25.04.2011<\/p>\n
\u0130SLAM D\u00dc\u015e\u00dcNCES\u0130NDE \u00e7ok merkezi bir yere sahip, iki temel kavram \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n
<\/p>\n
Kudret ve hikmet.<\/p>\n
<\/p>\n
Ekoller, mezhepler, felsefe, kelam, tasavvuf, hep bu iki kavram etraf\u0131nda saf tutu\u015flar\u0131na g\u00f6re tan\u0131mlan\u0131yor ve geli\u015fiyor. Sadece d\u00fc\u015f\u00fcnce tarihinde mi, bireysel hayat\u0131m\u0131zda da \u00e7ok etkili iki kelime kudret ve hikmet. Mizac\u0131m\u0131z\u0131, hayata bak\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u0131, tasavvurlar\u0131m\u0131z\u0131 ve tutumlar\u0131m\u0131z\u0131 belirleyen iki s\u00fctun. <\/p>\n
<\/p>\n
G\u00f6zledi\u011fim \u015fu ki, insanlar bu iki kavrama g\u00f6re hayat i\u00e7inde saf tutuyorlar.<\/p>\n
<\/p>\n
Bunlardan kudret eksenli olan\u0131 Allah\u2019\u0131n Kadir, Melik, Faalun Lima Y\u00fcrid gibi isimlerinden besleniyor.<\/p>\n
<\/p>\n
Bu insanlar kabaca \u015f\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar: <\/p>\n
<\/p>\n
\u201cM\u00fclk\u00fcn sahibi m\u00fclk\u00fcnde diledi\u011fi gibi tasarruf eder.\u201d <\/p>\n
<\/p>\n
\u201cCan\u0131m istedi yapt\u0131m.\u201d<\/p>\n
<\/p>\n
\u201cG\u00fcc\u00fcm yetti\u011fi i\u00e7in yapt\u0131m.\u201d<\/p>\n
<\/p>\n
\u201c\u0130\u015fte \u00f6yle.\u201d<\/p>\n
<\/p>\n
Bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 onlar\u0131n hem kendi hayatlar\u0131n\u0131 bi\u00e7imlendiriyor, hem de Yarat\u0131c\u0131ya ili\u015fkin tasavvurlar\u0131n\u0131. Onlar\u0131n Rabb-i Hass\u2019lar\u0131 Kadir. Hayatta hi\u00e7bir \u015fey onlar\u0131 \u015fa\u015f\u0131rtm\u0131yor. Her olay bir mucize, hayret veriyor. Kudret kar\u015f\u0131s\u0131nda hayran olarak ya\u015f\u0131yorlar. Kendi acizliklerinin fark\u0131ndalar.<\/p>\n
<\/p>\n
Ancak, soru da sormuyorlar. Onlara g\u00f6re bir \u015feyin olu\u015funa ili\u015fkin bir nedensellik yok. Olsa da bilmemiz gerekmiyor. Bizi ilgilendirmiyor. Bir \u015feyin olu\u015funa niye sorusunu y\u00f6neltmek, onlar i\u00e7in isyan\u0131n ta kendisi. \u201cOldu, olmas\u0131 gerekti\u011fi i\u00e7in oldu, \u00f6tesini kurcalama.\u201d Baz\u0131lar\u0131 onlara hayran, kudret hayranl\u0131k uyand\u0131r\u0131r, ve neden aramadan teslim olabilmek de bir kudrettir. Kudret \u00fclkesinin sakinleri varl\u0131\u011fa ili\u015fkin kanaatlerinde do\u011fru s\u00f6yl\u00fcyorlar. Do\u011fru,ama eksik bir do\u011fru\u2026<\/p>\n
<\/p>\n
Olan hay\u0131rd\u0131r amenna, ancak bunu s\u00f6ylemek sadece bir ba\u015flang\u0131\u00e7t\u0131r, olan\u0131n neden oldu\u011fu, ne maksatla vuku buldu\u011funu ara\u015ft\u0131rmak, sorgulamak, niye sorusunu sormak, insan olman\u0131n gere\u011fidir. Evet, Allah diledi\u011fini yapar, m\u00fclk\u00fcn sahibi Odur, ancak her yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131n bir nedeni de vard\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
Bak\u0131n\u0131z melekler bile insan\u0131n hilafetine neden sordular? Bizden meleklerden bile beklenmeyen bir \u015feyi yapmam\u0131z\u0131 m\u0131 bekliyorsunuz? Emin olunuz Allah bunu beklemiyor. O sadece soruyu sormada edepli olmam\u0131z\u0131 istiyor. Biraz edep, biraz sab\u0131r. Yaln\u0131z kudret merkezli d\u00fc\u015f\u00fcnenler her \u2018niye\u2019 sorusunu edepsizlik addediyor. Hakikate sadece bir yerden bak\u0131yorlar. Filin sadece bir yeri hakk\u0131nda bilgileri var.<\/p>\n
<\/p>\n
Kudret merkezli ya\u015fayan insanlar kudreti Allah\u2019a izafe ettiklerinde, ve m\u00fclk\u00fc Ona ait bildiklerinde yukar\u0131daki gibi bir teslimiyete sahip oluyorlar, ancak nefisleri hakim olur da, kudreti ve m\u00fclk\u00fc kendilerine izafe ederlerse, onlardan cebbarlar, zorlay\u0131c\u0131lar, zalimler \u00e7\u0131k\u0131yor. G\u00fc\u00e7 odakl\u0131 ya\u015f\u0131yorlar ve g\u00fcc\u00fc elde etmek i\u00e7in her\u015feyi yap\u0131yorlar. G\u00fc\u00e7 yani Kadir ismi, onlar\u0131n Rabb-i Hass\u0131. Buna Allah deseler de demeseler de durum de\u011fi\u015fmiyor. Onlar daima kudrete tap\u0131yor. Kudreti Allah\u2019a verene m\u00fcsl\u00fcman deniliyor, vermeyene ise zorba.<\/p>\n
<\/p>\n
Bir de Hikmet merkezli ya\u015fayan insanlar var. Onlar alemde her\u015feyin bir nedensellikle oldu\u011funun fark\u0131ndalar. B\u00fct\u00fcn gayretleri bu sebep sonu\u00e7 ili\u015fkisini bulmak. Ne zaman hikmeti g\u00f6rseler, i\u00e7leri ferahl\u0131kla dolar, ruhlar\u0131 bast eder. Ne zaman sorular\u0131na cevap bulamasalar i\u00e7leri s\u0131k\u0131l\u0131r, d\u00fcnya onlara dar gelir. <\/p>\n
<\/p>\n
Onlar\u0131n Rabb-i Hass\u0131 Hakim\u2019dir. Onlar en \u00e7ok Hakim\u2019i severler. Hikmete a\u015f\u0131kt\u0131rlar. Nerede hikmetten bir p\u0131r\u0131lt\u0131 g\u00f6rseler oraya meyl eder, kimde hikmet tecellisi bulsalar aya\u011f\u0131n\u0131n tozu olurlar. Onlar alemde ve insanda her bir \u015feyin bir sebebi oldu\u011funa, bir anlam\u0131 bulundu\u011funa inan\u0131rlar. Anlam kar\u015f\u0131s\u0131nda mest olurlar. Onlar\u0131n Rabbi Hakim olunca ba\u015flar\u0131na ne gelse \u2018niye\u2019 diye sorarlar. Sormay\u0131 vecibe sayarlar. Nedenini bulunca o an-\u0131 seyyalede Rableri ile vuslat bulurlar. Niye sorusuna cevap vermezlerse firak ac\u0131s\u0131yla k\u0131vran\u0131rlar. Vuslat Hakim iledir. A\u015fk Hakim\u2019edir.<\/p>\n
<\/p>\n
Bu insanlar hikmeti Allah\u2019tan bilirlerse m\u00fcsl\u00fcman olurlar. Onlara bilgeler, hakimler denilir. Hikmeti Allah\u2019tan bilmezlerse , determinist olurlar. Her bir \u015feyin sebebini bilmekle o \u015feye h\u00e2kim olacaklar\u0131 vehmine d\u00fc\u015ferler. Aleme h\u00fckmetmek i\u00e7in alemin s\u0131rlar\u0131n\u0131 ke\u015ffe \u00e7\u0131karlar, mahlukata s\u0131rr\u0131 s\u00f6yletmek i\u00e7in i\u015fkence yaparlar. Sorular\u0131na bulduklar\u0131 cevaplar onlar Hakim\u2019e de\u011fil enelerine yakla\u015ft\u0131r\u0131r. Bilmenin keyfiyle sarho\u015f olurlar. Bir \u015feye cevap bulamad\u0131lar m\u0131, Yarat\u0131c\u0131ya isyan bayra\u011f\u0131 \u00e7ekerler. Kabul-\u00fc adem denilen yoklu\u011fu ispat davas\u0131, k\u00fcfr\u00fc bayraktar k\u0131lm\u0131\u015f filozoflar\u0131, egolar\u0131 \u015fi\u015fkin bilim adamlar\u0131 buradan \u00e7\u0131karlar. Hepsi hikmete taparlar, ancak kimi hikmeti Hakim bilir, kimi hikmeti sahipsiz bilir.<\/p>\n
<\/p>\n
Ehli hikmetin her fiilde bir maksatl\u0131l\u0131k, bir anlam aramas\u0131 beyhude de\u011fildir. \u0130nsan anlam\u0131 bulduk\u00e7a yol al\u0131r ve marifet ancak anlam\u0131 bulmakla elde edilir. Bu y\u00fczden niye sorusu ehli hikmet i\u00e7in bir marifet anahtar\u0131d\u0131r.Cevap verebilseler de, veremeseler de, bu sorunun sorulmas\u0131n\u0131 elzem g\u00f6r\u00fcrler. Kemale \u2018niye\u2019 demeden gidilemez, zira kemal marifettir, Allah bizi kendimizi, kendisini ve alemi anlayal\u0131m, bilelim diye yaratt\u0131. En y\u00fcksek gaye budur ve ona \u2018niye\u2019 demeden eri\u015filemez.<\/p>\n
<\/p>\n
Hikmet ehli do\u011fru s\u00f6yler, ama bu eksik bir do\u011frudur. Zira insan her zaman sorusuna cevap bulamaz, baz\u0131 sorular\u0131n cevaplar\u0131 hayat\u0131n ileriki safhalar\u0131nda, baz\u0131lar\u0131 ahirette elde edilir. O zaman \u2018niye\u2019de \u0131srar ve acele edilirse belki ehli felsefenin vartalar\u0131na d\u00fc\u015fmek ihtimali var. Maazallah.<\/p>\n
<\/p>\n
Kudret \u00fclkesinin sakinlerinin de, hikmet \u00fclkesinin sakinlerinin de eksik bilgiye ve eksik y\u00f6nteme sahip olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6yledik. Kemal, kudret ve hikmetin ittifak\u0131ndad\u0131r. \u0130nsan dengede bulunmak ile emredilmi\u015fse, bu ikisi aras\u0131nda bir yol tutacakt\u0131r. Zihninin, m\u00fcfekkire g\u00fcc\u00fcn\u00fcn \u2018niye\u2019 ile \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilecek, ve bunu devre d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rakmayarak daha h\u0131zla yol alacakt\u0131r. Ancak zihnin i\u015flevsiz kald\u0131\u011f\u0131 durumlarda da teslim olabilmek i\u00e7in kudrete iman\u0131, m\u00fclk\u00fcn sahibine sayg\u0131s\u0131 olmal\u0131d\u0131r. \u00d6yle ya Allah her \u015feyi bir nedenle yapar, ancak her seferinde nedenini bize s\u00f6ylemek zorunda de\u011fildir. Bu insan\u0131n kulluk s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n \u00e7izildi\u011fi, kendinde ilim ile verili ilimin ayr\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 noktad\u0131r. <\/p>\n
<\/p>\n
Bazen sorular\u0131m\u0131za cevap verilmeyi\u015fi bizim cevaplara m\u0131 Ona m\u0131 iman etti\u011fimizin s\u0131nanmas\u0131d\u0131r. Kudrete iman hikmetin insanda bir uluhiyet vehmi yaratmas\u0131na engeldir. Hikmete iman ise insan\u0131 keyfi davranmaktan, zorba olmaktan, akl\u0131n\u0131 \u00e2t\u0131l b\u0131rakmaktan al\u0131koyar. Ancak o zaman yoldan \u00e7\u0131kmaz, ve Allah\u2019tan ayr\u0131 kalmaz. Zira Allah hem Kadir\u2019dir hem de Hakim\u2019dir. \u0130nsan bir Kadir-i Hakim\u2019e kulluk ederse, hikmet kap\u0131y\u0131 a\u00e7mad\u0131\u011f\u0131nda kudrete, kudret kap\u0131y\u0131 a\u00e7mad\u0131\u011f\u0131nda ise hikmete m\u00fcracaat eder. Bu ikisinin birden kap\u0131y\u0131 kapamas\u0131 s\u00fcnnetullaha terstir.<\/p>\n
<\/p>\n
Niye sorusu kimilerince tehlikeli g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. K\u0131smen do\u011fru k\u0131smen yanl\u0131\u015f. Baz\u0131lar\u0131 kudret \u00fclkesinde fazlaca ikamet eder ve bu soruyu tehlikeli bulmaya ba\u015flarlar. Her\u015feyin \u00f6ylece kabul edilmesini do\u011fru bir iman ve teslimiyet olarak g\u00f6r\u00fcrler. \u0130sevilerin iman\u0131 b\u00f6yle bir imand\u0131, onlar Kadir isminin ar\u015f\u0131nda oturan Hz. \u0130sa\u2019ya m\u00fcntesiplerdi. \u0130slam kelamc\u0131lar\u0131 da kudret merkezli d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcler ve kimi sorular\u0131 tehlikeli buldular.Bir di\u011fer savrulma ise Yahudilerin ve \u0130slam filozoflar\u0131n\u0131n savrulmas\u0131 olmal\u0131, onlar da her \u015feyi nedensellikle a\u00e7\u0131klayacaklar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcler ve kudrete, mucizeye, keramete, ke\u015ffin bilgisine, akl\u0131n kavrayamad\u0131klar\u0131na hi\u00e7 a\u00e7\u0131k kap\u0131 b\u0131rakmad\u0131lar. Hepsi \u201cniye\u201d sorusuna kilitlendiler. Lehte ya da alehte.<\/p>\n
<\/p>\n
Kanaatimce bu iki \u00fclkeyi birle\u015ftirmenin en g\u00fczel yolunu yine meleklerden \u00f6\u011freniyoruz. Onlar kudret ehli gibi \u201cSubhaneke la ilme lena\u201d dediler, \u201cBizim bir bilgimiz yok, seni takdis ederiz, bilgi senindir, bizim onunla alakam\u0131z yoktur\u201d tesbih ile bilginin tenzihi makam\u0131n\u0131 vurgulad\u0131lar. Bilgiyi Ona has k\u0131ld\u0131lar. Sonra \u201c\u0130lla ma allemtena\u201d dediler. \u201cAncak bize \u00f6\u011frettiklerin d\u0131\u015f\u0131nda\u201d. Te\u015fbih ettiler ve bilginin kendilerinde bulunan k\u0131sm\u0131n\u0131 itiraf ettiler. O k\u0131s\u0131m hikmeti g\u00f6steriyordu. Bu y\u00fczden \u2018niye\u2019 sorusunu sordular, ve edepsizlik etmi\u015f de olmad\u0131lar. Bu sayede kendilerinde olmayan bir bilgiye Adem\u2019in bildirmesi vesilesiyle sahip oldular. Bak\u0131n\u0131z \u2018niye\u2019 sorusu ne kadar i\u015flevsel\u2026<\/p>\n
<\/p>\n
\u0130syan\u0131n tehlikeli arazisi, hikmetin m\u00fcnbit topra\u011f\u0131, \u2018Niye\u2019 sorusudur. Bir \u015feyi menfi kullan\u0131nca \u00e7ok tehlikeli olmas\u0131, m\u00fcsbet kullan\u0131nca \u00e7ok verimli olaca\u011f\u0131 anlam\u0131na da gelir. N\u00fckleer enerji gibi. Niye sorusu sormadan isyan edilmez, ama niye sorusunu yasaklarsan\u0131z hikmet de elde edilmez. \u00d6yleyse mesele, sorunun sorulu\u015f zeminidir, sorulmas\u0131 de\u011fil. \u2018Tasvir-i iddia ile yetinmemek b\u00fcrhan istemek\u2019 tam da budur. Niye, b\u00fcrhan istemenin, hikmet talebinin sorusudur. <\/p>\n
<\/p>\n
Niye, marifet anahtar\u0131d\u0131r. Kanaatimce niye anahtar\u0131n\u0131n i\u015flemedi\u011fi tek kap\u0131, muhabbet kap\u0131s\u0131d\u0131r. Muhabbetin niyesi olmaz. Has\u0131l\u0131, tehlikeli kelime yoktur. Tehlikeli nazar vard\u0131r. Nazar, mahiyet-i e\u015fyay\u0131 ta\u011fyir eder. Nazar\u0131n\u0131z\u0131 de\u011fi\u015ftirince tehlikeli olan\u0131n m\u00fcnbit olana d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, Allah\u2019\u0131n \u2018niye\u2019 soru kelimesini bo\u015fubo\u015funa yaratmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, ak\u0131llar\u0131m\u0131za da bo\u015funa koymad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6receksiniz. \u00d6yle ya, vermek istemeseydi, istemek vermezdi, cevaplamak istemeseydi, soru da soramazd\u0131k\u2026<\/p>\n
<\/p>\n
Kadir-i Hak\u00eem\u2019e hamd-\u00fc sen\u00e2lar olsun.<\/p>\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
25.04.2011 \u0130SLAM D\u00dc\u015e\u00dcNCES\u0130NDE \u00e7ok merkezi bir yere sahip, iki temel kavram \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Kudret ve hikmet. Ekoller, mezhepler, felsefe, kelam, tasavvuf, hep bu iki kavram etraf\u0131nda saf tutu\u015flar\u0131na g\u00f6re tan\u0131mlan\u0131yor ve geli\u015fiyor. Sadece d\u00fc\u015f\u00fcnce tarihinde mi, bireysel hayat\u0131m\u0131zda da \u00e7ok etkili iki kelime kudret ve hikmet. Mizac\u0131m\u0131z\u0131, hayata bak\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u0131, tasavvurlar\u0131m\u0131z\u0131 ve tutumlar\u0131m\u0131z\u0131 belirleyen iki s\u00fctun. […]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"ppma_author":[140],"class_list":["post-86299","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazarlar"],"yoast_head":"\n