20.06.2012<\/p>\n
\u0130BN\u00dcL ARAB\u0130 metafizi\u011finde \u00f6nemli meselelerden biri \u201cumur-u amme\u201d meselesidir.<\/p>\n
<\/p>\n
Umur-u amme insanda , kainatta, ve Tanr\u0131\u2019da ortak olarak bulunan \u00f6zelliklere verilen bir isimdir.<\/p>\n
<\/p>\n
\u0130nsan\u0131n Tanr\u0131\u2019y\u0131 bilmesi m\u00fcmk\u00fcn m\u00fcd\u00fcr? Filozoflara g\u00f6re ancak selbi olarak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00c7\u00fcnk\u00fc filozoflar Tanr\u0131 alem\/insan ili\u015fkisini salt Vucub- imkan ili\u015fkisi olarak g\u00f6r\u00fcrler. Tanr\u0131 varl\u0131\u011f\u0131 zorunlu oland\u0131r, ve insan\/alem ise varl\u0131\u011f\u0131 ve yoklu\u011fu e\u015fit olan, varl\u0131\u011f\u0131 yoklu\u011funa ancak bir tercih edici taraf\u0131ndan se\u00e7ilirse, galip gelen yani var olan \u015feydir. Biz varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olu\u015fundan Onun varl\u0131\u011f\u0131 zorunlu olu\u015funu biliriz.<\/p>\n
<\/p>\n
Bu z\u0131dd\u0131yla bilme, biz fakiriz, Allah ise Ganidir, biz faniyiz Allah ise Bakidir, biz zay\u0131f\u0131z Allah ise Kadir\u2019dir bi\u00e7iminde devam eder. Bu t\u00fcr bilgi imkan\u0131 bize temelde Tanr\u0131\u2019n\u0131n ne olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler. Allah\u2019\u0131n bizim gibi fakir, bizim gibi m\u00fcmk\u00fcn varl\u0131k, bizim gibi fani, yahut zay\u0131f\/aciz olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz. <\/p>\n
<\/p>\n
Ancak bu tarz selbi\/z\u0131dd\u0131yla bilme, ne olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleme bize \u201cne oldu\u011fu\u201d hakk\u0131nda bir bilgi vermez. Biz kendi zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131m\u0131zdan yola \u00e7\u0131karak Onun Kavi\u2019li\u011fini bilemeyiz. Sadece \u201cbizim gibi zay\u0131f de\u011fildir\u201d diyebiliriz. Kavi olu\u015fu bilmemiz kuvveti kendimizde tecr\u00fcbe etmemizden kaynaklan\u0131r. Yani kuvvet Allah ile bizim aram\u0131zda bir \u201cortak \u00f6zelliktir\u201d \u0130bn\u00fcl Arabi terminolojisiyle umur-u ammedir.<\/p>\n
<\/p>\n
Allah\u0131 selbi de\u011fil ispati bilme, yani ayn\u0131yla\/benzeriyle bilme umur-u ammenin bir neticesidir. Biz merhameti tecr\u00fcbe etti\u011fimiz i\u00e7in Onun merhametini, Kudreti tecr\u00fcbe etti\u011fimiz i\u00e7in Onun Kudretini, \u00f6fkeyi tecr\u00fcbe etti\u011fimiz i\u00e7in Onun Gazab\u0131n\u0131, affetti\u011fimiz i\u00e7in Gufran\u0131n\u0131 biliriz. Bu ikinci bilme, ayn\u0131yla yahut ispati bilme tarz\u0131 bizi marifete g\u00f6t\u00fcren \u015feydir. \u00c7\u00fcnk\u00fc marifet kelime manas\u0131 ile de tan\u0131mak demektir. Biz o \u00f6zellikleri tan\u0131rsak, Onu da tan\u0131r\u0131z. Kudreti , merhameti, aff\u0131, gazab\u0131 tatt\u0131\u011f\u0131m\u0131z, tecr\u00fcbe etti\u011fimiz i\u00e7in bizde Allah\u2019\u0131 bilme(marifetullah) m\u00fcmk\u00fcn olur.<\/p>\n
<\/p>\n
Burada Konevi\u2019nin \u00f6zetleyici bilgi ilkesini hat\u0131rlatmak faydal\u0131 olacakt\u0131r \u201cBir \u015fey tam ayn\u0131 oldu\u011funda ve tam z\u0131t oldu\u011funda bilinemez\u201d Bu y\u00fczden insan i\u00e7in en zor \u015fey t\u00fcm\u00fcyle kendini bilmektir, \u00e7\u00fcnk\u00fc kendinin ayn\u0131d\u0131r. \u0130nsan b\u00fcsb\u00fct\u00fcn z\u0131t olan\u0131 da bilmez, \u00e7\u00fcnk\u00fc onunla bir ba\u011flant\u0131 kuramaz, oysa bilgi bilinene ili\u015fmektir. \u00d6yleyse bir\u015feyi bilebilmemiz i\u00e7in onunla aram\u0131zda ayn\u0131l\u0131k ve z\u0131tl\u0131k beraberce bulunmal\u0131d\u0131r. Allah ile aram\u0131zdaki de tam b\u00f6yledir.<\/p>\n
<\/p>\n
Bu ikinci t\u00fcr bilmeyi, en \u00e7ok kelamc\u0131lar da reddederler. Kelamc\u0131lar\u0131n size b\u00fcy\u00fck bir tepki g\u00f6stermesi i\u00e7in \u201cinsan Tanr\u0131 aras\u0131ndaki benzerlik\u201d demeniz bile yeterlidir. Ne dedi\u011finizi bilmedi\u011finizi, Allah\u2019\u0131n alemlerden m\u00fcsta\u011fni oldu\u011funu, hi\u00e7bir yaratt\u0131\u011f\u0131na benzemedi\u011fini(Muhalefet\u00fcn lil havadis) s\u00f6ylerler. \u00c7ok zorlarsan\u0131z \u015firk i\u00e7inde oldu\u011funuzu da s\u00f6yleyebilirler. Ancak bu bize \u201cPeki Allah\u2019ta yoksa alemde\/insanda bu \u00f6zellikler nereden geldi, nas\u0131l oldu?\u201d sorusunu cevaps\u0131z b\u0131rak\u0131r. <\/p>\n
<\/p>\n
\u0130bn\u00fcl Arabi\u2019nin buna verdi\u011fi cevap insan\u0131n Allah\u2019\u0131n suretinde yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131d\u0131r. \u0130nsan Halifetullah olu\u015fu ona g\u00f6re bu anlama gelir. Halife asl\u0131na benzer ve Onun i\u015flerini Onun ad\u0131na yapabilmesi i\u00e7in de benzemesi gerekir. Allah\u2019\u0131n insan\u0131 \u201ciki eliyle yaratmas\u0131\u201d meselesini de bu konuya delil sayar, iki el Celal ve Cemal s\u0131fatlard\u0131r, insanda birle\u015fmi\u015ftir. \u0130nsan filozoflar\u0131n iddia etti\u011fi gibi nat\u0131k(d\u00fc\u015f\u00fcnen) bir varl\u0131k olmakla di\u011fer varl\u0131klardan ayr\u0131lmaz, ba\u015fka d\u00fc\u015f\u00fcnen varl\u0131klar da vard\u0131r. \u0130nsan di\u011ferlerinden c\u00e2mi olmakla ayr\u0131l\u0131r. \u0130nsan kevn-i c\u00e2midir. Allah\u2019ta ne varsa insanda vard\u0131r. Alemin her yan\u0131na par\u00e7al\u0131 olarak da\u011f\u0131lm\u0131\u015f isimler\/hakikatler\/kelimeler insanda biraraya gelmi\u015f, tek bir merkezde toplanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
Ancak o filozoflar\u0131n s\u00f6yledi\u011fini b\u00fcsb\u00fct\u00fcn reddetmez, do\u011frudur Allah Vacib, insan m\u00fcmk\u00fcn varl\u0131kt\u0131r. Bu da bizim \u00fczerimizde toplanm\u0131\u015f olan hakikatleri, bizde g\u00f6r\u00fcnen Suret-i Rahman\u2019\u0131 asli de\u011fil tebei k\u0131lar. Bu sebeple insan, tecdid-i halk ile s\u00fcrekli yeniden varl\u0131k verilmeye muhta\u00e7t\u0131r. Yine bu y\u00fczden \u201cKul kuldur Rab da Rabd\u0131r bu sabit hakikat hi\u00e7bir zaman de\u011fi\u015fmeyecektir\u201d \u0130nsan\u0131n Rahman\u0131n sureti \u00fczere olmas\u0131 Tanr\u0131 oldu\u011fu anlam\u0131na gelmemektedir. Ancak bu onun Tanr\u0131\u2019y\u0131 bilmesini m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lmaktad\u0131r. Kul ve Rab ayr\u0131m\u0131 \u0130bn\u00fcl Arabi\u2019de kelamc\u0131larda oldu\u011fu gibi keskin birbirine hi\u00e7 benzemez, birbiriyle ili\u015fkisi a\u00e7\u0131klanamaz bir ayr\u0131m de\u011fildir. Varl\u0131\u011f\u0131n iki y\u00fcz\u00fc birbiriyle ili\u015fkili birbirine bakan, birbirini halef\/vekil edinen, birbirini bilebilen bir ili\u015fkidir.<\/p>\n
<\/p>\n
Umur-u amme kavram\u0131na geri d\u00f6nersek, insan kendinde bulunan tecr\u00fcbe edip ya\u015fad\u0131\u011f\u0131, gayet iyi bildi\u011fi \u00f6zelliklerden yola \u00e7\u0131karak, kendini tan\u0131rsa, alemi de, Allah\u0131 da tan\u0131yabilir. <\/p>\n
<\/p>\n
Filozoflar\u0131n Tanr\u0131 insan denklemini kurarken ortaya att\u0131klar\u0131 ikinci bir durum fail- m\u00fcnfail ili\u015fkisidir. Tanr\u0131 faildir, insan m\u00fcnfaildir. Ancak \u0130bn\u00fcl Arabi\u2019ye g\u00f6re bu hakikatin sadece bir k\u0131sm\u0131d\u0131r. \u0130nsan sadece m\u00fcnfail ise fail olmay\u0131 nereden bilecektir? Fail Tanr\u0131y\u0131 bilmesi nas\u0131l m\u00fcmk\u00fcn olabilir? Bilebilmek i\u00e7in insan fail olu\u015fu tatmal\u0131d\u0131r. Burada insan\u0131n alem \u00fczerindeki hilafeti devreye girer, insan Tanr\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda m\u00fcnfaildir, Onu buradan z\u0131dd\u0131yla bilir, ancak alem kar\u015f\u0131s\u0131nda faildir, buradan failli\u011fin bilgisini edinir ve bu bilgiyi Tanr\u0131\u2019n\u0131n fail olu\u015funu bilmede bir vahid-i k\u0131yasi yapar.<\/p>\n
<\/p>\n
Tanr\u0131, insan, alem \u00fc\u00e7lemesini benzeriyle Tanr\u0131, Adem, Havva \u00fc\u00e7lemesinde s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr Arabi. Nas\u0131l ki insan Tanr\u0131 ile alem aras\u0131nda berzah varl\u0131kt\u0131r, bir yan\u0131 aleme bir yan\u0131 Tanr\u0131\u2019ya bakar, aynen \u00f6yle de Adem Havva ile Allah aras\u0131nda bir berzaht\u0131r. Havva Ademden zuhur etmi\u015ftir, bu onun bir nevi Tanr\u0131\u2019dan zuhur edi\u015fine benzer. Burada Adem faildir, Havva m\u00fcnfaildir. <\/p>\n
<\/p>\n
\u00dc\u00e7l\u00fc g\u00f6r\u00fcn\u00fcm insan\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnme tarz\u0131nda\/mant\u0131\u011f\u0131nda da ortaya \u00e7\u0131kar. B\u00fcy\u00fck \u00f6nerme, k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6nerme, sonu\u00e7 diye s\u0131ralayabilece\u011fimiz mant\u0131k zinciri de fail- m\u00fcnfail ili\u015fkisine bir di\u011fer \u00f6rnektir. <\/p>\n
<\/p>\n
Ayet ve hadislere bakarsak Allah bir \u00e7ok durumda kendini insan\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n sonucuna ba\u011fl\u0131 olarak belli davran\u0131\u015flarla tavsif eder. Bu durumlar\u0131n t\u00fcm\u00fcnde insan faildir, Allah m\u00fcnfaildir. \u0130nsan dua eder, Allah icabet eder. \u0130nsan t\u00f6vbe eder, Allah sevinir. Verilen mal Allah\u2019a bir karz\u0131 hasendir. Oysa siz onu bir ba\u015fka insana vermi\u015ftiniz. Siz o insan\u0131 sonu\u00e7 \u00f6nermesi\/m\u00fcnfail sanm\u0131\u015ft\u0131n\u0131z. Sadaka Rahman\u0131n eline d\u00fc\u015fer. Siz sadakay\u0131 verensiniz, b\u00fcy\u00fck\u00f6nerme, sadakay\u0131 alan bir ba\u015fka insan k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6nerme, ama sonu\u00e7 sadakan\u0131n rahman\u0131n eline d\u00fc\u015fmesidir. Kul bir fiil yapar Allah ona k\u0131zar. Oysa siz o fiili bir nesneye yapm\u0131\u015ft\u0131n\u0131z. Kul bir ba\u015fka fiil yapar Allah ondan raz\u0131 olur. Mesela siz yerden bir ta\u015f\u0131 kald\u0131rm\u0131\u015ft\u0131n\u0131z. Bu durumlar\u0131n hepsinde Allah kendini m\u00fcnfail duruma koyar. Sizin etkile\u015fiminiz neyle olursa olsun sonu\u00e7 Allaha bakar.* <\/p>\n
<\/p>\n
Bize Allah\u0131n fail ve m\u00fcnfail olu\u015funu haber veren nice esma-i ilahiye de vard\u0131r. Bir tek \u00f6rnek verelim sairleri k\u0131yas edilsin. Allah Alimdir, bilir, bu bilme failin bilgisidir. Allah Habirdir biz bir \u015fey yapar\u0131z ve bizim yapt\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131n ona haber vermesiyle bilir. Burada Allah m\u00fcnfaildir.<\/p>\n
<\/p>\n
Umur-u amme kavram\u0131na d\u00f6nersek Allah da insan da hem fail hem m\u00fcnfaildir. Bu sayede insan hem fail hem m\u00fcnfail olu\u015fuyla Allah\u0131 iki y\u00f6nden bilir. Allah da hem fail hem m\u00fcnfail olu\u015fu ile bize iki y\u00f6nden tecelli eder, iki durumda g\u00f6r\u00fcn\u00fcr.<\/p>\n
<\/p>\n
Allah\u0131n hem fail hem m\u00fcnfail olu\u015fu bize hem kad\u0131n hem erkek i\u00e7in ayn\u0131 derecede bilinebilme imkan\u0131 sunar. \u0130bn\u00fcl Arabi metafizi\u011finde Tanr\u0131, erkek, kad\u0131n ili\u015fkisi epistemolojik bir ilkedir. Ancak buna ba\u015fka bir yaz\u0131da de\u011finelim.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
\u00a9\u00a02021 karakalem.net, Mona \u0130slam<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
20.06.2012 \u0130BN\u00dcL ARAB\u0130 metafizi\u011finde \u00f6nemli meselelerden biri \u201cumur-u amme\u201d meselesidir. Umur-u amme insanda , kainatta, ve Tanr\u0131\u2019da ortak olarak bulunan \u00f6zelliklere verilen bir isimdir. \u0130nsan\u0131n Tanr\u0131\u2019y\u0131 bilmesi m\u00fcmk\u00fcn m\u00fcd\u00fcr? Filozoflara g\u00f6re ancak selbi olarak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00c7\u00fcnk\u00fc filozoflar Tanr\u0131 alem\/insan ili\u015fkisini salt Vucub- imkan ili\u015fkisi olarak g\u00f6r\u00fcrler. Tanr\u0131 varl\u0131\u011f\u0131 zorunlu oland\u0131r, ve insan\/alem ise varl\u0131\u011f\u0131 ve […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"ppma_author":[130],"class_list":["post-86255","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazarlar"],"yoast_head":"\n