23.01.2012<\/p>\n
\u201cMecaz ilmin elinden cehlin eline d\u00fc\u015ferse hakikate ink\u0131lab eder\u201d Bedi\u00fczzaman<\/p>\n
\u201cAlem bir r\u00fcyad\u0131r, tabire muhta\u00e7t\u0131r\u201d \u0130bni Arabi.<\/p>\n
EKRANDA B\u0130R EDEB\u0130YAT sohbeti yap\u0131l\u0131yor. Yazarlardan kulland\u0131klar\u0131 mecazlardan, a\u00e7t\u0131klar\u0131 yaralardan s\u00f6z ediyorlar. Sonra biri \u00dcstad\u0131n \u015fu s\u00f6z\u00fcn\u00fc naklediyor kimi metinlerin anla\u015f\u0131lamamas\u0131 \u00fczerine \u201cMecaz ilmin elinden cehlin eline d\u00fc\u015ferse hakikate ink\u0131lab eder\u201d ve bunu dolay\u0131ml\u0131 anlat\u0131mlar\u0131n kavranamamas\u0131na bir delil yap\u0131yor.<\/p>\n
Akl\u0131ma \u00f6nce D\u00fccane C\u00fcndio\u011flu\u2019ndan dinledi\u011fim kimi sufi eserlerindeki meyhane, puthane, \u015farap gibi semboller geliyor. \u015e\u00f6yle diyordu C\u00fcndio\u011flu \u201cSanat\u00e7\u0131 anlat\u0131mda duygular\u0131n \u00e7ok yo\u011fun oldu\u011fu bir anda kli\u015fe s\u00f6zlerle anlat\u0131m\u0131 se\u00e7mez, bunun yerine z\u0131t ve ayk\u0131r\u0131 s\u00f6zlerle anlat\u0131m\u0131 se\u00e7er, bu duygunun ta\u015fk\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndand\u0131r\u201d Akl\u0131mda b\u00f6yle kalm\u0131\u015f. Yani insan \u00e7ocu\u011funu \u00e7ok sevdi\u011finde, \u00e7ok be\u011fendi\u011finde ona \u201c\u00c7irkin k\u0131z\u0131m!\u201d diyerek seviyor. Biri di\u011ferine y\u00f6nelik meyli hayranl\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok oldu\u011funda \u201cVay kafir!\u201d diyor. \u015eimdi buradaki anlat\u0131mda dolay\u0131m g\u00f6r\u00fclmez ise tevhidin doru\u011funda kendi ile Rabbini bile ay\u0131rt edemez hale gelmi\u015f, ikili\u011fin kalkt\u0131\u011f\u0131 yerde cem makam\u0131nda s\u00f6z s\u00f6yleyen adam\u0131n \u201ctevhidhane\u201d de\u011fil \u201cputhane\u201d deyi\u015fi tam bir tevhid co\u015fkusunu, \u201ccami\u201d de\u011fil \u201cmeyhane\u201d de\u011fi\u015fi tam bir ibadet ne\u015f\u2019esini anlat\u0131yor. Bunu z\u0131dd\u0131n\u0131 s\u00f6yleyerek yap\u0131yor. Ta\u015fk\u0131n duygular\u0131n\u0131 mecazla ancak ifade ediyor.<\/p>\n
\u015eimdi eskiye nazaran do\u011frudan anlat\u0131m daha yayg\u0131n, ne sanatta, ne ilimde \u00e7ok y\u00fcksek makamlar\u0131 halleri anlatacak takatimiz yok \u015fimdi.<\/p>\n
Sanat\u00e7\u0131lar\u0131n, sufilerin mecazlar\u0131ndan zihnim Allah\u2019\u0131n Sani ismine kay\u0131yor.<\/p>\n
Allah Sani\u2019dir, ve sanat\u00e7\u0131lardaki bu hal, y\u00fcksek ve ta\u015fan duygular\u0131 mecaza y\u00fckleme tavr\u0131, \u0130sm-i Sani\u2019den bir i\u015faret olmas\u0131n?<\/p>\n
Allah\u2019\u0131n Kur\u2019an\u2019daki mecazlara tefsirler dolusu anlam y\u00fcklemesi geliyor hat\u0131r\u0131ma. M\u00fcte\u015fabih anlat\u0131lar her zamanda, her toplumda katman katman anlamlara i\u015faret ediyorlar. Muhkem olanlar bir ibadetin bir emrin tebli\u011fine d\u00f6n\u00fck , do\u011frudan ve yal\u0131n iken, m\u00fcte\u015fabih anlat\u0131mlar muhayyilemize say\u0131s\u0131z \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131mlar y\u00fckleyecek kadar m\u00fcnbit. Hele i\u015faret denen tefsir t\u00fcr\u00fcne bak\u0131l\u0131rsa anlam zenginli\u011fi insan\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131 d\u00f6nd\u00fcr\u00fcyor.<\/p>\n
Sonra akl\u0131ma \u0130ncil\u2019in \u201c\u00d6nce s\u00f6z vard\u0131\u201d diye ba\u015flay\u0131\u015f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcyor. Alemin Allah\u2019\u0131n kelimeleri harfleri oldu\u011funu hat\u0131rl\u0131yorum. Alemde her y\u0131ld\u0131z, her a\u011fa\u00e7, deniz , da\u011f, \u00e7i\u00e7ek, b\u00f6cek, bir s\u00f6z. Alem bir kitab-i kebir, ve biz onun sayfalar\u0131nda dola\u015f\u0131yoruz. Peki, alem de bir mecaz olmas\u0131n?<\/p>\n
Bu kitab\u0131n bir ansiklopedi gibi anlatt\u0131\u011f\u0131 \u015feyi do\u011frudan anlatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 da d\u00fc\u015f\u00fcnebilirsiniz. Maksad\u0131n\u0131n resimledi\u011fi, tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 \u015feyi anlatmak oldu\u011funu zannedebilirsiniz. \u00c7i\u00e7ek \u00e7i\u00e7e\u011fi, y\u0131ld\u0131z y\u0131ld\u0131z\u0131 anlat\u0131r bunda bir mecaz yoktur, dolay\u0131m yoktur, i\u015faret yoktur diyeblirsiniz. Ancak, m\u00fcbarek Kur\u2019an bize ayet diye etraf\u0131m\u0131zdaki nesneleri g\u00f6sterirken onlara i\u015faret diyordu. Hat\u0131rlay\u0131n.<\/p>\n
\u00dcstad her bir varl\u0131k bir harftir kendini bir g\u00f6steriyorsa Halik\u2019\u0131n\u0131 y\u00fcz g\u00f6sterir, demiyor muydu? Demek varl\u0131klar da kendilerine de\u011fil, ba\u015fkas\u0131na i\u015faret ediyorlard\u0131.<\/p>\n
Bu t\u0131pk\u0131 mecaz\u0131n tan\u0131m\u0131yd\u0131.<\/p>\n
Birine \u201cF\u0131st\u0131k gibi oldu\u201d dersiniz, ama durumun f\u0131st\u0131kla hi\u00e7 alakas\u0131 yoktur, \u00f6v\u00fclen f\u0131st\u0131k de\u011fildir. \u00d6v\u00fclen ba\u015fkas\u0131d\u0131r. F\u0131st\u0131k sadece \u00f6vmek i\u00e7in kullan\u0131lan bir mecaz.<\/p>\n
Biz de o f\u0131st\u0131k gibiyiz, kendimizi de\u011fil ba\u015fkas\u0131n\u0131 \u00f6vmek i\u00e7in s\u00f6ylenmi\u015f bir s\u00f6z. S\u00f6zel olarak s\u00f6ylendik, var\u0131z, yok de\u011filiz, mecaz da yok de\u011fildir, ama kendine de\u011fil ba\u015fkas\u0131na i\u015faret eder.<\/p>\n
Yabanc\u0131 bir dili konu\u015fanlar, dinleyenler duyduklar\u0131 deyimlerin, mecazi ifadelerin \u00f6nce lafzi manas\u0131n\u0131 anlarlar, sonra d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerse, o dilde bunun ba\u015fka bir \u015fey demek olabilece\u011fini fark ederler. Oysa o dili do\u011fu\u015ftan konu\u015fanlar o deyimi ifade ederken asla deyimdeki kelimeleri ak\u0131llar\u0131na bile getirmezler. Sadece i\u015faret etti\u011fi manay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler ve kar\u015f\u0131lar\u0131ndaki de bunu \u00f6yle anlar. Bir \u015feyin \u201cPiece of cake\u201d oldu\u011funu s\u00f6yledi\u011finizde, dilin ger\u00e7ek sahibinin hayaline asla bir kek par\u00e7as\u0131 gelmez, \u201ckolay\u201d oldu\u011fu gelir. Ancak biz \u00f6nce keki, sonra mecaz\u0131, sonrakolay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcz. \u00c7\u00fcnk\u00fc dile a\u015fina de\u011filiz.<\/p>\n
\u015eimdi akl\u0131ma \u00dcstad\u0131n \u201cSen bir par\u00e7a Frenk\u00e7e okumu\u015fsun bu Arabi yaz\u0131lar\u0131 okuyam\u0131yorsun\u201d diyerek bu ger\u00e7e\u011fe i\u015faret etti\u011fi geliyor. Biz de basamak basamak \u00f6nce a\u011fac\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz, sonra bir ba\u015fka \u015feye i\u015faret olabilir mi acaba diyoruz, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp kafa yoruyoruz, ve belki bir manaya, belki bir ism-i ilahiye var\u0131yoruz.<\/p>\n
Arif o dili anadili gibi konu\u015fan, \u00dcstad\u0131n tabiri ile \u201cArabi okumu\u015f\u201d okumu\u015f adama benzer, alemdeki varl\u0131klar\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnde onlar\u0131 de\u011fil ifade ettikleri manay\u0131 g\u00f6r\u00fcr. Kanaatimce vahdet-i \u015fuhud da, vahdet-i v\u00fccud da bunun bir ifadesidir. \u0130lki lafz\u0131 g\u00f6r\u00fcr ama hemen manaya ge\u00e7er, ikincisi art\u0131k lafz\u0131 da farketmez olur. Nas\u0131l ki \u0130ngilizin \u201cPiece of cake\u201d dendi\u011finde akl\u0131na kek hi\u00e7 gelmez, ama dilinden kek kelimesi d\u00f6k\u00fcl\u00fcr, arif de a\u011faca-\u00e7i\u00e7e\u011fe bakt\u0131\u011f\u0131nda, a\u011fac\u0131-\u00e7i\u00e7e\u011fi de\u011fil Esma-i ilahiyi g\u00f6r\u00fcr. \u201cSenden ba\u015fkas\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u00fcyorum, Senden ba\u015fkas\u0131 yok\u201d ifadeleri b\u00f6yle anla\u015f\u0131lmal\u0131.<\/p>\n
\u201cMecaz ilmin elinden cehlin eline d\u00fc\u015f\u00fcnce, hakikate ink\u0131lab eder\u201d ifadesine bir daha bakal\u0131m \u015fimdi. \u00dcstad burada sadece, edebiyatta, fikirde, s\u00f6zel anlat\u0131mda dolay\u0131mdan s\u00f6z etmiyor. Onunla beraber onun da \u00fczerinde \u201cAlem de bir mecazd\u0131r, ama cahiller onu hakikate d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr\u201d demek istiyor.<\/p>\n
Onun \u201cUlum-u \u0130slamiyenin mucizesi\u201d diyerek bahsetti\u011fi zat \u0130bni Arabi ise \u201cAlem bir r\u00fcyad\u0131r\u201d diyor. \u201cTabire muhta\u00e7t\u0131r, uyanmadan tabir edenler, ariflerdir.\u201d Bunu da \u201c\u0130nsanlar uykudad\u0131rlar \u00f6l\u00fcnce uyan\u0131rlar, \u00f6lmeden \u00f6l\u00fcn\u201d hadisine dayand\u0131r\u0131yor. Madem ki uykuday\u0131z, g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz bir r\u00fcyad\u0131r, tabire muhta\u00e7t\u0131r diyor. R\u00fcyas\u0131nda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc sembolleri as\u0131l kabul etmeyen, ba\u015fka manalara tevcih eden insan, alemdeki nesneleri olaylar\u0131 da \u00f6yle tabir ve tevcih etmeli, nereye, esma-i ilahiye.<\/p>\n
\u015eimdi, kanaatimce kulland\u0131klar \u201cmecaz\u201d ve \u201cr\u00fcya\u201d sembolleri farkl\u0131 da olsa iki muhakkik ayn\u0131 \u015feye i\u015faret ediyor.<\/p>\n
Oysa Bedi\u00fczzaman\u2019a tabi olduklar\u0131n\u0131 iddia eden bir k\u0131s\u0131m insanlar \u0130bni Arabi\u2019den \u201cr\u00fcyadaki adam\u201d diye s\u00f6z edip, istihza ediyorlar. Hi\u00e7 r\u00fcyada sa\u00e7malayan bir arama \u00dcstad\u0131n\u0131z \u201c\u0130lmin mucizesi\u201d der mi? \u00dcstelik \u015eeyh \u201cBen r\u00fcyaday\u0131m\u201d demiyor, \u201cHepimiz r\u00fcyaday\u0131z\u201d diyor, \u00fcstelik uyanmadan r\u00fcyas\u0131n\u0131 tabir edebilen, hakikatini sezebilen adama arif diyor, \u00f6lmeden \u00f6lmenin tarifini b\u00f6yle yap\u0131yor. Kanaatimce belki biz r\u00fcyaday\u0131z ama o uyan\u0131k ve g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz\u00fc tabir ediyor. Ancak cehlimiz s\u00f6yledi\u011fi \u015feyi kulak ucu ile duyup, hemen h\u00fck\u00fcm vermemiz, mecaz\u0131n\u0131 hakikat zannetmeye yol a\u00e7\u0131yor.<\/p>\n
\u015eeyh\u2019e g\u00f6re Hz. Yusuf\u2019un \u00f6mr\u00fcn\u00fcn ba\u015f\u0131nda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc r\u00fcyay\u0131 \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonuna do\u011fru tabir edi\u015fi ve sonra da \u00f6l\u00fcm\u00fc isteyi\u015fi, \u00f6lmeden \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc ve art\u0131k bu alemdeki sembollerle i\u015fi kalmad\u0131\u011f\u0131 hakikisine gitmek arzusuyla \u201cM\u00fcsl\u00fcman olarak can\u0131m\u0131 al\u201d buyurdu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n
Hz. Muhammed Mustafa(sav), Hz. Yusuf\u2019un bireysel olarak kendi ve ailesi i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131 tabiri, t\u00fcm insanl\u0131k i\u00e7in yapm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
\u201c\u0130nsanlar uykudad\u0131rlar \u00f6l\u00fcnce uyan\u0131rlar. \u00d6lmeden \u00f6l\u00fcn.\u201d<\/p>\n
Asl\u0131nda b\u00fct\u00fcn hadisler onun bize r\u00fcyam\u0131z\u0131 tabir edi\u015f bi\u00e7imidir. Mecaz kullan\u0131yorlar \u00e7\u00fcnk\u00fc o kadar y\u00fcksek ve ta\u015fk\u0131n manalar ancak mecaza s\u0131\u011fd\u0131r\u0131labilir.<\/p>\n
Ancak biz onun mecaz\u0131n\u0131 da anlam\u0131yoruz.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
23.01.2012 \u201cMecaz ilmin elinden cehlin eline d\u00fc\u015ferse hakikate ink\u0131lab eder\u201d Bedi\u00fczzaman \u201cAlem bir r\u00fcyad\u0131r, tabire muhta\u00e7t\u0131r\u201d \u0130bni Arabi. EKRANDA B\u0130R EDEB\u0130YAT sohbeti yap\u0131l\u0131yor. Yazarlardan kulland\u0131klar\u0131 mecazlardan, a\u00e7t\u0131klar\u0131 yaralardan s\u00f6z ediyorlar. Sonra biri \u00dcstad\u0131n \u015fu s\u00f6z\u00fcn\u00fc naklediyor kimi metinlerin anla\u015f\u0131lamamas\u0131 \u00fczerine \u201cMecaz ilmin elinden cehlin eline d\u00fc\u015ferse hakikate ink\u0131lab eder\u201d ve bunu dolay\u0131ml\u0131 anlat\u0131mlar\u0131n kavranamamas\u0131na bir […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"ppma_author":[138],"class_list":["post-86267","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazarlar"],"yoast_head":"\n