15.11.2012<\/p>\n
AHMET YILDIZ\u2019IN ulus devlete alternatif olarak sunulan yap\u0131lardan biri olan federalizmi derinlemesine inceledi\u011fi kitab\u0131n\u0131 okurken Bosna-Hersek \u00f6rne\u011fi akl\u0131ma geldi ve Y\u0131ld\u0131z\u2019\u0131n federalizme dair baz\u0131 analizlerini Bosna \u00f6rne\u011finde de\u011ferlendirmek istedim. <\/p>\n
<\/p>\n
\u2026<\/p>\n
<\/p>\n
\u201cDo\u011fu Avrupa\u2019da kom\u00fcnist rejimlerin birbiri ard\u0131na \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f s\u00fcreci, kom\u00fcnizmin buzdolab\u0131na kald\u0131r\u0131p dondurdu\u011fu etnik kimliklerin volkanik bir patlamay\u0131 and\u0131ran uyan\u0131\u015f\u0131n\u0131 da beraberinde getirdi: etnik \u015fiddet. Bu ba\u011flamda etnik uzla\u015f\u0131 i\u00e7in bir \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerisidir federalizm.\u201d [1]. Bosna tarihine dair a\u015fa\u011f\u0131da dile getirece\u011fimiz belli ba\u015fl\u0131 olaylar dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, bu al\u0131nt\u0131n\u0131n Bosna \u00f6rne\u011fi ile neredeyse birebir \u00f6rt\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6r\u00fclecektir; \u00f6ncelikle, Bosna-Hersek bir g\u00fcneydo\u011fu Avrupa \u00fclkesidir ve de ikinci d\u00fcnya sava\u015f\u0131ndan kom\u00fcnizmin \u00e7\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fc zamanlara de\u011fin sosyalist Yugoslavya\u2019n\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131na d\u00e2hil idi. Yakla\u015f\u0131k 50 sene h\u00fck\u00fcm s\u00fcren bu sosyalist rejim, farkl\u0131 etnik kimlikleri adeta ‘buzdolab\u0131na kald\u0131rm\u0131\u015f’ fakat sonras\u0131nda bir patlamay\u0131 da beraberinde getirmi\u015ftir ki Bosna \u00f6rne\u011finde bu patlama, \u00f6zellikle S\u0131rp etnik kimli\u011finin Bo\u015fnak kimli\u011fe kar\u015f\u0131 \u015fiddeti \u015feklinde a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Etnik \u015fiddetin ard\u0131ndan gelen d\u00f6nemde ise H\u0131rvat, S\u0131rp ve Bo\u015fnak kimliklerinin uzla\u015f\u0131s\u0131 i\u00e7in \u00f6nerilen y\u00f6ntem federalizm olmu\u015ftur. Genel anlamda federalizmin amac\u0131, \u201c… siyasi birlik \u015femsiyesi alt\u0131nda farkl\u0131 b\u00f6lgesel \u00e7\u0131karlar\u0131n seslendirilmesidir.\u201d [2]. Bu, sava\u015f\u0131 bitirip H\u0131rvat, S\u0131rp ve Bo\u015fnak kimlikler aras\u0131 uzla\u015f\u0131y\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in imzalan ve bir k\u0131sm\u0131 hala Bosna-Hersek devleti anayasas\u0131 olarak i\u015flev g\u00f6ren Dayton anla\u015fmas\u0131n\u0131n da temel amac\u0131 olarak ifade edilebilir. <\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bosna ile ilgili detaylara inecek olursak, \u00f6ncelikle, Bosna federalizmi akde dayal\u0131 bir birliktir ki bu akit, 1995 y\u0131l\u0131nda imzalanan Dayton anla\u015fmas\u0131d\u0131r. Bosna-Hersek, \u00fclkenin g\u00fcney bat\u0131s\u0131nda yer alan Bo\u015fnak-H\u0131rvat federasyonu ve kuzey do\u011fu y\u00f6n\u00fcnde uzanan S\u0131rp cumhuriyeti olmak \u00fczere iki entiteden olu\u015fmaktad\u0131r. Bo\u015fnak-H\u0131rvat federasyonu kendi i\u00e7erisinde 10 kantondan olu\u015furken S\u0131rp cumhuriyeti daha merkezi bir yap\u0131dad\u0131r. Bu iki entitenin aras\u0131ndaki toprak b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc neredeyse yar\u0131 yar\u0131yad\u0131r. Bu b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcme dair ilgin\u00e7 bir ayr\u0131nt\u0131 vermek gerekirse; ad\u0131, tarihin en karanl\u0131k katliamlar\u0131ndan biri ile an\u0131lan Srebrenica, S\u0131rp cumhuriyeti s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde kalm\u0131\u015ft\u0131r! \u00dclkenin politik yap\u0131s\u0131 ise olduk\u00e7a kar\u0131\u015f\u0131kt\u0131r [3]: \u00fclkenin cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 konseyi, H\u0131rvat, S\u0131rp ve Bo\u015fnak halk\u0131 temsilen se\u00e7ilen \u00fc\u00e7 \u00fcyeden olu\u015fmakta olup, cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6revi, bu \u00fc\u00e7 \u00fcye aras\u0131nda sekiz ayl\u0131k d\u00f6nemlerle rotasyon usul\u00fc de\u011fi\u015fmektedir. Ba\u015fbakanl\u0131k g\u00f6revine kar\u015f\u0131l\u0131k gelen \u00fclkenin bakanlar konseyi ba\u015fkan\u0131 ise cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 konseyinin \u00f6nerisi \u00fczerine, temsilciler meclisi taraf\u0131ndan se\u00e7ilmektedir. \u00dclkenin parlamentosu ise temsilciler meclisi ve halklar meclisi olmak \u00fczere iki kamaradan olu\u015fmaktad\u0131r. Buna ilaveten, Bo\u015fnak-H\u0131rvat federasyonunun, S\u0131rp cumhuriyetinin ve kantonlar\u0131n da kendi h\u00fck\u00fcmetleri ve parlamentolar\u0131 vard\u0131r. Bu kar\u0131\u015f\u0131k izahtan da anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczre \u00fclke, tam bir b\u00fcrokrasi yuma\u011f\u0131 haline gelmi\u015f durumdad\u0131r. Bu yap\u0131n\u0131n siyasi sonu\u00e7lar\u0131 bir yana ekonomik faturas\u0131 da a\u011f\u0131rd\u0131r; devlet finansman\u0131, \u00fclke gelirinin %54\u2019\u00fcne tekab\u00fcl ederken bunun 30%\u2019luk k\u0131sm\u0131 sadece idari yetkililerin maa\u015flar\u0131na gitmektedir! [4]. Toparlayacak olursak, Bosna-Hersek ad\u0131 verilen bir ana devlet var, fakat bu ana devlet, federasyon \u015feklinde d\u00fczenlenmi\u015f ve 10 katondan olu\u015fan Bo\u015fnak-H\u0131rvat entitesi ile S\u0131rp cumhuriyeti entitesinden olu\u015fmaktad\u0131r. Her ne kadar \u00fclke genelinde bir cumhurba\u015fkan\u0131 ve ba\u015fbakan olsa da, kantonlar\u0131n, federasyonun ve S\u0131rp cumhuriyetinin kendi h\u00fck\u00fcmetleri ve parlamentolar\u0131 vard\u0131r. <\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Peki, bu karma\u015f\u0131k yap\u0131 nihayetinde nas\u0131l bir sonu\u00e7 g\u00f6ze \u00e7arpmaktad\u0131r -en az\u0131ndan \u015fu ge\u00e7en 17 sene i\u00e7erisinde? Kari\u00e7\u2019e g\u00f6re, uyumlu bir siyasetin \u00f6n\u00fcnde iki temel engel vard\u0131r; devletin kendisi hakk\u0131nda ve politik d\u00fczenleme\/yap\u0131 hakk\u0131nda politik elitin g\u00f6r\u00fc\u015f ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde olmas\u0131. \u0130lk engel yaln\u0131zca politik elit i\u00e7in de\u011fil, vatanda\u015flar i\u00e7in de ge\u00e7erlidir asl\u0131nda. UNDP (Birle\u015fmi\u015f Milletler Kalk\u0131nma Program\u0131) raporuna g\u00f6re [5], Bosnal\u0131 H\u0131rvatlar\u0131n %16.5\u2019u \u00fclkeyi, e\u015fit vatanda\u015f ve insanlar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu bir yap\u0131da g\u00f6rmek isterken S\u0131rplar\u0131n %35.8\u2019u S\u0131rp cumhuriyetinin ba\u011f\u0131ms\u0131z bir devlet olmas\u0131, %26.9\u2019u ise S\u0131rp cumhuriyetinin Bosna-Hersek\u2019ten ayr\u0131l\u0131p S\u0131rbistan\u2019a ba\u011flanmas\u0131 taraftar\u0131. Bo\u015fnaklar\u0131n %57.3\u2019\u00fc ise, Bosna-Hersek\u2019in e\u015fit vatanda\u015f ve insanlar\u0131n \u00fclkesi olmas\u0131n\u0131 istiyor. Bu tablodan da anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere, ‘Bosna-Herseklilik’ gibi bir \u00fcst kimlik olu\u015fturulamam\u0131\u015ft\u0131r hen\u00fcz. Bunu bizatihi g\u00f6zlemlemek de m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr zira Saraybosna\u2019dan \u00e7\u0131k\u0131p H\u0131rvat n\u00fcfusun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Adriyatik\u2019e yak\u0131n b\u00f6lgelere do\u011fru ilerledi\u011finizde hala Bosna s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisinde olman\u0131za ra\u011fmen muhtelif yerlere as\u0131lm\u0131\u015f H\u0131rvat bayraklar\u0131 g\u00f6rebilirsiniz. <\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Yukar\u0131daki rakamlardan ve dile getirilen problemlerden de anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere, Bosna-Hersek\u2019teki farkl\u0131 etnik gruplar\u0131 birlik i\u00e7erisinde bulu\u015fturma amac\u0131n\u0131 g\u00fcden federalizm bir \u00e7\u0131kmaza do\u011fru s\u00fcr\u00fckleniyor g\u00f6z\u00fckmektedir. Peki ama neden? Bu noktada tekrar Y\u0131ld\u0131z\u2019a d\u00f6necek olursak, o, federasyonlar\u0131n belli ba\u015fl\u0131 ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k nedenlerini \u015f\u00f6yle s\u0131ral\u0131yor; \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn d\u0131\u015far\u0131dan empoze edilmesi, etnik anla\u015fmazl\u0131klar, kaynak azl\u0131\u011f\u0131, federal e\u011filimli k\u00fclt\u00fcr yoklu\u011fu, yeterli ortak \u00e7\u0131kar yoklu\u011fu ve dengeli olmayan federal d\u00fczenlemeler. Bu sebeplerin Bosna \u00f6rne\u011fi i\u00e7in incelenmesi apayr\u0131 bir \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 gerektirmekle birlikte bunlar\u0131n k\u0131sa da olsa bir de\u011ferlendirmesini yapmak isterim: ilk sebebin \u00f6nemli bir unsur oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir zira Bosna \u00f6rne\u011finde federal \u00e7\u00f6z\u00fcm, alttan yukar\u0131ya de\u011fil, yukar\u0131dan a\u015fa\u011f\u0131ya do\u011fru olmu\u015ftur. \u0130kinci sebebin de \u00f6nemli bir yer tuttu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum zira S\u0131rp cumhuriyetinin ara ara g\u00fcndeme gelen referandum yolu ile ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k kazanma istekleri, etnik gruplar aras\u0131 tansiyonu y\u00fckselten bir unsurdur. Kaynak azl\u0131\u011f\u0131 da Bosna \u00f6rne\u011finde az\u0131msanamayacak bir sorun \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00fclkenin ekonomik durumu pek parlak de\u011fil iken federal d\u00fczenlemelerin a\u011f\u0131r faturas\u0131n\u0131 \u00f6demek bir hayli zor olsa gerek. Federal e\u011filimli k\u00fclt\u00fcr yoklu\u011fu Bosna i\u00e7in bir sorun mudur tam karar veremiyorum \u00e7\u00fcnk\u00fc federalizmden kas\u0131t esas olarak farkl\u0131 etnik gruplar\u0131n biraradal\u0131\u011f\u0131 ise bu tarz bir k\u00fclt\u00fcre sahip idi buradaki insanlar. Fakat bu bir aradal\u0131klar\u0131, her bir etnik grubu memnun etmeye y\u00f6nelik federalizm gibi bir \u015femsiye alt\u0131nda olmad\u0131 hi\u00e7 bir zaman. Sondan ikinci sebep de Bosna i\u00e7in problem olan unsurlar gibi g\u00f6z\u00fckmekte \u00e7\u00fcnk\u00fc UNDP anketinden de anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere, Bosna devletinin varl\u0131\u011f\u0131 Bo\u015fnaklar i\u00e7in neredeyse bir zaruret olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcrken H\u0131rvat ve S\u0131rp gruplar i\u00e7in bu b\u00f6yle de\u011fildir. Son olarak da, Bosna-Hersek\u2019te 1991 y\u0131l\u0131ndan beri n\u00fcfus say\u0131m\u0131 yap\u0131lamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in entite b\u00fcy\u00fckl\u00fckleri, parlamentodaki \u00fcye say\u0131s\u0131 gibi politik unsurlar\u0131n dengeli bir g\u00fc\u00e7 da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 yans\u0131t\u0131p yans\u0131tmad\u0131\u011f\u0131 muallaktad\u0131r. <\/p>\n
<\/p>\n
\u2026<\/p>\n
<\/p>\n
Bosna-Hersek ve onun federalizm tecr\u00fcbesini Ahmet Y\u0131ld\u0131z\u2019\u0131n kitab\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile ufak bir analize tabi tuttu\u011fumuz bu yaz\u0131da sonu\u00e7 olarak, Y\u0131ld\u0131z\u2019\u0131n bir tespitinden hareketle \u015fu s\u00f6ylenebilir; federalizm bir yap\u0131 olarak de\u011fil bir s\u00fcre\u00e7 olarak alg\u0131lanmal\u0131d\u0131r ki ba\u015f g\u00f6steren yeni yeni problemlere \u00e7\u00f6z\u00fcmler \u00fcretilebilsin. Bosna-Hersek\u2019in, \u00f6zellikle \u00fclkedeki yabanc\u0131 g\u00fc\u00e7ler tamamen ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, bu tarz bir yakla\u015f\u0131ma ihtiyac\u0131 olacakt\u0131r kanaatindeyim ki yukar\u0131da dile getirilenler, bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc destekler niteliktedir.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
\u00a9\u00a02021 karakalem.net, Zeyneb Hafsa<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
15.11.2012 AHMET YILDIZ\u2019IN ulus devlete alternatif olarak sunulan yap\u0131lardan biri olan federalizmi derinlemesine inceledi\u011fi kitab\u0131n\u0131 okurken Bosna-Hersek \u00f6rne\u011fi akl\u0131ma geldi ve Y\u0131ld\u0131z\u2019\u0131n federalizme dair baz\u0131 analizlerini Bosna \u00f6rne\u011finde de\u011ferlendirmek istedim. \u2026 \u201cDo\u011fu Avrupa\u2019da kom\u00fcnist rejimlerin birbiri ard\u0131na \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f s\u00fcreci, kom\u00fcnizmin buzdolab\u0131na kald\u0131r\u0131p dondurdu\u011fu etnik kimliklerin volkanik bir patlamay\u0131 and\u0131ran uyan\u0131\u015f\u0131n\u0131 da beraberinde getirdi: etnik \u015fiddet. […]<\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"ppma_author":[148],"class_list":["post-88177","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazarlar"],"yoast_head":"\n