23.04.2009<\/p>\n
\u201c\u0130LAH\u0130 kelam\u0131n \u00f6z\u00fc olan a\u00e7\u0131k ve kesin h\u00fck\u00fcml\u00fc mesajlar ile m\u00fcte\u015fabihleri kapsayan bu ilahi kelam\u0131 sana bah\u015feden O\u2019dur. Kalpleri hakikatten sapmaya meyilli olanlar, s\u0131rf kafalar\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131racak \u015feyler bulmak i\u00e7in ve ona keyfi anlamlar y\u00fcklemek amac\u0131yla ilahi kelam\u0131n m\u00fcte\u015fabih olarak ifade edilen k\u0131sm\u0131na uyarlar; oysa Allah\u2019tan ba\u015fka kimse onun kesin anlam\u0131n\u0131 bilemez. Bu y\u00fczden bilgide derinle\u015fenler \u015f\u00f6yle derler, \u2018Biz ona inan\u0131r\u0131z, bu ilahi kelam\u0131n t\u00fcm\u00fc Rabbimizdendir.\u2019 Derin kavray\u0131\u015f sahipleri d\u0131\u015f\u0131nda kimse bundan ders almasa da.\u201d \/ Al-i \u0130mran – 3<\/p>\n
<\/p>\n
Ayet-i kerimede ge\u00e7en muhkemat ve m\u00fcte\u015fabihat terimleri beni hep d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Fukaha muhkemat tabiri ile a\u00e7\u0131k ve kesin h\u00fck\u00fcml\u00fc, a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 nass h\u00fckm\u00fcndeki beyanlar\u0131n, m\u00fcte\u015fabihat ile de karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131ndan dolay\u0131 a\u00e7\u0131k bir ifade ile s\u00f6ylenemeyen, zahir ve a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 terimlerle izah edilemeyen, ancak genel ve sezgisel olarak kavranabilen \u015feyleri mecazi bir bi\u00e7imde ifade etmenin kastedildi\u011fini s\u00f6ylemi\u015flerdir.<\/p>\n
<\/p>\n
\u0130nsanlar da yaz\u0131n hayat\u0131nda benzer bir ayr\u0131m\u0131 takip ederler. Baz\u0131 insanlar tefekk\u00fcrlerini, a\u00e7\u0131k ve anla\u015f\u0131l\u0131r bir uslupla ortaya koyarlar, baz\u0131lar\u0131 ise bunu te\u015fbihler, alegoriler, soyutlamalar ile ifade ederler. Belki bir ayr\u0131ma tabii tutulacak olursa, makale yahut denemeler birinci kategoride, \u015fiirler ya da \u015fiir tarz\u0131ndaki sembolik anlat\u0131mlar ikinci kategoride de\u011ferlendirilmelidir.<\/p>\n
<\/p>\n
Kendi hayat\u0131mda m\u00fc\u015fahede etti\u011fim, insan\u0131n her iki anlat\u0131ma da ihtiyac\u0131 oldu\u011fudur. Okur olarak bazen zihnimizi besleyen tefekk\u00fcrleri, bazen de kalbimizi besleyen \u015fiiri tercih ederiz. \u0130nsan olaylara da bazen akl\u0131 ile, bazen kalbi ile yakla\u015f\u0131r. Ak\u0131l \u00f6n planda oldu\u011funda tahliller, benzerlik ve z\u0131tl\u0131klar, muhakeme ve mukayeseler yapan anlat\u0131mlar d\u00f6k\u00fcl\u00fcr kalemimizden. Kalp \u00f6n planda iken sezgisel anlat\u0131lar bizi cezbeder. Bazen hissetti\u011finiz ama tam ifade edemedi\u011finiz, elle tutulamayan p\u0131r\u0131lt\u0131lar i\u00e7in soyutlamalar gerekir. Bir sembol, bir i\u015faret bir kap\u0131 a\u00e7ar, kalbine bir kor d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n
<\/p>\n
Ayet kelimesi de bir anlamda sembol\u00fc ifade eder, ayet bizzat kendini de\u011fil, i\u015faret etti\u011fi \u015feyi g\u00f6steren bir anlat\u0131m bi\u00e7imidir. Bunun zirvesi m\u00fcte\u015fabih ayetlerde yakalan\u0131r. Bu ayetler sizi bir anlam okyanusuna atar, bu okyanusun enginli\u011fi hem ba\u015f d\u00f6nd\u00fcr\u00fcr, hem aciz b\u0131rak\u0131r. Be\u015ferin \u00fcrettiklerinde de bilim daha \u00e7ok muhkemata, sanat daha \u00e7ok m\u00fcte\u015fabihata bakar. Bilim ak\u0131ldan kuvvet al\u0131rken, sanat\u0131n men\u015fei kalptir. Muhkemat h\u00fck\u00fcm verir, beyyine sunar, mufassald\u0131r, m\u00fcte\u015fabihat ise benzetme yapar, ima eder, tasvir eder, soyutlar, \u00f6ze dair bir \u0131\u015f\u0131k yakar, ama m\u00fccmel b\u0131rak\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
Bat\u0131l\u0131 tabirle allegori ya da Arap\u00e7as\u0131yla m\u00fcte\u015fabihat yaz\u0131 yazarken de imdad\u0131m\u0131za yeti\u015fir. Hissettiklerimizi ka\u011f\u0131da d\u00f6kerken, semboller kullan\u0131r\u0131z. Bu semboller kimi zaman sosyal hayat\u0131m\u0131zda da kullan\u0131lan, bir\u00e7ok insan i\u00e7in ayn\u0131 hakikate i\u015faret eden sembollerdir, kimi zaman sadece bizim d\u00fcnyam\u0131za ait semboller. Bu durumda anlat\u0131lanlar\u0131n tamam\u0131 okuyucuya ula\u015famaz. Onun ancak bir k\u0131sm\u0131 anla\u015f\u0131labilir sezilebilir. Bu da kademeli olur. Sizin kavramlar d\u00fcnyan\u0131za, sevdiklerinize, \u00f6nemsediklerinize, a\u015fina olan bir okuyucu s\u00f6zlerinizden daha derin bir sezgi ile pay al\u0131rken, a\u015fina olmayan biri d\u0131\u015far\u0131da kal\u0131r. \u201cOndan ancak bilenler anlar\u201d taraf\u0131n\u0131 b\u00f6yle anlamak gerekir. Rabbimizin de kelam\u0131na a\u015final\u0131\u011f\u0131, ubudiyeti ile ona yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131 nispetinde ki\u015fi ilahi kelam\u0131n m\u00fcte\u015fabihat\u0131ndan daha \u00e7ok pay kapar. U\u011fruna terledik\u00e7e, kalbini ba\u011flad\u0131k\u00e7a, susuzlu\u011fu artt\u0131k\u00e7a, yaras\u0131 derinle\u015ftik\u00e7e daha \u00e7ok istifade eder. Zira yaral\u0131 olmak anlaman\u0131n vazge\u00e7ilmez bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. \u201cBu bah\u00e7enin t\u00fcm meyveleri toplanmaz, namahrem nazarlar bakmas\u0131n, yazd\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131 dilimize a\u015fina olmayanlar okumas\u0131n, aczimize binaen ilham edilmi\u015ftir\u201d gibi c\u00fcmleler \u0130slam m\u00fctefekkirleri taraf\u0131ndan bu hakikati ifade i\u00e7in sarf edilmi\u015ftir.<\/p>\n
<\/p>\n
Bu kabil sembolik anlat\u0131mlar\u0131 en \u00e7ok \u015fiirde g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. \u015eairin kadim okuyucular\u0131n\u0131 mest eden \u015fiirler, bizim d\u00fcnyam\u0131za de\u011fmeden ge\u00e7ip gider. Ama\u00e7lanan da budur zaten, baz\u0131 s\u0131rlar vard\u0131r, herkese anlat\u0131lmaz, ama anlat\u0131lmadan da durulmaz. Zaten yazman\u0131n izzetini muhafaza i\u00e7in, \u00e7atlar dereceye gelmeden, kab\u0131n\u0131 doldurmadan, sabr\u0131n sonuna varmadan kalemi ele almamak laz\u0131md\u0131r. O zaman kendisine Rabbin yemin etti\u011fi kalem, ve onun sat\u0131rlara zerketti\u011fi ruh, s\u0131rr\u0131 if\u015faya ba\u015flar, \u015fifreli yazar, sembollerin ard\u0131na manalar\u0131 saklar. Hem g\u00f6r\u00fclmek isteyen, hem utanan bir gen\u00e7 k\u0131z gibidir bu halde. Yahut \u00f6rt\u00fcs\u00fcn\u00fcn alt\u0131nda bir d\u00fcnya g\u00fczeli. B\u00f6ylece namahrem nazarlar de\u011fmeden insan i\u00e7indeki hakikati ka\u011f\u0131da d\u00f6km\u00fc\u015f, s\u0131rr\u0131 payla\u015fm\u0131\u015f, \u00f6z muhatab\u0131na da ula\u015fm\u0131\u015f olur. Bu a\u00e7\u0131k yaz\u0131lm\u0131\u015f ama kapal\u0131 duran, sahibinden ba\u015fkas\u0131n\u0131n istese de okuyamad\u0131\u011f\u0131 sihirli bir mektup gibidir. <\/p>\n
<\/p>\n
M\u00fcte\u015fabih anlat\u0131lara en \u00e7ok r\u00fcyalarda rastlar\u0131z. Bilindi\u011fi \u00fczere r\u00fcya \u00fc\u00e7 \u00e7e\u015fittir. Biri Rahman\u2019\u0131n direkt olarak kuluna ilham etti\u011fi apa\u00e7\u0131k r\u00fcya-y\u0131 sad\u0131ka. Bunun manas\u0131 tevile muhta\u00e7 de\u011fildir. Di\u011feri melekler aleminin sembolleri ve o d\u00fcnyan\u0131n lisan\u0131 ile ki\u015finin kalbine indirilen r\u00fcyalar, ki bunlar tabire muhta\u00e7t\u0131r. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc de bilin\u00e7alt\u0131 r\u00fcyalar\u0131 ki psikolojinin konusudur. Benim alegorik anlat\u0131lara benzetti\u011fim r\u00fcya tipi ikinci tip r\u00fcyalard\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
Bir g\u00fcn bir adam bir sufi \u015feyhine bir r\u00fcya anlat\u0131r, \u015eeyh \u201cO\u011flum sen hacca gideceksin\u201d der. Sonra ba\u015fka bir adam ayn\u0131 r\u00fcyay\u0131 anlat\u0131r, \u201cO\u011flum sen h\u0131rs\u0131zl\u0131k yapm\u0131\u015fs\u0131n, tevbe et\u201d der. Bu da apa\u00e7\u0131k g\u00f6sterir ki, r\u00fcyada g\u00f6r\u00fclen semboller de, di\u011fer sembolik anlat\u0131lar da r\u00fcyay\u0131 g\u00f6rene, onun mizac\u0131na, ya\u015fant\u0131s\u0131na ili\u015fkindir. Yaz\u0131y\u0131 yazan\u0131n has d\u00fcnyas\u0131na ve ona ait kavramlara bakar. Dolay\u0131s\u0131yla a\u011fa\u00e7 biri i\u00e7in ba\u015fka bir \u015feyi, di\u011feri i\u00e7in ba\u015fka bir \u015fey ifade eder. Bu da m\u00fcte\u015fabih bir dille yazan\u0131 gayr\u0131n nazarlar\u0131ndan koruyan bir kalkan, bir tesett\u00fcr, bir hicap olur. B\u00f6ylece kalem sadece gitmek istedi\u011fi ya da kendisini i\u015ftiyakla isteyen adrese ula\u015f\u0131r. Belki bu da kalemin naz\u0131d\u0131r denilebilir.<\/p>\n
<\/p>\n
\u00d6yleyse bu kabil yaz\u0131lar\u0131 ni\u00e7in okuyal\u0131m de\u011fil mi? Bize yaz\u0131lmam\u0131\u015f, yazar\u0131n yak\u0131n\u0131 de\u011filiz, anlam d\u00fcnyas\u0131na a\u015fina de\u011filiz, zaten bir \u015fey anlayamayaca\u011f\u0131z. Hay\u0131r. Ger\u00e7ekten becerikli bir yazar\u0131n elinden \u00e7\u0131km\u0131\u015f bir sembolik anlat\u0131m, g\u00fcl yapraklar\u0131 katman katman anlamlar i\u00e7erir. Siz onun derununa bakamazsan\u0131z, \u00f6rt\u00fcs\u00fcn\u00fc a\u00e7amazsan\u0131z da d\u0131\u015far\u0131dan g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz anlat\u0131m bi\u00e7imi sizin d\u00fcnyan\u0131zda da bir\u00e7ok \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131mlara sebebiyet verir. Hatta siz yaz\u0131dan yazar\u0131n\u0131n kastetmedi\u011fi, akl\u0131na bile getirmedi\u011fi hisseler \u00e7\u0131kar\u0131p d\u00fcnyan\u0131za katmaya, adeta metni yeniden kurmaya, in\u015fa etmeye sevk eder. B\u00f6yle metinler \u00f6zde hakikatleri bir oldu\u011fu halde insanlara t\u00fcrl\u00fc t\u00fcrl\u00fc bi\u00e7imlerde g\u00f6r\u00fcnen meleklere benzerler. Ger\u00e7ekten isterseniz kelimelerdeki melekleri siz de g\u00f6rebilirsiniz.<\/p>\n
<\/p>\n
B\u00f6ylece okudu\u011funuz metin sizi anlat\u0131yor olur. San\u0131r\u0131m \u201cYazar beni anlatm\u0131\u015f\u201d diyenler bunu kastediyorlar. Bilakis, yazar daima kendini anlat\u0131r, kendi d\u00fcnyas\u0131n\u0131, kendi g\u00f6zlemlerini, deneyimlerini, hissiyat\u0131n\u0131 payla\u015f\u0131r. En kurgusal anlat\u0131mlarda bile yazar\u0131n perspektifini kolayl\u0131kla bulursunuz. Sat\u0131rlar\u0131n aras\u0131na gizlenen solu\u011funu duyars\u0131n\u0131z. O size kendini g\u00f6stermek istedi\u011fi kadar fa\u015f eder. Ama bir yazar\u0131n sad\u0131k okuyucular\u0131 onu belki kendi ailesinden bile daha iyi tan\u0131rlar. Dostoyevski\u2019nin hayat\u0131na ve ailesine nazar eden biri, onun kar\u0131s\u0131 veya \u00e7ocuklar\u0131 taraf\u0131ndan hi\u00e7 de anla\u015f\u0131lamam\u0131\u015f ancak yazar Berdyaev\u2019in ellerinde bir muhte\u015fem \u015fahsiyetle ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr. Berdyaev Dostoyevski\u2019yi okurken onun ruhuna a\u015fina olmu\u015ftur. Ailesi ise bedenine muhatapt\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
M\u00fcte\u015fabih bir metnin okurunun duydu\u011fu yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131n sebebi, kalpten \u00e7\u0131kanlar\u0131n kalbe girmesinden ibarettir. \u0130nsan bir ya\u015famsal olguyu hakikaten derununda hissetmi\u015f, onunla pi\u015fmi\u015f ve bundan sonra onu kaleme alm\u0131\u015fsa, yaz\u0131da ger\u00e7ek bir h\u00fcz\u00fcn, ger\u00e7ek bir a\u015fk, ger\u00e7ek bir feryat varsa, bunu apa\u00e7\u0131k bir dille ifade etmese de, ba\u015fka insanlar\u0131n kalplerinde, kendi hayatlar\u0131na dair h\u00fczn\u00fc, a\u015fk\u0131, feryad\u0131 tetiklememesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bu kar\u015f\u0131m\u0131zda duran bir insan\u0131 g\u00f6zlerinden okumaya benzer. Kimi zaman g\u00f6zler kelimelerden fazlas\u0131n\u0131, hatta kelimelerin gizlediklerini a\u00e7\u0131\u011fa vurur. Sembol pencerelerinden i\u00e7eri bakabilmek, ki\u015finin g\u00f6zlerine bakabilmek gibi, yorucu ama \u00f6\u011freticidir.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
\u00a9\u00a02021 karakalem.net, Mona \u0130slam<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
23.04.2009 \u201c\u0130LAH\u0130 kelam\u0131n \u00f6z\u00fc olan a\u00e7\u0131k ve kesin h\u00fck\u00fcml\u00fc mesajlar ile m\u00fcte\u015fabihleri kapsayan bu ilahi kelam\u0131 sana bah\u015feden O\u2019dur. Kalpleri hakikatten sapmaya meyilli olanlar, s\u0131rf kafalar\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131racak \u015feyler bulmak i\u00e7in ve ona keyfi anlamlar y\u00fcklemek amac\u0131yla ilahi kelam\u0131n m\u00fcte\u015fabih olarak ifade edilen k\u0131sm\u0131na uyarlar; oysa Allah\u2019tan ba\u015fka kimse onun kesin anlam\u0131n\u0131 bilemez. Bu y\u00fczden bilgide […]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"ppma_author":[140],"class_list":["post-86458","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazarlar"],"yoast_head":"\n