16.09.2000<\/p>\n
“YEZ\u0130D HAKKINDA Allah\u2019tan kork, Allah hakk\u0131nda Yezid\u2019den korkma. Allah seni Yezid\u2019den korur, ama Yezid seni asla Allah\u2019tan koruyamaz. Ey Hubeyre\u2019nin o\u011flu! Yaratana isyan konusunda yarat\u0131lana itaat yoktur.”<\/p>\n
<\/p>\n
-Hasan-\u0131 Basr\u00ee\u2019den, Emev\u00ee sultan\u0131 Yezid b. Abd\u00fclmelik\u2019in valisi \u00d6mer b. Hubeyre\u2019ye.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bir siyaset bilimci, siyaset biliminin felsef\u00ee tahlilini yapt\u0131\u011f\u0131 bir \u00e7al\u0131\u015fmada, \u015fu kanaati serdeder: Bilim adamlar\u0131 ve di\u011fer insanlar, metafizik inan\u00e7lara ve de\u011ferlere sahip olabilirler; ama ne bilim, ne de bilimsel bilgi metafizik inan\u00e7 ve de\u011ferler \u00fczerine kurulabilir. Bilim adam\u0131n\u0131n ortaya koydu\u011fu \u00e7al\u0131\u015fma, bu inan\u00e7lar\u0131 reddetmedi\u011fi gibi, onlar \u00fczerine kurulmu\u015f da olmamal\u0131d\u0131r.1 <\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bilim d\u00fcnyas\u0131nda h\u00e2l\u00e2 daha h\u00fckm\u00fcn\u00fc icra eden pozitivist anlay\u0131\u015fa nazaran, serdedilen bu yakla\u015f\u0131m\u0131n \u0131l\u0131ml\u0131 oldu\u011fu ve bir \u2018orta yol\u2019u temsil etti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Fakat, Hintli d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr Ananda K. Coomaraswamy\u2019nin dile getirdi\u011fi \u015fu fikir, tam da bu noktada, hayli manidard\u0131r. “Asl\u0131nda,” der Coomaraswamy, “teolojik olmayan hi\u00e7bir bilgi yoktur.”2<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bu h\u00fck\u00fcm, t\u00fcm \u2018bilgi\u2019lerin bir inan\u00e7 temeli \u00fczerinde kuruldu\u011funun ifadesidir. \u2018Objektif bilgi\u2019 veya \u2018bilimsel bilgi\u2019 efsanesine h\u00e2l\u00e2 daha inananlar bu h\u00fckme elbette itiraz edeceklerdir. Ne var ki, b\u00f6ylesi \u2018bilimsel\u2019 efsanelerin sars\u0131ld\u0131\u011f\u0131 son ony\u0131llarda, ortaya konulan t\u00fcm bilgilerin gerisinde insan\u0131n varolu\u015fu yorumlama tarz\u0131n\u0131n yatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul edenlerin say\u0131s\u0131 giderek artmaktad\u0131r. G\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e daha bir a\u00e7\u0131kl\u0131kla vurgulanan husus \u015fudur: \u0130nsan kendini nas\u0131l tan\u0131ml\u0131yorsa, e\u015fyay\u0131 da ona g\u00f6re tan\u0131ml\u0131yor. Kendi varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ne \u015fekilde a\u00e7\u0131kl\u0131yorsa, e\u015fyay\u0131 ve olaylar\u0131 da bu temelde a\u00e7\u0131kl\u0131yor.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bu konular d\u00fc\u015f\u00fcnen insanlar\u0131n g\u00fcndeminin ilk s\u0131ralar\u0131na t\u0131rman\u0131rken, d\u00fcn\u00fcn \u2018fizik-metafizik\u2019 veya \u2018teoloji-bilim\u2019 gibi ayr\u0131mlar\u0131n\u0131n da sorgulan\u0131r oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. D\u00fcn kimilerince \u2018metafizik\u2019 veya \u2018teoloji\u2019ye hasredilen ve dolay\u0131s\u0131yla \u2018g\u00f6r\u00fcnen \u00e2lem\u2019in d\u0131\u015f\u0131nda tutulan yarat\u0131l\u0131\u015f, kulluk, uluhiyet gibi kavramlar\u0131n, bug\u00fcnlerde yeniden hayat\u0131n merkezine ric\u2019at ediyor. Bir bak\u0131ma, bir\u00e7ok eserde, \u015fu g\u00f6r\u00fcnen \u00e2lemi, yani \u2018\u015fehadet \u00e2lemi\u2019ni gayb \u00e2lemi olmaks\u0131z\u0131n; \u015fu \u00e2lem-i m\u00fclk\u00fc melek\u00fbt \u00e2lemi olmaks\u0131z\u0131n a\u00e7\u0131klaman\u0131n imk\u00e2ns\u0131zl\u0131\u011f\u0131 \u015fu veya bu d\u00fczeyde dile geliyor. Melek\u00fbtu reddeden modern d\u00fcnyan\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 \u015feyin, ger\u00e7ekte, bir \u2018sahte melek\u00fbt\u2019 in\u015fas\u0131ndan \u00f6teye gitmedi\u011fi art\u0131k kimilerince ima, kimilerince ihsas, kimilerince a\u00e7\u0131k\u00e7a ifade ediliyor. Bir\u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr, \u2018din\u2019i reddeden modern d\u00fcnyan\u0131n, asl\u0131nda yaln\u0131zca \u2018semav\u00ee\u2019 ve \u2018ilah\u00ee\u2019 bir din yerine d\u00fcnyev\u00ee ve be\u015fer\u00ee sahte \u2018din\u2019ler icad\u0131 oldu\u011funu belirtiyor.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bunu, Coomaraswamy\u2019nin temsil etti\u011fi \u2018tradisyonalist\u2019 okula mensup insanlar\u0131n s\u00f6ylemesi, beklenen bir durumdur. Ne var ki, bu okulla uzaktan yak\u0131ndan ilgisi olmayan insanlar bile, s\u00f6z\u00fcmona Allah\u2019\u0131 reddeden modern d\u00fcnyan\u0131n, ger\u00e7ekte Allah\u2019\u0131 reddederken, O\u2019nun yerine ba\u015fka \u015feyleri ilahla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemektedir. Mesel\u00e2, yeni rasyonalist okulun \u00f6nde gelen temsilcilerinden Karl Popper, “Tanr\u0131\u2019ya kar\u015f\u0131 nat\u00fcralist devrim, \u2018Tanr\u0131\u2019n\u0131n yerine \u2018Tabiat\u2019\u0131 ge\u00e7irdi. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda hemen her\u015fey ayn\u0131 kald\u0131” demektedir. “Teoloji, yani Tanr\u0131bilim yerini Do\u011fa Bilim\u2019e; Tanr\u0131 yasalar\u0131 yerini Do\u011fa yasalar\u0131na; Tanr\u0131 iradesi ve g\u00fcc\u00fc yerini Do\u011fa iradesi ve Do\u011fal g\u00fc\u00e7lere; nihayet, Tanr\u0131 d\u00fczeni ve yarg\u0131s\u0131 da yerini Do\u011fal Ay\u0131klama\u2019ya b\u0131rakt\u0131.”3 Bir ad\u0131m ileri giden Popper, en \u00f6nde gelen materyalist d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerden Marx\u2019\u0131n bile, Hegel\u2019in izinde, bir \u2018Tarih tanr\u0131s\u0131\u2019 icad etti\u011fini s\u00f6yler. Edgar Morin ise, \u2018H\u0131ristiyan d\u00fcnya\u2019y\u0131 reddederek do\u011fan \u2018sek\u00fcler Avrupa\u2019n\u0131n, bu kez bir ulus-devlet dini icad etti\u011fini s\u00f6yler. Hatta, muharref H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131n teslis akidesi bile oldu\u011fu gibi durmaktad\u0131r. Sadece \u00f6zneler de\u011fi\u015fmi\u015ftir: Baba Devlet, Ana Vatan, O\u011ful Ulus!4<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bir \u2018fantazi\u2019nin perde arkas\u0131<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bu makalenin konusu, m\u00fcnhas\u0131ran, dini reddeden modern d\u00fcnyan\u0131n nas\u0131l bir \u2018sek\u00fcler din\u2019 kurdu\u011fu de\u011fildir. Ama, hangi konu ele al\u0131n\u0131rsa al\u0131ns\u0131n, bu genel \u00e7er\u00e7eveyi ak\u0131ldan \u00e7\u0131karmamak gerekmektedir. Ger\u00e7ekte \u2018iman\u2019 ve \u2018din\u2019 boyutu olmayan hi\u00e7bir d\u00fc\u015f\u00fcnce yoktur. Mesele, esasen, inan\u0131p inanmamakta de\u011fil, neye inan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 hususunda d\u00fc\u011f\u00fcmlenmektedir. Bu bak\u0131mdan, insan\u0131n ferd\u00ee hayata, ekonomiye, siyasete, sosyal hayata, k\u0131sacas\u0131 hayat\u0131n t\u00fcm ve\u00e7helerine bak\u0131\u015f\u0131, bir inan\u00e7 tercihini do\u011frudan i\u00e7ermekte; daha do\u011frusu, bu tercih \u00fczerinde temellenmektedir.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Dolay\u0131s\u0131yla, \u2018devlet ve iktidar\u2019 konusunun tahlili de, di\u011fer meseleler gibi, \u00f6ncelikle ki\u015finin kendini ve i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 k\u00e2inat\u0131 nas\u0131l a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 ile ilgilidir.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Konuya bu \u00e7er\u00e7eveden bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ise, yak\u0131n tarihin s\u00f6z\u00fcmona \u2018b\u00fcy\u00fck\u2019 olaylar\u0131 aras\u0131nda \u2018fantazi\u2019 gibi duran bir tavr\u0131n \u00f6nemi ve ciddiyeti a\u00e7\u0131kl\u0131kla ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
1922 sonlar\u0131nda, \u0131srarl\u0131 davetler \u00fczerine Ankara\u2019ya gelen Said Nurs\u00ee, burada \u2018anla\u015f\u0131lmaz\u2019 bir tav\u0131r sergilemi\u015ftir.5 Devir, Bat\u0131ya kar\u015f\u0131 yap\u0131lan Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131n\u0131n hen\u00fcz bitti\u011fi bir devirdir; ve saltanat\u0131n la\u011fvedildi\u011fi bu heng\u00e2mda, herkes yeni devlet \u00fczerinde tart\u0131\u015fmaktad\u0131r. Mecliste, iki ayr\u0131 yakla\u015f\u0131m\u0131 sergileyen iki grup belirmi\u015ftir. Say\u0131ca daha az, ama daha etkili olan, ba\u015f\u0131n\u0131 Mustafa Kemal\u2019in \u00e7ekti\u011fi Birinci Grubun y\u00fcz\u00fc daha Bat\u0131ya d\u00f6n\u00fckt\u00fcr. \u0130kinci Grup ise \u0130sl\u00e2m\u00ee kimli\u011fin \u00f6ne \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 bir devlet tasavvuru ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Bu iki grubun alabildi\u011fine \u00e7eki\u015fti\u011fi bir ortamda, Said Nurs\u00ee\u2019nin yapt\u0131\u011f\u0131 en \u00f6nemli \u00fc\u00e7 i\u015f, a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 biraz \u2018fantazi\u2019 gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir. O, herkes devlet \u00f6yle mi olsun, b\u00f6yle mi olsun diye tart\u0131\u015f\u0131rken, Habbe adl\u0131 risalesinin Zeyl\u00fc\u2019z-Zeyl\u2019ini yay\u0131nlam\u0131\u015f; ayr\u0131ca, \u00e7o\u011fu mebusun namaz k\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve d\u00fcnyev\u00ee bir ink\u0131lab\u0131n zihinlerin as\u0131l g\u00fcndemini te\u015fkil etti\u011fini g\u00f6rerek, namaza ve dinin kuds\u00ee emirlerinin hakikat\u0131na dair iki beyanname ne\u015fretmi\u015ftir. \u0130lave bir olay olarak, onun bu tavr\u0131ndan memnun olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ihsas eden Mustafa Kemal ile yapt\u0131\u011f\u0131, ve teklif edilen hi\u00e7bir resm\u00ee g\u00f6revi kabul etmedi\u011fi sert g\u00f6r\u00fc\u015fme zikredilebilir.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Sonu\u00e7 olarak, Ankara\u2019da ancak birka\u00e7 ay kalan Said Nurs\u00ee, kendisini oradan Van\u2019a g\u00f6t\u00fcren tren i\u00e7in, \u2018Eski Said\u2019i Yeni Said\u2019e g\u00f6t\u00fcren\u2019 tren diyecek; \u2018m\u00fchim meseleler i\u00e7in\u2019 \u00e7a\u011fr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Ankara\u2019y\u0131, arkada namaz\u0131n ve dinin kuds\u00ee emirlerinin hakikat\u0131na dair uyar\u0131lar ve sebeb-i hikmeti anla\u015f\u0131lamayan bir Zeyl\u00fc\u2019z-Zeyl b\u0131rakarak terkedecektir.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bu risalenin i\u00e7eri\u011fine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, o g\u00fcn i\u00e7in b\u00f6yle bir eseri yay\u0131nlaman\u0131n hikmetini anlamak, ger\u00e7ekten zordur. Herkesin fikrini devlet \u00fczerinde odakla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131, \u00fcstelik yeni devletin \u0130sl\u00e2m\u00ee kimli\u011fi i\u00e7in m\u00fccadele edenlerin hem say\u0131ca fazla, hem de halk deste\u011fi bak\u0131m\u0131ndan daha avantajl\u0131 g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc bir ortamda, bu eser tabiat\u00e7\u0131l\u0131ktan s\u00f6z etmektedir. Eserde belirtildi\u011fine g\u00f6re, insanlar\u0131n a\u011fz\u0131nda say\u0131ca az, ama nitelik itibar\u0131yla b\u00fcy\u00fck \u00fc\u00e7 s\u00f6z dola\u015fmaktad\u0131r:<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Birincisi: Her \u015fey kendi kendine te\u015fekk\u00fcl etmi\u015ftir.<\/p>\n
<\/p>\n
\u0130kincisi: M\u00fbcid ve m\u00fcessir esbabd\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc: Tabiat iktiza etti.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bu \u00fc\u00e7 s\u00f6zden ilki, insan\u0131 hem s\u00e2ni, hem de masn\u00fb olarak g\u00f6rmekte; kendisi yarat\u0131lm\u0131\u015f bir\u015feye yarat\u0131c\u0131l\u0131k izafe etme gibi bir \u00e7eli\u015fkiyi i\u00e7ermekte; e\u015fyan\u0131n ve insan\u0131n varolu\u015funu ilim, kasd ve irade sahibi bir Yarat\u0131c\u0131ya nisbet etmeksizin a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. \u0130kinci s\u00f6ze g\u00f6re, insan sebeplerin tesiriyle v\u00fccuda gelmi\u015ftir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcye g\u00f6re ise, mevhum tabiat\u0131n eseridir.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
S\u00f6zkonusu eser, varolu\u015fu S\u00e2ni-i Z\u00fclcel\u00e2le nisbet etmeden a\u00e7\u0131klama iddias\u0131ndaki bu k\u00fcfr\u00ee tezlerin \u00e7eli\u015fki ve tutars\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 ortaya koyduktan sonra, \u2018d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc cihet\u2019i, yani e\u015fyay\u0131 ve insan\u0131 yaratan\u0131n Allah oldu\u011funu isbat\u0131 hedeflemektedir.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Namaza ve dinin kuds\u00ee emirlerine dair uyar\u0131lar ise, bu bahisle do\u011frudan ilgilidir. E\u011fer insan Allah\u2019\u0131n mahluku ise, O\u2019nun emir ve r\u0131zas\u0131na g\u00f6re ya\u015fama durumundad\u0131r. \u0130nsan hem M\u00fcte\u00e2l bir Yarat\u0131c\u0131y\u0131 kabul edip, hem de O\u2019nun emirlerini yok sayamaz. Bu, bir \u00e7eli\u015fkinin ifadesidir. Bu bak\u0131mdan, namaz k\u0131lm\u0131yor olmak ya s\u00f6zkonusu hakikat\u0131 ink\u00e2rdan; yahut bu hakikat\u0131n hakk\u0131n\u0131 veren bir iman\u00ee donan\u0131m edinme konusundaki zaaf veya ihmalden kaynaklanmaktad\u0131r. Her h\u00e2l\u00fck\u00e2rda, namaz, iman\u00ee \u015fuurun sa\u011flamas\u0131 h\u00fckm\u00fcndedir. Resul-i Ekrem\u2019in (a.s.m.) bildirdi\u011fi \u00fczere, iman\u0131n kalbe yerle\u015fip yerle\u015fmedi\u011finin i\u015fareti her g\u00fcn\u00fcnde namaz \u00fczere kaim olmakt\u0131r ve Meclisin \u0130sl\u00e2m\u00ee kimli\u011fi vurgulayan \u0130kinci Grubun bir\u00e7ok \u00fcyesi de dahil olmak \u00fczere\u00f3sergiledi\u011fi tablo, kimilerinde bu \u015fuurun tamamen yok oldu\u011funu, kimilerinde ise eksikli\u011fini g\u00f6stermektedir.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Said Nurs\u00ee\u2019nin her iki tavr\u0131n\u0131n ard\u0131ndaki bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n bu muhtevada oldu\u011fu, onun Yeni Said olarak yazd\u0131\u011f\u0131 ilk eserlerden biri olan Tabiat Risalesi\u2019nin giri\u015findeki \u2018ihtar\u2019dan da anla\u015f\u0131labilir. Bu \u2018ihtar\u2019da, \u2018tabiat\u2019\u0131 \u2018k\u00fcfr\u00fcn temel ta\u015f\u0131\u2019 olarak tan\u0131mlayan Said Nurs\u00ee, \u0130brahim s\u00fbresinin 10. \u00e2yetini t\u00e2d\u00e2t ettikten sonra,6 \u015fu otobiyografik ifadelere yer vermektedir:<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
“Bin \u00fc\u00e7y\u00fcz otuzsekizde Ankara\u2019ya gittim. \u0130sl\u00e2m ordusunun Yunan\u2019a galebesinden ne\u015f\u2019e alan ehl-i iman\u0131n kuvvetli efk\u00e2r\u0131 i\u00e7inde, gayet m\u00fcdhi\u015f bir z\u0131nd\u0131ka fikri, i\u00e7ine girmek ve bozmak ve zehirlendirmek i\u00e7in dess\u00e2s\u00e2ne \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcm. Eyvah, dedim, bu ejderha \u00eeman\u0131n erk\u00e2n\u0131na ili\u015fecek! O vakit, \u015fu \u00e2yet-i ker\u00eeme bedahet derecesinde v\u00fccud ve vahdaniyeti ifham etti\u011fi cihetle ondan istimdat edip, o z\u0131nd\u0131kan\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131 da\u011f\u0131tacak derecede Kur\u2019\u00e2n-\u0131 Hak\u00eem\u2019den al\u0131nan kuvvetli bir b\u00fcrhan\u0131, Arab\u00ee risalesinde yazd\u0131m. Ankara\u2019da, Yeni G\u00fcn Matbaas\u0131nda tab\u2019ettirmi\u015ftim. Fakat maatteess\u00fcf Arab\u00ee bilen az ve ehemmiyetle bakanlar da nadir olmakla beraber, gayet muhtasar ve m\u00fccmel bir surette o kuvvetli b\u00fcrhan te\u2019sirini g\u00f6stermedi. Maatteess\u00fcf, o dinsizlik fikri hem inki\u015faf etti, hem kuvvet buldu.”<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\u2018Zeyl\u00fc\u2019z-Zeyl\u2019in Arap\u00e7a ile ifade etti\u011finin geli\u015fmi\u015f ve geni\u015flemi\u015f T\u00fcrk\u00e7e versiyonu h\u00fckm\u00fcndeki Tabiat Risalesi\u2019nin giri\u015findeki bu \u2018ihtar,\u2019 birka\u00e7 \u00f6nemli noktay\u0131 bar\u0131nd\u0131r\u0131r:<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
(1) Said Nurs\u00ee, iman-k\u00fcf\u00fcr denklemi i\u00e7inde e\u015fyaya ve olaylara bakmaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, Yunan ordusuna kar\u015f\u0131 galip gelinmi\u015f olmas\u0131, onun i\u00e7in, tek ba\u015f\u0131na bir anlam ifade etmez. Bilakis, Yunan\u2019a kar\u015f\u0131 galip gelen ehl-i \u0130sl\u00e2m i\u00e7inde, Eski Yunan\u2019dan intikal edegelen k\u00fcfr\u00ee felsefenin yerle\u015fip k\u00f6k salma istidad\u0131 oldu\u011funu g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu \u2018z\u0131nd\u0131ka fikri\u2019ni ta\u015f\u0131yanlarla ortak hareket etmesi, onlar\u0131n devlet projesine ortak olmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
(2) O, bu fikri ta\u015f\u0131yanlara kar\u015f\u0131, \u0130kinci Grubun din\u00ee hassasiyeti \u00f6n plana \u00e7\u0131karan iktidar m\u00fccadelesini de desteklememi\u015ftir. Halbuki, \u0130kinci Grubun bir\u00e7ok ismi onun ya 1907 \u00f6ncesinde Do\u011fuda, yahut 1907\u2019de geldi\u011fi \u0130stanbul\u2019da tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 mu\u2019tekid insanlard\u0131r. Said Nurs\u00ee\u2019nin \u00fc\u00e7 ayl\u0131k Ankara ikameti sonras\u0131 Van\u2019a, Erek da\u011f\u0131na inzivaya \u00e7ekilmesi ile, bu grubun safd\u0131\u015f\u0131 edilemeyen k\u0131sm\u0131n\u0131n 1924\u2019te Terakkiperver Cumhuriyet F\u0131rkas\u0131n\u0131 kurmas\u0131, aralar\u0131ndaki yakla\u015f\u0131m fark\u0131n\u0131n en net ifadesidir. Birinci Grup, emeline devlet ve iktidar yoluyla ula\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015fan sek\u00fcler bir zihniyetin m\u00fcmessilidir. \u0130kinci Grup ise, din\u00ee endi\u015feler ta\u015f\u0131makta, ama bu yolda gene devlet ve iktidar\u0131 esas edinmektedir. Said Nurs\u00ee onlarla da beraber hareket etmedi\u011fine g\u00f6re, onun yakla\u015f\u0131m\u0131nda devlet ve iktidar as\u0131l olmasa gerektir.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
(3) Said Nurs\u00ee, insanlar\u0131n a\u011fz\u0131nda \u2018k\u00fcfr\u00fc i\u015fmam eden\u2019 s\u00f6zlerin dola\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u2018ehl-i iman\u0131n kuvvetli efk\u00e2r\u0131 i\u00e7inde\u2019 tabiat\u00e7\u0131 ve esbabperest bir zihniyetin geli\u015fme istidad\u0131 ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 hissetmi\u015ftir. Devlet ve iktidar\u0131 as\u0131l tutan biri, bu durumda, iktidar\u0131 ele ge\u00e7irerek buna mani olmay\u0131 planlar. Ama o, daha 1911\u2019de Do\u011fudaki a\u015firetlerin \u2018ink\u0131l\u00e2b-\u0131 siyas\u00ee cihetiyle dininden havf ederek\u2019 y\u00f6neltti\u011fi devlet eksenli sorulara, \u015fahs\u00ee inisiyatifi \u00f6ne \u00e7\u0131karan cevaplar vermi\u015ftir: “Ba\u015fkas\u0131na itimad etmeyen, nefsiyle te\u015febb\u00fcs eder.” O, s\u00f6z\u00fcn\u00fcn eri olarak, bizatih\u00ee te\u015febb\u00fcste bulunmu\u015f; \u00f6nce iktidar\u0131 ele ge\u00e7irme, sonra \u2018z\u0131nd\u0131ka fikri\u2019ne mani olma gibi \u2018husul\u00fc me\u015fkuk\u2019 bir proje yerine, bizzat ortada dola\u015fan k\u00fcfr\u00ee tezleri hedef alan bir eser ne\u015fretmi\u015ftir.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
(4) Tabiat\u00e7\u0131, maddeci ve determinist anlay\u0131\u015f\u0131n tutars\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koydu\u011fu bu risaleye \u2018ehemmiyetle bakanlar nadir\u2019 olmu\u015ftur. Bu da, problemin \u00f6z\u00fcn\u00fc tesbit konusunda yaln\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yans\u0131mas\u0131d\u0131r. Bir\u00e7ok eski dostunun dahi, onun bu tavr\u0131na “S\u0131ras\u0131 m\u0131 \u015fimdi?” nazar\u0131yla bakt\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Oysa, ona g\u00f6re, as\u0131l olan devlet projesi ve iktidar m\u00fccadelesi de\u011fil; tabiat fikrinin a\u015f\u0131lmas\u0131 olmal\u0131d\u0131r ki, bu risaleyi ne\u015fretmi\u015ftir.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\u00d6zetle, Zeyl\u00fc\u2019z-Zeyl ne\u015frinin \u00fc\u00e7l\u00fc bir olu\u015fumu ele veren bir turnusol ka\u011f\u0131d\u0131 h\u00fckm\u00fcnde oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Bir yanda devleti ele ge\u00e7irerek, iktidar yoluyla \u2018z\u0131nd\u0131ka fikri\u2019ni h\u00e2kim k\u0131lmak isteyenler; \u00f6te yanda, gene devleti ele ge\u00e7irerek iktidar yoluyla \u2018dine hizmet\u2019 i\u00e7in bu grupla m\u00fccadeleye girenler; \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, Said Nurs\u00ee gibi, dine hizmeti esas edinen, ama bunu \u2018devlet ve iktidar\u2019a ba\u011f\u0131ml\u0131 g\u00f6rmeyip sivil inisiyatif kullanan insanlar.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Said Nurs\u00ee\u2019nin bu tavr\u0131, hayat\u0131n\u0131n sonraki d\u00f6nemiyle tam bir uyum i\u00e7indedir. Onun Yeni Said olarak sergiledi\u011fi tavr\u0131n belki en iyi \u00f6zeti, \u015fu ifadelerde sakl\u0131d\u0131r:<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
“Rejimi reddetmek ne vazifemizdir, ne de kuvvetimiz var, ve ne de d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz, ve ne de Risale-i Nur izin veriyor. Fakat; biz kabul etmiyoruz, amel etmiyoruz, istemiyoruz. Red ba\u015fka, kabul etmemek ba\u015fkad\u0131r, amel etmemek daha ba\u015fkad\u0131r.” (Kastamonu L\u00e2hikas\u0131, s. 202)<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bu tav\u0131r, \u0130sl\u00e2m tarihi i\u00e7inde ana a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 te\u015fkil eden selef-i s\u00e2lih\u00eenin \u2018sab\u0131r ekol\u00fc\u2019 7 diye tan\u0131mlanan tavr\u0131n\u0131n tipik bir yans\u0131mas\u0131d\u0131r. \u2018Red etmiyoruz\u2019la kasdolunan, halk ayaklanmas\u0131, asker\u00ee darbe ve i\u00e7 sava\u015f yoluyla yahut din ad\u0131na partile\u015fme veya kadrola\u015fma yoluyla siyasal iktidar\u0131 ele ge\u00e7irmenin hedeflenmiyor olu\u015fudur. K\u0131sacas\u0131, din kar\u015f\u0131t\u0131 bir siyas\u00ee olu\u015fuma kar\u015f\u0131, gene siyaset-merkezli din\u00ee bir olu\u015fumla cevap vermeyi\u015fin ifadesidir. “Kabul de etmiyoruz” ifadesi ise, iman\u00ee \u00f6l\u00e7\u00fclere uymayan bir devlet ve iktidara teslim de olmay\u0131\u015f\u0131n ifadesidir. Bilakis iktidar kar\u015f\u0131s\u0131nda dinin \u00f6l\u00e7\u00fcleri esas tutulmakta; iktidar\u0131n bu \u00f6l\u00e7\u00fclere uyumsuzlu\u011fu bilinerek, ona kar\u015f\u0131 fikr\u00ee ve kalb\u00ee bir gerilim muhafaza olunmaktad\u0131r. “Amel de etmiyoruz” ise, bu fikr\u00ee gerilimin fiil\u00ee bir muhalefet suretinde yans\u0131mas\u0131d\u0131r. \u00d6zetle, bu s\u00f6z, \u2018red etmiyoruz\u2019 ile anar\u015fizme ve dinin dahilde menfi tarzda istimaliyle masumlar\u0131n kan\u0131n\u0131n ak\u0131t\u0131lmas\u0131na; \u2018kabul etmiyoruz, amel etmiyoruz, istemiyoruz\u2019 ile de devlet\u00e7ili\u011fe ve varolan devlet ad\u0131na dinin \u00f6l\u00e7\u00fclerinin e\u011filip b\u00fck\u00fclmesine kar\u015f\u0131 duru\u015fun ifadesidir. <\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Anar\u015fizm ve devlet\u00e7ilik gibi iki tehlikeli u\u00e7tan uzak olan bu dengeli tutum, Said Nurs\u00ee\u2019nin hayat\u0131n\u0131n her karesinde rahatl\u0131kla g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Onun \u2018resm\u00ee ulema\u2019n\u0131n ve bid\u2019alara taraftar kimi ehl-i dinin sergiledi\u011fi devlet\u00e7i tav\u0131rdan ne derece uzak durdu\u011fu, sergiledi\u011fi manev\u00ee cihaddan ve maruz kald\u0131\u011f\u0131 hapis, s\u00fcrg\u00fcn ve i\u015fkencelerden rahatl\u0131kla anla\u015f\u0131labilir. Yan\u0131s\u0131ra, o, siyaseti, yani devleti ve iktidar\u0131 as\u0131l edinen hi\u00e7bir hareketin i\u00e7inde veya yan\u0131nda da olmam\u0131\u015ft\u0131r. Mesel\u00e2, din ad\u0131na partile\u015fme, sonra o partinin iktidara gelmesiyle dine hizmet etme gibi bir siyas\u00ee tasar\u0131n\u0131n, Risale-i Nur m\u00fcellifinin d\u00fcnyas\u0131nda yeri yoktur. K\u0131smen din\u00ee motifler ta\u015f\u0131yan TCF\u2019ye, ve din-eksenli t\u00fcm siyas\u00ee parti olu\u015fumlar\u0131na kar\u015f\u0131 mesafeli durmas\u0131 bunun bir yans\u0131mas\u0131d\u0131r. Onun, \u015eeyh Said\u2019in k\u0131yam\u0131 gibi, gene iktidar\u0131 as\u0131l tutan \u2018devrimci\u2019 hareketlere uzak durdu\u011fu da a\u00e7\u0131k\u00e7a ortadad\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\u2018Hilafet\u2019in \u2018\u0131s\u0131r\u0131c\u0131 saltanat\u2019a d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc bir heng\u00e2mda Hz. Hasan\u2019dan ba\u015flayarak selef-i s\u00e2lih\u00een kanal\u0131yla sonraki \u00e7a\u011flara intikal eden yakla\u015f\u0131m\u0131n devam\u0131 h\u00fckm\u00fcndeki bu tav\u0131r, aradaki n\u00fcansa ra\u011fmen, Eski Said\u2019in de tavr\u0131d\u0131r. Yeni Said, Hutbe-i \u015e\u00e2miye\u2019nin T\u00fcrk\u00e7e ne\u015frine d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc bir notta, \u2018Eski Said\u2019in siyasetle al\u00e2kadar oldu\u011funu\u2019 ifade etmekle beraber, bunun \u2018siyaseti dine \u00e2let ve hizmetk\u00e2r\u2019 k\u0131lmaya y\u00f6nelik bir al\u00e2kadarl\u0131k oldu\u011funu bildirmektedir. Yoksa, Eski Said de, siyaseti as\u0131l edinen bir tav\u0131rdan uzakt\u0131r:<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
“Sak\u0131n zannetmeyiniz ki, o dini siyasete \u00e2let veya vesile yapmak mesle\u011finde gitmi\u015f. H\u00e2\u015f\u00e2; belki o b\u00fct\u00fcn kuvvetiyle siyaseti dine \u00e2let ediyormu\u015f. Ve derdi ki: \u2018Dinin bir hakikat\u0131n\u0131 bin siyasete tercih ederim.\u2019 …Fakat, gizli m\u00fcnaf\u0131k z\u0131nd\u0131klar\u0131n Garpl\u0131la\u015fmak bahanesiyle siyaseti dinsizli\u011fe \u00e2let yapmalar\u0131na mukabil, bir k\u0131s\u0131m dindar ehl-i siyaset dini siyaset-i \u0130sl\u00e2miyeye \u00e2let etmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131. \u0130sl\u00e2miyet g\u00fcne\u015fi yerdeki \u0131\u015f\u0131klara \u00e2let ve t\u00e2bi olamaz. Ve \u00e2let yapmak \u0130sl\u00e2miyetin k\u0131ymetini tenzil etmektir, b\u00fcy\u00fck bir cinayettir.” (Hutbe-i \u015e\u00e2miye, s. 40-41, dipnot.)<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\u00d6zetle, Yeni Said ne dinin \u00f6l\u00e7\u00fclerini \u015fu veya bu d\u00fczeyde \u00e7i\u011fneyen bir rejime r\u0131za g\u00f6sterme anlam\u0131nda devlet\u00e7idir; ne de dine hizmeti dindarlar\u0131n iktidar\u0131na ba\u011f\u0131ml\u0131 g\u00f6rme anlam\u0131nda. O \u2018devlet\u2019in de\u011fil \u2018insan\u2019\u0131n, \u2018siyas\u00ee irade\u2019nin de\u011fil \u2018\u015fahs\u00ee te\u015febb\u00fcs\u2019\u00fcn as\u0131l oldu\u011fu bir anlay\u0131\u015fa sahiptir. Ankara\u2019da iktidar m\u00fccadelesine girmi\u015f iki grup kar\u015f\u0131s\u0131nda sergiledi\u011fi tav\u0131r, \u00f6zelde bizatih\u00ee Zeyl\u00fc\u2019z-Zeyl\u2019i ne\u015fretmesi bunun yans\u0131mas\u0131 h\u00fckm\u00fcndedir. Ve bu tavr\u0131n, gerek Birinci Gruba, gerek \u0130kinci Gruba bakan \u00f6rt\u00fcl\u00fc ama \u00f6nemli bir ve\u00e7hesi daha vard\u0131r. Bu da, devleti \u00f6nceleyen bir anlay\u0131\u015f\u0131n, esasen \u2018tabiat\u2019 fikriyle ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 benzerliktir. A\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131, tabiat\u00e7\u0131l\u0131k ile devlet\u00e7ilik aras\u0131nda ciddi paralellikler mevcuttur. Dolay\u0131s\u0131yla, devlet\u00e7ili\u011fin a\u015f\u0131lmas\u0131, tabiat fikrinin ciddi bir sorgulamaya t\u00e2bi tutulmas\u0131na bakmaktad\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\u015eeytan \u00fc\u00e7geni<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bir kez daha ifade edelim ki, \u015fu g\u00f6kkubbe alt\u0131nda ele al\u0131nan konu, i\u015ftigal edilen mesele her ne olursa olsun, onun \u00f6z\u00fcnde insan\u0131n kendini ve e\u015fyay\u0131 tan\u0131mlama bi\u00e7imi vard\u0131r. Bu anlamda siyas\u00ee, sosyal, iktisad\u00ee, din\u00ee ayr\u0131m\u0131 anlams\u0131zd\u0131r. B\u00fct\u00fcn tav\u0131rlar, ister siyas\u00ee alanda olsun, ister iktisad\u00ee veya sosyal alanda, ard\u0131nda bir iman\u00ee tercih bar\u0131nd\u0131r\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Herkesin yeni devletin iktidar oda\u011f\u0131 olmakla me\u015fgul oldu\u011fu bir d\u00f6nemde Said Nurs\u00ee\u2019nin tabiat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 reddeden bir eser yazmas\u0131, i\u015fte bu a\u00e7\u0131dan, bir \u2018fantazi\u2019 de\u011fil, bilakis en k\u00f6kl\u00fc ve en esasl\u0131 iman\u00ee kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n ifadesidir. \u2018Zeylinin zeyli\u2019ni Ankara\u2019da yazd\u0131\u011f\u0131 Hubab\u2019\u0131n ba\u015f\u0131ndaki \u015fu ifadeler, bu iman\u00ee cehdin yeni olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n da ifadesidir:<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
“Otuz seneden beri, iki t\u00e2\u011fut ile m\u00fccadelem vard\u0131r. Biri insandad\u0131r, di\u011feri \u00e2lemdedir. Biri \u2018ene\u2019dir, di\u011feri \u2018tabiat\u2019t\u0131r. Birinci t\u00e2\u011futu, gayr-i kasd\u00ee, g\u00f6lge-v\u00e2r\u00ee bir ayine gibi g\u00f6rd\u00fcm. Fakat o t\u00e2\u011futu kasden veya bizzat nazar-\u0131 ehemmiyete alanlar, Nemrud ve Fir\u2019avun olurlar. ikinci t\u00e2\u011fut ise, onu ilah\u00ee bir san\u2019at, rahman\u00ee bir s\u0131b\u011fat, yani nak\u0131\u015fl\u0131 bir boya \u015feklinde g\u00f6rd\u00fcm. Fakat gaflet nazar\u0131yla bak\u0131l\u0131rsa, tabiat zannedilir ve maddiyyunlarca bir ilah olur. Maah\u00e2z\u00e2, o tabiat zannedilen \u015fey, ilah\u00ee bir san\u2019att\u0131r. Cenab-\u0131 Hakka hamd ve \u015f\u00fck\u00fcrler olsun ki, Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n feyziyle, mezk\u00fbr m\u00fccadelem her iki t\u00e2\u011futun \u00f6l\u00fcm\u00fcyle ve her iki sanemin k\u0131r\u0131lmas\u0131yla neticelendi.” (bkz. Mesnev\u00ee-i N\u00fbriye, “Habbe”)<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bu iki t\u00e2\u011futun k\u0131demlisi ise, \u2018ene\u2019dir. Cenab-\u0131 Hakk\u0131n isim ve s\u0131fatlar\u0131 mutlak ve muh\u00eettir. Mutlak ve muh\u00eet olan bu s\u0131fatlar\u0131n sonu ve s\u0131n\u0131r\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in de, yarat\u0131lm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131 itibar\u0131yla ister istemez iktidar ve iradesi s\u0131n\u0131rl\u0131 olan insan, onun esma ve s\u0131fat\u0131n\u0131 tan\u0131yamaz. Tan\u0131mas\u0131 i\u00e7in, geometrideki faraz\u00ee hatlar gibi, \u2018faraz\u00ee ve vehm\u00ee\u2019 bir had, bir s\u0131n\u0131r \u00e7izmek gerekir. Bunu da enaniyet yapar. \u2018Ene\u2019si ile insan, kendinde malikiyet, rububiyet, h\u00e2kimiyet.. gibi \u00f6zellikler farz ve vehm etmesinin yard\u0131m\u0131yla, H\u00e2lik\u0131n\u0131, onun Rabb, M\u00e2lik ve H\u00e2kim gibi isim ve s\u0131fatlar\u0131n\u0131 tan\u0131r. Mesel\u00e2, “Bu ev benimdir” diyen insan, bu malikiyet iddias\u0131 sayesinde, \u015fu d\u00fcnya evinin M\u00e2likini tan\u0131r. Ard\u0131ndan, d\u00fcnya evi i\u00e7indeki kendi evinin de hakik\u00ee m\u00e2likinin O oldu\u011funu anlayarak bu iddiadan vazge\u00e7er. Enenin yard\u0131m\u0131yla H\u00fcveyi tan\u0131r; O\u2019nu tan\u0131mas\u0131 ile de, eneyi y\u0131rtar ve terkeder.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\u0130nsana \u2018ene,\u2019 yani benlik duygusu bunun i\u00e7in verilmi\u015f iken, gaflet ile insan kendine ait \u2018farz ve vehm\u2019 etti\u011fi \u00f6zellikleri ger\u00e7ekten kendine ait zanneder. Bu zann ho\u015funa gitti\u011fi; aksi takdirde nefis Rabb-\u0131 Rah\u00eem\u2019in emirlerine itaat durumunda oldu\u011fu i\u00e7in de, nefis bu iddiay\u0131 korumak ve s\u00fcrd\u00fcrmek ister. \u0130\u015fte bu nokta, \u2018\u015firk\u2019in ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 noktad\u0131r. \u0130nsan\u0131n kendi \u00fczerinde g\u00f6r\u00fcnen baz\u0131 \u00f6zellikleri ger\u00e7ekten kendinin bilmesi ile ba\u015flayan bu Allah\u2019a ortak ko\u015fma hali, e\u011fer vazge\u00e7ilmezse, insan\u0131n \u00e2lem tasavvurunu da \u015fekillendirir. K\u0131rk haramiler meselini and\u0131ran bir durumdur bu. Devlet hazinesinden k\u0131rk alt\u0131n \u00e7alan h\u0131rs\u0131z\u0131n kendisini g\u00f6ren arkada\u015flar\u0131na birer dirhem vermeye raz\u0131 ve mecbur olmas\u0131 gibi, “V\u00fccudumun sahibi benim” diyen adam, “Her\u015fey kendine maliktir” demeye ve \u00f6yle itikad etmeye mecbur kal\u0131r.8<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
K\u0131sacas\u0131, \u2018ene\u2019si ile \u00e7izdi\u011fi faraz\u00ee ve mevhum \u00e7izgiyi hakik\u00ee ve as\u0131l zanneden; ve kendini ger\u00e7ekten \u00fczerinde g\u00f6r\u00fcnen ilim, irade, kudret, terbiye, iktidar, malikiyet vs.nin sahibi zanneden insan, kendisi gibi yarat\u0131lm\u0131\u015f olan sair mevcutlara da bir derece ilim, irade, kudret verir. M\u00fclk perdesinde g\u00f6r\u00fcnen i\u015fler i\u00e7inde kendi iktidar\u0131 dahilinde g\u00f6rd\u00fcklerini kendine mal ederken, kendine mal edemedi\u011fi i\u015fleri ve olu\u015flar\u0131 sebeplere ve tabiata mal eder. Bu tavr\u0131n ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir uzant\u0131s\u0131, insan\u0131n ait oldu\u011fu milliyete ve b\u00fct\u00fcn\u00fcyle insanl\u0131\u011fa da bir enaniyet verip, Sani-i Z\u00fclcel\u00e2l\u2019in kuds\u00ee emirlerine kar\u015f\u0131 m\u00fcbarezeye kalk\u0131\u015fmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bu bak\u0131mdan, Allah\u2019a kullu\u011fu reddedip O\u2019na kar\u015f\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan etmekle i\u015fe ba\u015flayan modern \u00e7a\u011f\u0131n tabiat\u00e7\u0131l\u0131kla ba\u015flayan yolculu\u011funun devleti ilahla\u015ft\u0131ran fa\u015fizmle, s\u0131n\u0131f\u0131 (ve proleter devleti) ilahla\u015ft\u0131ran sosyalizmle, ulus-devleti ilahla\u015ft\u0131ran milliyet\u00e7ilikle yahut insanl\u0131\u011f\u0131 ilahla\u015ft\u0131ran h\u00fcmanizmle nihayete ermesi bir tesad\u00fcf de\u011fildir. M\u00fcte\u00e2l bir Rabbi reddeden maddeci bir zihniyetin do\u011furdu\u011fu kutsal laik devletler! Azer gibi put-yap\u0131c\u0131lar\u0131 olan Nemrut\u2019un, kendini ilah bilen biri ve raiyyetince ilah olarak kabul edilen bir iktidar sahibi olmas\u0131 da tesad\u00fcf de\u011fildir. Ayn\u0131s\u0131 \u015eedd\u00e2d ve Firavun ile raiyyetleri i\u00e7in de ge\u00e7erlidir.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bu tehlikeli s\u00fcre\u00e7te, her\u015feyin k\u00fc\u00e7\u00fck bir gafletle ba\u015flamas\u0131 manidard\u0131r. Her\u015fey, \u2018basit\u2019 bir dikkatsizlikle ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. \u2018V\u00fccud-u haric\u00ee\u2019si olmayan \u2018ene\u2019nin \u2018faraz\u00ee\u2019 ve \u2018mevhum\u2019 oldu\u011fu; yani yaln\u0131zca zihinsel bir \u2018varl\u0131k\u2019 ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 unutulmu\u015f; kendisine haric\u00ee bir v\u00fccud verilmi\u015ftir. B\u00f6ylece, O olmaks\u0131z\u0131n var olamayan \u2018ben,\u2019 “O yok, ben var\u0131m” deme noktas\u0131na kadar i\u015fi vard\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Ard\u0131nda \u2018H\u00fcve\u2019yi g\u00f6sterecek bir ayna h\u00fckm\u00fcndeki iken, \u2018H\u00fcve\u2019yi g\u00f6stermeyen bir perdeye d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Ayn\u0131 basit hatan\u0131n uzant\u0131s\u0131, \u2018tabiat\u2019 ve \u2018tabiat kanunlar\u0131\u2019n\u0131n ger\u00e7ekten var oldu\u011funa inan\u0131lmas\u0131d\u0131r. \u2018Tabiat,\u2019 her ak\u0131l sahibinin de bildi\u011fi \u00fczere, \u2018mevhum\u2019dur, \u2018faraz\u00ee\u2019dir. K\u00e2inat var, ama \u2018tabiat\u2019 yoktur. Tabiat, \u2018v\u00fccud-u haric\u00ee\u2019si olmayan, itibar\u00ee, daha do\u011frusu \u2018zihinsel\u2019 bir \u2018entity\u2019dir. Varolan \u00e2lemde\u00f3i\u015fte kozmos deyin, ister k\u00e2inat\u00f3olup bitenlerin ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 d\u00fczenin ve uyumun zihinsel izd\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc h\u00fckm\u00fcndedir. G\u00f6r\u00fcnen \u00e2lemdeki her\u015feyin bir d\u00fczen ve \u00f6l\u00e7\u00fc i\u00e7inde ve bir kanuniyet dahilinde oldu\u011funu g\u00f6ren insan, i\u015fte bu d\u00fczeni \u2018tabiat,\u2019 bu kanuniyeti ise \u2018tabiat kanunlar\u0131\u2019 diye adland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Ama, garip bir bi\u00e7imde, sonradan olan\u0131n \u00f6ncekinin sebebi olarak g\u00f6sterilmesi gibi bariz bir mant\u0131k \u00e7arp\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ya\u015fanmaktad\u0131r. Mesel\u00e2, at\u0131lan her ta\u015f\u0131n yere d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6ren insan, \u2018atma\u2019 ve \u2018yere d\u00fc\u015fme\u2019 aras\u0131ndaki ilintiden hareketle bir kanuniyeti ke\u015ffetmi\u015f, g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc bu durumu \u2018yer\u00e7ekimi kanunu\u2019 diye ifade etmi\u015ftir. \u2018Yer\u00e7ekimi kanunu\u2019 ifadesi, g\u00f6zlenen bir durumun ifadesidir; sebebi de\u011fil. Newton\u2019dan \u00f6nce de dal\u0131ndan kopan elmalar yere d\u00fc\u015fegelmi\u015ftir. \u2018Yer\u00e7ekimi kanunu\u2019 ifadesiyle, havaya at\u0131lan veya y\u00fcksekte as\u0131l\u0131 duran her cismin yere d\u00fc\u015f\u00fcyor oldu\u011fu olgusuna dikkat \u00e7ekilir iken, \u2018basit\u2019 bir dikkatsizlikle, insanlar “Yer\u00e7ekimi kanunu y\u00fcz\u00fcnden ta\u015f d\u00fc\u015f\u00fcyor” demeye ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r. \u0130lah\u00ee kudretin yarat\u0131\u015f\u0131ndaki kanuniyeti, yani s\u00fcreklili\u011fi ifade i\u00e7in \u00f6ng\u00f6r\u00fclen \u2018vehm\u00ee\u2019 ve \u2018faraz\u00ee\u2019 bir tan\u0131m, zamanla ilgili olay\u0131n m\u00fcsebbibi olan haric\u00ee bir varl\u0131k rengine b\u00fcr\u00fcnd\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Tekrar vurgularsak, gerek \u2018tabiat,\u2019 gerek \u2018tabiat kanunlar\u0131,\u2019 gerek \u2018nedensellik,\u2019 zaten var olan\u0131n zihinsel ifadesidir. L\u00e2kin, soyut bir zihinsel ifade olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131larak, kendilerine somut bir \u2018v\u00fccud-u haric\u00ee\u2019 giydirilmi\u015f; b\u00f6ylece Kad\u00eer-i Mutlak\u2019a ait \u00f6zellikler onlara verilmi\u015ftir. \u00d6nce kendi \u2018ene\u2019sini, ard\u0131ndan bunun zorunlu bir sonucu olarak \u2018tabiat\u2019\u0131 bir \u2018faraz\u00ee hat\u2019 de\u011fil, ger\u00e7ek bir varl\u0131k olarak g\u00f6ren; dolay\u0131s\u0131yla k\u00e2inat H\u00e2l\u0131k\u0131na ait \u00f6zellikleri ona mal ederek Allah\u2019\u0131n nurunu g\u00f6rmeyen insan\u0131n gelip dayanaca\u011f\u0131 nokta, her\u015feye bir uluhiyet verip kendi ba\u015f\u0131na musallat etmesidir.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bu \u2018basit\u2019 zihinsel yan\u0131lg\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc perdesi, \u2018devlet\u2019tir. Ene ve tabiat gibi, devletin de bir \u2018v\u00fccud-u haric\u00ee\u2019si yoktur. U\u011fruna \u00f6l\u00fcnen devlet, yaln\u0131zca \u2018zihinsel\u2019 bir varl\u0131kt\u0131r. Ger\u00e7ekten var olan bir\u015fey de\u011fil, bir \u2018t\u00fczel ki\u015filik\u2019tir. En koyu bir devlet\u00e7i dahi, kendisinden \u2018devlet\u2019i g\u00f6stermesini istedi\u011finizde, olsa olsa resm\u00ee binalar\u0131, belli bir toprak par\u00e7as\u0131n\u0131, veya bu toprak i\u00e7inde ya\u015fayan insanlar\u0131 g\u00f6sterecektir. \u2018Devlet,\u2019 t\u0131pk\u0131 bir \u2018\u015firket\u2019 veya \u2018aile\u2019 gibi, insanlar\u0131n belirli ama\u00e7larla olu\u015fturdu\u011fu bir \u2018t\u00fczel ki\u015filik\u2019 iken, kendisine bir \u2018v\u00fccud-u haric\u00ee\u2019 giydirilmi\u015ftir. \u00d6nceden var olan insanlar\u0131n, belli ihtiya\u00e7lara binaen sonradan olu\u015fturdu\u011fu \u2018t\u00fczel\u2019 bir nitelik ta\u015f\u0131rken, insan\u0131 \u00f6nceleyen ve sonralayan yani, ezel\u00ee ve ebed\u00ee bir niteli\u011fe b\u00fcr\u00fcnd\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bug\u00fcn, nice insan \u00fczerinde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ve hatta u\u011frunda \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc devletin, vaktiyle dedelerinin yapt\u0131\u011f\u0131 bir \u2018sosyal s\u00f6zle\u015fme\u2019den ibaret oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnemez haldedir. Yine pek \u00e7ok insan, “Benim n\u00e2\u00e7iz v\u00fccudum toprak olacakt\u0131r. Fakat T\u00fcrkiye Cumhuriyeti ilelebed payidar kalacakt\u0131r” gibi bir s\u00f6z\u00fc s\u00f6z\u00fcn her iki par\u00e7as\u0131 da yanl\u0131\u015f oldu\u011fu halde\u00f3do\u011fruymu\u015f gibi alg\u0131lamaktad\u0131r. Oysa ne insan \u00f6l\u00fcnce hi\u00e7li\u011fe gidecektir; ne de fani bir d\u00fcnya ve \u2018entropi\u2019 ile m\u00e2l\u00fbl bir k\u00e2inat i\u00e7inde olu\u015fan bir t\u00fczel ki\u015fili\u011fin ebediyet imk\u00e2n\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\u00d6zetle, devleti kutsay\u0131c\u0131 t\u00fcm tav\u0131rlar\u0131n gerisinde, t\u0131pk\u0131 enaniyet ve tabiat\u00e7\u0131l\u0131k gibi, \u2018zihinsel\u2019 bir \u2018entity\u2019ye \u2018haric\u00ee v\u00fccud verme\u2019 gibi \u2018k\u00fc\u00e7\u00fck\u2019 bir dikkatsizlik yatmaktad\u0131r. Said Nurs\u00ee\u2019nin herkesin zihnini ve fikrini devlete endeksledi\u011fi bir ortamda \u2018mevhum\u2019 bir mefhum olarak \u2018tabiat\u2019\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, i\u015fte bu bak\u0131mdan \u2018anla\u015f\u0131lmaz\u2019 de\u011fil, bilakis \u00e7ok anlaml\u0131d\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\u2018Devlet\u2019i \u00f6nceleyen yakla\u015f\u0131mlar, \u2018faraz\u00ee\u2019 olan\u0131 \u2018hakik\u00ee\u2019 olana; sonradan olan\u0131 \u00f6nceden olana; zihinsel olan\u0131 haric\u00ee olana tercih gibi bir hata ile m\u00e2luld\u00fcr. Devlet, \u00f6nceden ve ger\u00e7ekten var olan insanlar\u0131n ortak baz\u0131 ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 beraberce kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in sonradan olu\u015fturduklar\u0131 bir t\u00fczel ki\u015filiktir. Bunu b\u00f6yle bilme kayd\u0131yla, devlet denilen bir kurumun varl\u0131\u011f\u0131nda problem yoktur. Dahas\u0131, bu haliyle devletin varl\u0131\u011f\u0131, insan\u0131n sair insanlarla i\u015fbirli\u011fine muhta\u00e7 bir halde, \u2018meden\u00ee-i bittab\u2019 olarak yarat\u0131lmas\u0131 v\u00e2k\u0131as\u0131n\u0131n, keza sair mahlukata nazaran duygular\u0131na had konulmam\u0131\u015f olmas\u0131n\u0131n bir gere\u011fidir. Yine bu bak\u0131mdan, devleti t\u00fcmden reddeden anar\u015fist fikirler, insan\u0131n ger\u00e7ek durumuna uymamas\u0131 itibar\u0131yla \u00fctopik, hi\u00e7bir kay\u0131t ve kural tan\u0131mazl\u0131\u011f\u0131 itibar\u0131yla tehlikeli fikirlerdir. Ama ayn\u0131 derecede tehlikeli olan, insan\u0131 kendi kurdu\u011fu bir yap\u0131n\u0131n mahk\u00fbmu k\u0131lan, hatta bu yap\u0131y\u0131 ilahla\u015ft\u0131ran devlet\u00e7i anlay\u0131\u015ft\u0131r. M\u00fc\u2019min \u2018devletli\u2019 olur; f\u0131trat\u0131na muvaf\u0131k bi\u00e7imde bir ortak idare i\u00e7inde ya\u015far. \u00d6yle ki, \u00fc\u00e7 ki\u015fi olarak bir yolculu\u011fa \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131nda bile, i\u00e7lerinden birini \u2018imam\u2019 se\u00e7erler. M\u00fc\u2019min, anar\u015fizmin savunucular\u0131 gibi devletsizli\u011fi savunacak bir f\u0131trat cahili olamaz. Ama, ger\u00e7ek ki\u015filerin hakk\u0131n\u0131 insan\u0131n eliyle kurulan devlet adl\u0131 t\u00fczel ki\u015fili\u011fe ezdiren; keza insan\u0131n eliyle kurulan bir kuruma ezeliyet ve ebediyet bi\u00e7en; onu, \u00e2lemler Rabbinin kudret, iktidar ve ihsan\u0131n\u0131 g\u00f6lgeleyen kal\u0131n bir perdeye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren bir devlet\u00e7i olmas\u0131 da tan\u0131m gere\u011fi imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
K\u0131ssalarla verilen ders<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
M\u00fc\u2019minin iki y\u00f6nl\u00fc sapmadan uzak bu m\u00fcstakim tavr\u0131n\u0131n en net \u00f6rnekleri, peygamber k\u0131ssalar\u0131nda g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Peygamberlerin iktidar m\u00fccadelesi olmam\u0131\u015f, ama iktidarla m\u00fccadeleleri olmu\u015ftur. Hz. Nuh\u2019un kavminin ileri gelenleri ile m\u00fccahedesinde, bu husus rahatl\u0131kla g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Salih aleyhissel\u00e2m, hi\u00e7bir iktidar hesab\u0131 yapmaks\u0131z\u0131n tevhidi tebli\u011f etmi\u015f, ama kar\u015f\u0131s\u0131nda iktidar sahiplerini bulmu\u015ftur. \u0130brahim\u2019in (as) Nemrud\u2019la olan m\u00fccahedesinde de durum budur. O, Nemrud\u2019a kar\u015f\u0131 iktidar kavgas\u0131na giri\u015fmemi\u015f; ama “Ufule gidenleri sevmem” iman\u00ee dersi e\u015fli\u011finde gelen, uluhiyet vasf\u0131n\u0131n ancak ve ancak fena ve zevalden ber\u00ee ve her\u015feyin H\u00e2l\u0131k\u0131 olan \u00e2lemler Rabbine l\u00e2y\u0131k oldu\u011funu bildiren tevhid mesaj\u0131, tanr\u0131-kral Nemrud\u2019u ve t\u00e2bilerini kar\u015f\u0131s\u0131nda bulmas\u0131na yetmi\u015ftir. Musa aleyhissel\u00e2m\u0131 Firavun\u2019la kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya getiren de, onu Allah\u2019a kullu\u011fa davet etmesidir. O, b\u0131rak\u0131n iktidar m\u00fccadelesini, emr-i ilah\u00ee gere\u011fi \u2018kavl-i leyyin\u2019le, yani yumu\u015fak s\u00f6zle kendisini ubudiyete davet etti\u011fi anda, Firavun ve iktidar ehlini kar\u015f\u0131s\u0131nda bulmu\u015ftur.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
H\u00fbd\u2019u \u015eeddad\u2019la ve kavmi ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya getiren de, Allah\u2019a kul olma davetidir. Kavminin tebli\u011fine mukabil kendisini y\u00f6neltti\u011fi soru, bunu a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6sterir: “Bize, yaln\u0131z Allah\u2019a kulluk etmemiz, babalar\u0131m\u0131z\u0131n tapt\u0131klar\u0131n\u0131 b\u0131rakmam\u0131z i\u00e7in mi geldin?” Hud\u2019un cevab\u0131, bu makalenin \u2018\u015feytan \u00fc\u00e7geni\u2019 b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc \u00f6zellikle ilgilendirir mahiyettedir: “Allah\u2019\u0131n onlar i\u00e7in bir delil indirmedi\u011fi, sizin ve babalar\u0131n\u0131z\u0131n takt\u0131\u011f\u0131 baz\u0131 isimler hakk\u0131nda benimle m\u00fccadele mi ediyorsunuz?”9 \u2018Babalar\u0131n takt\u0131\u011f\u0131 isimler\u2019in ba\u015f\u0131nda ene ve tabiat\u0131n geldi\u011fini anlamak zor de\u011fildir. Zira, b\u00fct\u00fcn zamanlarda k\u00fcfr ve dal\u00e2lete giden t\u00fcm yollar bu \u015firk ikilisinden ge\u00e7mi\u015ftir. H\u00fbd s\u00fbresinde yer alan bir ifade ise, s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz \u2018\u015feytan \u00fc\u00e7geni\u2019nin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc unsuru olan devlet\u00e7ili\u011fi ihsas etmektedir: “Onlar, her cebbar, inat\u00e7\u0131 idarecinin emrine t\u00e2bi oldular.”10<\/p>\n
<\/p>\n
K\u0131sacas\u0131, t\u00fcm neb\u00eelerin en birinci d\u00e2v\u00e2s\u0131, tek bir Allah\u2019\u0131n varl\u0131\u011f\u0131, m\u00fclk\u00fcn O\u2019nun olu\u015fu, dolay\u0131s\u0131yla yaln\u0131z O\u2019na kul olma gere\u011fidir. Bu ise, ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak, s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz \u2018\u015feytan \u00fc\u00e7geni\u2019ni bertaraf etmekte; O\u2019na ait vas\u0131flar\u0131 s\u0131ras\u0131yla eneye, tabiata ve devlete mal edenleri kar\u015f\u0131lar\u0131nda g\u00f6rmelerine yetmektedir. Birer tanr\u0131-kral h\u00fckm\u00fcndeki Firavun\u2019un Hz. Musa\u2019ya, Nemrud\u2019un Hz. \u0130brahim\u2019e, \u015eeddad\u2019\u0131n Hz. H\u00fbd\u2019a y\u00f6nelik icraat\u0131 bunun bir \u00f6rne\u011fidir. Manidar bir husus, bu isimlerin peygamberlere ettikleri zul\u00fcm esnas\u0131nda, iktidar\u0131 odak bilen z\u00fcmrelerden de destek g\u00f6rm\u00fc\u015f olmas\u0131d\u0131r. Neb\u00eeler, “Ben bu g\u00f6revime kar\u015f\u0131l\u0131k sizden bir \u00fccret istemiyorum. Benim \u00fccretim yaln\u0131zca beni yaratan Allah\u2019a aittir”11 diyerek, getirdikleri mesaja kar\u015f\u0131l\u0131k madd\u00ee manev\u00ee hi\u00e7bir \u00e7\u0131kar ve makam pe\u015finde olmad\u0131klar\u0131n\u0131 ifade ettikleri halde, v\u00e2k\u0131a budur. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, nebilerin mesaj\u0131na \u00f6ncelikle \u2018zay\u0131flar\u2019\u0131n olumlu cevap vermeleri de manidard\u0131r.12 <\/p>\n
<\/p>\n
N\u00fcb\u00fcvvet \u00e7izgisinin devlet ve iktidara ili\u015fkin tavr\u0131n\u0131n en m\u00fccessem \u00f6rne\u011fi, Resul-i Ekrem\u2019in (a.s.m.) hayat\u0131nda g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bug\u00fcnk\u00fc anlamda bir modern devletin olmad\u0131\u011f\u0131, ama \u2018riyaset\u2019 ve \u2018iktidar\u2019 mekanizmalar\u0131n\u0131n yine de var oldu\u011fu Mekke\u2019de Hz. Peygamber\u2019in sundu\u011fu tebli\u011f, asl\u0131nda hi\u00e7bir \u2018iktidar\u2019 atf\u0131 ta\u015f\u0131mamaktad\u0131r. \u2018L\u00e2 ilahe illallah\u2019 ile, ancak Allah\u2019\u0131n ilah oldu\u011funu; ondan maada hi\u00e7bir \u015feyin ilah olamayaca\u011f\u0131n\u0131; e\u015fyay\u0131 ve insan\u0131 yaratan\u0131n O oldu\u011funu; yarat\u0131lan\u0131n Yaratana kar\u015f\u0131 kullukla ve O\u2019ndan ba\u015fka hi\u00e7bir \u015feye kul olmamakla y\u00fck\u00fcml\u00fc oldu\u011funu bildirmi\u015ftir Muhammed-i Arab\u00ee (a.s.m.). O, getirdi\u011fi “M\u00fclk O\u2019nundur” mesaj\u0131 paralelinde bir iktidar m\u00fccadelesine girmi\u015f de\u011fildir. \u0130stedi\u011fi, herkesin bu hakikat\u0131 bilmesi ve ona g\u00f6re ya\u015famas\u0131d\u0131r. Ama, burada devleti veya iktidar\u0131 do\u011frudan hedef se\u00e7en bir y\u00f6n olmad\u0131\u011f\u0131 halde, Mekke\u2019nin iktidar odaklar\u0131 kendilerine y\u00f6nelik bir tehdit hissetmi\u015flerdir. Bu y\u00fczden, Resul-i Ekrem\u2019e (a.s.m.), kendi putlar\u0131na kar\u0131\u015fmama \u015fart\u0131yla iktidar ortakl\u0131\u011f\u0131 bile teklif etmi\u015flerdir. Resulullah\u2019\u0131n bu teklifi kabul etmemesi, buna kar\u015f\u0131l\u0131k \u00fc\u00e7 y\u0131ll\u0131k a\u011f\u0131r boykotu, \u00f6l\u00fcm tehdidini ve de hicreti tercih etmesi ise, ama\u00e7lar kadar, ara\u00e7lar\u0131n da me\u015fruiyeti gere\u011fini tesbit a\u00e7\u0131s\u0131ndan dikkate \u015f\u00e2y\u00e2nd\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
K\u0131sacas\u0131, Mekke hayat\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131k\u00e7a belgeledi\u011fi \u00fczere, Resulullah\u2019\u0131n bir iktidar hedefi veya projesi olmam\u0131\u015f; ama iktidarla problemi olmu\u015ftur. Maamafih onu Medine\u2019de \u2018idareci\u2019 olarak da g\u00f6rmekteyiz. Fakat, bunun bir \u2018iktidar projesi\u2019nin izini s\u00fcrerek de\u011fil, f\u0131tr\u00ee bir bi\u00e7imde tahakkuk etti\u011fi bir v\u00e2k\u0131ad\u0131r. Onu ba\u011f\u0131rlar\u0131na basan Ens\u00e2r\u2019\u0131n, ve onun getirdi\u011fi hakka sadakatleri sonucu hicreti bile g\u00f6ze alan Muhacir\u00een\u2019in, ortak ya\u015faman\u0131n getirdi\u011fi \u2018idare\u2019 ihtiyac\u0131na bedel, \u2018idareci\u2019 olarak ba\u015fkalar\u0131na meyletmeleri elbette s\u00f6zkonusu olamazd\u0131.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Kald\u0131 ki, Resul-i Ekrem\u2019in sergiledi\u011fi \u2018idare\u2019 ile bug\u00fcn\u00fcn \u2018modern devlet\u2019ini beraber d\u00fc\u015f\u00fcnmek imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r. Ger\u00e7i, d\u00fcn\u00fcn saltanat yanl\u0131s\u0131 baz\u0131 \u00e2limlerinin Resul-i Ekrem\u2019i deyim yerindeyse bir \u2018h\u00fck\u00fcmdar\u2019 olarak resmetme te\u015febb\u00fcslerine benzer \u015fekilde, bug\u00fcn\u00fcn \u2018modern devlet\u2019e endeksli kimi \u0130slamc\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrleri de, Kur\u2019\u00e2n ve s\u00fcnnetten hareketle bir \u2018\u0130sl\u00e2m\u00ee devlet\u2019 projesi geli\u015ftirme te\u015febb\u00fcs\u00fcnde olagelmi\u015flerdir. Ama, Resul-i Ekrem ve ashab\u0131n\u0131n Medine\u2019de sergiledi\u011fi \u2018idare,\u2019 f\u0131tr\u00ee bir ihtiya\u00e7tan do\u011fmu\u015f; \u2018t\u00fczel ki\u015filik\u2019ler ad\u0131na ger\u00e7ek ki\u015filerin hukukunu \u00e7i\u011fneme kabilinden devlet\u00e7i yakla\u015f\u0131mlara ise asla m\u00fcsaade etmemi\u015ftir. Zira, Manzuruddin Ahmed\u2019in belirtti\u011fi gibi, “modern siyaset bilimine g\u00f6re, devlet kavram\u0131, belirli bir toprak par\u00e7as\u0131nda ya\u015fayan bir halk, hukuk\u00ee olarak olu\u015fturulan bir h\u00fck\u00fbmet, toplum i\u00e7inde y\u00fcksek bir iktidar ve yabanc\u0131 kontrol\u00fcnden ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k gibi unsurlar\u0131n toplam\u0131ndan te\u015fekk\u00fcl eden soyut bir hukuk\u00ee \u015fahsiyet\u2019 iken, Medine \u2018devlet\u2019i organik bir nitelik arzeder. O, hi\u00e7bir zaman, sahabilerden ayr\u0131 ve onlar\u0131n \u00fcst\u00fcnde bir t\u00fczel ki\u015filik konumunda olmam\u0131\u015ft\u0131r. Zaten, “Modern siyaset bilimine g\u00f6re anla\u015f\u0131lan devlet kavram\u0131n\u0131, Kur\u2019\u00e2n\u00ee terminoloji \u00e7er\u00e7evesinde ke\u015ffetme gayreti abestir… \u0130sl\u00e2m\u2019da, buna tekab\u00fcl eden bir devlet teorisi bulamay\u0131z.”13 <\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
B\u00fcy\u00fck B\u00f6l\u00fcnme<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Resul-i Ekrem\u2019den miras kalan devletin bu \u2018organik\u2019 ve \u2018f\u0131tr\u00ee\u2019 niteli\u011fini Ra\u015fid Halifeler d\u00f6neminde de s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Hz. Ebubekir\u2019in, b\u00eeattan sonra s\u00f6yledikleri, bunun bir delilidir; ki, bu s\u00f6zler \u2018devletli\u2019 olmay\u0131 a\u015f\u0131p \u2018devlet\u00e7i\u2019 de olan ge\u00e7mi\u015f h\u00fck\u00fcmdarlara da, modern y\u00f6neticilere de asla nasip olmam\u0131\u015ft\u0131r:<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
“Ey insanlar! En iyiniz olmad\u0131\u011f\u0131m halde y\u00f6neticiniz se\u00e7ildim. \u0130yi yaparsam beni destekleyin. K\u00f6t\u00fc yapacak olursam, beni yola getirin… Zay\u0131f\u0131n\u0131z, Allah\u2019\u0131n izniyle hakk\u0131n\u0131 kendisine verinceye dek benim yan\u0131mda g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr. G\u00fc\u00e7l\u00fc olan da, Allah\u2019\u0131n izniyle zay\u0131f\u0131n hakk\u0131 ondan al\u0131n\u0131ncaya dek benim yan\u0131mdad\u0131r. Allah yolunda cihad\u0131 hi\u00e7biriniz b\u0131rakmay\u0131n… Allah\u2019a ve Resul\u00fc\u2019ne itaat etti\u011fim s\u00fcrece siz de bana itaat edin. Allah\u2019a ve Resul\u00fc\u2019ne itaat etmezsem, sizin de bana itaat etmeniz gerekmez.”14<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Ra\u015fid Halifelerin idare etti\u011fi devletin bu organik niteli\u011fini, bir Bat\u0131l\u0131 yazar, Hz. \u00d6mer\u2019in, memurlar\u0131n\u0131n farkedemedi\u011fi muhta\u00e7 bir dul kad\u0131na kendi s\u0131rt\u0131nda yiyecek g\u00f6t\u00fcrmesi \u00f6rne\u011finden hareketle vurgular. Hz. \u00d6mer\u2019in bu tavr\u0131, \u2018Hesap G\u00fcn\u00fcnde, icray\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olan en iyi devlet organlar\u0131na devretmesiyle sorumlulu\u011fun kendi \u00fczerinden kalkt\u0131\u011f\u0131n\u0131 mazeret olarak s\u00f6yleyemeyece\u011fini bilmesinden dolay\u0131\u2019d\u0131r. “Bu prensip esas al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, ne anayasaya, ne de ayr\u0131 bir kamu hukukuna gerek kalm\u0131yordu” der Hodgson. “\u00c7\u00fcnk\u00fc, kamu g\u00f6revleri denebilecek g\u00f6revler de, \u00f6zel olanlar\u0131 gibi, kanunen hemen hemen ayn\u0131 esas \u00fczere ele al\u0131n\u0131yordu.”15<\/p>\n
<\/p>\n
Ne var ki, bu \u00f6rnek d\u00f6nem fazla uzun s\u00fcrmemi\u015ftir. Resul-i Ekrem\u2019in “Benden sonra hilafet 30 senedir” hadisiyle verdi\u011fi haber, tahakkuk etmi\u015ftir. Hz. Ali\u2019nin Hz. Osman\u2019\u0131n katilleri meselesi ile ilgili olarak, ferdin hukukunu ve de adaleti esas tutan duyarl\u0131 yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n Muaviye\u2019nin \u2018devletin bekas\u0131\u2019 endi\u015fesini \u00f6ne \u00e7\u0131karan muhalefetiyle kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131yla birlikte \u0130sl\u00e2m tarihinin ilk \u2018fitne\u2019si ya\u015fanm\u0131\u015f; Hz. Ali\u2019nin katli ve Hz. Hasan\u2019\u0131n alt\u0131 ayl\u0131k bir s\u00fcre sonunda madd\u00ee hilafetten feragati ile birlikte, Resul-i Ekrem\u2019in (a.s.m.) haber verdi\u011fi \u2018\u0131s\u0131r\u0131c\u0131 saltanat\u2019 devri ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu devrin en belirgin \u00f6zelli\u011fi devleti \u00f6nceleyen bir anlay\u0131\u015f\u0131n h\u00fck\u00fcmferma olmas\u0131; “Cemaat\u0131n selameti i\u00e7in c\u00fcz\u2019\u00ee hukuklar feda edilir” tezinin esas al\u0131nmas\u0131d\u0131r. Bu a\u00e7\u0131dan, Muaviye ile Hz. Ali aras\u0131ndaki m\u00fccadeleye siyaset-adalet m\u00fccadelesi nazar\u0131yla bakmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Hz. Ali\u2019nin \u00f3muhakkak ki hukukullaha da bakan\u00f3hukuk-u ibad \u00fczerindeki hassasiyetine kar\u015f\u0131l\u0131k, Muaviye\u2019nin \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc arg\u00fcmanlarda \u2018devletin bekas\u0131\u2019 kayg\u0131s\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Deyim yerindeyse Hz. Ali \u2018devletli\u2019 ve adalet\u00e7i, Muaviye ise \u2018devlet\u00e7i\u2019 ve siyaset\u00e7idir.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bu noktada, Hz. Hasan\u2019\u0131n madd\u00ee hilafeti b\u0131rakarak sergiledi\u011fi tav\u0131r da dikkat \u00e7ekicidir. Burada, Hz. Ali gibi, ferdi \u00f6nceleyen bir anlay\u0131\u015f s\u00f6zkonusudur. O, \u00e7o\u011fu insan\u0131n nazar\u0131nda adalet-i hakikiyenin \u00f6nemsizle\u015fti\u011finin, insanlar\u0131n devletin bekas\u0131n\u0131 ak\u0131l ve kalb g\u00fcndemlerinin \u00f6n s\u0131ralar\u0131na ald\u0131klar\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc bir ortamda, se\u00e7ilmi\u015f bir halife olarak devlet g\u00fcc\u00fcn\u00fc ak\u0131m\u0131 tersine \u00e7evirmek i\u00e7in kullanabilirdi. Ama bu i\u015fi iktidar yoluyla yapma yerine, ferden ferda tebli\u011f yoluyla yapmay\u0131 tercih etmi\u015ftir. Said Nurs\u00ee\u2019nin ilavesiyle, devleti \u00f6nceleyen, \u2018ibadet\u2019in ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131 olan adaleti ikinci plana iten tavr\u0131n ard\u0131nda bir iman\u00ee zaaf g\u00f6rm\u00fc\u015f; bu zaaf\u0131 tedavi i\u00e7in iman hakikatlerini talim ve ne\u015fr ederek manev\u00ee hil\u00e2feti deruhte etmek \u00fczere, madd\u00ee hil\u00e2fetin bu iman\u00ee vazifeye g\u00f6re t\u00e2l\u00ee kalan meselelerinden feragat etmi\u015ftir.16<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Hz. Hasan\u2019\u0131n, bu tavr\u0131yla, sonraki t\u00fcm d\u00f6nemlerde \u00fcmmetin \u2018saltanat\u2019 ve de devlet\u00e7ilik kar\u015f\u0131s\u0131ndaki asl\u00ee tercihini \u015fekillendirdi\u011fi s\u00f6ylenebilir. Ger\u00e7ekten, Muaviye d\u00f6neminden itibaren, ehl-i hakikat\u0131n ana k\u00fctlesinin iktidardan uzak durdu\u011fu; devlete ve saraya yak\u0131n olman\u0131n onlar\u0131n nazar\u0131nda bir de\u011fer ifadesi de\u011fil, zillet ve de\u011fersizlik ifadesi olarak m\u00fctalaa edildi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Hayatta kalan son \u2018a\u015fere-i m\u00fcbe\u015f\u015fere\u2019 ehli olan Sa\u2019d b. Eb\u00ee Vakkas\u2019\u0131n, o\u011fullar\u0131n\u0131n sultanlara gitme y\u00f6n\u00fcndeki te\u015fvikleri kar\u015f\u0131s\u0131nda s\u00f6yledi\u011fi \u015fu s\u00f6z, bu anlay\u0131\u015f\u0131n bir yans\u0131mas\u0131d\u0131r: “Bir toplulu\u011fun etraf\u0131n\u0131 \u00e7evreledi\u011fi bir le\u015fe mi gideyim? Yemin olsun ki, elimden gelirse, bu meclislere asla kat\u0131lmayaca\u011f\u0131m.” Ayn\u0131 \u015fekilde, t\u00e2bi\u00eenin en b\u00fcy\u00fck isimlerinden Said b. M\u00fcseyyeb\u2019in “limin, em\u00eerlerin meclisine gitti\u011fini g\u00f6r\u00fcrseniz, ondan sak\u0131n\u0131n” dedi\u011fi rivayet edilmektedir. Bu s\u00f6zleri nakleden Nevin A. Mustafa, hilafetin saltanata ink\u0131lab\u0131 ile birlikte siyas\u00ee liderlik ile din\u00ee liderli\u011fin ayr\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131na dikkat \u00e7ekmektedir:<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
“\u00dcmmetin ulemas\u0131, din\u00ee ilimlerin tedvini, ders ve fetva verme gibi i\u015fleri, h\u00fck\u00fbmetten ayr\u0131 ve ondan yard\u0131ms\u0131z y\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015flerdir. Hatta \u00e7o\u011fu kez h\u00fck\u00fbmete ra\u011fmen ve bu i\u015fi yapmaktan al\u0131koymadaki gayrime\u015fru m\u00fcdahalesine meydan okurcas\u0131na y\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015flerdir… M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n \u00e7o\u011fu naar\u0131nda, din\u00ee liderli\u011fin ehliyet ve sal\u00e2hiyetinin \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc, y\u00f6neticilerden uzak duru\u015f, onlar\u0131n \u00f6fke ve bask\u0131lar\u0131na kar\u015f\u0131 direnme olagelmi\u015ftir. Herhangi bir mensubu bu tav\u0131rdan uzakla\u015f\u0131rsa, insanlar ona \u015f\u00fcpheyle bakm\u0131\u015flard\u0131r. Bu, Ra\u015fid Halifeli\u011fin d\u00fcnyev\u00ee saltanata d\u00f6n\u00fc\u015fmesinin bir sonucu olarak ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f;… siyasete girmeme ve iktidarla herhangi bir ili\u015fki i\u00e7inde olmama, fukahan\u0131n tercih etti\u011fi tutum olagelmi\u015ftir.”17<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Ehl-i hakikat ile \u2018devlet\u2019i \u00f6nceleyen iktidar ehli aras\u0131ndaki gerilimin bariz bir \u00f6rne\u011fi, d\u00f6rt mezhep imam\u0131n\u0131n da, mevcut iktidarlar\u0131n gadrine maruz kalmas\u0131d\u0131r. \u0130mam-\u0131 A\u2019zam, Emev\u00ee sultanlar\u0131na kar\u015f\u0131 oldu\u011fu gibi; Abbas\u00eeler d\u00f6neminde de, ba\u015fkad\u0131l\u0131k g\u00f6revini reddetti\u011fi i\u00e7in hapse at\u0131lm\u0131\u015f ve i\u015fkence g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u0130mam Malik, zor alt\u0131nda yap\u0131lan yeminin ge\u00e7ersizli\u011fine dair i\u00e7tihad\u0131 ile, ki bu, zorlamayla verilen b\u00eeat\u0131n ge\u00e7ersiz oldu\u011fu anlam\u0131na da geliyordu. Abbas\u00ee sultan\u0131 Mansur\u2019un i\u015fkencesine maruz kalm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130mam \u015eafi\u00ee de, \u2018iktidar\u2019la olan gerilim y\u00fcz\u00fcnden k\u0131sa s\u00fcreli bir hapis hayat\u0131 ya\u015fam\u0131\u015f; as\u0131l \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 ise, iktidar\u0131n nisbeten elini uzatamad\u0131\u011f\u0131 M\u0131s\u0131r\u2019da ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015ftir. Ahmed b. Hanbel\u2019in Me\u2019mun\u2019un saray\u0131nda eziyet g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc , fikrini a\u00e7\u0131k\u00e7a savundu\u011fu i\u00e7in dara\u011fac\u0131n\u0131n e\u015fi\u011fine geldi\u011fi, ve yap\u0131lan i\u015fkenceler sonucu \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc bir s\u0131r de\u011fildir. Her ne kadar \u0130mam M\u00e2verd\u00ee gibi, saltanat\u0131 Kur\u2019\u00e2n ve s\u00fcnnetin \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc bir siyas\u00ee yap\u0131 olarak sunmaya \u00e7al\u0131\u015fan \u00e2limler olmu\u015fsa da, gerek uleman\u0131n, gerek tasavvuf erbab\u0131n\u0131n ana e\u011filimi devlet ve iktidardan uzak durma y\u00f6n\u00fcnde ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir.18<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\u00c7a\u011flar s\u00fcren gerilim<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Ahmed b. Hanbel ile ilgili bir olay, gerek uleman\u0131n, gerek tasavvuf erbab\u0131n\u0131n \u2018iktidar\u2019a bak\u0131\u015f\u0131n\u0131 yans\u0131tmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan son derece manidard\u0131r. \u0130mam Ahmed b. Hanbel\u2019e bir kad\u0131n gelir ve sultan\u0131n saray\u0131n\u0131n \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131ndan istifade ile y\u00fcn e\u011firmenin h\u00fckm\u00fcn\u00fc \u00f6\u011frenmek istedi\u011fini belirtir. (Olay Abbas\u00eeler d\u00f6neminde vuku bulmaktad\u0131r ve resmen \u2018halife\u2019 olan sultan\u0131n halk nezdinde \u2018me\u015fruiyet krizi\u2019ne du\u00e7ar oldu\u011funun bir alametidir.) \u0130mam, kad\u0131na, “Sen kimsin?” diye sorar. Kad\u0131n, kendisinin, Bi\u015fr-i Haf\u00ee\u2019nin19 k\u0131zkarde\u015fi oldu\u011funu s\u00f6yler. Bunun \u00fczerine \u0130mam \u015fu cevab\u0131 verir: “Bi\u015fr-i Haf\u00ee\u2019nin k\u0131zkarde\u015fine, sultan\u0131n saray\u0131n\u0131n \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda y\u00fcn e\u011firmek caiz de\u011fildir.”20<\/p>\n
<\/p>\n
Ferdin hukukunu ve adaleti esas tutan \u2018hil\u00e2fet-i r\u00e2\u015fide\u2019nin yerini alan devlet\u00e7i saltanat rejimine kar\u015f\u0131 uleman\u0131n ve tasavvuf erbab\u0131n\u0131n ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 bu gerilimin ve iktidardan uzak durma tavr\u0131n\u0131n sonraki d\u00f6nemlerde \u0130sl\u00e2m co\u011frafyas\u0131n\u0131n t\u00fcm\u00fcnde nas\u0131l devam etti\u011fine dair bir\u00e7ok anekdot vard\u0131r. Burada, k\u00fc\u00e7\u00fck bir not olarak, Sel\u00e7uklu d\u00f6neminin iki \u00f6nemli simas\u0131 zikredilebilir. \u0130mam Gazal\u00ee\u2019yi \u2018H\u00fcccet\u00fc\u2019l-\u0130sl\u00e2m\u2019 k\u0131lan Nizam\u00fclm\u00fclk\u2019\u00fcn kurdu\u011fu \u00fcnl\u00fc Nizamiye medresesinin ba\u015f\u0131na ge\u00e7mesi de\u011fil; bu g\u00f6revi terk ederek ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 uzlet sonras\u0131nda memleketine \u00e7ekilip sultanlar\u0131n ve idarecilerin saray\u0131ndan uzak durmas\u0131 olmu\u015ftur. \u0130hyau Ul\u00fbmi\u2019d-D\u00een gibi en olgun eserlerini bu devirde veren Gazal\u00ee\u2019nin, vezir Fahrulm\u00fclk\u2019\u00fcn istirahat i\u00e7inde gelmesi i\u00e7in her ne l\u00e2z\u0131msa yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 da belirten davet mektubuna \u2018sultanlar\u0131n saray\u0131na gitmedi\u011fi\u2019 cevab\u0131n\u0131 verdi\u011fi anlat\u0131l\u0131r. Di\u011fer taraftan, Anadolu Sel\u00e7uklular\u0131n\u0131n ba\u015f\u015fehri Konya\u2019da ya\u015fayan Mevl\u00e2n\u00e2\u2019ya ait hat\u0131ralar i\u00e7inde, onun sultanla ili\u015fkisini ifade eden kay\u0131tlar bulunmay\u0131\u015f\u0131 anlaml\u0131d\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bu gerilimin Osmanl\u0131da pek g\u00f6r\u00fclmedi\u011fi; bilakis, Ak\u015femseddin ve Molla G\u00fcrani \u00f6rne\u011finden hareketle, tam bir uyumun s\u00f6zkonusu oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Osmanl\u0131da ba\u011f\u0131ms\u0131z bir ulema ve arifler s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n olmay\u0131\u015f\u0131 ayr\u0131 bir tart\u0131\u015fma konusud\u0131r. Yine de, padi\u015fah\u0131n \u2018m\u00fcneccimba\u015f\u0131\u2019 olabilmi\u015f Ahmed b. L\u00fctfullah\u2019\u0131n Cami\u00fc\u2019d-D\u00fcvel\u2019inde adalet-siyaset, ferd-devlet ikilemine dair ilgin\u00e7 notlar bulmak olas\u0131d\u0131r. Hem ilim, hem tasavvuf ehli olan bu z\u00e2t, ferdin hukukuna kar\u015f\u0131 \u2018devletin bekas\u0131\u2019n\u0131 \u00f6nceleyen zalim\u00e2ne bir anlay\u0131\u015f\u0131n maalesef \u2018fetva\u2019 suretine b\u00fcr\u00fcnm\u00fc\u015f bir yans\u0131mas\u0131 olan “Devletin sel\u00e2meti i\u00e7in karde\u015f katli caizdir” h\u00fckm\u00fcn\u00fc; bu minvalde, Fatih\u2019in daha \u00e7ocuk ya\u015ftaki karde\u015fini \u00f6ld\u00fcrtmesini ele\u015ftirir. Onun vezir-i a\u2019zam Mahmud Pa\u015fa\u2019y\u0131 azlederken sergiledi\u011fi tav\u0131r kar\u015f\u0131s\u0131nda ise, \u015funlar\u0131 s\u00f6yler: “Mahmud Pa\u015fa, devlet-i \u00e2liyyeye hi\u00e7bir vezirin yapmad\u0131\u011f\u0131 hizmetleri yapm\u0131\u015ft\u0131. H\u00fck\u00fcmdarlara ve ehl-i d\u00fcnyaya hizmetin g\u00f6z\u00fc k\u00f6r olsun.”21 Bu noktada, Said Nurs\u00ee\u2019nin, “Selef alimleri istibdad\u0131n fenal\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z etmi\u015fler mi?” \u015feklindeki bir soruya, bir\u00e7ok \u015fairin felekten \u015fikayetinin de asl\u0131nda istibdada y\u00f6nelik bir itiraz mahiyetinde oldu\u011funa i\u015faret eden \u015fu cevab\u0131 verdi\u011fini hat\u0131rlamak gerekir:<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
“Bin kere evet. Zira, a\u011fleb-i \u015fuar\u00e2 kasidelerinde, \u00e7ok m\u00fcellifler kitaplar\u0131n\u0131n dibacelerinde zamandan \u015fikayet ve dehre itiraz ve fele\u011fe h\u00fccum etmi\u015ftir. E\u011fer kalb kula\u011f\u0131yla ve ak\u0131l g\u00f6z\u00fcyle dinleyip baksan\u0131z, g\u00f6receksiniz ki, b\u00fct\u00fcn itirazat oklar\u0131 mazinin muzlim perdesine sar\u0131lan istibdad\u0131n ba\u011fr\u0131na gider; ve i\u015fiteceksiniz ki, b\u00fct\u00fcn v\u00e2veyl\u00e2lar istibdad pen\u00e7esinin tesirinden gelir.”22 <\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Velhas\u0131l, Osmanl\u0131 d\u00f6nemi de devleti \u00f6nceleyen bir tavr\u0131n zaaflar\u0131yla m\u00e2luld\u00fcr. Bu d\u00f6nemde, devletin bekas\u0131 u\u011fruna masumlar\u0131n katline verilen cevaz\u0131n \u0130sl\u00e2m\u00ee bir asla dayanmad\u0131\u011f\u0131; zorlamal\u0131 \u2018maslahat\u2019 izahlar\u0131na dayand\u0131r\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan \u2018zalim\u00e2ne\u2019 bir h\u00fck\u00fcmd\u00fcr.23 Ayn\u0131 \u015fekilde, devlet-i ebed-m\u00fcddet \u00fclk\u00fcs\u00fcn\u00fcn iman\u00ee bir hakikate dayanmad\u0131\u011f\u0131 ortadad\u0131r. Fani bir d\u00fcnyada, sonsuza dek ya\u015fayacak tek bir devlet bile olmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Abd\u00fclhamid-Said Nurs\u00ee ikilemi<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Din nam\u0131na devlet ve iktidar\u0131 esas alan tav\u0131r ile dinin hakikat\u0131 nam\u0131na ferdi ve adaleti esas tutan tavr\u0131n Osmanl\u0131 tarihindeki belki en manidar kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131, Abd\u00fclhamid-Said Nurs\u00ee ikileminde g\u00f6r\u00fclmektedir. Said Nurs\u00ee\u2019nin Abd\u00fclhamid\u2019in g\u00f6z\u00fcnde ne anlam ifade etti\u011fi, istibdad ve h\u00fcrriyete ili\u015fkin g\u00f6r\u00fc\u015flerinden dolay\u0131 onu t\u0131marhaneye sevkettirmesinden akarakalemnla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi, Said Nurs\u00ee\u2019nin Abd\u00fclhamid\u2019i nas\u0131l g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc de, eserlerinden anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Abd\u00fclhamid\u2019in ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 \u015fahs\u00ee faziletleri g\u00f6rmezden gelme gibi bir tavra d\u00fc\u015fmedi\u011fi onu \u2018vel\u00ee padi\u015fah\u2019 olarak tarif etmesinden anla\u015f\u0131lmakta; ama bu faziletleri, bulundu\u011fu konumu ve bu konumda sergiledi\u011fi tavr\u0131 sorgulamama vesilesi de yapmamaktad\u0131r. Saltanat, hilafet-i ra\u015fidenin y\u0131k\u0131c\u0131s\u0131 olan \u2018\u0131s\u0131r\u0131c\u0131\u2019 bir rejimdir. Devletin bekas\u0131n\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131karma tavr\u0131, devleti denilen t\u00fczel ki\u015fili\u011fi olu\u015fturan ger\u00e7ek ki\u015filere haks\u0131zl\u0131k ve zul\u00fcm etme gibi bir riski daima ta\u015f\u0131m\u0131\u015ft\u0131r. H\u00fcrriyet iman\u0131n bir h\u00e2ssas\u0131 iken, \u00f6yle ki Cenab-\u0131 Hak mucizeleri bile \u2018akl\u0131n ihtiyar\u0131n\u0131 elinden alacak\u2019 bir surette g\u00f6stermemi\u015f iken, istibdad h\u00fcrriyeti ketmetmektedir. \u0130nsan\u0131n yarat\u0131lm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131, dolay\u0131s\u0131yla ilminin, iradesinin ve iktidar\u0131n\u0131n c\u00fcz\u2019\u00ee oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fi \u2018me\u015fveret\u2019i iktiza ederken, saltanat \u2018rey-i vahid\u2019e dayanmaktad\u0131r. \u0130nsan\u0131n duygular\u0131na had konulmam\u0131\u015f olmas\u0131 ger\u00e7e\u011fi \u015fahs\u00ee otoritelerin \u2018kanunda inhisar-\u0131 kuvvet\u2019 ile s\u0131n\u0131rlanmas\u0131n\u0131 gerektirir ve M\u00fcte\u00e2l bir Otoritenin vaz\u2019etti\u011fi ilah\u00ee \u015feriat bunu temin ederken, istibdad iktidar sahiplerinin suiistimaline m\u00fcsait bir zemin haz\u0131rlamaktad\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
K\u0131sacas\u0131, \u0130sl\u00e2m\u00ee a\u00e7\u0131dan, aslolan saltanat ve siyaset de\u011fil; adalet ve ibadettir. Siyaset nazar\u0131 \u00e7o\u011funlu\u011fun rahat\u0131, devletin bekas\u0131, vatan\u0131n selameti ad\u0131na \u00e7ok zul\u00fcmlere fetva verdirir. Ama Kur\u2019\u00e2n\u00ee adalet, tek bir masumun hayat\u0131n\u0131 ve kan\u0131n\u0131 \u2018insanl\u0131k nev\u2019inin umumu\u2019 ad\u0131na dahi heder g\u00f6rmeye ve feda etmeye izin vermez. “Bir insan\u0131 \u00f6ld\u00fcren b\u00fct\u00fcn insanlar\u0131 \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015f gibidir” ilah\u00ee ferman\u0131, i\u015fte b\u00f6yle bir \u2018mahz-\u0131 adalet\u2019i emretmektedir. \u0130lah\u00ee adalet, ferd ile cemaat\u0131, \u015fah\u0131s ile t\u00fcm insanl\u0131\u011f\u0131, kudret nazar\u0131nda bir olduklar\u0131 cihette, ikisine bir bakar. Ferd, kendi r\u0131zas\u0131yla kendi hakk\u0131n\u0131 feda etmedi\u011fi s\u00fcrece, devletin, rejimin, cemaatin, toplumun, insanl\u0131\u011f\u0131n selameti veya bekas\u0131 ad\u0131na feda edilemez.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Kur\u2019\u00e2n\u00ee \u00f6l\u00e7\u00fc bu oldu\u011fu; ve Hz. Ali gibi \u2018ilim \u015fehrinin kap\u0131s\u0131\u2019 olan bir sahabi bu u\u011furda hayat\u0131n\u0131 feda etti\u011fi halde, devleti \u00f6nceleyen bir tavr\u0131n savunulmas\u0131 iman\u00ee a\u00e7\u0131dan m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Said Nurs\u00ee\u2019nin bak\u0131\u015f\u0131, \u00f6zetle budur. Ki, bir kez daha belirtelim, Ra\u015fid Halifeler\u2019in ve selef-i salih\u00eenin bak\u0131\u015f\u0131 hep bu olagelmi\u015ftir.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, Abd\u00fclhamid, Muaviye ile ba\u015flayan ve devleti \u00f6nceleyen tavr\u0131n m\u00fcmessilidir. Bir sultan olarak, devletin bekas\u0131 onun zihin g\u00fcndeminin ilk s\u0131ras\u0131n\u0131 i\u015fgal etmektedir. \u00dcstelik, dinin bekas\u0131n\u0131 devletin bekas\u0131na ba\u011flad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, din ad\u0131na b\u00f6yle yapmaktad\u0131r. H\u00fcrriyet, adalet, me\u015fveret gibi Kur\u2019\u00e2n\u00ee \u00f6l\u00e7\u00fclerin tatbikini talep etmek ise, bu zihniyet mucibince, devleti, dolay\u0131s\u0131yla dini tehlikeye atan bir yakla\u015f\u0131m olarak g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Abd\u00fclhamid\u2019in \u2018\u015feriat\u0131 istibdada m\u00fcsait zanneden,\u2019 dahas\u0131 din ad\u0131na devleti \u00f6nceleyen bu tavr\u0131nda yaln\u0131z olmad\u0131\u011f\u0131, \u0130kinci Me\u015frutiyet g\u00fcnlerinde Do\u011fuda a\u015firetlerin Said Nurs\u00ee\u2019ye y\u00f6neltti\u011fi sorularda rahatl\u0131kla g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Payitahtta bir \u2018ink\u0131l\u00e2b-\u0131 siyas\u00ee\u2019 oldu\u011funu duyan bu insanlar, “Dine zarar gelmesin, ne olursa olsun” demi\u015flerdir. Bunun T\u00fcrk\u00e7esi, “Vars\u0131n istibdad etsin”dir. M\u00fcnazarat\u2019\u0131n sayfalar boyu s\u00fcren diyaloglar\u0131n\u0131n istibdad-me\u015frutiyet ikilemi \u00fczere gitmesi bo\u015funa de\u011fildir. Bu eserden anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131za g\u00f6re, Abd\u00fclhamid\u2019e h\u00fcrriyet\u00e7ilerden daha ziyade h\u00fccum eden, “H\u00fcrriyeti ve kanun-i esas\u00eeyi otuz sene evvel kabul etti\u011fi i\u00e7in, fenad\u0131r” diyen insanlar bile vard\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bedi\u00fczzaman\u2019\u0131n dinin bekas\u0131n\u0131 \u2018devlet\u2019e endeksleyen t\u00fcm \u2018din\u00ee\u2019 itiraz ve endi\u015feler kar\u015f\u0131s\u0131nda verdi\u011fi cevap ise, \u00e7ok anlaml\u0131d\u0131r. “\u0130sl\u00e2miyet g\u00fcne\u015f gibidir, \u00fcflemekle s\u00f6nmez; g\u00fcnd\u00fcz gibidir, g\u00f6z yummakla gece olmaz” diyerek ba\u015flayan cevab\u0131n bir sonraki ad\u0131m\u0131, dinin himayesini devlete b\u0131rakman\u0131n yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkindir. Herkesin kalbindeki iman\u00ee hissiyat\u0131 bu nokta imtizac ettirmesi (sivil inisiyatif), dinin himayesini \u2018ma\u011flup bi\u00e7are bir reis\u2019e (sultan), m\u00fcdahin memurlara (b\u00fcrokrasi), veyahut mant\u0131ks\u0131z bir k\u0131s\u0131m zabitlere (ordu) b\u0131rakmaktan daha iyi ve daha etkili de\u011fil midir? “Ba\u015fkas\u0131na itimad etmeyen, nefsiyle te\u015febb\u00fcs eder.” Devletten beklemez, kendi i\u015fe sar\u0131l\u0131r. Nitekim, bir a\u015firetin koyunlar\u0131n\u0131 \u00e7alan “M\u00e2mehuran h\u0131rs\u0131zlar\u0131n\u0131 tevbek\u00e2r ve sofi yapan,” koyunlar\u0131 \u00e7obana emanet etmek yerine herkesin koyununa sahip \u00e7\u0131kmas\u0131 olmu\u015ftur.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Dinin himayesini bile devletten bekledi\u011fi i\u00e7in, devletin bekas\u0131 ad\u0131na istibdada bile raz\u0131 olan s\u00f6zkonusu tavra, sivil inisiyatifi vurgulayan b\u00f6yle bir yakla\u015f\u0131mla cevap veren Said Nurs\u00ee, bir sonraki ad\u0131mda, muhatap oldu\u011fu devlet\u00e7i tavr\u0131n iman\u00ee \u015fuur zaaf\u0131na dikkat \u00e7eker:<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
“Sivrisinek tantanas\u0131n\u0131 kesse, bal ar\u0131s\u0131 demdemesini bozsa, sizin \u015fevkiniz hi\u00e7 bozulmas\u0131n, hi\u00e7 teess\u00fcf etmeyiniz. Zira, k\u00e2inat\u0131 na\u011famat\u0131yla raksa getiren hak\u00e2ik\u0131n esrar\u0131n\u0131 ihtizaza veren m\u00fbsika-i il\u00e2hiye hi\u00e7 durmuyor. M\u00fctemadiyen g\u00fcm g\u00fcm eder. Padi\u015fahlar padi\u015fah\u0131 olan Sultan-\u0131 Ezel\u00ee, Kur\u2018\u00e2n denilen musika-i ilahiyesiyle umum \u00e2lemi doldurarak, kubbe-i \u00e2sumanda \u015fiddetli ses getirmekle sadef, ma\u011fara, kehf-misal olan ulema ve me\u015f\u00e2yih ve huteban\u0131n dima\u011f, kalb ve femlerine vurarak, aks-i sad\u00e2s\u0131 onlar\u0131n lisanlar\u0131ndan \u00e7\u0131k\u0131p seyr \u00fc seyelan ederek, \u00e7e\u015fit \u00e7e\u015fit sadalarla d\u00fcnyay\u0131 g\u00fcm g\u00fcm ile ihtizaza getiren o sadan\u0131n tecess\u00fcm ve intiba\u0131yla umum k\u00fct\u00fcb-\u00fc \u0130sl\u00e2miyeyi bir tanbur ve kanunun bir teli ve bir \u015feridi h\u00fckm\u00fcne getiren ve her bir tel bir neviyle onu ilan eden o sada-i semav\u00ee ve ruhan\u00eeyi kalbin kula\u011f\u0131yla i\u015fitmeyen veya dinlemeyen, acaba o sadaya nisbeten sivrisinek gibi bir emirin demdemelerini ve karasinekler gibi bir h\u00fck\u00fbmetin adamlar\u0131n\u0131n v\u0131zv\u0131zlar\u0131n\u0131 i\u015fitecek midir?<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Elhas\u0131l: \u0130nk\u0131lab-\u0131 siyas\u00ee cihetiyle dininden havf eden adam\u0131n dinde hissesi, beyt\u00fc\u2019l-ankeb\u00fbt gibi zay\u0131f d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f; cehalettir, onu korkutur, takliddir, onu tela\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcrtt\u00fcr\u00fcr. Zira, itimad-\u0131 nefsin f\u0131kdan\u0131 ve aczin v\u00fccudu cihetiyle, saadetini yaln\u0131z h\u00fck\u00fbmetin cebinden zannetti\u011finden, kalbini, akl\u0131n\u0131 da h\u00fck\u00fbmetin kesesinden tahayy\u00fcl eder, korkar.” (M\u00fcnazarat, s. 46-7).<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Buradan anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, \u2018ink\u0131l\u00e2b-\u0131 siyas\u00ee\u2019 cihetinde dine zarar gelmesinden korkan, dolay\u0131s\u0131yla el\u2019an ilah\u00ee \u015feriata s\u0131\u011fmayan hallere du\u00e7ar da olsa devletin bekas\u0131n\u0131 as\u0131l alan bir anlay\u0131\u015f, \u2018padi\u015fahlar padi\u015fah\u0131 olan Sultan-\u0131 Ezel\u00ee\u2019den de, O\u2019nun \u2018k\u00e2inat\u0131 ihtizaza getiren musika-i ilah\u00ee\u2019sinden de, bu musika-i ilah\u00eenin as\u0131rlar boyu selef-i s\u00e2lih\u00eenin ak\u0131l, kalb ve ruhlar\u0131ndaki yans\u0131mas\u0131ndan da, bu yans\u0131malar\u0131n eseri olan ve \u0130sl\u00e2m\u2019\u0131n hakkaniyetini ders veren umum iman\u00ee kitaplardan da hakk\u0131yla haberdar de\u011fildir. O bu semav\u00ee ve ruhan\u00ee sad\u00e2y\u0131 hakk\u0131yla duyamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, dinin hakikatinin ilan\u0131n\u0131 o semav\u00ee sad\u00e2ya nisbeten sivrisinek gibi bir em\u00eerin (iktidar) v\u0131z\u0131lt\u0131lar\u0131na, karasinekler gibi bir h\u00fck\u00fbmetin adamlar\u0131n\u0131n (b\u00fcrokrasi) v\u0131zv\u0131zlar\u0131na ba\u011f\u0131ml\u0131 g\u00f6rmektedir. O y\u00fczden de, herhangi bir \u2018ink\u0131l\u00e2b-\u0131 siyas\u00ee\u2019 onu dinine zarar gelece\u011fi korkusuna sevketmekte; devletin bekas\u0131 i\u00e7in iman\u00ee \u00f6l\u00e7\u00fclere s\u0131\u011fmayan bir y\u00f6netim tarz\u0131na, hatta zul\u00fcm ve haks\u0131zl\u0131klara dahi \u2018devletin bekas\u0131\u2019 ad\u0131na arka \u00e7\u0131kmas\u0131na sebep olmaktad\u0131r. Bu devlet\u00e7i tavr\u0131n ana sebebi, o ki\u015finin dinde hissesinin \u00f6r\u00fcmcek yuvas\u0131 gibi zay\u0131f olmas\u0131d\u0131r. Bu ki\u015fi iman\u0131n bir\u00e7ok hakikat\u0131n\u0131n cahili oldu\u011fu gibi, iman\u0131 da taklid\u00eedir. Marifet ve \u015fuhuda dayanan tahkik\u00ee bir imana sahip de\u011fildir. Yine bu s\u0131rdan dolay\u0131, Cenab-\u0131 Hakk\u0131n isimlerinin cilvesi olan h\u0131fz, himaye, r\u0131zk, ia\u015fe.. gibi hususlar\u0131 devletten bilmektedir. “Saadetini yaln\u0131z h\u00fck\u00fbmetin cebinden zannetti\u011finden, kalbini, akl\u0131n\u0131 da h\u00fck\u00fbmetin kesesinden tahayy\u00fcl eder, korkar.”<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Said Nurs\u00ee\u2019nin M\u00fcnazarat\u2019ta sundu\u011fu yakla\u015f\u0131m bu \u015fekilde okundu\u011funda, onun daha 1909\u2019da “Milletin kalb hastal\u0131\u011f\u0131 zaaf-\u0131 diyanettir” derken neleri kasdetti\u011fi daha berrak bir \u015fekilde anla\u015f\u0131lacakt\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\u0130\u015fte, onun ilerleyen y\u0131llar\u0131n\u0131n Risale-i Nur\u2019a be\u015fik ve fidanl\u0131k olacak \u00e7al\u0131\u015fmalarla ge\u00e7mesinin; keza, 1922 sonunda geldi\u011fi Ankara\u2019da Birinci ve \u0130kinci Gruplar aras\u0131ndaki iktidar m\u00fccadelesine dahil olmak yerine Zeyl\u00fc\u2019z-Zeyl\u2019i yazmas\u0131n\u0131n; sonras\u0131nda da t\u00fcm mesaisini iman ve Kur\u2019\u00e2n hakikatlerinin ferden ferda tebli\u011fine hasretmesinin s\u0131rr\u0131 buradad\u0131r. F\u0131tr\u00ee \u2018ortak idare\u2019 ihtiyac\u0131 ile sonradan kurulan devlet, devleti kuran insanlarca \u2018ilelebed\u2019 payidar san\u0131l\u0131r hale gelmi\u015f; eneye ve tabiata mal edilen ilah\u00ee \u00f6zelliklerin bir k\u0131sm\u0131 da devlete pay edilmi\u015f; hatta dinin devam ve bekas\u0131 da devletin bekas\u0131na ba\u011f\u0131ml\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr olmu\u015f; bu u\u011furda dinin \u00f6l\u00e7\u00fclerinden bile taviz verilmi\u015ftir.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bu tahlile g\u00f6re, devleti ve iktidar\u0131 \u00f6nceleyen bir tav\u0131r, yaln\u0131z bunu yapanlar din-kar\u015f\u0131t\u0131 insanlar ise yanl\u0131\u015f de\u011fildir. Bu, dindar insanlar\u0131n b\u00f6yle yapmas\u0131 durumunda dahi yanl\u0131\u015ft\u0131r ve iman\u00ee \u00f6l\u00e7\u00fcler d\u0131\u015f\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Dolay\u0131s\u0131yla, son y\u00fczy\u0131lda \u015fu topraklar \u00fczerinde\u00f3ve esasen b\u00fct\u00fcn \u0130sl\u00e2m co\u011frafyas\u0131nda\u00f3ya\u015fanan geli\u015fmelerin ikili bir kategoride ele al\u0131nmas\u0131 do\u011fru de\u011fildir. Konunun bir dindarlar-l\u00e2din\u00eeler boyutu oldu\u011fu gibi, ayr\u0131ca devlet\u00e7iler-devlet\u00e7i olmayanlar boyutu daha vard\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, gerek Osmanl\u0131n\u0131n son d\u00f6nemi, gerek TC, gerek di\u011fer \u0130sl\u00e2m \u00fclkeleri itibar\u0131yla yap\u0131lacak tahlillerin d\u00f6rtl\u00fc bir kombinezon i\u00e7ermesi gerekmektedir:<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
1. Sek\u00fcler (l\u00e2din\u00ee) Devlet\u00e7i<\/p>\n
<\/p>\n
2. Sek\u00fcler (l\u00e2din\u00ee) Devlet\u00e7i de\u011fil<\/p>\n
<\/p>\n
3. Dindar Devlet\u00e7i<\/p>\n
<\/p>\n
4. Dindar Devlet\u00e7i de\u011fil<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Said Nurs\u00ee, bu tabloda d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc grup i\u00e7inde yer almaktad\u0131r. <\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bu tablo g\u00f6z\u00f6n\u00fcnde tutuldu\u011funda, \u00e7eli\u015fkili gibi g\u00f6r\u00fcnen baz\u0131 tav\u0131rlar\u0131n ger\u00e7ekte nas\u0131l bir tutarl\u0131l\u0131k y\u00fckl\u00fc oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclecektir.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
O, \u2018dindar\u2019l\u0131\u011f\u0131 cihetiyle \u2018vel\u00ee\u2019 bildi\u011fi Abd\u00fclhamid\u2019e, \u2018devlet\u00e7i\u2019li\u011fi cihetinde taraftar olmam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130\u00e7lerinde l\u00e2din\u00ee ve hatta masonlar\u0131n da oldu\u011funu bildi\u011fi \u0130ttihad\u00e7\u0131lara, h\u00fcrriyet ve me\u015frutiyet talepleri cihetiyle taraftar olmu\u015f; ama \u2018h\u00fcrriyet\u2019 ve \u2018me\u015frutiyet\u2019i unuttuklar\u0131 dakikada onlara kar\u015f\u0131 da tav\u0131r tak\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Ankara\u2019da sek\u00fcler-devlet\u00e7i Birinci Grubun da, dindar-devlet\u00e7i \u0130kinci Grubun da yan\u0131nda yer almam\u0131\u015ft\u0131r. \u015eeyh Said\u2019in bir k\u0131yam arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla din ehlini iktidara getirme projesine asla destek vermemi\u015ftir. Devlet\u00e7ili\u011fi parti ve devlet d\u00fcsturu edinen CHP\u2019ye kar\u015f\u0131, h\u00fcrriyeti ve demokrasiyi \u00f6ne \u00e7\u0131karan Demokratlara destek vermi\u015ftir. Din\u00ee bir parti kurarak iktidar\u0131 ele ge\u00e7irmeyi hedefleyen kesimlere de taraftar olmam\u0131\u015ft\u0131r. Sebil\u00fcrre\u015fad ve B\u00fcy\u00fck Do\u011fu gibi din\u00ee endi\u015feler ta\u015f\u0131yan ve zihniyet itibar\u0131yla devlet\u00e7i olan insanlar\u0131n \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 dergiler i\u00e7in, “Sebil\u00fcrre\u015fad, Do\u011fu gibi m\u00fccahidler iman hakikatlar\u0131n\u0131 ehl-i dal\u00e2letin tecav\u00fczat\u0131ndan muhafazaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 i\u00e7in, ruh u can\u0131m\u0131zla onlar\u0131 takdir ve tahsin edip, onlarla dostuz ve karde\u015fiz” demi\u015f ve eklemi\u015ftir: “fakat siyaset noktas\u0131nda de\u011fil.”24 M\u0131s\u0131r\u2019da \u0130hvan-\u0131 M\u00fcslim\u00een\u2019in, \u0130ran\u2019da mollalar\u0131n iktidar m\u00fccadelelerinden haberdar olmu\u015f;25 din noktas\u0131nda karde\u015fimiz olan bu insanlar\u0131n siyas\u00ee tav\u0131rlar\u0131n\u0131 tasvip etmedi\u011fini belirtmi\u015ftir. Ki, \u0130hvan\u2019\u0131n N\u00e2s\u0131r darbesi, mollalar\u0131n ise Musadd\u0131k devriminde sergiledikleri tav\u0131r, iktidar ve devlet-merkezli anlay\u0131\u015f\u0131n bir yans\u0131mas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Yine bu ayr\u0131m uyar\u0131nca, bir Risale-i Nur talebesinin devlet\u00e7i olmas\u0131 mesle\u011fiyle tutarl\u0131 de\u011fildir. O, mevcut rejim kar\u015f\u0131s\u0131nda “Red de etmiyoruz, kabul de etmiyoruz, amel etmiyoruz, istemiyoruz” tavr\u0131yla y\u00fck\u00fcml\u00fc oldu\u011fu gibi, insanlar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011funun dindar olmad\u0131\u011f\u0131 bir ortamda siyas\u00ee iktidar\u0131 hedefleyen bir olu\u015fuma da taraftar olamaz. Bu, ister \u2018devrim,\u2019 ister \u2018evrim\u2019 yoluyla olsun. Mesel\u00e2, Risale-i Nur talebesi, dindar ki\u015fili\u011finden dolay\u0131, Ziya\u00fc\u2019l-Hak\u2019\u0131n asker\u00ee darbesine arka \u00e7\u0131kamaz. Bu, iktidar yoluyla insanlar\u0131 d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeyi hedefleyen devlet\u00e7i-bask\u0131c\u0131 bir tavr\u0131n yans\u0131mas\u0131d\u0131r. \u00c7o\u011funlu\u011fun dindar oldu\u011fu bir ortamda ise, devletin dini empoze etmesi zaten s\u00f6zkonusu olamaz. Zira, insanlar dindard\u0131r, devletin kimli\u011fini de toplumun kimli\u011fi belirlemektedir\u00f3devlet toplumun kimli\u011fini belirliyor de\u011fil. Keza, din\u00ee bir parti ile iktidara ge\u00e7ip, sonra iktidar kanal\u0131yla toplumu dindarla\u015ft\u0131rmay\u0131 hedefleyen \u2018evrimci\u2019 bir yakla\u015f\u0131ma da, Risale-i Nur \u00f6l\u00e7\u00fcleri dahilinde yer yoktur. <\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Devletli olup devlet\u00e7i olmamak<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bug\u00fcn Risale-i Nur\u2019un sergiledi\u011fi, ama \u00e7o\u011fu ehl-i dinin uza\u011f\u0131nda oldu\u011fu devlet\u00e7ilikten uzak, siyaseti de\u011fil adaleti, devleti de\u011fil ferdi, bask\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 de\u011fil h\u00fcrriyeti vurgulayan tav\u0131r, k\u0131smen ifadeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00fczere, Asr-\u0131 Saadet\u2019ten miras al\u0131nan ve selef-i s\u00e2lih\u00eenin \u00e7a\u011flar boyu s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc h\u00e2kim tav\u0131rd\u0131r. Salih selefler, bir \u2018devlet\u2019 i\u00e7inde ya\u015fam\u0131\u015f, \u2018ortak idare\u2019 ihtiyac\u0131n\u0131 asla yads\u0131mam\u0131\u015f, ama devlet\u00e7i de olmam\u0131\u015flard\u0131r. Buna mukabil, Hz. Muaviye\u2019nin yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131 \u0131srarla vurgulanagelen \u2018adalet-i izafiye\u2019 i\u00e7tihad\u0131 ile, ferdin kar\u015f\u0131s\u0131na devlet, ferdin hukuku kar\u015f\u0131s\u0131na \u2018kamu \u00e7\u0131kar\u0131,\u2019 hilafetin kar\u015f\u0131s\u0131na ise saltanat \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Devleti \u00f6nceleyen bu tavr\u0131n, \u0130sl\u00e2m\u2019\u0131n \u2018cadde-i k\u00fcbra\u2019s\u0131n\u0131 temsil etmedi\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r. Bununla birlikte, kendileri sultan oldu\u011fu halde adalet \u00fczere hareket eden \u00d6mer b. Abd\u00fclaziz-i Emev\u00ee, Mehd\u00ee-i Abbas\u00ee gibi m\u00fcmtaz sultanlar da olmu\u015ftur. Birer istisna olu\u015fturan b\u00f6ylesi \u015fahsiyetlere mukabil, devletin bekas\u0131n\u0131 esas alarak olu\u015fan kurumlar kar\u015f\u0131s\u0131nda ehl-i iman her \u00e7a\u011fda bir gerilim ya\u015fam\u0131\u015f ve mesafeli durmu\u015ftur.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ise, d\u00f6rtl\u00fc bir tercihle y\u00fczy\u00fcze ya\u015f\u0131yoruz. Bir yanda, dinsizli\u011fi rejim edinenlerin olu\u015fturdu\u011fu bir siyasal yap\u0131 ve anlay\u0131\u015f mevcuttur; ki bu anlay\u0131\u015f, din ehli aras\u0131nda yer almayan, ama devlet\u00e7i de olmayan insanlar\u0131 bile \u00e7ileden \u00e7\u0131karan bir totaliter zihniyeti sergilemektedir. Bu zihniyet, “T\u00fcrkiye Cumhuriyetinin payidarl\u0131\u011f\u0131” u\u011fruna t\u00fcm insan\u00ee geli\u015fmeleri bast\u0131rmay\u0131, t\u00fcm aray\u0131\u015flar\u0131 durdurmay\u0131, kafalar\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck ya\u015ftan itibaren belli bir do\u011frultuda \u015fekillendirmeyi \u2018\u00e7a\u011fda\u015fl\u0131k\u2019 ve \u2018uygarl\u0131k\u2019 gere\u011fi olarak g\u00f6rmektedir.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Buna kar\u015f\u0131, ehl-i dinin \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131nda da, Osmanl\u0131dan hi\u00e7 sorgulamadan miras al\u0131nan ve yine devletin bekas\u0131n\u0131 \u00f6nde tutan \u2018devlet-i ebed-m\u00fcddet\u2019 anlay\u0131\u015f\u0131 yer etmi\u015f durumdad\u0131r. Garip bir \u015fekilde, d\u00fcnden miras al\u0131nan devleti kutsay\u0131c\u0131 tav\u0131r, bug\u00fcn, laik devleti kutsama, laik devlet u\u011fruna \u00f6lenleri \u015fehit bilme, laik devlete \u00f6denen vergiyi kutsal bilme gibi tuhafl\u0131klara vesile olabilmektedir. \u0130sl\u00e2m\u00ee kimli\u011fiyle \u00f6ne \u00e7\u0131kan ki\u015filerin olu\u015fturdu\u011fu bir partinin, iktidar\u0131n b\u00fcy\u00fck orta\u011f\u0131 oldu\u011funda, devlet\u00e7ili\u011fi sarsmak yerine s\u0131k\u0131 bir devlet\u00e7ilik sergilemesi, \u00f6yle ki Susurluk gibi b\u00fcy\u00fck zul\u00fcmler i\u00e7eren ciddi skandallar\u0131 dahi \u00f6rtme yoluna gitmesi, ayn\u0131 devlet\u00e7i miras\u0131n yans\u0131mas\u0131 olsa gerektir. Ba\u015fka baz\u0131 dindarlar\u0131n, bu partinin iktidar ortakl\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u2018devletin bekas\u0131\u2019 ad\u0131na ve derin devlet lehine ele\u015ftirmesi ise, tam bir insanl\u0131k komedisi h\u00fckm\u00fcndedir.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bu noktada, \u2018radikal\u2019 tabir edilen kesimlerde de ciddi bir kafa kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. \u2018\u0130sl\u00e2m devlet\u2019 idealini her\u015feyin \u00fcst\u00fcnde tutan bu kesim, en ba\u015fta, \u2018devlet\u2019i esas alan bir tavr\u0131n \u0130sl\u00e2m\u00eeli\u011fini sorgulamaktan aciz durumdad\u0131r. Keza, zihnindeki \u2018\u0130sl\u00e2m\u00ee devlet\u2019in esasen bir \u2018modern devlet\u2019 tasar\u0131m\u0131 olmas\u0131 da d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcc\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Sonu\u00e7 olarak, \u015fu s\u00f6ylenebiliir: Bug\u00fcn, \u0130sl\u00e2m\u00ee kesimin devlet ve iktidarla sorunu vard\u0131r, ama devlet\u00e7ili\u011fi sorgulaman\u0131n da uza\u011f\u0131ndad\u0131r. Pek \u00e7ok dindar ki\u015finin bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131, Abd\u00fclhamid-Mustafa Kemal ikilemesinde tak\u0131l\u0131p kalm\u0131\u015ft\u0131r. Halbuki, bu iki insan, biri dindar, di\u011feri din-kar\u015f\u0131t\u0131 olmakla birlikte, devlet\u00e7ilikte ortakla\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bug\u00fcn kimi ehl-i din, Kemal rejimin totalitarizmine kar\u015f\u0131 olmakla birlikte, totalitarizmin kendisine kar\u015f\u0131 de\u011fildir. Kemalist ordunun dayatmalar\u0131na kar\u015f\u0131 olmakla birlikte, ordu dayatmas\u0131n\u0131n kendisine kar\u015f\u0131 de\u011fildir. Kemalistlerin devletin bekas\u0131n\u0131 esas alarak i\u015fledikleri haks\u0131zl\u0131k ve zul\u00fcmlere kar\u015f\u0131 olmakla birlikte, devletin bekas\u0131n\u0131n ferdin hukukuna tercih edilmesine kar\u015f\u0131 de\u011fildir. T\u00fcm bu tav\u0131rlar\u0131n ise, iman\u00ee \u015fuurdaki zaafa i\u015faret eden derin k\u00f6kleri vard\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\u00d6zetle, \u2018siyaset\u2019e tutarl\u0131 bir bak\u0131\u015f, ene\u2019nin ve tabiat\u0131n tahlilinden, adaletin ve h\u00fcrriyetin tesisine uzanan \u00e7ok kapsaml\u0131 bir alanda zihn\u00ee ve kalb\u00ee bir berrakl\u0131\u011fa sahip olmay\u0131 gerektirmektedir. Ama, bin k\u00fcsur y\u0131l sonra durduklar\u0131 yerde Hz. Ali kar\u015f\u0131s\u0131nda Hz. Muaviye\u2019nin i\u00e7tihad\u0131n\u0131 ele\u015ftirenler bile, ger\u00e7ekte tam da onun durdu\u011fu yerde durmaktad\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
\u00a9\u00a02021 karakalem.net, Metin Karaba\u015fo\u011flu<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
16.09.2000 “YEZ\u0130D HAKKINDA Allah\u2019tan kork, Allah hakk\u0131nda Yezid\u2019den korkma. Allah seni Yezid\u2019den korur, ama Yezid seni asla Allah\u2019tan koruyamaz. Ey Hubeyre\u2019nin o\u011flu! Yaratana isyan konusunda yarat\u0131lana itaat yoktur.” -Hasan-\u0131 Basr\u00ee\u2019den, Emev\u00ee sultan\u0131 Yezid b. Abd\u00fclmelik\u2019in valisi \u00d6mer b. Hubeyre\u2019ye. Bir siyaset bilimci, siyaset biliminin felsef\u00ee tahlilini yapt\u0131\u011f\u0131 bir \u00e7al\u0131\u015fmada, \u015fu kanaati serdeder: Bilim adamlar\u0131 ve […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"ppma_author":[132],"class_list":["post-83828","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazarlar"],"yoast_head":"\n