15.07.2010<\/p>\n
\u0130LK D\u00d6NEM tasavvufunun belirgin \u015fahsiyetleri, Serrac, Ebu Talib El Mekki, Ku\u015feyri, Kelebazi, Bayezid-i Bistami ve C\u00fcneyd-i Ba\u011fdadi gibi isimlerdir. Bu d\u00f6nem tasavvuf \u2018amel etmek\u2019 noktas\u0131ndan ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Adeta \u2018biz konu\u015fmuyoruz, ya\u015f\u0131yoruz\u2019 anlay\u0131\u015f\u0131 i\u00e7inde, o d\u00f6nem felsefe, kelam ve f\u0131k\u0131h aras\u0131nda \u00e7ok tart\u0131\u015fmalara neden olan, bilimsel y\u00f6nteme bir ele\u015ftiri sunmu\u015flard\u0131r. Bu d\u00f6nemde \u2018y\u00fcn giyenler\u2019 olarak bilinen ehl-i tasavvufun, ne bir bilim ekol\u00fc olma, ne bir y\u00f6ntem sunma, ne de kabul edilme gibi bir iddias\u0131 vard\u0131r. \u0130lgi alan\u0131 ahlakt\u0131r, ihsand\u0131r, ibadetlerin bat\u0131n\u00ee anlam\u0131na eri\u015fmektir(bat\u0131n-\u0131 f\u0131kh). Bundan \u00f6te bir maksat ta\u015f\u0131maz.<\/p>\n
<\/p>\n
\u0130bn-i Arabi ve sonras\u0131 tasavvufun, t\u00fcm \u0130slam bilimlerini bir potada birle\u015ftiren, cem eden ve tasavvufu \u0130slam\u2019\u0131n merkezine ta\u015f\u0131yan, kendilerine muhakkik diyerek, hakikatin ancak burada ve bu y\u00f6ntemle eri\u015filebilecek bir \u015fey oldu\u011funa i\u015faret ederek, kavramlar\u0131 belirginle\u015ftirip, bir metot ortaya koyarak, \u00f6ncelikle felsefeye, sonra kelama ve f\u0131kha meydan okuyan ve hepsinin eksi\u011fini g\u00f6steren bir tavra girdi\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. Bu noktada kar\u015f\u0131m\u0131za, kendilerine E\u015f \u015eeyh diyebilece\u011fimiz, kurucu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr olan iki isim \u00e7\u0131k\u0131yor, Muhyiddin \u0130bn Arabi ve Sadreddin Konevi. \u0130lki \u015eeyh-\u00fcl Ekber, ikincisi \u015eeyh-\u00fcl Kebir vasf\u0131 ile sonradan isimlendirilmi\u015f bu iki ismin ortaya koydu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcnce bi\u00e7imi, sonraki d\u00f6nem tasavvufunu bi\u00e7imlendiriyor.<\/p>\n
<\/p>\n
\u0130bn-i Arabi bir k\u0131s\u0131m insanlar\u0131, Allah ehli(ehlullah) olarak isimlendirir. Bu genel bir tabirdir. Allah\u2019\u0131 hayat\u0131n\u0131n merkezine bir ideal ve gaye olarak koymu\u015f herkesi kapsar. S\u00fbfiler, \u00e2bidler, z\u00e2hidler bunlardand\u0131r. Bunlar i\u00e7inde daha i\u00e7 bir daire vard\u0131r ki, onlara ehl-i ke\u015ff vel v\u00fcc\u00fbd denilir. Ke\u015ff y\u00f6ntemin ad\u0131 ise, v\u00fcc\u00fbd o y\u00f6ntemle bulunan \u015feyin ad\u0131d\u0131r. V\u00fcc\u00fbd kelimesi, vecede (\u2018buldu\u2019) k\u00f6k\u00fcnden gelmektedir. Sonra ehl-i ke\u015ff vel v\u00fcc\u00fbd tabirinden daha i\u00e7 bir daireye ge\u00e7ilir, bu dairedekiler ise muhakkiklerdir. Allah ehli olup, ehli ke\u015ff vel v\u00fccud olmayan oldu\u011fu gibi, ehl-i ke\u015ff vel v\u00fccud olup muhakkik olmayan da vard\u0131r. Muhakkik kelimesi tahkikten gelir. Bir \u015feyin iyice ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, derinlemesine ke\u015ffi, ve t\u00fcm latifeler uyan\u0131k bir bi\u00e7imde idraki demektir. Burada Bedi\u00fczzaman\u2019\u0131n \u2018\u00c7oklar\u0131n g\u00f6z\u00fc kapal\u0131 gitti\u011fi yerlerde g\u00f6z\u00fc a\u00e7\u0131k gitmek\u2019 tabirini hat\u0131rlamak laz\u0131md\u0131r. Bu insanlar sadece kalp aya\u011f\u0131yla s\u00fcl\u00fbk edenlere g\u00f6re \u00e7ok \u00fcst\u00fcnd\u00fcrler, kalp bir kumandan ise onlar\u0131n arkalar\u0131nda zahir\u00ee ve bat\u0131n\u00ee t\u00fcm latifeler, muvazzaf askerler olarak bulunur.<\/p>\n
<\/p>\n
Muhakkikin y\u00f6ntemini tasfiye-i kalp tezkiye-i nefs olarak tarif etmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu \u00f6nceki d\u00f6nem tasavvufunun da izledi\u011fi bir metottur. Ancak \u00f6nceki d\u00f6nem tasavvufunda kalp denilince sad\u0131rdaki anla\u015f\u0131l\u0131rken, \u0130bn-i Arabi ve takip\u00e7ilerinden sonra kalp denilince, t\u00fcm kainat anla\u015f\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Buna \u2018cihann\u00fcma kalp\u2019 diyoruz. B\u00f6ylece insan, afaktaki ile enf\u00fcstekinin irtibat\u0131n\u0131 kurar, d\u0131\u015far\u0131da var olan her \u015feyin kendisinin bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr, idrak eder. D\u0131\u015far\u0131da g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc, onun i\u00e7indekine \u0131\u015f\u0131k tutar. Kendini bilmesi, enf\u00fcstekine ilaveten bir de afaki tefekk\u00fcrle m\u00fcmk\u00fcn hale gelir. \u0130nsan\u0131n i\u00e7indeki her bir nokta, adeta sinir u\u00e7lar\u0131 halinde alemin her yan\u0131na da\u011f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6ylece insan\u0131 kozmik bir varl\u0131k olarak alg\u0131lamaya ba\u015flar\u0131z.<\/p>\n
<\/p>\n
Baz\u0131 yerde \u015eeyh\u2019in \u2018Kalbini bulmak\u2019 kavramla\u015ft\u0131rmas\u0131na rastlar\u0131z. Bu \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bir ifadedir. Biz san\u0131r\u0131z ki kalbimizi biliriz, o elimizin alt\u0131ndad\u0131r. Oysa hakikat \u00f6yle de\u011fildir. Kalbin \u00fczerinde arzular ve korkulardan perdeler bulunur. Bazen de h\u0131rslar, insan\u0131n kalbini \u00f6rter. Arzular, korkular , h\u0131rslar, rububiyet vehimleri, insan\u0131n sadece kendi kalbine yol bulmas\u0131n\u0131 engellemekle kalmaz, ayn\u0131 zamanda di\u011fer kalplere de ula\u015fmas\u0131n\u0131 engeller. Benim senin kalbine yol bulmam, senin arzular\u0131ndan ve korkular\u0131ndan kurtulmana, benim de sana arzular\u0131mdan ve korkular\u0131mdan azade yakla\u015fmama ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu, insan\u0131n kendisi ve kainat\u0131n m\u00fclk\u00fc ve melekutundaki t\u00fcm m\u00fcmk\u00fcnlerin kalpleri ile tan\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n bulu\u015fmas\u0131n\u0131n tek yoludur. Arzu ve korku, h\u0131rs ve rububiyyet perdeleri kalkmadan \u2018kalbim\u2019 dedi\u011fimiz \u015fey kalbimiz de\u011fildir.\u2019Allah\u0131m bana e\u015fyay\u0131 oldu\u011fu gibi g\u00f6ster\u2019 derken Efendimiz(sav) buna i\u015faret etmi\u015ftir. \u0130bn-i Arabi ve takip\u00e7ilerinin \u015ferh etmeye\/hayata ge\u00e7irmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131, bu sonsuz derinlikte s\u00f6zden\/duadan ibarettir denilebilir. Bak\u0131n\u0131z Efendimiz(sav) nas\u0131l fasih ve i\u2019cazl\u0131 s\u00f6z s\u00f6yler, bir c\u00fcmlesinin \u015ferhi ve a\u00e7\u0131l\u0131m\u0131 medeniyet kurmaya yeterli gelmektedir.<\/p>\n
<\/p>\n
\u00d6nceki d\u00f6nem tasavvufu bir ayeti, bir hadisi anlarken ve anlat\u0131rken kulland\u0131\u011f\u0131 yola i\u015faret derdi. Tefsir kavram\u0131n\u0131 kullanmazd\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc ilm-i tefsir ve ilm-i hadiste kullan\u0131lan y\u00f6ntemi kullanmazd\u0131. Bu bazen konu\u015fan ki\u015finin, bu anlamda bir ilmi olmay\u0131\u015f\u0131ndan, mesela \u00e7oban, hamal vs olu\u015fundan, kimi zaman da Arap\u00e7a bilmeyen yabanc\u0131 olu\u015fundan kaynaklan\u0131rd\u0131. Ama Allah\u2019\u0131n rahmetinde s\u0131n\u0131r olmad\u0131\u011f\u0131ndan, bunlar bir ki\u015finin veli olmas\u0131na mani de\u011fildi. Hakikaten tecr\u00fcbe ve ke\u015fifle, Allah baz\u0131 kullar\u0131na o ayetin, yahut o hadisin, der\u00fbni anlamlar\u0131n\u0131 bildiriyordu. \u00dcstad\u0131n tabiri ile baz\u0131lar\u0131n\u0131n kalp telefonu devaml\u0131 i\u015fliyordu. O zamanlar bu konu\u015fmay\u0131 yapan ki\u015fi, di\u011fer ilim mensuplar\u0131yla bir tart\u0131\u015fmaya girmemek i\u00e7in buna tefsir de\u011fil, i\u015faret derdi. Tasavvuf hen\u00fcz yeniydi ve kabul g\u00f6rmek onun i\u00e7in yeterliydi. Bu nedenle kavramla\u015ft\u0131rmalar\u0131 iddas\u0131zd\u0131,. sS\u00fcbjektifti;, kimse ses \u00e7\u0131karm\u0131yordu. Bazen de bu y\u00f6ntemle konu\u015fan sufi, C\u00fcneyd-i Ba\u011fdadi gibi y\u00fcksek ilim sahibi, t\u00fcm bilimsel tart\u0131\u015fmalar\u0131 rahat\u00e7a yapabilecek g\u00fc\u00e7te idi, ancak tabiri caizise tart\u0131\u015fmaktan b\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Bu d\u00f6nem \u2018i\u015faret\u2019 kavramla\u015ft\u0131rmas\u0131 ile bilinir.<\/p>\n
<\/p>\n
Ancak sonraki d\u00f6nemde muhakkik kavramla\u015ft\u0131rmas\u0131 ortaya \u00e7\u0131k\u0131nca (ki bu kavram f\u0131k\u0131h-kelam gibi di\u011fer ekollerde de vard\u0131r) sufiler ba\u015fkalar\u0131n\u0131n alan\u0131na gitgide daha \u00e7ok m\u00fcdahil olmaya ba\u015flar ve bu bir rahats\u0131zl\u0131\u011fa sebebiyet verir. Muhakkik kelimesiyle, tasavvuf daha nesnel bir alana y\u00fcr\u00fcr. Bir bilim olma iddias\u0131 ta\u015f\u0131maya ba\u015flar, hatta t\u00fcm bilimlerin merkezine ve \u00fcst\u00fcne yerle\u015fir. En az\u0131ndan takip\u00e7ileri nazar\u0131nda bu b\u00f6yledir. Tasavvuf bu d\u00f6nemde \u2018saadet\u2019 kavram\u0131 ile ortaya \u00e7\u0131kar. Bu kavram o d\u00f6nemde felsefede de reva\u00e7ta bir kavram oldu\u011fundan, bu durum, tasavvufun, felsefenin alan\u0131na girmesi demektir. <\/p>\n
<\/p>\n
Felsefe nizam fikri ile, Tanr\u0131, alem ve insan aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi ortaya koyarken, Tanr\u0131\u2019y\u0131 kemal ile, alemi bu kemalin ta\u015fmas\u0131 ile, ba\u015fka bir deyi\u015fle \u2018sudur teorisi\u2019 ile, insan\u0131 \u2018rabben insaniyyen\u2019 ile tarif eder. Felsefecilere g\u00f6re, insan varl\u0131ktaki nizama uyarak akli bir varl\u0131\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcrse, arzular\u0131ndan ar\u0131n\u0131r ve saf ak\u0131l olursa kemale ula\u015f\u0131r. B\u00f6yle bir insana \u2018rabben insaniyyen\u2019 denilir. \u0130bn-i Sina bunu \u201c Yekadu en yekune rabben insaniyyen\u201d (insan adeta insani bir rab haline gelir) bi\u00e7iminde ifade eder. Ayr\u0131ca felsefe Tanr\u0131\u2019y\u0131 en iyi ve mutlak iyi olarak tarif ederken Onu hikmete mecbur eder, ve hikmetle s\u0131n\u0131rlar.<\/p>\n
<\/p>\n
Oysa kelam Allah\u2019\u0131n Kadir-i Mutlak olu\u015fundan yola \u00e7\u0131kar. Felsefe hikmeti \u00f6nceler hatta kudret ve iradeyi g\u00f6rmezden gelirken, kelam bu ifrata bir tefritle cevap verir. Kelama g\u00f6re Allah hikmeti, sebepleri dikkate almaks\u0131z\u0131n kudret ve irade kullan\u0131r. Bu, kelam\u0131n, tevhidi korumak, k\u00fcfre kap\u0131 a\u00e7mamak i\u00e7in kayg\u0131 ve endi\u015fesinin bir belirtisidir. Kelam\u0131n anlay\u0131\u015f\u0131na g\u00f6re felsefe insan\u0131 \u00e7ok abartm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130yi niyetli de olsa, bu kayg\u0131 sebebiyle kelam, insan\u0131n de\u011ferini alabildi\u011fine k\u00fc\u00e7\u00fclt\u00fcr, \u2018\u0130nsan Rahman suretindedir\u2019 \u2018Ona Esma-i K\u00fclliha verilmi\u015ftir\u2019 \u2018Aahsen-i takvimdedir\u2019 gibi kavramlar\u0131 fazlas\u0131yla daralt\u0131r. <\/p>\n
<\/p>\n
Oysa biz biliyoruz ki hakikat bu ikisinin cemindedir. Allah hem kudret ve irade hem de hikmet sahibidir. Bedi\u00fczzaman\u2019\u0131n dedi\u011fi gibi bu d\u00fcnya dar-\u00fcl hikmet, ahiret dar-ul kudrettir. Allah s\u00fcnnetullaha riayet eder, bunu mecbur oldu\u011fu i\u00e7in de\u011fil, \u00f6yle diledi\u011fi i\u00e7in yapar. Hikmet de onun iradesi gere\u011fidir, sebepler de. Bunlar ahir d\u00f6nem tasavvufunun temel d\u00fc\u015f\u00fcnceleridir ki biz bunlar\u0131, tarihi seyrini bilmeksizin \u00dcstad\u0131m\u0131zdan \u00f6\u011frendik. \u0130bn-i Arabi ve Konevi\u2019ye kadar bu \u00e7eki\u015fme felsefe ve kelam aras\u0131nda s\u00fcr\u00fcp gitmi\u015ftir. Bug\u00fcn biz bu ikisini cem eden anlay\u0131\u015fa sahipsek, bunun ba\u015flang\u0131c\u0131ndaki tohumlar\u0131 onlar atm\u0131\u015f, ilk m\u00fccadeleyi onlar vermi\u015f, hakikatin nisbi y\u00fczlerini ilk onlar tevhid etmi\u015f ve k\u00fclli hakikate ula\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Bu anlamda \u00fczerimizde, t\u00fcm \u00fcmmetin \u00fczerinde haklar\u0131 vard\u0131r. G\u00f6z ard\u0131 edilemezler. Bunun i\u00e7in olsa gerek ki \u00dcstad \u015eeyh-i Ekber i\u00e7in \u2018Ulum-u islamiyenin mucizesi\u2019 demi\u015ftir.*<\/p>\n
<\/p>\n
Onlar \u0130slam felsefecilerinin, Kelamc\u0131lar\u0131n\u0131n, F\u0131k\u0131h ve Hadis alimlerinin, amelleriyle m\u00fcmeyyiz olmu\u015f sufilerin, hatta bug\u00fcn pozitif bilim diye and\u0131\u011f\u0131m\u0131z kevni ilimlerin hepsini b\u00fcnyelerinde toplam\u0131\u015f, ortak bir dile ve potaya d\u00f6km\u00fc\u015f ve bir k\u00fclli hakikat fikri ortaya koymu\u015flard\u0131r. Sayelerinde ilim, \u00f6\u011frenme \u00e7abas\u0131 ve amel etme \u00e7abas\u0131 gibi iki ayaktan kuvvetini alan, sadece zihinlerde yahut sadece hayatlarda de\u011fil, kalp tariflerinde oldu\u011fu gibi “i\u00e7ten d\u0131\u015fa t\u00fcm alemde” medeniyet kurucu bir fikir olarak serpilmi\u015ftir. \u00d6\u011fretileri Sel\u00e7uklu ve Osmanl\u0131 Medeniyeti\u2019nin kurucu d\u00fc\u015f\u00fcncesi olmu\u015ftur. Denilebilir ki bu iki devletin t\u00fcm hasenatlar\u0131nda paylar\u0131 vard\u0131r. T\u00fcm hezimetler, onlar\u0131n, d\u00fc\u015f\u00fcnce d\u00fcnyalar\u0131ndan sapmalardan sonra vuku bulmu\u015ftur. <\/p>\n
<\/p>\n
Arabi ve Konevi, biri di\u011ferine Musa\u2019ya Harun gibi destek\u00e7i, farkl\u0131 dillerde, ayn\u0131 \u00fcz\u00fcm\u00fc arayan adamlara \u2018buyrun i\u015fte \u00fcz\u00fcm\u2019 diyerek istediklerinin ayn\u0131 oldu\u011funu g\u00f6steren, dillerini birle\u015ftiren, eksiklerini tekmil eden, cem edici bir tasavvuf anlay\u0131\u015f\u0131na sahip muhakkiklerdir. Onlar\u0131n belirledi\u011fi \u00e7er\u00e7eve, d\u00f6nemlerindeki t\u00fcm ilimleri kapsayan ve hepsinin \u00fczerinde olan bir \u00e7at\u0131y\u0131 temsil eder. Bu da bize Risale m\u00fcellifinin \u2018on iki tarikin mecmuu\u2019 olan yolunu hat\u0131rlat\u0131r. Biraz yakla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda g\u00f6r\u00fclecektir ki, onlar\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015f, \u00dcstad\u2019\u0131n bug\u00fcn yapmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131ndan \u00e7ok farkl\u0131 de\u011fildir. Aralar\u0131nda sadece zaman\u0131n h\u00fckm\u00fc kadar fark vard\u0131r. \u015eahsi mertebelerini, Allah kat\u0131nda k\u0131ymetlerini, ancak Allah de\u011ferlendirebilir. Kemal kemali nakz etmez. Bizim o zirveleri toku\u015fturmaya kalkmam\u0131z, edepsizlikten ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir.<\/p>\n
<\/p>\n
E\u015f \u015eeyh denilerek, \u2018\u015feyh\u2019 kelimesiyle kast edilenin zirvesine oturan, biri Ekber, biri Kebir, bu iki z\u00e2t, bu kelimenin kemalini ifade etmektedirler. Tasavvufta kurucu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerdendirler. Onlar \u0131skalanarak bir tasavvuf okumas\u0131 yap\u0131lamaz, ve medeniyetimizin derinlikleri, ke\u015ff edilmekte \u00e7ok eksik kal\u0131r. Semineri veren hocam\u0131n dedi\u011fi gibi diyorum \u2018D\u00fc\u015f\u00fcnen bir m\u00fcsl\u00fcman\u0131n onlar\u0131 okumamas\u0131 i\u00e7in \u00e7ok m\u00fchim i\u015fleri olmas\u0131 laz\u0131md\u0131r\u2019. Bilemiyorum o i\u015f nedir?<\/p>\n
<\/p>\n
Muhakkik\u00eein-i \u0130slam\u2019\u0131n son temsilcisi olan Bedi\u00fczzaman\u2019a bigane kalanlar\u0131n, hayatlar\u0131n\u0131 hakikat merkezli ya\u015fama gayreti i\u00e7inde olup, o yokmu\u015f gibi ya\u015fayanlar\u0131n, y\u0131llarca bir kez bile ad\u0131n\u0131 anmayan, ne yazd\u0131, ne s\u00f6yledi, bakma ihtiyac\u0131 duymayanlar\u0131n, ne i\u015fleri oldu\u011fu da d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi gereken ayr\u0131 bir meseledir. Bize d\u00fc\u015fen Risale-i Nur merkezinden hareket ederek ge\u00e7mi\u015fe do\u011fru hem \u00f6\u011frenme hem amel etme cehdi ile bu kurucu d\u00fc\u015f\u00fcnceyi yeniden yakalamakt\u0131r. Biz bu cehdi g\u00f6sterdikten sonra taptaze, tecdid edilmi\u015f bir medeniyeti kurmak Allah\u2019\u0131n vazifesidir. Allah ahdi bozmaz; ahdi ancak biz bozar\u0131z. O vaadinde sad\u0131kt\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
\u00a9\u00a02021 karakalem.net, Mona \u0130slam<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
15.07.2010 \u0130LK D\u00d6NEM tasavvufunun belirgin \u015fahsiyetleri, Serrac, Ebu Talib El Mekki, Ku\u015feyri, Kelebazi, Bayezid-i Bistami ve C\u00fcneyd-i Ba\u011fdadi gibi isimlerdir. Bu d\u00f6nem tasavvuf \u2018amel etmek\u2019 noktas\u0131ndan ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Adeta \u2018biz konu\u015fmuyoruz, ya\u015f\u0131yoruz\u2019 anlay\u0131\u015f\u0131 i\u00e7inde, o d\u00f6nem felsefe, kelam ve f\u0131k\u0131h aras\u0131nda \u00e7ok tart\u0131\u015fmalara neden olan, bilimsel y\u00f6nteme bir ele\u015ftiri sunmu\u015flard\u0131r. Bu d\u00f6nemde \u2018y\u00fcn giyenler\u2019 olarak […]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"ppma_author":[140],"class_list":["post-86356","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazarlar"],"yoast_head":"\n