekranda \u2018g\u00f6zlemledi\u011fimiz\u2019 kainat\u0131(duruma g\u00f6re Mushaf olarak muhatap oldu\u011fumuz kitab\u0131 ya da bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131m\u0131zla \u015fekillenen Resul\u00fcn s\u00fcnneti ve hadisleri de temsil edebilir) temsil etmekte. \u015eimdi farz edelim cam engel \u015fuurlu olarak desin \u201cBenim ve k\u00e2inat\u0131n yarat\u0131c\u0131s\u0131 olan Allah kusursuzdur, pakt\u0131r, siyahl\u0131ktan m\u00fcnezzehtir.\u201d Bu s\u00f6z\u00fcn\u00fc nas\u0131l ispat edebilir? I\u015f\u0131\u011fa bakamaz zira g\u00f6zleri k\u00f6r eden bir celali var. K\u00e2inata bak\u0131nca bir hayli karart\u0131lar g\u00f6r\u00fcyor. Bu ikisini nas\u0131l telif edecek. Eli perdeye uzanm\u0131yor ki karal\u0131klar\u0131 gidersin ve Yarat\u0131c\u0131s\u0131n\u0131n pak oldu\u011funu g\u00f6stersin. Bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 ne \u0131\u015f\u0131\u011fa bak\u0131p onun kusursuzlu\u011funu g\u00f6zlemleyebilir ne de perdedeki karart\u0131lar\u0131 yok edebilir. Sadece teorik olarak kusurlar\u0131n Yarat\u0131c\u0131\u2019ya ait olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 takliden iddia edebilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u201c\u0131\u015f\u0131kta kusur yok\u201d iddias\u0131yla ba\u015flad\u0131. Bu iddias\u0131n\u0131 delillendirecek pratik bir \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc yok. Sadece \u201c\u0130\u015fittim ki \u0131\u015f\u0131k saft\u0131r, pakt\u0131r, latiftir, onda karanl\u0131k yoktur\u201d diyebilir ve taklidi olarak bu h\u00fckm\u00fcn\u00fc kabul edebilir. Fakat \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n yans\u0131mas\u0131 olan perdedeki karanl\u0131klar\u0131 izah edemez. Fark\u0131nda olmadan \u0131\u015f\u0131\u011fa karanl\u0131k izafe edebilir. Yani ekrandaki karart\u0131y\u0131 ondan zannedebilir. I\u015f\u0131k hakk\u0131ndaki inanc\u0131nda da \u015f\u00fcpheye d\u00fc\u015febilir, kalbindeki vesveseleri izale edemez.<\/p>\n
<\/p>\n
\u015eimdi cam ad\u0131na konu\u015fan ikinci bir zi\u015fuur d\u00fc\u015f\u00fcnelim. O, \u201c Perdede kusur ve siyahl\u0131k varsa bana aittir. Ayd\u0131nl\u0131k karanl\u0131kla bir arada bulunamaz. I\u015f\u0131k t\u00fcm ayd\u0131nl\u0131\u011f\u0131n ve pakl\u0131\u011f\u0131n sahibidir. Ben de\u011fil\u201d der.<\/p>\n
<\/p>\n
Peki, bu dedi\u011fini ispatlayabilir mi? En az\u0131ndan kalbini tatmin edecek bir izah getirebilir mi? Evet. Mesela \u201cPerdede g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz karanl\u0131k bana aittir, benin cam\u0131ma konan kirlerin yans\u0131mas\u0131d\u0131r. \u0130sterseniz ispat edeyim\u201d der ve cam\u0131n \u00fczerinde bulunan kirlerden bir k\u0131sm\u0131n\u0131 temizler. Sonra ekranda koca bir karalt\u0131n\u0131n kaybolup ayd\u0131nland\u0131\u011f\u0131n\u0131 m\u00fc\u015fahede eder. B\u00f6ylece perdedeki karanl\u0131\u011f\u0131n kayna\u011f\u0131n\u0131n kendi cam\u0131 oldu\u011funu ispat etmi\u015f olur. Ayn\u0131 zamanda \u201cBak\u0131n kirleri temizleyebiliyorum ama ayd\u0131nl\u0131\u011fa ve beyazl\u0131\u011fa katk\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan hi\u00e7 m\u00fcdahale edemiyorum. Ben kaynak de\u011filim ve ekran\u0131 ayd\u0131nlatacak \u0131\u015f\u0131k bende yok\u201d diye ayd\u0131nl\u0131\u011f\u0131n ve pakl\u0131\u011f\u0131n sebebinin kendisi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u0131\u015f\u0131k kayna\u011f\u0131n\u0131n oldu\u011funu bizzat kendi \u00fczerinde tasdik eder.<\/p>\n
<\/p>\n
Aynen bu misalde oldu\u011fu gibi bir insan \u201cAllah kusursuzdur\u201d deyip \u00f6l\u00fcm\u00fc, musibeti, zahiri zul\u00fcmleri, i\u015fkenceyi, katli bir \u015fer olarak g\u00f6r\u00fcp fark\u0131na varmadan Yarat\u0131c\u0131\u2019ya \u015fer isnat edebilir. (Dikkat! Burada katlin vesaire \u015fer olma\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemiyorum. \u0130nsana bakan y\u00f6n\u00fcyle \u015ferdir. Hakikatte \u015fer de\u011fildir) itikaden demese de \u201cBu, k\u00f6t\u00fc oldu; neden bu, ba\u015f\u0131ma geldi?\u201d kabilinden bilmeyerek o Yarat\u0131c\u0131s\u0131ndan yaratt\u0131\u011f\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u015fekva edebilir. \u201cO kusursuzdu\u201d iddias\u0131n\u0131 ispatlayamaz ve vesveselerden kurtulamaz.<\/p>\n
<\/p>\n
Ama kusuru kendinde arayan bir bak\u0131\u015f etraf\u0131nda kusur g\u00f6rse bile bunun kayna\u011f\u0131n\u0131n kendisi oldu\u011funu bilir ve problemi kendi \u00fczerinden \u00e7\u00f6zer. \u201cBenim bak\u0131\u015f\u0131mda kusur var, yanl\u0131\u015f bak\u0131yorum\u201d der ve bak\u0131\u015f\u0131n\u0131 d\u00fczeltmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. \u00d6rne\u011fimize d\u00f6necek olursak ekrandaki siyahl\u0131klar\u0131\u2013cam\u0131n konumundan-kald\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fmak imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r. Mesela \u00f6l\u00fcm\u00fc \u00e2lemden uzakla\u015ft\u0131ramay\u0131z. Elimiz uzanmaz. Onu de\u011fi\u015ftiremeyiz. K\u00e2inat\u0131n i\u015fleyi\u015fine m\u00fcdahale edemeyiz.<\/p>\n
<\/p>\n
Ama \u00f6l\u00fcme bak\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u0131 de\u011fi\u015ftirirsek imani bir perspektifle \u00f6l\u00fcm\u00fc alg\u0131larsak ekrandaki kocaman bir kara noktay\u0131 beyazla\u015ft\u0131rabiliriz. \u00d6l\u00fcme bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131m\u0131z\u0131 d\u00fczelterek yani kendi cam\u0131m\u0131za konan kiri temizleyerek \u00e2lemimizi ayd\u0131nlatabiliriz.<\/p>\n
<\/p>\n
Yine taklid\u00ee anlamda \u00f6l\u00fcm, g\u00fczeldir demek yeterli de\u011fil. Bizzat o bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n pratik \u00f6rneklerini ekranda g\u00f6zlemlemeliyiz. Bunun \u00f6rnekleri Risale\u2019de \u00e7ok\u00e7a mevcuttur, bu meselede ana konu olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in Risale\u2019ye havale edip konumuza devam edece\u011fim.<\/p>\n
<\/p>\n
Amac\u0131m \u00dcstad\u2019\u0131n bir kavram\u0131 nas\u0131l ele al\u0131p izah etti\u011fini g\u00f6stermektir. Biz Subhanallah derken klasik anlay\u0131\u015fla \u201cRabbim kusursuzdur\u201d deyip s\u00f6yledi\u011fimiz s\u00f6z\u00fcn anlam\u0131n\u0131 tasdik edecek bir ameliyeye tatbik etmezsek tasdike ula\u015famay\u0131z. Bu kelam\u0131n \u201cAsl\u0131nda kusurlu olan biziz\u201d anlam\u0131nda anla\u015f\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini aksi takdirde kuru bir iddiadan ve bir tasavvurdan \u00f6teye gidemeyece\u011fini anlayamazsak vesveselere kar\u015f\u0131 dayanamay\u0131z. Burada bak\u0131\u015f\u0131 yani metodu de\u011fi\u015ftirmek \u015fartt\u0131r. Yarat\u0131c\u0131\u2019ya odaklanarak tahkike ula\u015famay\u0131z, tasavvurdan \u00f6teye ge\u00e7emeyiz. Ama \u015fahadet \u00e2lemine y\u00f6nelerek tasdike ula\u015fabiliriz. Kendimize ve kesbimize bakar, yans\u0131malar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr, tasdik ederiz. Yani biz \u201cl\u00e2 ilahe\u201d dedikten ve tahkik ettikten sonra illallah\u2019\u0131 tasdik edebiliriz. Ve ilallah ilk tasdikten sonra kalbe itminan verir. Aksi durumda illallah deyip o h\u00e2lde \u201cl\u00e2 ilahe\u201d diyemeyiz. Delilimiz iddiam\u0131zdan daha gizli kal\u0131r. <\/p>\n
<\/p>\n
Bir \u015feyin var olmas\u0131nda kendimizin ve sebeplerin yetmezli\u011fini ve kas\u0131r oldu\u011funu m\u00fc\u015fahede edebiliriz ama mutlak olan M\u00fcsebib-\u00fcl esbab\u0131n etkisini ihata edemeyiz. Esbab\u0131n tesirsizli\u011fini tasdik ederek ancak mutlak olan\u0131n yapabilece\u011fi sonucuna ula\u015fabiliriz. \u201cAllah yap\u0131yor, o h\u00e2lde bizim tesirimiz yok\u201d eksik ve de yanl\u0131\u015f. \u201cBizim tesirimiz yok ki bunu g\u00f6zlemleyebiliyorum o h\u00e2lde her \u015feyin \u00fczerinde olan mutlak bir kudret var ve i\u015f g\u00f6ren O\u2019dur\u201d do\u011fru.<\/p>\n
<\/p>\n
Bu anlamda Subhanallah\u2019\u0131 kusuru-eksikli\u011fi, yetmezli\u011fi- kendimize almak tarz\u0131nda Yarat\u0131c\u0131m\u0131z\u0131 kusurdan tenzih etmek olarak anlayabildi\u011fimiz gibi Yarat\u0131c\u0131\u2019n\u0131n tenzihini de yapm\u0131\u015f oluruz. Subhanallah\u2019\u0131n bir anlam\u0131 da esbab\u0131 tesirden azletmektir diyebiliriz. Zira Yarat\u0131c\u0131\u2019n\u0131n kemali esbab\u0131n tesirinin ref\u2019ine bak\u0131yor. Burada bir hadisi aktararak anlatt\u0131\u011f\u0131m\u0131 \u00f6zetleyece\u011fim. Hadis \u015f\u00f6yle:<\/p>\n
<\/p>\n
S\u00fcfy\u00e2n, Osman b. Mevhib\u2019in \u015f\u00f6yle dedi\u011fi nakletmektedir: \u201cMusa b. Talha\u2019n\u0131n \u015f\u00f6yle dedi\u011fi i\u015fittim: Resulullah (s.a.v)\u2019e, \u201cSubhanallah\u201d <\/i><\/p>\n
<\/p>\n
(Allah\u2019\u0131, noksan s\u0131fatlardan tenzih ederiz!)in anlam\u0131 soruldu. O da: <\/p>\n
<\/p>\n
– \u2018Allah\u2019\u0131, k\u00f6t\u00fc \u015feylerden tenzih etmektir\u2019 diye cevap verdi.\u201d<\/p>\n
<\/p>\n
Burada \u00f6nemli olan konu bu tenzihin nas\u0131l yap\u0131laca\u011f\u0131d\u0131r. Hareket noktam\u0131z \u201cAllah kusurdan m\u00fcnezzehtir\u201d deyip onu ispatlamaya \u00e7al\u0131\u015fmak m\u0131, yoksa \u201cKusur bana yani esbaba aittir\u201d deyip onu ispatlamaya \u00e7al\u0131\u015fmak m\u0131 olmal\u0131d\u0131r? Birinci tarz, konumu gere\u011fi ispatlanamaz bir alanda duruyor, gayb olan bir \u015feyin kusursuzlu\u011funu ona bakarak test edemeyiz. Tan\u0131m gere\u011fi imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r. \u0130kinci yakla\u015f\u0131m \u00e2lem-i \u015fahadette oldu\u011fu i\u00e7in test edilip ispatlanabilir ve Yarat\u0131c\u0131\u2019n\u0131n kusursuzlu\u011fu tasdik edilebilir.<\/p>\n
<\/p>\n
Gizli bir hazine olan ve hep \u00f6yle kalacak olan Yarat\u0131c\u0131\u2019y\u0131, O\u2019nun bize g\u00f6sterdi\u011fi tarzda yani yaratt\u0131klar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla tan\u0131mal\u0131y\u0131z. Bu, Resulullah\u2019\u0131n bize \u00f6\u011fretisidir: <\/p>\n
<\/p>\n
\u201cYarat\u0131c\u0131y\u0131 bilmek ve tan\u0131mak istiyorsan\u0131z yaratt\u0131\u011f\u0131na bak\u0131n. Zira burada O\u2019na bakamazs\u0131n\u0131z.\u201d <\/p>\n
<\/p>\n
Bence \u201cgizli bir hazine idim, bilinmek istedim, mahl\u00fbkat\u0131 yaratt\u0131m\u201d hakikatinin vermek istedi\u011fi mesaj bu.<\/p>\n
<\/p>\n
Son s\u00f6z\u00fcm \u201cRabbim bizi Resulullah\u2019\u0131n talim etti\u011fi s\u0131rat-\u0131 m\u00fcstakimde sabit k\u0131ls\u0131n.\u201d\u00c2min.<\/p>\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
20.08.2012 B\u0130L\u0130ND\u0130\u011e\u0130 \u00dcZERE tevhid iki k\u0131s\u0131md\u0131r: Birincisi: Amiyane zahiri tevhid ki taklidi olarak tarif edilir. \u0130kincisi: Tevhid-i hakikidir ki tasdiki olarak nitelendirilir. Bu \u00e7er\u00e7eveden bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda her s\u00f6z\u00fcn amiyane, taklidi kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olabildi\u011fi gibi tahkike dayal\u0131 tasdik edilmi\u015f anlam\u0131 da vard\u0131r. Bunu \u00f6rneklemek a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u201cSubhanallah\u201d kelimesini ele alal\u0131m. Toplumda bunun anlam\u0131 olarak \u201cAllah kusurdan beridir, m\u00fcnezzehtir.\u201d tarz\u0131nda […]<\/p>\n","protected":false},"author":17,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"ppma_author":[164],"class_list":["post-88792","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazarlar"],"yoast_head":"\n