10.06.2019<\/p>\n
GER\u00c7EKL\u0130\u011e\u0130N SORGULANMASI bir \u00e7ok anlama gelebilir: \u201cger\u00e7ekten var m\u0131y\u0131z? A\u015fk\u0131n bir yarat\u0131c\u0131ya k\u0131yasla var\u0131z diyebilir miyiz?\u201d gibi. Her iki durumda da d\u00fc\u015f\u00fcnmemize fayda sa\u011flayacak kavramlar varl\u0131k ve yokluktur. Varl\u0131k tart\u0131\u015fmalar\u0131 esasen yoklu\u011fu bilmedi\u011fimizden, tatmad\u0131\u011f\u0131m\u0131zdan kaynaklan\u0131yor. Yok iken, yarat\u0131lmam\u0131\u015f iken duygu sens\u00f6rlerimiz a\u00e7\u0131lmam\u0131\u015fken varl\u0131\u011fa\/varl\u0131\u011f\u0131m\u0131za dair bir alg\u0131m\u0131z da yoktu. Descartes\u2019a d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum \u00f6yleyse var\u0131m dedirten nokta. Bizim varl\u0131klar\u0131n tasnifinde kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z, cans\u0131zlar, hayat sahipleri, \u015fuur sahipleri \u00f6zelliklerini kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek; cans\u0131zlar hayat sahiplerine g\u00f6re yok gibidir, \u00e7\u00fcnk\u00fc varl\u0131klar\u0131n\u0131 anlamland\u0131ramazlar, fark\u0131nda de\u011fildirler. Ancak \u015fuurlu bir g\u00f6zlemci onlara var diyebilir. Bu durumda bir ta\u015f kendisinin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131, ger\u00e7ekli\u011fini tart\u0131\u015famaz ama g\u00f6zlemci onun varl\u0131\u011f\u0131na h\u00fckmeder.<\/p>\n
<\/p>\n
Ger\u00e7ekli\u011fin sorgulanmas\u0131 biraz da herkesi bir belirsizlik parantezine alan post-modern felsefelerden kaynaklanmaktad\u0131r. Bir meselenin hakikat\u0131n\u0131n g\u00f6receli olu\u015funun abart\u0131lmas\u0131, varl\u0131k sorgulamalar\u0131ndaki g\u00f6recelili\u011fe de sirayet ederek varl\u0131\u011f\u0131n ger\u00e7ekli\u011finde de bulan\u0131k d\u00fc\u015f\u00fcnmeye sebep olmu\u015ftur. Bir nevi, akl\u0131 nezle olmu\u015f bir insan\u0131n varl\u0131k sofras\u0131ndan tam manas\u0131yla lezzet alamad\u0131\u011f\u0131 gibi sofray\u0131 da inkar etmeye meyletmesi diyebiliriz.<\/p>\n
<\/p>\n
Ger\u00e7eklik sorgulamas\u0131nda \u00f6nemli bir unsur da d\u0131\u015fa d\u00f6n\u00fck yani kendimize y\u00f6nelik olmayan g\u00f6rd\u00fcklerimizin\/sorgulamalar\u0131m\u0131z\u0131n i\u00e7selle\u015ftirilmesi \u00e7abas\u0131. Fenomenoloji diyebiliriz. \u00d6rnek verecek olursak; di\u015fin var olu\u015f maksad\u0131 \u0131s\u0131rmakt\u0131r, lakin bir di\u015f kendisini \u0131s\u0131ramaz. G\u00f6z\u00fcm\u00fcz ba\u015fka g\u00f6zleri do\u011frudan g\u00f6rebilse de kendisini ancak bir ayna vas\u0131tas\u0131yla ya da dolayl\u0131 olarak g\u00f6rebilir. Bu \u00f6rnekler \u015funu s\u00f6yler: ger\u00e7ekli\u011fi kendi \u00f6tesindeki fonksiyonlarda okuyabilmek\/g\u00f6rebilmek i\u00e7selle\u015ftirebilmekten daha kolayd\u0131r. Mesele i\u00e7selle\u015ftirebilmekte d\u00fc\u011f\u00fcmlenir. Burada \u201cbenlik\u201d kavram\u0131 ortaya \u00e7\u0131kar. Ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na bir konudur benlik. \u201cBen\u201d anahtar gibidir, varl\u0131\u011f\u0131n ontolojisini a\u00e7abilir. Kendisi de kilitlidir, bilinmesi kendisini dolay\u0131s\u0131yla b\u00fct\u00fcn bir varl\u0131k anlamland\u0131rmalar\u0131n\u0131 a\u00e7abilir. Ne de olsa \u201ckendini bilen rabbini bilir\u201d.<\/p>\n
<\/p>\n
Varl\u0131\u011f\u0131n delillendirilmesi \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnecek olursak; nedensellikle birlikte teleolojiyi de g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmam\u0131z gerekir. Yani sebep sonu\u00e7 ili\u015fkileriyle birlikte \u201cni\u00e7in bu \u015fekilde?\u201d ama\u00e7 eksenini de sorgulamam\u0131z\/in\u015fa etmemiz gerekir.<\/p>\n
<\/p>\n
Sorgulaman\u0131n kendisi varl\u0131\u011fa ve ger\u00e7ekli\u011fe delildir. Soru, varolu\u015fu imgeler. Bir elman\u0131n var oldu\u011funa kendisinden daha sa\u011flam delil, elmaya olan midemizdeki i\u015ftaht\u0131r. Ak\u0131l midesi ilmin varl\u0131\u011f\u0131na, dolay\u0131s\u0131yla ger\u00e7ekli\u011fine delildir. Kalp midesi, a\u015fk\u0131n ger\u00e7ekli\u011fine, yaz\u0131l\u0131m\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 donan\u0131ma delildir.<\/p>\n
<\/p>\n
Metodolojik olarak bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, varl\u0131k ispat edilebilirken, yokluk ise genel anlamda ispat edilemez. Bir elman\u0131n yoklu\u011funu ispat etmeye \u00e7al\u0131\u015fmak, mekansal ve zamansal bir ku\u015fatma gerektirir ki zaman ve mekan eksenlerinin koordinatlar\u0131nda hi\u00e7bir zaman ve herhangi bir mekanda elman\u0131n bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stersin ve neticede elman\u0131n yoklu\u011funa h\u00fckmetsin. Dolay\u0131s\u0131yla, \u00f6zel bir zaman ve mekana hasredilmeyen inkar, yokluk ispat edilemez. D\u00fcnya, kainat, hatta metafizik konular\u0131n genel anlamda yoklu\u011funun ispat\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Di\u011fer taraftan yoklu\u011fun ispat\u0131nda birbirine destek olmayan ki\u015fisel sebepler varken, varl\u0131\u011f\u0131n ispat\u0131 birbirine destek olur. Mesela, duvardaki saatin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren iki ayr\u0131 parmak ayn\u0131 yere i\u015faret ederken, odada bulunan bir ama(k\u00f6r) g\u00f6rmedi\u011fi i\u00e7in saatin yoklu\u011funa h\u00fckmederken, duvar\u0131n arkas\u0131ndaki ki\u015fi mekansal k\u0131s\u0131t y\u00fcz\u00fcnden yoklu\u011fa h\u00fckmeder.<\/p>\n
<\/p>\n
Ger\u00e7eklik tart\u0131\u015fmalar\u0131nda da kokunun uzmanlar\u0131n\u0131n birikimleri, aktard\u0131klar\u0131 daha muteberdir. Sa\u011fl\u0131k konusunda basit bir doktorun a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131n, iyi bir m\u00fchendisin birikim ve a\u00e7\u0131klamalar\u0131ndan daha muteber olu\u015fu gibi. Bu anlamda \u201cger\u00e7ek olmamam\u0131z m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc?\u201d imkan dahilinde bir sorgulama olsa da bu imkan akl\u00ee bir delile dayan(ama)mad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in zanni\/vehmi kal\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
1918 senesinde telif edilmi\u015f (Allah’\u0131n marifet nurundan bir) nokta risalesinde[1] tevhidin hadsiz b\u00fcrhanlar\u0131ndan \u00f6zelde d\u00f6rt b\u00fcy\u00fck b\u00fcrhanlar\u0131ndan birisi olarak vicdandan bahseder:<\/p>\n
<\/p>\n
‘Ak\u0131l tatil-i e\u015fgal etse de, nazar\u0131n\u0131 ihmal etse, vicdan Sanii unutamaz. Kendi nefsini inkar etse de onu g\u00f6r\u00fcr. Onu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. Ona m\u00fcteveccihtir. Hads-ki, \u015fim\u015fek gibi s\u00fcr\u2019at-i intikaldir-daima onu tahrik eder. Hadsin muzaaf\u0131 olan ilham, onu daima tenvir eder. Meyelan\u0131n muzaaf\u0131 olan arzu ve onun muzaaf\u0131 olan i\u015ftiyak ve onun muzaaf\u0131 olan a\u015fk-\u0131 \u0130lahi, onu daima marifet-i Z\u00fclcelale sevk eder. \u015eu f\u0131trattaki incizap ve cezbe, bir hakikat-i cazibedar\u0131n cezbiyledir.’<\/p>\n
<\/p>\n
Ak\u0131l anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 ihmal etse bile vicdan yarat\u0131c\u0131n\u0131 unutamaz. Kendini inkar etse de O’nu g\u00f6r\u00fcr, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr; O’na y\u00f6nelir. Kalbimize aniden do\u011fanlar vicdan\u0131 tahrik eder; ilhamlar vicdan\u0131 ayd\u0131nlat\u0131r. Meyiller, arzu, i\u015ftiyak ve a\u015fk, vicdan\u0131 Allah’\u0131n bilinmesine sevk eder. Nihayetinde f\u0131trattaki cezbe, cazibedar bir hakikatin cezbiyledir…<\/p>\n
<\/p>\n
————————————————————<\/p>\n
<\/p>\n
[1] Said Nursi, Mesnevi-i Nuriye, Nokta<\/p>\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
10.06.2019 GER\u00c7EKL\u0130\u011e\u0130N SORGULANMASI bir \u00e7ok anlama gelebilir: \u201cger\u00e7ekten var m\u0131y\u0131z? A\u015fk\u0131n bir yarat\u0131c\u0131ya k\u0131yasla var\u0131z diyebilir miyiz?\u201d gibi. Her iki durumda da d\u00fc\u015f\u00fcnmemize fayda sa\u011flayacak kavramlar varl\u0131k ve yokluktur. Varl\u0131k tart\u0131\u015fmalar\u0131 esasen yoklu\u011fu bilmedi\u011fimizden, tatmad\u0131\u011f\u0131m\u0131zdan kaynaklan\u0131yor. Yok iken, yarat\u0131lmam\u0131\u015f iken duygu sens\u00f6rlerimiz a\u00e7\u0131lmam\u0131\u015fken varl\u0131\u011fa\/varl\u0131\u011f\u0131m\u0131za dair bir alg\u0131m\u0131z da yoktu. Descartes\u2019a d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum \u00f6yleyse var\u0131m dedirten nokta. […]<\/p>\n","protected":false},"author":11,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"ppma_author":[152],"class_list":["post-88288","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazarlar"],"yoast_head":"\n