15.08.2014<\/p>\n
DO\u011eUYORUZ. NEY\u0130N i\u00e7ine do\u011fdu\u011fumuzu merak etmeye, anlamaya ba\u015fl\u0131yoruz sonra. Anne, baba, oyuncaklar, sal\u0131ncak, kediler, g\u00f6ky\u00fcz\u00fc, bulutlar, \u00e7imenler… Ard\u0131ndan daha soyut olgulara \u00e7evriliyor bak\u0131\u015f\u0131m\u0131z. Arkada\u015fl\u0131k, sevgi, k\u0131skan\u00e7l\u0131k, inat, \u00f6fke, \u00f6l\u00fcm gibi. Her \u015feyi zihnimizde daha yerli yerine koyabilece\u011fimiz vakitlere erince baz\u0131 sorular \u00e7\u0131k\u0131yor kar\u015f\u0131m\u0131za, ister istemez. \u201cSahi neredeyiz biz?\u201d, \u201cNeden buraday\u0131z?\u201d, \u201cBu \u2018ben\u2019 nedir?\u201d t\u00fcr\u00fcnden sorular. Ne g\u00fczeldir ki bu sorular\u0131 soran ne ilk ne sonuzdur biz. <\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Varolu\u015f\u00e7uluk
\n<\/b><\/p>\n
<\/p>\n
Yukar\u0131daki sorular kar\u015f\u0131s\u0131nda hayat\u0131n \u00f6nsel (a priori) bir anlam\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunanlar\u0131n cevaplar\u0131 vard\u0131r bir tarafta. T\u00fcm d\u00fc\u015f\u00fcnce yap\u0131s\u0131n\u0131, bir yarat\u0131c\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 varsay\u0131m\u0131 \u00fczerine kuran J. P. Sartre\u2019a g\u00f6re insan\u0131n Tanr\u0131 taraf\u0131ndan belirlenmi\u015f bir \u00f6z\u00fc\/cevheri ya da hakikati mevcut de\u011fildir. \u0130nsan sadece vard\u0131r. Bu y\u00fczden bu t\u00fcr bir felsefe \u2018varolu\u015f\u00e7uluk\u2019 olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. Ama ba\u015fka varl\u0131klardan farkl\u0131 olarak bilinciyle vard\u0131r insan. Bu sebeple o, \u2018kendisi i\u00e7in varl\u0131k\u2019t\u0131r. K\u00e2inatta var olan ba\u015fka \u015feyler ise \u2018kendinde varl\u0131k\u2019t\u0131r yani bilince sahip olmayan, ama\u00e7s\u0131zca, \u00f6ylece var oland\u0131r. Basit bir \u00f6rnekle, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ki k\u00e2inat bir plastik torba ve i\u00e7erisinde rastgele bir araya gelmi\u015f nesneler var. Bu nesnelerden baz\u0131lar\u0131 kendilerinin ve o torbada di\u011fer nesnelerle bir arada oldu\u011funun fark\u0131ndad\u0131r. Fakat bulunduklar\u0131 konumdan bak\u0131nca ne torbaya i\u00e7indekileri dolduran ne de onu ta\u015f\u0131yan bir varl\u0131k g\u00f6rmektedirler. Kendilerine g\u00f6re sadece i\u00e7erisindekilerin hareketiyle hareket eden ya da daha do\u011frusu \u00e7alkalanan bu torbada bulunan bilin\u00e7li varl\u0131klar, kendilerini \u00f6ylece sarmalayan torbaya ve onun i\u00e7erisinde \u00f6ylece duran bilin\u00e7siz varl\u0131klara bakar ve \u2018bulant\u0131\u2019 (nausea) hisseder. Torbadaki bilin\u00e7li varl\u0131klar i\u00e7in yap\u0131lacak tek \u015fey vard\u0131r; kendisinden ba\u015flamak \u00fczere her bir \u015feyi, hem de en ufa\u011f\u0131ndan b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fcne de\u011fin anlamland\u0131rmak. Yani insan bir nevi yarat\u0131c\u0131 konumundad\u0131r. Anlam\u0131n yarat\u0131c\u0131s\u0131… Nas\u0131l \u00e7\u0131lg\u0131nca bir \u015fey bu b\u00f6yle! Ne id\u00fc\u011f\u00fc belirsiz bir g\u00f6lge gibi duran bir toprak zerresine, bir \u00e7i\u00e7e\u011fe, bir hayvana, g\u00f6ky\u00fcz\u00fcne ve daha milyarlarca \u015feye bak\u0131p her birine suret bi\u00e7mek zorundad\u0131r insan. Soyut unsurlar da dahil olmak \u00fczere. \u00dcstelik her bir bilin\u00e7li varl\u0131\u011f\u0131n bu suret bi\u00e7me i\u015fini kendince yapmas\u0131ndan hareketle insan say\u0131s\u0131 kadar suret edinme ihtimali vard\u0131r her bir \u015feyin. Ki\u015finin kapasitesinin s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131\u011f\u0131na binaen k\u0131r\u0131k d\u00f6k\u00fck suretler de dahil… Olsun. De\u011fil mi ki \u2018as\u0131l\u2019 diye bir \u015fey yok, o halde bunda bir sak\u0131nca da yoktur! <\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\u00d6zetle, sebepsiz, anlams\u0131z bir hayat\u0131n kabul\u00fcnden yola \u00e7\u0131kan varolu\u015f\u00e7u g\u00f6r\u00fc\u015f, bu durumda yap\u0131labilecek \u015feylerden birisine y\u00f6nelir ve t\u0131pk\u0131 bir yarat\u0131c\u0131 gibi insan\u0131n her bir \u015feyi anlamland\u0131rmas\u0131n\u0131 ama\u00e7lar. B\u00f6ylesi bir g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn temellerini Nietzsche\u2019de bulmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Kendince \u2018Tanr\u0131n\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc\u2019n\u00fc ilan eden Nietzsche, yukar\u0131da bahsedilen t\u00fcrden bir insani yarat\u0131c\u0131n\u0131n i\u015finin zorlu\u011fundan hareketle \u00fcber mensch yani adeta s\u00fcper insanlar olunmas\u0131 gerekti\u011fini vurgulam\u0131\u015ft\u0131r. Varolu\u015f\u00e7ulu\u011fun as\u0131l kimlik kazan\u0131\u015f\u0131 Sartre ile birliktedir. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki me\u015fhur temsilcilerinden biri ise psikoterapist Irvin Yalom\u2019dur. Nitekim kendisi, varolu\u015fsal perspektife dayal\u0131 psikoterapi hakk\u0131nda Existential Psychoterapy (Varolu\u015fsal Psikoterapi) isimli bir kitap kaleme alm\u0131\u015ft\u0131r. Bu ismi \u00f6zellikle zikrediyorum \u00e7\u00fcnk\u00fc T\u00fcrkiye\u2019de de olduk\u00e7a reva\u00e7ta olan Yalom\u2019un d\u00fcnyaya bak\u0131\u015f\u0131n\u0131n gerisinde ne oldu\u011funun bilinmesinin \u00f6nemli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. <\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Abs\u00fcrdizm
\n<\/b><\/p>\n
<\/p>\n
\u00d6te yandan, varolu\u015f\u00e7uluktaki g\u00f6lgelere suretler giydirme i\u015finin imk\u00e2ns\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunanlar da vard\u0131r; Kierkegaard ve Camus gibi. Evet, bir yarat\u0131c\u0131 yoktur ve hayat sa\u00e7mad\u0131r. Fakat bu sa\u00e7ma d\u00fcnyada varolu\u015f\u00e7ular\u0131n bahsetti\u011fi t\u00fcrden insana dayal\u0131 bir anlam yaratma \u00e7abas\u0131 \u2018abs\u00fcrd\u2019d\u00fcr. \u00c7\u00fcnk\u00fc insan\u0131n bunu ba\u015farmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Anlam yarat\u0131c\u0131s\u0131 rol\u00fcndeki insan, ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 a\u011f\u0131r kayay\u0131 bir da\u011f\u0131n zirvesine kadar getirince her seferinde yere d\u00fc\u015f\u00fcren ve tekrar a\u015fa\u011f\u0131 inip o kayay\u0131 yukar\u0131 ta\u015f\u0131maya \u00e7al\u0131\u015fan Sisifos benzeri y\u0131ld\u0131r\u0131c\u0131 bir \u00e7aba i\u00e7erisinde demektir. O halde, sa\u00e7mal\u0131\u011fa mahk\u00fbmdur insan. Hatta \u00f6l\u00fcm bile bu sa\u00e7mal\u0131\u011f\u0131 ortadan kald\u0131ramaz. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn insanlara \u00f6nerebilece\u011fi tek \u015fey, \u2018abs\u00fcrdl\u00fc\u011f\u00fc kabul et ve s\u00fcrekli d\u00fc\u015fmeye mahk\u00fbm olan kayay\u0131 yukar\u0131 ta\u015f\u0131maya devam et\u2019tir. Varolu\u015f\u00e7ular\u0131n aksine, \u00f6zg\u00fcr iradenin etkisi ya olabildi\u011fince az ya da hi\u00e7 yok kabul edilir. Zira insan\u0131n abs\u00fcrd kar\u015f\u0131s\u0131nda eli kolu ba\u011fl\u0131d\u0131r. Buradaki \u00e7aresizli\u011fi ve karamsarl\u0131\u011f\u0131 hissedebiliyor musunuz? <\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Nihilizm ve \u00f6tesi
\n<\/b><\/p>\n
<\/p>\n
Planl\u0131, anlaml\u0131 bir hayat i\u00e7re var oldu\u011fumuza inanmayanlar ya s\u00fcper insan olup somut-soyut her \u015fey i\u00e7in anlam yaratacaklar, ya da \u2018abs\u00fcrdizm\u2019 takip\u00e7ileri gibi birer sisifos olmay\u0131 kabul edip insan\u0131n buna g\u00fc\u00e7 yetiremeyece\u011fini bile bile ki\u015fisel (\u00f6z de\u011fil) anlam aray\u0131\u015f\u0131na devam edecekler. Ba\u015fka? Her ne kadar yukar\u0131da bahsetmesek de bu iki gruba eklenecek bir grup daha vard\u0131r anlams\u0131zl\u0131\u011fa inananlar aras\u0131nda: nihilistler. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f belki de karamsarl\u0131\u011f\u0131n son noktas\u0131na i\u015faret eder, zira ne varolu\u015f\u00e7uluktaki gibi ki\u015fisel anlam yaratmaya ne de abs\u00fcrdizmdeki gibi ki\u015fisel imk\u00e2n d\u00e2hilinde olmasa da anlam yaratma \u00e7abas\u0131n\u0131n devam\u0131na imk\u00e2n tan\u0131mas\u0131d\u0131r. Aksine, bir y\u0131k\u0131c\u0131l\u0131k d\u00fcrt\u00fcs\u00fcne sahiptir. <\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Yaz\u0131n\u0131n giri\u015findeki sorular kar\u015f\u0131s\u0131nda hayat\u0131n planl\u0131 ve anlaml\u0131 oldu\u011fu cevab\u0131n\u0131 verenlere dair olacak bir sonraki yaz\u0131m\u0131z, in\u015fallah.<\/p>\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
15.08.2014 DO\u011eUYORUZ. NEY\u0130N i\u00e7ine do\u011fdu\u011fumuzu merak etmeye, anlamaya ba\u015fl\u0131yoruz sonra. Anne, baba, oyuncaklar, sal\u0131ncak, kediler, g\u00f6ky\u00fcz\u00fc, bulutlar, \u00e7imenler… Ard\u0131ndan daha soyut olgulara \u00e7evriliyor bak\u0131\u015f\u0131m\u0131z. Arkada\u015fl\u0131k, sevgi, k\u0131skan\u00e7l\u0131k, inat, \u00f6fke, \u00f6l\u00fcm gibi. Her \u015feyi zihnimizde daha yerli yerine koyabilece\u011fimiz vakitlere erince baz\u0131 sorular \u00e7\u0131k\u0131yor kar\u015f\u0131m\u0131za, ister istemez. \u201cSahi neredeyiz biz?\u201d, \u201cNeden buraday\u0131z?\u201d, \u201cBu \u2018ben\u2019 nedir?\u201d t\u00fcr\u00fcnden […]<\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"ppma_author":[148],"class_list":["post-88141","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazarlar"],"yoast_head":"\n