10.05.2006<\/p>\n
HER \u0130L\u0130M dal\u0131n\u0131n baz\u0131 m\u00fctearifeleri vard\u0131r. Co\u011frafyan\u0131n matematik co\u011frafya denilen dal\u0131n\u0131 anlamak da d\u00fcnyan\u0131n koordinatlar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeksizin neredeyse imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r. Bir yerin yerk\u00fcremiz \u00fczerindeki yerini co\u011frafi koordinatlar yard\u0131m\u0131yla ifade edebiliyoruz. Ancak, ben bug\u00fcn bu koordinat \u00e7izgilerinden yaln\u0131zca paraleller \u00fczerinde duraca\u011f\u0131m. <\/p>\n
<\/p>\n
Paraleller Ekvatora paralel olarak \u00e7izilmi\u015f itibar\u00ee \u00e7izgilerdir. Say\u0131lar\u0131 asl\u0131nda sonsuz denilecek kadar \u00e7oktur. Ancak biz kolayl\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan kutup ile Ekvator aras\u0131n\u0131 90\u2019a b\u00f6l\u00fcp her bir dereceyi de 60 dakikaya; her bir dakikay\u0131 da 60 saniyeye b\u00f6l\u00fcyoruz. <\/p>\n
<\/p>\n
En uzun paralel dairesi Ekvator\u2019dur. Her iki kutba do\u011fru gidildik\u00e7e paralellerin uzunluklar\u0131, ba\u015fka bir ifadeyle paralel dairelerinin \u00e7ap\u0131 azal\u0131r. 0 derece paraleli olan Ekvatorun \u00e7ap\u0131 yakla\u015f\u0131k 40.000 kilometre iken, 60 derece paralelinki 20.000 kilometredir. 90 derece paralelleri olan kutuplar ise birer noktadan ibarettir. Yani, paralellerin numaralar\u0131 b\u00fcy\u00fcd\u00fck\u00e7e \u00e7evre uzunluklar\u0131 azal\u0131r. (Bu halleriyle y\u00fcksek makamlara \u00e7\u0131kt\u0131k\u00e7a \u00e7aplar\u0131n\u0131n nas\u0131l d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131kan kimselere benzerler.) <\/p>\n
<\/p>\n
Paraleller \u00fczerinde kuzey g\u00fcney ve do\u011fu ve bat\u0131 gibi y\u00f6nlerden s\u00f6z edebiliriz. Ancak, kutba ula\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, ancak bir y\u00f6nden bahsedebiliriz. Yani kuzey kutup noktas\u0131nda her y\u00f6n g\u00fcney iken, g\u00fcney kutbunda her y\u00f6n kuzeydir. <\/p>\n
<\/p>\n
D\u00fcnyan\u0131n kendi \u00e7evresindeki d\u00f6n\u00fc\u015f h\u0131z\u0131 da Ekvatordan kutuplara do\u011fru gidildik\u00e7e azal\u0131r. Di\u011fer bir deyi\u015fle, Ekvatorda d\u00fcnya 24 saatte 40.000 kilometre d\u00f6nerken, kutuplar nerdeyse hi\u00e7 d\u00f6nmez; yaln\u0131zca yar\u0131\u00e7ap\u0131 9 kilometre olan bir daire \u00e7izmektedirler. <\/p>\n
<\/p>\n
D\u00fcnyan\u0131n eksen e\u011fimi, g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda paraleller daha ilgi \u00e7ekici \u00f6zellikler kazan\u0131r. <\/p>\n
<\/p>\n
Bilindi\u011fi gibi, mevsimlerin meydana gelmesi ve gece-g\u00fcnd\u00fcz s\u00fcrelerinin de\u011fi\u015fmesi d\u00fcnyan\u0131n ekseninin 23 \u00bd e\u011fik olu\u015fu ile ilgilidir. Bu de\u011fer d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde paraleller daha ba\u015fka de\u011fi\u015fkenlere konu olur. \u015e\u00f6yle ki; d\u00fcnyan\u0131n eksen e\u011fikli\u011fi olmasayd\u0131, Ekvator ile kutup aras\u0131ndaki her noktada; yani b\u00fct\u00fcn paralel daireleri \u00fczerinde gece g\u00fcnd\u00fcz s\u00fcresi e\u015fit; yani 12\u2019\u015fer saat olacakt\u0131. Ancak bahsi ge\u00e7en eksen e\u011fikli\u011finden dolay\u0131, g\u00fcne\u015f hangi d\u00f6nence \u00fczerine veya \u00e7evresine dik gelmi\u015f ise o yar\u0131k\u00fcrede g\u00fcnd\u00fcz s\u00fcreleri Ekvatordan kutuplara do\u011fru gidildik\u00e7e uzar. \u00d6yle ki, 66 \u00bd dereceli kutup dairesinden kutba kadar olan b\u00f6lgede g\u00fcne\u015fin hi\u00e7 batmad\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnler veya aylar ya\u015fan\u0131r. K\u0131\u015f\u0131n da bunun tersi olur. Geceler kutuplara gidildik\u00e7e \u00f6ylesine uzar ki kutup daireleri ile kutup aras\u0131 b\u00f6lgede g\u00fcne\u015fin hi\u00e7 do\u011fmad\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnler, haftalar, hatta aylar g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bir ba\u015fka deyi\u015fle, gece-g\u00fcnd\u00fcz aras\u0131ndaki s\u00fcre farklar\u0131 Ekvatordan kutuplara do\u011fru gidildik\u00e7e artar. Ekvator ve \u00e7evresinde gece g\u00fcnd\u00fcz s\u00fcreleri her mevsim e\u015fitken, \u0130sve\u00e7 ve Norve\u00e7 gibi kuzey \u00fclkelerinde yaz\u0131n g\u00fcnd\u00fcz uzunluklar\u0131 ons ekiz saate kadar \u00e7\u0131kmakta, elbette gece s\u00fcreleri alt\u0131 saatlik bir s\u00fcreyle s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmaktad\u0131r. <\/p>\n
<\/p>\n
Be\u015feriyet aynen, meskeni olan yerk\u00fcrenin yapt\u0131\u011f\u0131 gibi, neb\u00eelerin, \u00f6zelde bu \u00e2lemin varl\u0131k sebebi olan Resuller Serverinin getirdi\u011fi nura k\u00e2h y\u00fcz\u00fcn\u00fc d\u00f6nmekte, k\u00e2h ondan y\u00fcz \u00e7evirmektedir. Aynen paralellerde oldu\u011fu gibi, d\u00fcnyan\u0131n manev\u00ee g\u00fcne\u015fe sahip \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemlerde d\u00fcnyan\u0131n y\u00fcz\u00fc de ayd\u0131nl\u0131k olur. Ayd\u0131nl\u0131\u011f\u0131n nispeti b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn nispeti ile m\u00fctenasiptir. \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n manev\u00ee g\u00fcne\u015fe, ondan gelen nura s\u0131rt \u00e7evirdi\u011fi devirlerde ise d\u00fcnyay\u0131 karanl\u0131klar kaplar, b\u00fcy\u00fck denilenlerde karanl\u0131\u011f\u0131n oran\u0131 artt\u0131k\u00e7a artmaktad\u0131r. \u00c2lemin nurla daha \u00e7ok doldu\u011fu ve nura doydu\u011fu d\u00f6nemlerde asude ruhlar, temiz vicdanlar kendileri gibi tahirleri se\u00e7eceklerinden insanl\u0131k huzur i\u00e7inde olur, fert ve toplum hayat\u0131 daha az sanc\u0131l\u0131 olur. D\u00fcnyan\u0131n karanl\u0131klarla kapl\u0131 oldu\u011fu bir devrede de, karanl\u0131kta kalanlar kendileri gibi zul\u00fcml\u00fc, \u015ferli herifleri se\u00e7eceklerinden demokrasi gibi be\u015fer\u00ee bulu\u015flar da pek i\u015fe yaramaz olur. <\/p>\n
<\/p>\n
Bu manev\u00ee k\u0131\u015fta hamiyetli kimselere, bahar\u0131 ve yaz\u0131 haz\u0131rlay\u0131c\u0131 faaliyetleri yapmak d\u00fc\u015fer. Bihakk\u0131n yapabilenlere ve yapmak derdinde olanlara ne mutlu. <\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
10.05.2006 HER \u0130L\u0130M dal\u0131n\u0131n baz\u0131 m\u00fctearifeleri vard\u0131r. Co\u011frafyan\u0131n matematik co\u011frafya denilen dal\u0131n\u0131 anlamak da d\u00fcnyan\u0131n koordinatlar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeksizin neredeyse imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r. Bir yerin yerk\u00fcremiz \u00fczerindeki yerini co\u011frafi koordinatlar yard\u0131m\u0131yla ifade edebiliyoruz. Ancak, ben bug\u00fcn bu koordinat \u00e7izgilerinden yaln\u0131zca paraleller \u00fczerinde duraca\u011f\u0131m. Paraleller Ekvatora paralel olarak \u00e7izilmi\u015f itibar\u00ee \u00e7izgilerdir. Say\u0131lar\u0131 asl\u0131nda sonsuz denilecek kadar \u00e7oktur. Ancak biz kolayl\u0131k […]<\/p>\n","protected":false},"author":12,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"ppma_author":[154],"class_list":["post-88434","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazarlar"],"yoast_head":"\n