05.03.2014<\/p>\n
HEP\u0130M\u0130Z E\u011e\u0130T\u0130M hayat\u0131m\u0131z boyunca \u00e7e\u015fitli d\u00f6nem ve co\u011frafyalara ait tarih dersleri alm\u0131\u015f\u0131zd\u0131r. Fakat bu \u00f6\u011fretilen tarih derslerine, \u00f6zellikle din tarihini ekleyerek, daha geni\u015f bir a\u00e7\u0131dan bakmay\u0131 ancak \u015fimdilerde becerebildi\u011fimi fark ediyorum. Buna dair somut bir \u00f6rne\u011fi sizlerle payla\u015fmak istiyorum bu yaz\u0131da.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\u0130smi tarih kitaplar\u0131nda s\u0131k\u00e7a an\u0131lan bir \u2018medeniyet\u2019tir S\u00fcmerler. \u00d6rnek olmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan Anadolu \u00dcniversitesi, A\u00e7\u0131k\u00f6\u011fretim Fak\u00fcltesi taraf\u0131ndan bas\u0131lan Eski Mezopotamya ve M\u0131s\u0131r Tarihi isimli ders kitab\u0131ndan S\u00fcmerler ile ilgili \u015fu k\u0131s\u0131mlar\u0131 al\u0131nt\u0131lamak istiyorum: <\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
B\u00f6yle bir ifadeye a\u015finay\u0131z san\u0131r\u0131m. Devam edelim o halde. <\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Buraya kadar al\u0131\u015f\u0131lagelenin d\u0131\u015f\u0131nda bir bilgi yok san\u0131r\u0131m. Yani S\u00fcmerler\u2019in M\u00d6 4 binli y\u0131llardan itibaren medeniyet ba\u015flang\u0131c\u0131 say\u0131labilecek aktivitelerde bulunmas\u0131 \u00f6zelde ise \u00e7ok tanr\u0131l\u0131 bir toplum olmalar\u0131. Ben \u015fimdiye de\u011fin bu tarz bilgileri masal gibi okur, \u201chm, demek ki b\u00f6yle b\u00f6yle yapm\u0131\u015flar, b\u00f6yle b\u00f6yle ya\u015fam\u0131\u015flar\u201d der ge\u00e7erdim. Ancak \u015fimdilerdedir ki akl\u0131ma \u015f\u00f6yle bir soru sormak geliyor: Allah\u2019\u0131n Kur\u2019an\u2019da en \u00e7etin \u015fekilde kar\u015f\u0131 koydu\u011fu inan\u0131\u015f tarz\u0131d\u0131r puta tapma. Bu y\u00fczdendir puta tapman\u0131n en keskin oldu\u011fu d\u00f6nemlerde peygamberler g\u00f6nderili\u015fi. Peki, o halde S\u00fcmerler\u2019e de peygamber gelmi\u015f miydi? Bu sorunun pe\u015fi s\u0131ra ilerleyip nerelere vard\u0131\u011f\u0131m\u0131 buyrun birlikte tema\u015fa edelim.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Leonard Woolley: kaz\u0131lar\u0131 ve bulduklar\u0131
\n<\/b><\/p>\n
<\/p>\n
S\u00fcmerler\u2019in ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 yerde kaz\u0131 yap\u0131p o d\u00f6neme ait bir\u00e7ok \u015feyi g\u00fcn y\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131karan bir arkeolog Leonard Woolley. 12 y\u0131l s\u00fcren kaz\u0131lar\u0131ndan ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir \u015fekilde bahsetti\u011fi kitab\u0131nda, b\u00f6lgedeki ilk kaz\u0131lara 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda Taylor\u2019un ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bulunan bir kit\u00e2be ile kaz\u0131 yap\u0131lan alan\u0131n Ur \u015fehri oldu\u011funun anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 yazmaktad\u0131r. \u00c7e\u015fitli sebeplerle duran ve aral\u0131klarla ba\u015fka ki\u015filerin s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc kaz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 derinle\u015ftirmek ise Woolley\u2019e nasip olmu\u015ftur. Buluntulardan elde edilenlere g\u00f6re arkeolojik d\u00f6nemler \u015f\u00f6yledir: el-Ubeyd d\u00f6nemi, Uruk d\u00f6nemi, Cemdet Nasr d\u00f6nemi, Birinci Ur Hanedanl\u0131\u011f\u0131… Fakat bunlara direkt bir tarih aral\u0131\u011f\u0131 atfetmek zordur zira yaz\u0131 ancak Cemdet Nasr d\u00f6neminde ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Woolley\u2019in son belirlemelerine g\u00f6re, Birinci Ur Hanedanl\u0131\u011f\u0131 milattan \u00f6nce 2900\u2019l\u00fc y\u0131llara denk gelmektedir. Milattan \u00f6nce 2112 ile 2015 aras\u0131 varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Ur Hanedanl\u0131\u011f\u0131 zaman\u0131nda ise Ur \u015fehri imparatorluk merkezidir. D\u00f6nemin ilk y\u00f6neticisi Ur-Nammu\u2019dur. <\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\u015eimdi, gelelim i\u015fin bizi ilgilendiren k\u0131sm\u0131na. Woolley\u2019in Ur \u015fehrindeki buluntular\u0131n\u0131 \u00f6nemli k\u0131lan husus, onun bu yeri Ur of the Chaldeans (Keldaniler\u2019in Ur\u2019u) olarak isimlendirmesidir. Hatta 1929 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 ve kaz\u0131lar\u0131n\u0131n ilk yedi y\u0131l\u0131n\u0131 anlatt\u0131\u011f\u0131 kitab\u0131na da bu ismi vermi\u015ftir. Ur of the Chaldeans \u0130ncil\u2019in Tekvin k\u0131sm\u0131nda 15.7\u2019de ise \u015f\u00f6yle ge\u00e7mektedir: \u201cVe Rab, Abram\u2019a (\u0130brahim\u2019e) dedi ki: Buraya yerle\u015fmen i\u00e7in seni Ur of the Chaldeans\u2019dan \u00e7\u0131karan benim.\u201d Tekvin\u2019de \u0130brahim peygambere dair ayr\u0131ca \u015funlar anlat\u0131lmaktad\u0131r. Haran\u2019dan (Harran) ye\u011feni Lot (Lut) ile ayr\u0131l\u0131p Chaanan\u2019a (Kenan\u2019a) oradan da M\u0131s\u0131r\u2019a ge\u00e7mi\u015ftir. Yolculuk s\u0131ras\u0131nda Lot, \u00dcrd\u00fcn civar\u0131nda yerle\u015fmi\u015ftir. Fakat yolculu\u011fa dair detayl\u0131 bilgiler veren Tekvin\u2019in, Hz. \u0130brahim\u2019e dair yalan s\u00f6yleme gibi kabul\u00fc m\u00fcmk\u00fcn olmayan \u00f6zellikler atfetti\u011fi ve dahi anlat\u0131lan olaylar\u0131n zamanlar\u0131n\u0131 birbirine kar\u0131\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in dikkatle ele al\u0131nmas\u0131 gerekir. <\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Ur-Nammu, Nemrut olabilir
\n<\/b><\/p>\n
<\/p>\n
Peki, nas\u0131l oldu da Woolley isminden haberdar oldu\u011fum ak\u0131llara d\u00fc\u015fecek olursa, kayna\u011f\u0131 ilgin\u00e7tir derim. Mevd\u00fbd\u00ee, En\u2019am suresinin tefsirinde Woolley\u2019den ve eserlerinden (\u00f6zellikle Abraham isimli eserinden) detayl\u0131 bir \u015fekilde bahsetmekte ve onun buluntular\u0131na binaen Hz. \u0130brahim\u2019in S\u00fcmerler\u2019in Ur-Nammu d\u00f6neminde ya\u015fam\u0131\u015f olabilece\u011fine dair delillerin var oldu\u011funu belirtmektedir. Nitekim demektedir ki, Nammu ismi Arap\u00e7a\u2019da Nemrut\u2019a tekab\u00fcl etmektedir. Mevd\u00fbd\u00ee ilaveten, \u00f6nceki kutsal kitaplardan Hz. \u0130brahim\u2019e dair olan k\u0131s\u0131mlar\u0131 tek tek inceleyip M\u00fcsl\u00fcman gelene\u011fi ile uyumlu olan ve olmayanlar\u0131 incelemektedir. <\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Kur\u2019an\u2019da Hz. \u0130brahim\u2019e dair ayetlerin tarihle ba\u011flant\u0131l\u0131 olan k\u0131s\u0131mlar\u0131 ise \u015f\u00f6yle \u00f6zetlenebilir. \u00d6ncelikle, Kur\u2019an\u2019da Hz. \u0130brahim\u2019in hem Hz. Musa\u2019dan hem de Hz. \u0130sa\u2019dan \u00f6nce, Hz. Nuh\u2019tan ise sonra ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 belirtilmektedir. \u0130kinci olarak, puta tapan kavminin inat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan dolay\u0131 onlardan ayr\u0131l\u0131p Hicaz\u2019a gelerek K\u00e2be\u2019yi in\u015fa etti\u011fi bilgisi verilmektedir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc olarak, bir ka\u00e7 yerde Hz. \u0130brahim ile Lut kavmi ayn\u0131 yerde zikredilmektedir ki Lut kavminin oldu\u011fu yer, bug\u00fcn Lut g\u00f6l\u00fc ya da \u00d6l\u00fc deniz olarak adland\u0131r\u0131lan yerde, \u00dcrd\u00fcn\u2019\u00fcn Rift vadisindedir. \u0130laveten, Lut kavminin hel\u00e2ki Hz. \u0130brahim\u2019e bildirilmi\u015ftir. Son olaraksa Hz. \u0130brahim d\u00f6nemindeki y\u00f6neticiden Nemrut unvan\u0131 ile bahsedilmektedir. <\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Hz. \u0130brahim\u2019in S\u00fcmerler\u2019in son zamanlar\u0131nda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131na dair y\u00fczde y\u00fcz emin olmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011filse de eldeki delillere binaen S\u00fcmerler tarihinin bu d\u00f6nemini Hz. \u0130brahim k\u0131ssas\u0131 e\u015fli\u011finde okumak ayr\u0131 bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 kazand\u0131racakt\u0131r diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. \u00d6zellikle de Ziggurat adl\u0131 tap\u0131naklar\u0131na, y\u00fckseli\u015flerine ve al\u00e7al\u0131\u015flar\u0131na dair.<\/p>\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
05.03.2014 HEP\u0130M\u0130Z E\u011e\u0130T\u0130M hayat\u0131m\u0131z boyunca \u00e7e\u015fitli d\u00f6nem ve co\u011frafyalara ait tarih dersleri alm\u0131\u015f\u0131zd\u0131r. Fakat bu \u00f6\u011fretilen tarih derslerine, \u00f6zellikle din tarihini ekleyerek, daha geni\u015f bir a\u00e7\u0131dan bakmay\u0131 ancak \u015fimdilerde becerebildi\u011fimi fark ediyorum. Buna dair somut bir \u00f6rne\u011fi sizlerle payla\u015fmak istiyorum bu yaz\u0131da. \u0130smi tarih kitaplar\u0131nda s\u0131k\u00e7a an\u0131lan bir \u2018medeniyet\u2019tir S\u00fcmerler. \u00d6rnek olmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan Anadolu \u00dcniversitesi, […]<\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"ppma_author":[148],"class_list":["post-88153","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazarlar"],"yoast_head":"\n