24.12.2015<\/p>\n
<\/p>\n
B\u00f6yle demi\u015fti Bedi\u00fczzaman Afyon mahkemesi m\u00fcdafaas\u0131nda. Ayasofya\u2019y\u0131 \u201cmedar-\u0131 \u015feref, b\u00fcy\u00fck bir ni\u015fan ve antika bir y\u00e2dig\u00e2r\u201d diye nitelerken, Mustafa Kemal\u2019i de \u201cAyasofya Camii\u2019ni puthaneye \u00e7eviren adam\u201d olarak tavsif ediyordu. <\/p>\n
<\/p>\n
Son g\u00fcnlerde f\u0131tr\u00ee ya da gayr-\u0131 f\u0131tr\u00ee bir bi\u00e7imde daha \u00e7ok duyar hale geldi\u011fimiz Ayasofya tart\u0131\u015fmalar\u0131nda, Bedi\u00fczzaman\u2019\u0131n duru\u015funu, kanaatimce i\u015fte bu c\u00fcmle tam olarak a\u00e7\u0131kl\u0131yor. Ayasofya\u2019n\u0131n Bedi\u00fczzaman i\u00e7in \u00f6nemi, buradaki tan\u0131m\u0131nda a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Tekrar cami olarak a\u00e7\u0131lmas\u0131yla ilgili hassasiyetinin neden ve nereden kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 da c\u00fcmlenin ikinci k\u0131sm\u0131nda veriyor.<\/p>\n
<\/p>\n
\u015eimdi sondan ba\u015fa d\u00f6nelim. Ayasofya ne idi ve ne oldu sorular\u0131n\u0131n cevaplar\u0131na k\u0131saca bir bakal\u0131m. Ayasofya, bir kilise olarak ilk kez, Bizans \u0130mparatoru Konstantinus taraf\u0131ndan 360 y\u0131l\u0131nda a\u00e7\u0131l\u0131yor. 404\u2019te yanan kilise, 415 y\u0131l\u0131nda II. Theodosius taraf\u0131ndan tekrar yapt\u0131r\u0131l\u0131yor. \u0130kinci bir yang\u0131nla 532\u2019de harap olan kilise 537 y\u0131l\u0131nda ise \u0130ustinianos taraf\u0131ndan \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck bir \u015fekilde yeniden in\u015fa ediliyor. Bug\u00fcn g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz yap\u0131, temel hatlar\u0131yla bu 537 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan \u015fekli binan\u0131n. Ard\u0131ndan bir\u00e7ok tamirat ve tadilat g\u00f6ren eser, \u0130stanbul\u2019un fethiyle birlikte cami haline getiriliyor ve sonras\u0131nda da \u00e7ok \u00e7e\u015fitli tadilatlarla, farkl\u0131 d\u00f6nemlerde in\u015fa edilen minarelerle birlikte bug\u00fcnk\u00fc halini al\u0131yor. Ayasofya\u2019n\u0131n bug\u00fcnk\u00fc makus talihi ise 24 Ekim 1934\u2019te ba\u015fl\u0131yor, cami o tarihte m\u00fcze haline getirilip, M\u00fczeler Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc\u2019ne ba\u011flan\u0131yor. <\/p>\n
<\/p>\n
Ayasofya kelimesi, Bizans d\u00f6neminde \u0130stanbul d\u0131\u015f\u0131ndaki baz\u0131 \u015fehirlerde de, \u015fehrin en b\u00fcy\u00fck kilisesi i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r hale geliyor zamanla. Edirne, \u0130znik, Ohri, Selanik, Sofya, K\u0131rklareli, Trabzon ve Mora\u2019da da Ayasofya kiliseleri bulunuyor. Buralar\u0131n \u0130slam\u2019a a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, \u015fehrin en b\u00fcy\u00fck kiliseleri olan bu Ayasofya kiliseleri camiye \u00e7evriliyor. <\/p>\n
<\/p>\n
Burada bir parantez a\u00e7al\u0131m. \u0130slam\u2019da, fetihten evvel \u015fehrin en b\u00fcy\u00fck mabedi olan yap\u0131n\u0131n camiye \u00e7evrilmesinin dayana\u011f\u0131 var m\u0131d\u0131r, tarihte ilk kim taraf\u0131ndan uygulanm\u0131\u015ft\u0131r sorular\u0131n\u0131 bu noktada sormak gerek. Bulabildi\u011fimiz ilk \u00f6rnek 635 y\u0131l\u0131nda Ebu Ubeyde b. Cerrah\u2019\u0131n, daha evvel pagan mabedi ve ard\u0131ndan kilise olarak kullan\u0131lan binan\u0131n yerinde, \u015eam\u2019\u0131n fethinin ard\u0131ndan Emeviyye Camii\u2019ni in\u015fa ettirmesi. Tam olarak bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm olmasa da, yer se\u00e7imi bir i\u015faret verebilir bizlere. Di\u011fer taraftan, \u00f6zellikle H\u0131ristiyanlar taraf\u0131ndan, girdikleri \u015fehrin en b\u00fcy\u00fck camisinin kiliseye \u00e7evrilmesi \u00f6rnekleriyle de kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yoruz. Yakla\u015f\u0131k 450 y\u0131l boyunca cami olarak hizmet g\u00f6r\u00fcp ard\u0131ndan 1236 y\u0131l\u0131nda kiliseye \u00e7evrilen Kurtuba Ulu Camii bunun en g\u00f6ze \u00e7arpan \u00f6rneklerinden biridir. <\/p>\n
<\/p>\n
Fethedilen yerdeki en b\u00fcy\u00fck kilisenin camiye \u00e7evrilmesi \u00f6rne\u011fine Osmanl\u0131 tarihinde s\u0131k\u00e7a rastl\u0131yoruz, ancak \u00f6ncesinde bunun ne kadar yayg\u0131n bir uygulama oldu\u011fu m\u00fcstakil bir ara\u015ft\u0131rma konusu. <\/p>\n
<\/p>\n
Gelelim Bedi\u00fczzaman\u2019\u0131n Ayasofya\u2019s\u0131na. <\/p>\n
<\/p>\n
\u0130lk kez 1907 y\u0131l\u0131nda \u0130stanbul\u2019a gelen Bedi\u00fczzaman\u2019\u0131n, Ezher \u015feyhi \u015eeyh Bah\u00eed\u2019in \u201cAvrupa ve Osmanl\u0131 hakk\u0131nda ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsunuz?\u201d sorusuna \u201cAvrupa, bir \u0130slam devletine hamiledir, g\u00fcn\u00fcn birinde onu do\u011furacak; Osmanl\u0131lar da Avrupa ile hamiledir, o da onu do\u011furacak\u201d cevab\u0131n\u0131 verdi\u011fi sohbet, i\u015fte Ayasofya Camii\u2019nde k\u0131l\u0131nan bir namaz\u0131n ard\u0131ndan etrafta bulunan bir \u00e7ayhanede ger\u00e7ekle\u015fiyor. Bedi\u00fczzaman ve Ayasofya dendi\u011finde, ilk bu sahne canlan\u0131yor haf\u0131zalarda. <\/p>\n
<\/p>\n
Bedi\u00fczzaman\u2019\u0131n verdi\u011fi baz\u0131 temsillerde, \u00e7ok alakas\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 halde Ayasofya Camii\u2019nden \u00f6rnekler vermesi de onun zihninde Ayasofya\u2019n\u0131n hususi bir yer i\u015fgal etti\u011fine dair k\u00fc\u00e7\u00fck bir i\u015faret. Bunlara bir iki k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6rnek verelim:<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Yine On D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc \u015eu\u00e2\u2019ya der\u00e7 edilen Afyon mahkemesi m\u00fcdafaas\u0131nda Bedi\u00fczzaman\u2019\u0131n verdi\u011fi \u015fu \u00f6rnek de, Ayasofya Camii\u2019nde, belki Cuma hutbesi veya vaaz\/lar\/\u0131 verdi\u011fini de g\u00f6steriyor:<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
1950\u2019lere geldi\u011fimizde, Bedi\u00fczzaman\u2019\u0131n, Demokrat Parti iktidar\u0131yla birlikte baz\u0131 \u00fcmitlerinin yeniden ye\u015ferdi\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. Ezan\u0131n yeniden asl\u0131na irc\u00e2 edilmesiyle birlikte, Bedi\u00fczzaman\u2019\u0131n h\u00fck\u00fcmetten bekledi\u011fi, \u00fcmit etti\u011fi 3 temel meseleden biri Ayasofya\u2019n\u0131n yeniden \u201cbe\u015f y\u00fcz sene devam eden vaziyet-i kudsiyesine\u201d \u00e7evrilmesi ve di\u011feri de Risale-i Nur\u2019lar\u0131n serbest\u00e7e yay\u0131mlanabilir, hatta devlet eliyle bas\u0131labilir h\u00e2le gelmesi. Adnan Menderes\u2019e g\u00f6ndermek istedi\u011fi mektupta da bu \u00fc\u00e7 noktay\u0131 vurguluyor Bedi\u00fczzaman. <\/p>\n
<\/p>\n
Peki, ni\u00e7in Ayasofya\u2019y\u0131, ezanla ve Risale-i Nur\u2019la birlikte, bu kadar ehemmiyetli g\u00f6r\u00fcyor Bedi\u00fczzaman dersek, ba\u015ftaki tarife d\u00f6nmemiz yeterli olacak: \u201cbu kahraman milletin ebed\u00ee bir medar-\u0131 \u015ferefi ve Kur’\u00e2n ve cihad hizmetinde d\u00fcnyada p\u0131rlanta gibi pek b\u00fcy\u00fck bir ni\u015fan\u0131 ve k\u0131l\u0131\u00e7lar\u0131n\u0131n pek b\u00fcy\u00fck ve antika bir y\u00e2dig\u00e2r\u0131\u201d… <\/p>\n
<\/p>\n
Bedi\u00fczzaman\u2019\u0131n hayat\u0131 boyu verdi\u011fi m\u00fccadelenin sembolleri olarak g\u00f6r\u00fclebilir Ayasofya, ezan ve Risale-i Nur. \u0130slam \u015feairinin Bedi\u00fczzaman\u2019\u0131n sosyal hayat\u0131nda ve m\u00fccadelesinde her zaman \u00f6nemli bir yeri olmu\u015ftur. Sar\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in gerekirse \u00f6l\u00fcm\u00fc g\u00f6ze alan Bedi\u00fczzaman i\u00e7in mesele ne sar\u0131kt\u0131r, ne ezand\u0131r, ne de Ayasofya\u2019d\u0131r asl\u0131nda. Sar\u0131k, tesett\u00fcr, ezan ya da Ayasofya gibi \u015feair \u00fczerinden y\u00fcr\u00fct\u00fclen \u0130slam d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131 bir cihadd\u0131r onunkisi. <\/p>\n
<\/p>\n
Son olarak \u015fununla bitirelim: Ayasofya tekrar eski haline d\u00f6n\u00fcnce ne olacak? Kanaatimce \u00e7ok da bir \u015fey olmayacak. \u00c7\u00fcnk\u00fc Ayasofya\u2019n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131, toplumsal geli\u015fimin bir sonucu olacak, sebebi de\u011fil. Ayasofya a\u00e7\u0131l\u0131nca her \u015fey \u00e7ok daha g\u00fczel olmayacak. Bilakis, her \u015fey \u00e7ok daha g\u00fczel oldu\u011funda Ayasofya da a\u00e7\u0131l\u0131verecek. Bu topraklarda normalle\u015fmenin, Kemalizmin bask\u0131c\u0131 reformlar\u0131n\u0131n geriye sar\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131n, \u00f6ze d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcn g\u00fczel bir sembol\u00fc olacak tekrar…<\/p>\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
24.12.2015 B\u00f6yle demi\u015fti Bedi\u00fczzaman Afyon mahkemesi m\u00fcdafaas\u0131nda. Ayasofya\u2019y\u0131 \u201cmedar-\u0131 \u015feref, b\u00fcy\u00fck bir ni\u015fan ve antika bir y\u00e2dig\u00e2r\u201d diye nitelerken, Mustafa Kemal\u2019i de \u201cAyasofya Camii\u2019ni puthaneye \u00e7eviren adam\u201d olarak tavsif ediyordu. Son g\u00fcnlerde f\u0131tr\u00ee ya da gayr-\u0131 f\u0131tr\u00ee bir bi\u00e7imde daha \u00e7ok duyar hale geldi\u011fimiz Ayasofya tart\u0131\u015fmalar\u0131nda, Bedi\u00fczzaman\u2019\u0131n duru\u015funu, kanaatimce i\u015fte bu c\u00fcmle tam olarak a\u00e7\u0131kl\u0131yor. […]<\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"ppma_author":[156],"class_list":["post-88488","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazarlar"],"yoast_head":"\n