16.09.2000<\/p>\n
K\u00d6PR\u00dc\u2019N\u00dcN B\u0130R \u00f6nceki say\u0131s\u0131nda Risale-i Nur\u2019un milliyet\u00e7ili\u011fe bak\u0131\u015f\u0131n\u0131 yorumlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, Risale-i Nur\u2019u anlamada kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan baz\u0131 engellere karakalemde de\u011finmi\u015ftik. Milliyet\u00e7ilik konusunu Risale-i Nur\u2019un bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla de\u011ferlendirmemize mani olan bu engeller, sair konularda, mesel\u00e2 Risale-i Nur\u2019un bilime bak\u0131\u015f\u0131n\u0131 yorumlarken de kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, Risale-i Nur\u2019un bilime bak\u0131\u015f\u0131n\u0131 ele almadan \u00f6nce, s\u00f6zkonusu engellere bir kez daha de\u011finmenin faydadan uzak olmad\u0131\u011f\u0131 kanaatindeyiz.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bu engellerden ilki, bir kez daha vurgularsak, Eski Said ile Yeni Said aras\u0131ndaki farka ili\u015fkindir. Eski Said ile Yeni Said aras\u0131nda hem bir s\u00fcreklilik, hem de bir farkl\u0131l\u0131k vard\u0131r; ve nerede s\u00fcreklilik, nerede farkl\u0131l\u0131k oldu\u011funun belirlenmesi, Risale-i Nur\u2019u eksen alan bir anlama ve yorumlama \u00e7abas\u0131n\u0131n olmazsa olmaz \u015fartlar\u0131 aras\u0131nda yer almaktad\u0131r. \u0130kinci problem, Yeni Said\u2019in do\u011frudan Risale-i Nur\u2019daki iman derslerine talip olanlara muhatabiyeti ile, “ehl-i d\u00fcnya”yla mahkemeye celb olunmas\u0131 gibi sebeplerle mecburen kurmak durumunda kald\u0131\u011f\u0131 muhatabiyet aras\u0131ndaki \u00fcslub fark\u0131na ili\u015fkindir. Bu farkl\u0131l\u0131k dikkate al\u0131nmay\u0131nca, hakikat talibi olmayan “ehl-i d\u00fcnya”ya y\u00f6nelik hitab\u0131n Risale-i Nur\u2019un asl\u00ee ve genel yakla\u015f\u0131m\u0131 olarak anla\u015f\u0131lmas\u0131 tehlikesi vard\u0131r. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir engel, Risale-i Nur\u2019a bir b\u00fct\u00fcn olarak muhatap olunmamas\u0131; Risale-i Nur\u2019un ele ald\u0131\u011f\u0131 konulara dair kendimizce bir se\u00e7me yap\u0131lmas\u0131d\u0131r. B\u00f6ylece, Risale-i Nur\u2019da bir b\u00fct\u00fcn i\u00e7inde anlam\u0131n\u0131 bulan fikir, terim ve yakla\u015f\u0131mlar, \u00e2deta k\u00f6k\u00fcnden ve g\u00f6vdesinden ayr\u0131lm\u0131\u015f bir dala d\u00f6nd\u00fcr\u00fclmekte; ve elbette, hayatiyetini yitirmektedir. Bu hususla do\u011frudan ilgisi bulunan d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc engel ise, Risale-i Nur\u2019a kendi paradigmam\u0131zla yakla\u015fmam\u0131z; onu \u00e2deta kendi kafam\u0131za yer etmi\u015f kimi kanaatlere hakl\u0131l\u0131k kazand\u0131rmak i\u00e7in bir payanda olarak kullanmaya giri\u015fmemizdir.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Engelleri a\u015fman\u0131n \u00f6nemi<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Risale-i Nur\u2019a bir “talip” ve “talebe” olarak muhatap olabilmemiz i\u00e7in muhakkak a\u015fmam\u0131z gereken bu d\u00f6rt engelin, onun bilime bak\u0131\u015f\u0131n\u0131 belirleme noktas\u0131nda da \u00f6nem ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Nitekim, bilim konusunda Risale-i Nur\u2019a muvaf\u0131k bir tav\u0131r geli\u015ftirme yolunda bu engeller a\u015f\u0131lamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, gerek TC i\u00e7inde, gerek d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda, Risale-i Nur\u2019un hi\u00e7 de hak etmedi\u011fi; bilim kar\u015f\u0131s\u0131ndaki son derece kritik, \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc ve tutarl\u0131 tavr\u0131na hi\u00e7 de muvaf\u0131k d\u00fc\u015fmeyen menfi bir kanaat kol gezmektedir. S\u00f6zgelimi, TC s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde ya\u015fayan ve \u00f6zellikle \u00fcniversite gen\u00e7li\u011fi \u00fczerinde hat\u0131r\u0131 say\u0131l\u0131r bir etkinli\u011fi bulunan bir\u00e7ok M\u00fcsl\u00fcman ayd\u0131n, Risale-i Nur\u2019un “ondokuzuncu asr\u0131n pozitivist bilimci \u015fartlanmalar\u0131n\u0131 a\u015famam\u0131\u015f bir eser oldu\u011fu”nu \u00f6zellikle i\u015flemektedir. Bunun Risale-i Nur\u2019a dayanarak isbat edildi\u011fi v\u00e2ki de\u011fildir. Fakat “Risale-i Nur ad\u0131na” yap\u0131lm\u0131\u015f baz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar bu iddialar\u0131n mesnedi olarak g\u00f6sterilmektedir.1 \u00d6te yandan, \u015eerif Mardin\u2019in gerek T\u00fcrk\u00e7e\u2019de “Bedi\u00fczzaman Said Nurs\u00ee Olay\u0131” olarak yay\u0131nlanan \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, gerek bu \u00e7al\u0131\u015fma \u00f6ncesinde \u00e7e\u015fitli akademik dergilerde yer alan makaleleri de, Risale-i Nur\u2019u ayn\u0131 \u00e7er\u00e7eveye koymakta; hatta daha da ileri giderek Said Nurs\u00ee\u2019ye “deizm” ve “do\u011fal din” yakla\u015f\u0131m\u0131 atfetmektedir.2 Deizm, bir Yaratana inanan; ama Yarat\u0131c\u0131y\u0131 bulmak i\u00e7in vahye gerek olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcren, dolay\u0131s\u0131yla semav\u00ee dinlerin kar\u015f\u0131s\u0131nda yer alan bir ak\u0131md\u0131r. Risale-i Nur ise ba\u015ftan sona “Resul-i Ekrem\u2019in talimi ve Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n dersi”yle yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Buna ra\u011fmen \u015eerif Mardin b\u00f6ylesi bir yak\u0131\u015ft\u0131rmada bulunma cesareti g\u00f6stermekte; ve bu iddias\u0131na mesned olarak da, yine “Risale-i Nur ad\u0131na” yap\u0131lm\u0131\u015f, ama vahyi referans ald\u0131\u011f\u0131 belirsiz, Allah\u2019a iman\u0131n ancak en sonda ifade edildi\u011fi kimi “bilimsel” \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 \u00f6ne s\u00fcrmektedir.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Gerek kimi “\u0130sl\u00e2mc\u0131” ayd\u0131nlar\u0131n, gerek Mardin\u2019in s\u00f6zkonusu iddialar\u0131nda, “Risale-i Nur\u2019a muhatap olan biri b\u00f6yle bir \u00e7al\u0131\u015fma ortaya koydu\u011funa g\u00f6re, Risale-i Nur\u2019un \u00f6\u011fretti\u011fi budur” gibi bir yakla\u015f\u0131m s\u00f6zkonusudur. Tek ba\u015f\u0131na bu durum bile, s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz d\u00f6rt engeli a\u015fman\u0131n ne denli kritik bir \u00f6nem ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131n delilidir.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\u00d6te yandan, Risale-i Nur\u2019un bilime bak\u0131\u015f\u0131n\u0131 ele alan birka\u00e7 k\u0131sa \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n \u00f6tesinde, bu konuda geni\u015f, derli-toplu bir ara\u015ft\u0131rman\u0131n olmay\u0131\u015f\u0131 da, do\u011frudan Risale-i Nur\u2019a y\u00f6nelik bir ara\u015ft\u0131rmaya dayanmayan ve de iyiniyet ta\u015f\u0131mayan s\u00f6zkonusu yorumlar i\u00e7in cesaret verici bir unsur olsa gerektir. Bu bak\u0131mdan, Risale-i Nur\u2019un bilime bak\u0131\u015f\u0131n\u0131 belirlemek “entellekt\u00fcel bir me\u015fgale” olman\u0131n \u00f6tesinde bir de\u011fer ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Risale-i Nur\u2019un bilime bak\u0131\u015f\u0131n\u0131 ele al\u0131rken, s\u00f6zkonusu d\u00f6rt engelin d\u0131\u015f\u0131nda, g\u00f6z\u00f6n\u00fcnde tutulmas\u0131 gereken ba\u015fka bir v\u00e2k\u0131a daha vard\u0131r: \u0130sl\u00e2m d\u00fcnyas\u0131n\u0131n son y\u00fczy\u0131llarda Bat\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda maddeten geri kalm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131 M\u00fcsl\u00fcman zihinleri me\u015fgul edegelmektedir. \u00d6zellikle son iki y\u00fczy\u0131l\u0131n M\u00fcsl\u00fcman ayd\u0131n ve \u00e2limlerinin ve de M\u00fcsl\u00fcman halk\u0131n en ziyade me\u015fgul oldu\u011fu konulardan biri budur. Bu geri kalm\u0131\u015fl\u0131k ise Bat\u0131n\u0131n bilim ve teknoloji alan\u0131ndaki ilerlemesine ba\u011flanmakta, dolay\u0131s\u0131yla \u00e7\u00f6z\u00fcm yine bilim ve teknolojide aranmaktad\u0131r. Bu yap\u0131l\u0131rken, s\u00f6zkonusu geri kalm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131 a\u015fmaya y\u00f6nelik pratik bir hedef g\u00fcd\u00fclmektedir. Bilim ve teknolojiye dair Kur\u2019\u00e2n\u00ee bir bak\u0131\u015f geli\u015ftirme, bilgi problemini Kur\u2019\u00e2n\u00ee bir epistemolojiyle a\u015fma, Bat\u0131 bilimini iman\u00ee bir de\u011ferlendirmeye t\u00e2bi tutma gibi bir hassasiyete nadiren rastlanmaktad\u0131r. B\u00f6ylesi bir “geri kalm\u0131\u015fl\u0131k ve yeniden ilerleme” paradigmas\u0131, Risale-i Nur\u2019a da s\u0131rf bu g\u00f6zle bakma yanl\u0131\u015f\u0131n\u0131 getirebilir. Ba\u015ftan sona iman dersleri y\u00fckl\u00fc olan, k\u00e2inata da iman\u00ee bir nazarla nas\u0131l muhatap olunaca\u011f\u0131n\u0131 Kur\u2019\u00e2n\u2019a dayanarak ortaya koyan, bilime bak\u0131\u015f\u0131 da bu \u00e7er\u00e7evede \u015fekillenen Risale-i Nur, pragmatik bir kafayla, “Nas\u0131l ilerleyebiliriz?” sorusuna cevap aray\u0131\u015f\u0131 i\u00e7inde okunabilir. B\u00f6ylesi bir nazar, elbette Risale-i Nur\u2019un ele ald\u0131\u011f\u0131 pek \u00e7ok konuyu, \u00f6zellikle bilime bak\u0131\u015f\u0131n\u0131 yanl\u0131\u015f anlamaya ve hatta sapt\u0131rmaya mahkumdur.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
G\u00f6z\u00f6n\u00fcnde tutulmas\u0131 gereken di\u011fer bir v\u00e2k\u0131a, bir b\u00fct\u00fcn olarak \u0130sl\u00e2m d\u00fcnyas\u0131n\u0131n, d\u00fcnyan\u0131n sair \u00fclkelerinde oldu\u011fu \u00fczere, laik bir e\u011fitim m\u00fcfredat\u0131 uygulad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Bilimin son \u00fc\u00e7y\u00fcz y\u0131l i\u00e7inde Bat\u0131da geli\u015ftirilen materyalist yorumu, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya kendini bilimin ta kendisi olarak kabul ettirmeyi ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r. Nitekim, ister Fransa\u2019da, ister TC\u2019de, ister Japonya\u2019da, ister \u0130ran\u2019da, ister Rusya\u2019da, ister Suud\u00ee Arabistan\u2019da olunsun; okutulan derslerin muhtevas\u0131 ve \u00fcslubu ayn\u0131d\u0131r. Her birindeki fen bilgisi kitaplar\u0131, ayn\u0131 \u015feyi s\u00f6yler. Hepsinde de, ta\u015f\u0131n d\u00fc\u015fmesini yer\u00e7ekimi kanununun sa\u011flad\u0131\u011f\u0131, gemilerin suyun kald\u0131rma kuvveti sayesinde y\u00fczd\u00fc\u011f\u00fc, bitkilerin b\u00fcy\u00fcmesini fotosentezin temin etti\u011fi.. \u00f6\u011fretilir. Bu tek yanl\u0131 \u015fartland\u0131rmaya kar\u015f\u0131, ABD gibi baz\u0131 \u00fclkelerde, H\u0131ristiyan yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n itirazlar\u0131 sonucu m\u00fcfredatta yetersiz de olsa baz\u0131 iyile\u015ftirmeler olmu\u015ftur. \u0130sl\u00e2m d\u00fcnyas\u0131nda bu d\u00fczeyde bir d\u00fczelmeye dahi rastlanmad\u0131\u011f\u0131 gibi, esbabperest “bilimsel” a\u00e7\u0131klamalar\u0131 a\u015fan veya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren bir m\u00fcfredata maalesef hi\u00e7 rastlanmamaktad\u0131r. Problemi g\u00f6ren dima\u011flar var ise de, hen\u00fcz s\u00f6zkonusu problemi bir b\u00fct\u00fcn olarak a\u015fan ciddi bir \u00e7al\u0131\u015fma ortaya konulabilmi\u015f de\u011fildir.3 <\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
K\u00e2inat\u0131 materyalist yorumlardan kurtarmak<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bu bak\u0131mdan, hepimizin pozitivist, determinist bir \u00e7arktan ge\u00e7ti\u011fimiz; a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131, k\u00e2inat\u0131 materyalist bi\u00e7imde yorumlayan bir fen e\u011fitimi g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz ak\u0131ldan \u00e7\u0131kar\u0131lmamal\u0131d\u0131r. Bunu ak\u0131ldan \u00e7\u0131karmak iki u\u00e7 yanl\u0131\u015fa kap\u0131 a\u00e7maktad\u0131r. Bir yanda k\u00e2inat\u0131 \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n s\u00f6zkonusu oldu\u011fu her yerde bilimin determinist yorumu zihinlerde h\u00fckm\u00fcn\u00fc icra etmekte ve “Allah\u2019a iman” olsa olsa bir yama gibi buna eklenmektedir. Nitekim, H\u0131ristiyan yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131lar mesel\u00e2 biyoloji kitab\u0131na insan\u0131 Allah\u2019\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 tezini de koydurmay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015flard\u0131r. Ama bu “\u00d6nce \u015fu olu\u015ftu, sonra bu olu\u015ftu…” gibi materyalist bilime ait izahlar\u0131 oldu\u011fu gibi kullanan, yaln\u0131z en sonunda “\u0130\u015fte bunlar\u0131 yapan Allah\u2019t\u0131r” diyen bir muhtevan\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7ebilmi\u015f de\u011fildir. A\u011fa\u00e7 Allah\u2019a, ama meyve a\u011faca verilmektedir. \u0130lk insan\u0131n evrim yoluyla de\u011fil, Allah\u2019\u0131n yaratmas\u0131yla v\u00fccud buldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne de yer verilmekte; ama ilk insan sonras\u0131ndaki t\u00fcm insanlar\u0131n var olu\u015fu tamamen sebep-sonu\u00e7 zinciri i\u00e7inde ele al\u0131nmaktad\u0131r. TC i\u00e7inde de, k\u0131smen H\u0131ristiyan yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan beslenen, iyiniyetli ama eksik ve kusurlu \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131lagelmektedir. <\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\u00d6te yanda, bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 “modern bilimle uzla\u015fma \u00e7abas\u0131”ndan dolay\u0131 ele\u015ftiren; bu kez, pozitivist bilimi red ad\u0131na k\u00e2inat\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 da terk eden bir z\u00fcmre vard\u0131r. S\u00f6zgelimi, b\u00fct\u00fcn eksikli\u011fine ra\u011fmen bir problemin ve bir ihtiyac\u0131n tesbitiyle ba\u015flayan “\u0130lim-Teknik Serisi”ni rahatl\u0131kla ele\u015ftiren M\u00fcsl\u00fcman ayd\u0131nlar\u0131n, bunca y\u0131ld\u0131r k\u00e2inat\u0131n iman\u00ee bir nazarla nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015f\u0131laca\u011f\u0131na dair hi\u00e7bir model sunamad\u0131klar\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. \u0130sl\u00e2m\u00ee c\u00e2miada “modern bilim” ele\u015ftirisi nam\u0131na, \u00e7eviri veya telif, onlarca eser yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. Ama bu ele\u015ftiri \u00e7evreleri “modern bilim”in materyalist\u00e7e \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 k\u00e2inat\u0131n iman\u00ee bir \u015fekilde nas\u0131l ele al\u0131naca\u011f\u0131na dair bir eser sunabilmi\u015f de\u011fillerdir. Bilakis, modern bilimi red ad\u0131na k\u00e2inat da g\u00fcndemden \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n “Allah\u2019\u0131n \u00e2yetleri” olarak, \u00f3tevhid ba\u015fta olmak \u00fczere\u00f3iman esaslar\u0131n\u0131n delili olarak durmaks\u0131z\u0131n nazarlara sundu\u011fu k\u00e2inata muhatap olunamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, iman esaslar\u0131 k\u00e2inat i\u00e7indeki zerreler ve olu\u015flar adedince delilden mahrum b\u0131rak\u0131lmaktad\u0131r. Bu derece ak\u0131l almaz bir tutum sergilenmektedir. Bu tutum i\u00e7erisinde, Risale-i Nur\u2019un k\u00e2inat\u0131 iman ad\u0131na \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 “\u00e7i\u00e7ek-b\u00f6cek muhabbeti” diye k\u00fc\u00e7\u00fcmsenmekte; k\u00fc\u00e7\u00fck bir b\u00f6cek olan sine\u011fin Kur\u2019\u00e2n\u2019da defaatle tevhidin delil olarak sunuldu\u011fundan ise maalesef gaflet edilmektedir. En ac\u0131s\u0131, Risale-i Nur\u2019un sine\u011fi delil getirmeyi Kur\u2019\u00e2n\u2019dan ders ald\u0131\u011f\u0131n\u0131n; ve yine Kur\u2019\u00e3n\u2019\u0131n, sine\u011fin delil getirilmesini k\u00fc\u00e7\u00fcmseyen Mekkeli m\u00fc\u015frikleri sert bir dille takbih etti\u011finin unutulmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
K\u0131y\u0131s\u0131nda durdu\u011fumuz okyanus<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bu bak\u0131mdan, Risale-i Nur\u2019un “bilim”e bak\u0131\u015f\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturulmas\u0131 “iman\u00ee” bir \u00f6neme sahiptir. \u00c7\u00fcnk\u00fc, Risale-i Nur, k\u00e2inat\u0131 iman ad\u0131na \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 modern bilimin determinist yorumlar\u0131yla buland\u0131ran bir \u00e7izgiden uzak oldu\u011fu gibi, gayb\u00ee olan\u0131n \u015fahidi olan (\u00e2lem-i \u015fehadet) k\u00e2inattan, yani \u015fahitten mahrum taklid\u00ee bir imandan da beridir. Her iki sapmay\u0131 da a\u015fan bir \u00e7izgidedir. K\u00e2inat\u0131 modern bilimin materyalist kavram ve yorumlar\u0131na mahk\u00fbm olmadan, Kur\u2019\u00e2n\u00ee bir epistemoloji ve Kur\u2019\u00e2n\u00ee bir usul i\u00e7inde \u00e7al\u0131\u015fmakta; \u00f6te yandan, k\u00e2inat\u0131 \u00e7al\u0131\u015fan bilimi bu kavram ve yorumlardan temizlemeyi sa\u011flayacak Kur\u2019\u00e2n\u00ee ara\u00e7lar sunmaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, “k\u00e2inat”\u0131n anla\u015f\u0131l\u0131p yorumlanmas\u0131n\u0131, buna paralel olarak “bilimsel bilgi” problemini dert edinen herkesin Risale-i Nur\u2019dan alaca\u011f\u0131 dersler vard\u0131r. B\u00f6ylesi bir \u00e7abaya samimiyetle giri\u015fen ki\u015filerin Risale-i Nur\u2019a s\u0131rt\u0131n\u0131 d\u00f6nmemesi; bilakis, onun bu konuda nas\u0131l bir y\u00f6ntem \u00f6nerdi\u011fini, ne gibi ara\u00e7lar sundu\u011funu ele almas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Okumakta oldu\u011funuz \u00e7al\u0131\u015fma Risale-i Nur\u2019un bu yolda hangi ara\u00e7lar\u0131 sundu\u011funu; iki u\u00e7 problemin \u00fcstesinden Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n dersiyle nas\u0131l geldi\u011fini g\u00f6stermekten uzakt\u0131r. Bunu l\u00e2y\u0131k\u0131nca ortaya koyabilmek i\u00e7in, en ba\u015fta \u00e7ok ciddi bir kavramsal analizin ba\u015far\u0131lmas\u0131 gerekmektedir. B\u00f6ylesi bir \u00e7al\u0131\u015fma i\u00e7in, Risale-i Nur\u2019un esm\u00e2-i h\u00fcsna, il\u00e2h\u00ee s\u0131fatlar, ibda ve in\u015fa, daim\u00ee yarat\u0131l\u0131\u015f, tahavv\u00fclat-\u0131 zerrat, emr, \u00e2detullah, \u015feriat-\u0131 f\u0131triye, kader, irade, mel\u00e2ike, \u00e2lem-i m\u00fclk ve melek\u00fbt, \u00e2lem-i gayb ve \u015fehadet, daire-i esbab ve daire-i itikad, tabiat, kanunlar, c\u00fcz\u2019\u00ee-k\u00fcll\u00ee ayr\u0131m\u0131 gibi kavramla\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131 berrakl\u0131\u011fa kavu\u015fturmak; bunun beraberinde, onun t\u00fcm bu konulara bak\u0131\u015f\u0131n\u0131 bir b\u00fct\u00fcn i\u00e7inde ele alan bir ara\u015ft\u0131rmay\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmek gerekmektedir. Yaln\u0131zca Risale-i Nur\u2019un bilime bak\u0131\u015f\u0131n\u0131 tesbit dahi, bir dizi \u00e7al\u0131\u015fmayla m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Ancak “dima\u011fdaki mer\u00e2tib” tasnifi, ak\u0131l-kalb ikili\u011finin nas\u0131l ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131, m\u00e2n\u00e2-y\u0131 ism\u00ee-m\u00e2n\u00e2-y\u0131 harf\u00ee ayr\u0131m\u0131, nazar ve niyet, ene gibi bir dizi anahtar kavram\u0131n \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 sonras\u0131nda, Risale-i Nur\u2019un bilime bak\u0131\u015f\u0131na dair k\u00fcll\u00ee bir tasvire yakla\u015f\u0131labilir. Bu yolda, yap\u0131lmas\u0131 gereken ba\u015fkaca \u00e7al\u0131\u015fmalar da vard\u0131r. Mesel\u00e2, Risale-i Nur, akl\u0131 m\u0131, vahyi mi esas al\u0131yor? Ve ne \u015fekilde esas al\u0131yor? Risale-i Nur\u2019daki ilim, fen, marifet, basiret, hikmet, felsefe, malumat.. gibi terimler aras\u0131nda ne gibi bir ba\u011f, nas\u0131l bir ayr\u0131m, ne gibi bir hiyerar\u015fi mevcuttur? Risale-i Nur\u2019da “cehl” ve “cehalet” ile kasdolunan nedir? Yaln\u0131zca ilim noktas\u0131nda kulland\u0131\u011f\u0131, “\u00e2let ilimler,” “\u00e2l\u00ee ilimler,” “ul\u00fbm-u akliye,” “ul\u00fbm-u felsefiye,” “ul\u00fbm-u kevniye,” “ul\u00fbm-u maddiye,” “ul\u00fbm-u il\u00e2hiye,” “ul\u00fbm-u imaniye,” “iman\u0131n ul\u00fbmu,” “ul\u00fbm-u diniye” gibi terimler ile Risale-i Nur\u2019un kasd\u0131 nedir? Bunlar aras\u0131nda nas\u0131l bir ba\u011f, ne gibi bir ayr\u0131l\u0131k vard\u0131r?<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
G\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki, bir de\u011fil, bir\u00e7ok m\u00fcdakkik nazar\u0131n yo\u011funla\u015fmas\u0131 gereken; a\u00e7\u0131lmay\u0131 ve ke\u015ffedilmeyi bekleyen bir hazine ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. <\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bu ke\u015fif faaliyetinin ger\u00e7ek k\u0131vam\u0131n\u0131 bulmas\u0131, hem epistemoloji, bilim felsefesi gibi belli alanlarda bir yo\u011funla\u015fmay\u0131; hem \u0130sl\u00e2m ulemas\u0131n\u0131n bu konudaki \u00e7abalar\u0131yla Risale-i Nur\u2019un sundu\u011fu verilerin beraberce ele al\u0131nmas\u0131n\u0131 da gerektirmektedir. <\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
S\u00f6zgelimi, “klasik” tasnifte, belagat, dilbilgisi, kozmografya gibi bilimler \u00e2let ilimler; tefsir, hadis ve f\u0131k\u0131h ise \u00e2l\u00ee ilimlerdir. Risale-i Nur\u2019un ise, “\u00e2l\u00ee” ilim derken \u00f6zellikle “iman ilmi”ni, “marifetullah”\u0131 kasdetti\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Klasik tasnifin \u00e7\u0131k\u0131\u015f itibar\u0131yla bir tutarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 oldu\u011fu gibi, Risale-i Nur\u2019un art\u0131k bu tasnifi terketmesinde de bir kasd ve tutarl\u0131l\u0131k vard\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc, mesel\u00e2 tefsir kitaplar\u0131, Kur\u2019\u00e2n\u2019a ayna olmalar\u0131 gerekirken, zamanla g\u00f6lge h\u00fckm\u00fcne getirilmi\u015flerdir. “F\u0131k\u0131h”\u00f3ilk b\u00fcy\u00fck fakih olan \u0130mam-\u0131 Azam\u2019\u0131n “F\u0131kh-\u0131 Ekber”inin belgeledi\u011fi gibi\u00f3iman esaslar\u0131 temelinde te\u015fekk\u00fcl etti\u011fi halde, zamanla bu temel unutulmu\u015f; f\u0131kh\u00ee h\u00fck\u00fcmler iman\u00ee as\u0131llar\u0131ndan ve dolay\u0131s\u0131yla marifetullahtan kopuk bi\u00e7imde ele al\u0131nmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Keza, \u0130mam-\u0131 Gazal\u00ee\u2019nin d\u00fcnyas\u0131nda “marifetullah”a bir vesile olan astronominin, \u00f6te yanda feylesoflar\u0131n elinde ya esbabperestlik y\u00fckl\u00fc bir k\u00e2inat tasviriyle m\u00e2lul duruma d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc; yahut buna yaln\u0131zca tepki g\u00f6steren, oysa iman\u00ee bir astronomi yorumu sunamayan kifayetsiz alimler y\u00fcz\u00fcnden medreselerin e\u011fitim m\u00fcfredat\u0131ndan silinip gitti\u011fi g\u00f6zlenmektedir.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
T\u00fcm bu s\u00fcre\u00e7ler g\u00f6z\u00f6n\u00fcne al\u0131n\u0131rsa, Risale-i Nur\u2019un, bilimin materyalist yorumunun h\u00e2kim oldu\u011fu bir d\u00fcnyan\u0131n insan\u0131 olan bizlere Kur\u2019\u00e2n\u00ee bir perspektif sunarken, bin y\u0131ld\u0131r birikegelen bir\u00e7ok temel problemi a\u015facak anahtarlar sunuyor oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclecektir. Bu \u00e7al\u0131\u015fma ise, bu konuda dikkatli nazarlara bir ipucu vermekle yetinecek; bunun \u00f6tesinde, olsa olsa, kabataslak bir tasvir sunmaya \u00e7al\u0131\u015facakt\u0131r. Bu yap\u0131l\u0131rken, belli baz\u0131 yanl\u0131\u015f anlamalar\u0131n tashihine de gayret edilecektir. <\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
A\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131, bu sat\u0131rlar\u0131n yazar\u0131 bir okyanusun k\u0131y\u0131s\u0131nda durdu\u011funun fark\u0131ndad\u0131r. Fakat bu okyanusa dalmas\u0131 i\u00e7in gerekli olan bir dizi “marifet”ten mahrumdur. Mesel\u00e2 y\u00fczme ve dalg\u0131\u00e7l\u0131k bilmedi\u011fi gibi, bir gemisi veya denizalt\u0131s\u0131 da yoktur. Dolay\u0131s\u0131yla, k\u0131y\u0131da durup, yaln\u0131zca “Bak\u0131n, bir okyanus var. Dikkat edin, ara\u015ft\u0131r\u0131n, i\u00e7ine dal\u0131n” diyen bir insan konumundad\u0131r. Okyanusa hakk\u0131n\u0131 veren \u00e7al\u0131\u015fmalar i\u00e7in ise, Risale-i Nur m\u00fcellifinin Muhakemat\u2019ta s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fi “gavv\u00e2s muhakkikler”e acilen ihtiya\u00e7 bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Yeni Said\u2019in G\u00f6z\u00fcyle Eski Said<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bilim konusunda Risale-i Nur\u2019un tavr\u0131n\u0131 buland\u0131ran en \u00f6nemli husus, Eski Said ile Yeni Said\u2019in “f\u00fcnun-u cedide”ye bak\u0131\u015f\u0131 aras\u0131ndaki farkt\u0131r. Her iki Said\u2019in bak\u0131\u015f\u0131 ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, bir s\u00fcreklilik ile beraber, bir farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n da oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bir bak\u0131ma, Said Nurs\u00ee, temel referanslar\u0131n\u0131 ba\u015fta belirlemi\u015f olmakla birlikte, usul ve \u00fcslub noktas\u0131nda kem\u00e2le giden bir s\u00fcre\u00e7 ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r. Usul ve \u00fcslub noktas\u0131nda kem\u00e2le giden bkarakalemir s\u00fcre\u00e7 ya\u015famak demek, birtak\u0131m “ara durak”lardan ge\u00e7mek, bir d\u00f6nem i\u00e7ir birtak\u0131m “eksik” ve hatta “kusurlu” usullerin izini s\u00fcrmek, birtak\u0131m deneme-yan\u0131lma tecr\u00fcbeleri ya\u015fam\u0131\u015f olmak da demektir. Nitekim, Said Nurs\u00ee, Yeni Said olarak yazd\u0131\u011f\u0131 bir\u00e7ok eserde Eski Said\u2019e dair at\u0131flarda bulunurken, Eski Said\u2019in maksad\u0131 do\u011fru olmakla birlikte, usulde eksiklik ve hatalar\u0131 bulundu\u011funu ifade eder. \u0130ttihad ve Terakki\u2019yle m\u00fcnasebeti, istibdat aleyhtarl\u0131\u011f\u0131, Medreset\u00fc\u2019z-Zehra, bilim ve terakki gibi konular, Yeni Said\u2019in Eski Said\u2019i “maksad\u0131nda do\u011fru, tabirinde kusurlu” g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc konular aras\u0131ndad\u0131r.4<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bu hususu belirtirken, Eski Said ile Yeni Said aras\u0131nda, “usul” konusunda k\u0131smen “zaman ve zemin”le de ilgili bir fark olmakla birlikte; “as\u0131llar” noktas\u0131nda bir mutabakat\u0131n oldu\u011funu vurgulamak gerekir. Muhakemat isimli eser, bunun en a\u00e7\u0131k \u00f6rne\u011fidir. Bu eserin daha “hamdele ve salvele”sinde, Risale-i Nur\u2019un \u00fczerine bina edildi\u011fi temelleri g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Yine bu eser, daha birinci mukaddimesinde, Risale-i Nur\u2019un k\u00e2inata bak\u0131\u015f\u0131n\u0131n ana hatlar\u0131n\u0131 sunmakta; k\u00e2inata Sanii ad\u0131na bak\u0131\u015f ekseninde yo\u011funla\u015fan tahlil, “Kur\u2019\u00e2n\u2019da makas\u0131ddan ba\u015fka olan k\u00e2inat bahsi istitrad\u00eedir” c\u00fcmlesiyle \u00f6zetlenmektedir.5 Yine bu eserin giri\u015finde \u0130sl\u00e2miyet g\u00fcne\u015finin tutulmas\u0131n\u0131n sebepleri aras\u0131nda “baz\u0131 zev\u00e2hir-i \u0130sl\u00e2miyet ile baz\u0131 mes\u00e2il-i f\u00fcnun ortas\u0131nda hayal-i bat\u0131l ile tevehh\u00fcm eyledi\u011fimiz m\u00fcsademet ve m\u00fcnakazat” zikredildikten sonra, \u015fu manidar ifadeye yer verilmektedir:<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
“Feya li\u2019l-aceb!.. K\u00f6le efendisine.. ve hizmetk\u00e2r reisine ve veled pederine nas\u0131l d\u00fc\u015fman ve muar\u0131z olabilir? Halbuki \u0130sl\u00e2miyet f\u00fcnunun seyyidi ve m\u00fcr\u015fidi ve ul\u00fbm-u hakikiyyenin reis ve pederidir.”<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bu ifade, onun d\u00fcnyas\u0131nda bilim ve dinin yeri konusundaki netli\u011fin delilidir. Burada a\u00e7\u0131k\u00e7a, bilim\u00f3orijinal ifadeye sad\u0131k kal\u0131rsak “fenler”\u00f3ile \u0130sl\u00e2m aras\u0131nda bir e\u015fitler ili\u015fkisi de\u011fil; hiyerar\u015fik bir alt-\u00fcst ili\u015fkisi \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcr. \u0130sl\u00e2miyet efendi, fenler onun k\u00f6lesidir. \u0130sl\u00e2miyet reis, fenler onun hizmetk\u00e2r\u0131d\u0131r. \u0130sl\u00e2miyet peder, fen onun veledidir. M\u00fcr\u015fid olan \u0130sl\u00e2miyettir, fenler ise bu m\u00fcr\u015fidin ir\u015fad\u0131yla do\u011fru \u00e7izgide kalabilir. Buna g\u00f6re, Kur\u2019\u00e2n\u2019dan ald\u0131\u011f\u0131 as\u0131llar\u0131n ve usullerin rehberli\u011finde k\u00e2inat\u0131 incelemeye giri\u015fen bir bilim \u00f6ng\u00f6r\u00fclmektedir. Vahyi rehber edinmeyen bir bilim ise, “efendisinden ka\u00e7m\u0131\u015f bir k\u00f6le”dir; baba terbiyesi g\u00f6rmemi\u015f serseri bir \u00e7ocuktur; m\u00fcr\u015fidsiz bir yolcudur.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Muhakemat\u2019la ayn\u0131 tarihte yay\u0131nlanan M\u00fcnazarat\u2019ta ise, Eski Said\u2019in en \u00f6nemli te\u015febb\u00fcslerinden biri olan Medreset\u00fc\u2019z-Zehra\u2019n\u0131n \u00f6nemi anlat\u0131l\u0131rken “f\u00fcnun-u cedideyi ul\u00fbm-u med\u00e2ris ile mezc ve derc” l\u00fczumundan s\u00f6z edilerek, bu husus \u015f\u00f6yle a\u00e7\u0131klanmaktad\u0131r:<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
“Vicdan\u0131n ziyas\u0131, ul\u00fbm-u diniyedir. Akl\u0131n nuru, f\u00fcnun-u medeniyedir. \u0130kisinin imtizac\u0131yla hakikat tecelli eder. O iki cenah ile talebenin himmeti pervaz eder. \u0130ftirak ettikleri vakit; birincisinde taassup, ikincisinde hile, \u015f\u00fcphe tevell\u00fcd eder.”<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bu ifadelerde, Muhakemat\u2019taki ifadede a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fclen hiyerar\u015fi, en az\u0131ndan zahirde, g\u00f6r\u00fclmemektedir. M\u00fcnazarat\u2019taki bu ifadenin ilk anda zihinlerde \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131, iki e\u015fitin mukayesesidir. “Ul\u00fbm-u diniye” ile “f\u00fcn\u00fbn-u medeniye”nin ayn\u0131 mertebeye konuldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmekte; ve tek ba\u015f\u0131na “f\u00fcnun-u medeniye”ye “akl\u0131n nuru” olma fonksiyonu atfedilmektedir.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Said Nurs\u00ee\u2019nin ifadedeki kasd\u0131n\u0131n bu olmad\u0131\u011f\u0131; bu ifade Muhakemat\u2019la birlikte okundu\u011funda as\u0131l kasd\u0131n\u0131n daha kolay anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Ama, s\u00f6zkonusu ifadenin hemen hemen istisnas\u0131z, az \u00f6nce zikretti\u011fimiz \u015fekilde anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 da bir v\u00e2k\u0131ad\u0131r. Bu s\u00f6z, s\u00fcrekli, “din\u00ee ilimler” ile “modern bilimler”in yan yana okutuldu\u011fu; s\u00f6zgelimi bir tarafta usuli\u2019d-din, kelam ve f\u0131k\u0131h, \u00f6te yanda fizik, biyoloji, sosyoloji okutulan bir e\u011fitim projesinin \u00f6zeti olarak anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130ki grup aras\u0131nda bir e\u015fitlik farzedilmi\u015ftir. Sonu\u00e7ta bir “i\u00e7 i\u00e7elik”ten ziyade, bir paralellik; bir alt-\u00fcst ili\u015fkisinden ziyade, bir e\u015fitlik \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Manidar bir husus, Eski Said\u2019e ait bu ifadenin Risale-i Nur\u2019un durdu\u011fu yeri tesbitte de belirleyici k\u0131l\u0131nmas\u0131d\u0131r. Bu s\u00f6z, Risale-i Nur\u2019un yapt\u0131\u011f\u0131 \u015feyi mi ifade eder? Yoksa, bir zaman sonra terkedilmi\u015f bir “ara durak”tan m\u0131 ibarettir?<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bu s\u00f6z ilk sorunun cevab\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, yukar\u0131da ifade etti\u011fimiz, “\u00d6nce \u015fu olu\u015ftu. Ard\u0131ndan bu olu\u015ftu…” t\u00fcr\u00fcnden “bilimsel” a\u00e7\u0131klamalar\u0131 oldu\u011fu gibi kullanan, yaln\u0131zca sonu\u00e7ta “\u0130\u015fte bunlar\u0131 Allah\u2019tan ba\u015fka kim yapabilir?” demekle yetinen; iman ikrar\u0131n\u0131n bilimsel a\u00e7\u0131klamaya \u00e2deta yamand\u0131\u011f\u0131 t\u00fcrde bir \u00e7al\u0131\u015fmayla meselenin halloldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcncesi h\u00fck\u00fcmferma olmu\u015ftur. Oysa, e\u011fer bu s\u00f6z ikinci soru ekseninde anla\u015f\u0131l\u0131rsa, Risale-i Nur\u2019un bundan \u00e7ok \u00f6te \u015feyler s\u00f6yledi\u011fi ve de bu s\u00f6zlerini bilfiil ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi g\u00f6r\u00fclecektir. Risale-i Nur, bir fen kitab\u0131n\u0131n mevcut haliyle, bir akaid kitab\u0131n\u0131n da medrese gelene\u011finden aktar\u0131lm\u0131\u015f haliyle beraberce okundu\u011fu bir e\u011fitim \u00f6ng\u00f6rmemektedir. Bilakis, iki ayr\u0131 alan olarak g\u00f6r\u00fclen bu disiplinleri tek bir potada birle\u015ftirmeyi sa\u011flayacak bir usul vermektedir.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bu yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131nda, Risale-i Nur\u2019un terminolojisini kullan\u0131rsak, ger\u00e7ekte iki ayr\u0131 “ilim”den s\u00f6z etme imk\u00e2n\u0131 da kalmaz. Allah\u2019\u0131 ink\u00e2r eden, esm\u00e2-i h\u00fcsn\u00e2ya dayanmayan bir bilimsel \u00e7al\u0131\u015fma, Risale-i Nur\u2019a g\u00f6re, “bilgi” de\u011fil; “vehim” ve “zan” \u00fcretir. Marifet de\u011fil, cehalettir. Bu konumdaki biri, “binler f\u00fcnunu bilse de, cehl-i m\u00fcrekkeble bir echel”dir.6 \u00d6te yanda, k\u00e2inat\u0131 iman\u0131n \u015fahidi k\u0131lmayan bir “ilahiyat” \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 da, Risale-i Nur\u2019a g\u00f6re, “taklid”den \u00f6te bir noktaya ge\u00e7emeyecektir. Zira, “tevhid ve n\u00fcb\u00fcvvetin isbatlar\u0131, yaln\u0131z delil-i nakl\u00ee ile sahih de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc devir l\u00e2z\u0131m gelir.”7 Yani, b\u00f6yle bir ilahiyat \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, olsa olsa totolojik olacakt\u0131r. S\u00f6zgelimi, Kur\u2019\u00e2n ve hadise dayal\u0131 olarak f\u0131k\u0131h, hadis, akaid.. \u00e7al\u0131\u015fan biri, Kur\u2019\u00e2n ve hadisi referans noktas\u0131 olarak se\u00e7mesini “\u00c7\u00fcnk\u00fc Kur\u2019\u00e2n Allah\u2019\u0131n kel\u00e2m\u0131, Hz. Muhammed de O\u2019nun resul\u00fcd\u00fcr” diye a\u00e7\u0131kl\u0131yor; \u00f6te yanda Allah\u2019\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve birli\u011fini isbat etmesi istendi\u011finde “\u00c7\u00fcnk\u00fc Kur\u2019an ve Hz. Muhammed bunu ders veriyor” diyorsa, bu bir “devir”dir, totolojidir; bir tahkik ve isbat \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 de\u011fildir. Halbuki, “Kur\u2019\u00e2n-\u0131 Kerim, tevhid ile n\u00fcb\u00fcvveti del\u00e2il-i akliye ile isbat etmi\u015ftir.”8 (Bu noktada, “Onikinci S\u00f6z”de, bir fen adam\u0131n\u0131n k\u00e2inat\u0131 Saniinden gaflet ederek \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 gibi, Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n da pek\u00e2l\u00e2 “huruf ve nuku\u015f”una tak\u0131larak, M\u00fctekellimden gaflet ederek okunabilece\u011fi ihsas\u0131 bulundu\u011funu hat\u0131rlamak gerekir).<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Yeni Said\u2019in Eski Said Ele\u015ftirisi<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Said Nurs\u00ee\u2019nin M\u00fcnazarat\u2019taki s\u00f6zkonusu ifadeleri, bu bahisten \u00e7o\u011fu kez anla\u015f\u0131lan m\u00e2n\u00e2y\u0131 kasdetmiyor olsa gerektir. Bu ihtimali dikkate almak i\u00e7in yeterli gerek\u00e7eler de mevcuttur. Fakat, her h\u00e2l\u00fck\u00e2rda, Eski Said\u2019in bir d\u00f6nem\u00f3deyim yerindeyse\u00f3”bilimci” denilebilecek bir usul ve \u00fcslub aray\u0131\u015f\u0131na girdi\u011fi bizatih\u00ee Yeni Said\u2019in ifadelerinden anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Mektubat\u2019taki bir bahis, bunun en a\u00e7\u0131k \u00f6rne\u011fidir:<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
“Eski Said ile m\u00fctefekkir\u00een k\u0131sm\u0131, felsefe-i be\u015feriyenin ve hikmet-i Avrupaiyenin d\u00fcsturlar\u0131n\u0131 k\u0131smen kabul edip, onlar\u0131n silahlar\u0131yle onlarla m\u00fcbareze ediyorlar; bir derece onlar\u0131 kab\u00fbl ediyorlar. Bir k\u0131s\u0131m d\u00fcsturlar\u0131n\u0131, f\u00fcnun-u m\u00fcsbete s\u00fbretinde l\u00e2yetezelzel teslim ediyorlar, o suretle \u0130sl\u00e2miyetin hakik\u00ee k\u0131ymetini g\u00f6steremiyorlar. deta k\u00f6kleri \u00e7ok derin zannettikleri hikmetin dallar\u0131yla \u0130sl\u00e2miyeti a\u015f\u0131l\u0131yorlar; g\u00fcya takviye ediyorlar. Bu tarzda galebe az oldu\u011fundan ve \u0130sl\u00e2miyetin k\u0131ymetini bir derece tenzil etmek oldu\u011fundan, o mesle\u011fi terkettim. Hem bilfiil g\u00f6sterdim ki: \u0130sl\u00e2miyetin esaslar\u0131 o kadar derindir ki, felsefenin en derin esaslar\u0131 onlara yeti\u015fmez, belki sath\u00ee kal\u0131r… Eski meslekte, felsefeyi derin zannedip, ahk\u00e2m-\u0131 \u0130sl\u00e2miyeyi zahir\u00ee tel\u00e2kki edip felsefenin dallar\u0131yla ba\u011flamakla durutmak ve muhafaza edilmek zannediliyordu. Halbuki felsefenin d\u00fcsturlar\u0131n\u0131n ne haddi var ki, onlara yeti\u015fsin.” (bkz. s. 413-4; italikler bana ait).<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\u00c7ok a\u00e7\u0131k ve samimi bir sorgulamay\u0131 dile getiren bu ifadelerin bir benzerine Lem\u2019alar\u2019da rastlamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. “Yirmialt\u0131nc\u0131 Lem\u2019a”da bir vesileyle Eski Said\u2019den Yeni Said\u2019e ge\u00e7i\u015f s\u00fcreci anlat\u0131l\u0131rken, \u015f\u00f6yle denilmektedir:<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
“…Maatteess\u00fcf o vakte kadar ul\u00fbm-u felsefeyi ul\u00fbm-u \u0130sl\u00e2miye ile beraber havsalama doldurup, o ul\u00fbm-u felsefeyi, pek yanl\u0131\u015f olarak maden-i tekemm\u00fcl ve medar-\u0131 tenevv\u00fcr zannetmi\u015ftim. Halbuki o felsef\u00ee meseleler ruhumu \u00e7ok fazla kirletmi\u015f ve terakkiyat-\u0131 maneviyemde engel olmu\u015ftu. Birden Cenab-\u0131 Hakk\u0131n rahmet ve keremiyle Kur\u2019\u00e2n-\u0131 Hak\u00eemdeki hikmet-i kudsiye imdada yeti\u015fti. \u00c7ok risalelerde beyan edildi\u011fi gibi, o felsef\u00ee mes\u2019elelerin kirlerini y\u0131kad\u0131; temizlettirdi.” (bkz. s. 225-6; italikler bana ait).<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Said Nurs\u00ee\u2019nin Mesnev\u00ee-i Nuriye\u2019nin T\u00fcrk\u00e7e terc\u00fcmesi i\u00e7in 1950 sonras\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 \u00f6ns\u00f6zde de, “k\u0131rk-elli sene evvel, Eski Said, ziyade ul\u00fbm-u akliyye ve felsefiyyede hareket etti\u011fi i\u00e7in… akl\u0131, fikri hikmet-i felsefiye ile bir derece yaral\u0131 idi; tedavi l\u00e2z\u0131md\u0131” denilmektedir.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bu ifadeler, bir yanda Muhakemat\u2019ta s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fi hiyerar\u015fiyi zihninde muhafaza etmekle birlikte, Eski Said\u2019in o g\u00fcn\u00fcn h\u00fck\u00fcmferma modern biliminin \u0130sl\u00e2m\u00ee esaslara y\u00f6nelik itiraz\u0131n\u0131 a\u015fmaya y\u00f6nelik bir usul aray\u0131\u015f\u0131 i\u00e7inde oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Eski Said, modern bilimlerin okutuldu\u011fu mekteplerden yeti\u015fen yeni ku\u015fa\u011f\u0131n dinden koptu\u011funu tesbit etti\u011fi bir vasatta, bu g\u00f6z\u00f6n\u00fcndeki problemin nas\u0131l a\u015f\u0131laca\u011f\u0131 sorusuyla y\u00fczy\u00fczedir. Bu noktadaki \u00e7\u00f6z\u00fcm aray\u0131\u015flar\u0131, bir d\u00f6nem i\u00e7in onu modern bilimin usul\u00fcn\u00fcn ve temelinin de\u011fil, baz\u0131 sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n sorguland\u0131\u011f\u0131; bu arada, “baz\u0131 d\u00fcsturlar\u0131n\u0131n sars\u0131lmaz kabul edildi\u011fi” bir “syncretism”e, bir “ba\u011fda\u015ft\u0131rma” te\u015febb\u00fcs\u00fcne sevketmi\u015f olsa gerektir. Bizatih\u00ee kendi ifadelerinden anla\u015f\u0131lan budur. <\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Yeni Said\u2019e Do\u011fru<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Said Nurs\u00ee\u2019nin kendi ifadelerinden, ayn\u0131 zamanda bu “ara durak”\u0131 sorgulamay\u0131 da s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc ve nihayet “Eski Said\u2019in Yeni Said\u2019e ink\u0131l\u00e2b\u0131” s\u00fcrecinde s\u00f6zkonusu dura\u011f\u0131 terketti\u011fi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Risale-i Nur\u2019un de\u011fi\u015fik bahislerinden anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczere, bu noktay\u0131 a\u015fmas\u0131n\u0131n en esasl\u0131 vesilesi, \u0130mam-\u0131 Rabban\u00ee\u2019nin ikaz\u0131 \u00fczere, “tevhid-i k\u0131ble” etmesi; yaln\u0131z Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131 rehber edinmesidir. Yeni Said\u2019i Eski Said\u2019den ay\u0131ran en temel nokta budur. Eski Said\u2019in de temel referans\u0131 Kur\u2019\u00e2n ve Resul-i Ekrem\u2019dir (a.s.m.). Fakat, “h\u00fcda-deha” ayr\u0131m\u0131n\u0131n hen\u00fcz Yeni Said\u2019de oldu\u011fu kadar net bir bi\u00e7imde kurulmad\u0131\u011f\u0131; di\u011fer taraftan, ak\u0131l ile kalbin iki ayr\u0131 alan\u0131 \u00e7al\u0131\u015fan iki ayr\u0131 “\u00e2let-i insan\u00ee” olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor oldu\u011fu anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Yeni Said\u2019in tefekk\u00fcr\u00fcndeki en temel tasniflerden biri olan Kur\u2019\u00e2n-felsefe; Kur\u2019\u00e2n talebesi-felsefe tilmizi; Kur\u2019\u00e2n medeniyeti-felsefe medeniyeti ayr\u0131m\u0131na, Eski Said\u2019de o denli net bi\u00e7imde rastlanmamas\u0131 dikkat \u00e7ekicidir. Ayn\u0131 \u015fekilde, akl\u0131n mahiyeti konusunda da, Eski Said ile Yeni Said aras\u0131nda bir farkl\u0131l\u0131k oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Eski Said, akl\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131z bir “marifet” alan\u0131 g\u00f6rebilmekte; hatta akl\u0131 yer yer kalbin \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131karmaktad\u0131r. M\u00fcellifimizin eserleri aras\u0131nda tarih s\u0131ras\u0131 g\u00f6z\u00f6n\u00fcne al\u0131narak ger\u00e7ekle\u015ftirilen bir okuma, onun bu hususta nas\u0131l bir \u00e7izgide ilerledi\u011fini g\u00f6rmemize yard\u0131mc\u0131 olacakt\u0131r. M\u00fcnazarat\u2019ta “f\u00fcnun-u medeniye”yi “akl\u0131n nuru” olarak g\u00f6ren Eski Said, \u00f6te yanda “ul\u00fbm-u diniye”yi “vicdan\u0131n ziyas\u0131” olarak yorumlar. Hemen hemen ayn\u0131 s\u0131ralarda yazd\u0131\u011f\u0131 Muhakemat\u2019ta “\u0130nsanda m\u00fcdebbir-i galib ya ak\u0131l veya basard\u0131r” diye ba\u015flayan bir tasnifte “m\u00fcy\u00fblat-\u0131 kalbiye”yi bir tarafa, “temay\u00fclat\u00f3\u0131 akliye”yi di\u011fer tarafa koymakta; ve ikinciye daha fazla de\u011fer y\u00fckledi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir.9 Bu iki eserden \u00fc\u00e7 y\u0131l sonra yaz\u0131lan \u0130\u015f\u00e2r\u00e2t\u00fc\u2019l-\u0130\u2019caz\u2019da ise, farkl\u0131 bir s\u0131ralama g\u00f6z\u00fck\u00fcr. Kalb, bu eserde “iman\u0131n mahalli” olan bir “l\u00e2tife-i Rabbaniye”dir. “Ki, mazhar-\u0131 hissiyat\u0131 vicdan; ma\u2019kes-i efk\u00e2r\u0131, dima\u011fd\u0131r.”10 Burada, kalbin hiyerar\u015fide \u00fcste \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131; ona bir santral konumu bi\u00e7ildi\u011fi; vicdan ve dima\u011f\u0131n ise, onun iki kanal\u0131, do\u011frudan ona ba\u011fl\u0131 iki ara\u00e7 olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Muhakemat ve M\u00fcnazarat\u2019ta sezilen paralellik, yerini kalbin merkezde oldu\u011fu, akl\u0131n da kalbe ba\u011fl\u0131 olarak \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir alt-\u00fcst ili\u015fkisine b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. Bu, Eski Said\u2019i Kur\u2019\u00e2n\u2019da zikredilen “akleden kalb”11 tan\u0131m\u0131na ula\u015ft\u0131ran; bu arada Yeni Said\u2019e ge\u00e7i\u015fte de \u00f6nemi olan hayat\u00ee bir a\u015fama h\u00fckm\u00fcndedir. Bir \u00fc\u00e7 y\u0131l daha ge\u00e7ti\u011finde ise, saflar iyice netle\u015fecektir. “Eski Said ile Yeni Said\u2019in beraber yazd\u0131\u011f\u0131” Lemeat\u2019ta, net bir ifadeyle “Nur-u ak\u0131l kalbden gelir” denilmektedir. Buna g\u00f6re, bir fikir kalbin ziyas\u0131 olmadan nurlanamaz. Akl\u00ee bir d\u00fc\u015f\u00fcnme ameliyesi kalbin ziyas\u0131 ile mezcolmazsa zulmet ve karanl\u0131k; “zul\u00fcm ve cehil” \u00fcretir. Bu y\u00fczdendir ki, kalbin ziyas\u0131na muhatap olmayan ayd\u0131nlar, “zulmetli m\u00fcnevverler”dir. Velhas\u0131l, “Ger fikret-i beyzada s\u00fcveyda-i kalb olmazsa, halita-i dima\u011f\u00ee, ilim ve basiret olmaz. Kalbsiz ak\u0131l olamaz.”12 A\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131, dima\u011fda \u00f6r\u00fclen bir d\u00fc\u015f\u00fcnce silsilesinin “ilim” say\u0131labilmesi i\u00e7in, “kalb”in rehberli\u011fine ihtiyac\u0131 vard\u0131r. “Kalbsiz bir ak\u0131l” g\u00f6z\u00fcn g\u00f6rmeyen beyaz\u0131 gibidir. Ak\u0131l, kalbden ba\u011f\u0131ms\u0131z bir “bilgi” arac\u0131 de\u011fildir. Lemeat\u2019tan sonra yaz\u0131lan Mesnev\u00ee-i Nuriye\u2019nin \u00f6ns\u00f6z\u00fcnde ise, “akl\u0131, fikri hikmet-i felsefiyye ile yaral\u0131” Eski Said\u2019in, Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n dersiyle, ir\u015fad\u0131yla “ak\u0131l ve kalb ittifak\u0131yla gitmesi” sayesinde \u015fifa bularak Yeni Said\u2019e ink\u0131l\u00e2b etti\u011fi belirtilmektedir. Mesnev\u00ee\u2019den sonra, s\u0131rada, S\u00fcnuhat vard\u0131r. S\u00fcnuhat; yani, kalbe gelen m\u00e2n\u00e2lar. Zaten, daha sonras\u0131nda, Risale-i Nur da “s\u00fcnuhat-\u0131 kalbiye” s\u00fbretinde yaz\u0131lacakt\u0131r.13 “Peki, \u2018s\u00fcnuhat-\u0131 kalbiye\u2019 ile yazarken, akl\u0131 bir kenarda m\u0131 b\u0131rak\u0131yor?” kabilinden sorular ise, Risale-i Nur\u2019un terminolojisi i\u00e7inde, anlams\u0131zd\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc, ak\u0131l, art\u0131k ayr\u0131 bir birim de\u011fildir; kalbden ba\u011f\u0131ms\u0131z olmay\u0131p, kalbe ba\u011fl\u0131 bir ara\u00e7t\u0131r. Kalbsiz ak\u0131l yoktur. Kalb tan\u0131m\u0131n\u0131n i\u00e7inde ak\u0131l zaten vard\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Saflar Netle\u015fiyor<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Yeni Said Kur\u2019\u00e2n\u2019da “tevhid-i k\u0131ble” etmi\u015f; tan\u0131mlar\u0131 ve usul\u00fc de bununla birlikte yerli yerine oturmu\u015ftur. Bu konumdaki Yeni Said\u2019in Eski Said\u2019in bilime bak\u0131\u015f\u0131n\u0131 anlatt\u0131\u011f\u0131, yukar\u0131da iktibas etti\u011fimiz iki bahiste “ul\u00fbm-u felsefiye” ifadesi kulland\u0131\u011f\u0131; di\u011ferinde ise “felsefenin baz\u0131 d\u00fcsturlar\u0131n\u0131 f\u00fcnun-u m\u00fcsbete suretinde l\u00e2yetezelzel kabul”den s\u00f6z etti\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. <\/p>\n
<\/p>\n
“Felsef\u00ee ilimler” gibi bir ifade, g\u00f6rebildi\u011fimiz kadar\u0131yla, Eski Said\u2019in eserlerinde mevcut de\u011fildir. Eski Said “f\u00fcnun-u cedide,” “f\u00fcnun-u medeniye” veya “ul\u00fbm-u maddiye” gibi, de\u011fer yarg\u0131s\u0131 belirtmeyen terimleri tercih etmektedir. Muhtemeldir ki, d\u00fc\u015f\u00fcnce d\u00fcnyas\u0131na h\u00e2kim olan felsefe-bilim-din \u00fc\u00e7l\u00fc ayr\u0131m\u0131 Eski Said\u2019in zihninde de h\u00fck\u00fcmfermad\u0131r. Fakat, Eski Said\u2019den Yeni Said\u2019e ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecinde, Kur\u2019\u00e2n-felsefe ikilemesine paralel olarak, bu ayr\u0131m\u0131n ge\u00e7ersiz oldu\u011fu sonucuna ula\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Felsefeden veya dinden ba\u011f\u0131ms\u0131z saf bir bilim yoktur. Bilim, bilim adamlar\u0131n\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 faaliyetlerin toplam\u0131d\u0131r ve bilim adam\u0131, ba\u015fka herkes gibi, ya m\u00fc\u2019mindir, ya inan\u00e7s\u0131zd\u0131r. Ya felsefe \u00e7izgisindedir, ya da vahyi rehber almaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla “modern bilim” diye sunulan ve Eski Said\u2019in de o \u015fekilde alg\u0131lad\u0131\u011f\u0131 “f\u00fcnun-u medeniye,” o g\u00fcnk\u00fc haliyle “felsef\u00ee bilim”dir. Bunun kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 da “yaln\u0131zca bilim” de\u011fil; “iman\u00ee bilim”dir. Saf bilim, salt bilim, sadece bilim yoktur, olamaz. Bu bak\u0131mdan “f\u00fcnun-u medeniye”nin mevcut haliyle “ul\u00fbm-u diniye” ile mezcedilmesi m\u00fcmk\u00fcn olamaz. Bu, bak\u0131r\u0131n alt\u0131nla birle\u015ftirilmesine benzer; ve saf alt\u0131n\u0131n safl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kaybedip de\u011ferini yitirmesine yol a\u00e7ar. Mektubat\u2019ta Eski Said\u2019in s\u00f6zkonusu usul aray\u0131\u015f\u0131n\u0131n tenkidi bab\u0131nda, b\u00f6ylesi bir \u00e7aban\u0131n “\u0130sl\u00e2miyetin k\u0131ymetini bir derece tenzil etmek oldu\u011fu”nun s\u00f6ylenmesi bu a\u00e7\u0131dan \u00e7ok anlaml\u0131d\u0131r. <\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Sahibinden Ka\u00e7m\u0131\u015f Bir K\u00f6lenin Serenc\u00e2m\u0131 <\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Maamafih bilim kat\u0131\u015f\u0131ks\u0131z bak\u0131r da de\u011fildir. Muhakemat\u2019taki tan\u0131mlamay\u0131 bir kez daha hat\u0131rlarsak, bilim efendisi \u0130sl\u00e2miyet olan bir k\u00f6ledir. Seyyidi \u0130sl\u00e2miyet olan bir hizmetk\u00e2rd\u0131r. M\u00fcr\u015fidi \u0130sl\u00e2miyet olan bir \u00f6\u011frencidir. \u0130sl\u00e2miyet baba; her bir fen ise, onun evl\u00e2d\u0131d\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Burada “\u0130sl\u00e2miyet”i geni\u015f anlam\u0131yla, b\u00fct\u00fcn peygamberlere g\u00f6nderilen “hak din” olarak ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, s\u00f6zkonusu tan\u0131mlaman\u0131n muhtevas\u0131 ger\u00e7ek zenginli\u011fiyle kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kar. B\u00fct\u00fcn peygamberler “m\u00fcslim”dirler. Hepsi de “hak dini” tebli\u011f etmi\u015f; vahyin el\u00e7isi olmu\u015f; vahye t\u00e2bi bir hayat\u0131n, ve hayat\u0131n ayr\u0131lmaz bir c\u00fcz\u2019\u00fc olarak vahye t\u00e2bi bir tefekk\u00fcr\u00fcn nas\u0131l olaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011fretmi\u015flerdir. Meryem s\u00fbresinde Hz. \u0130brahim\u2019in babas\u0131na s\u00f6yledi\u011fi gibi, nebilere “bize verilmeyen bir ilim” verilmi\u015f;14 Alak s\u00fbresinin ilk \u00e2yetlerini hat\u0131rlarsak, Rabbimiz b\u00f6ylece bize “bilmedi\u011fimizi bildirmi\u015f”tir.15 \u0130lk insan ve ilk peygamber olan Hz. dem\u2019in “talim-i esma”ya muhatap olmas\u013116 da bu a\u00e7\u0131dan manidard\u0131r. Nitekim, “Yirminci S\u00f6z”de bu Kur\u2019\u00e2n\u00ee hakikat yorumlanmakta; ilim ve marifetin ancak Esma-i H\u00fcsn\u00e2n\u0131n tan\u0131n\u0131p bilinmesiyle s\u00f6zkonusu olaca\u011f\u0131 s\u00f6ylenmekte; fenler de bu ba\u011flamda ele al\u0131nmaktad\u0131r. Her bir fen, Hz. dem\u2019e talim edilen, ve t\u00fcm peygamberlerin de talim etti\u011fi Esma-i H\u00fcsna\u2019dan bir isme dayanmaktad\u0131r. Her bir ilmin, her bir fennin hakikat\u0131 bir ism-i il\u00e2h\u00eeye dayan\u0131r. Ve “o isme dayanmakla o fen, o kemal\u00e2t, o san\u2019at kemalini bulur, hakikat olur. Yoksa yar\u0131m yamalak bir surette n\u00e2k\u0131s bir g\u00f6lgedir.” S\u00f6zgelimi geometri bir bilim dal\u0131 olarak Adl ve Mukaddir isimlerine ayna olmaktad\u0131r. Ayn\u0131 \u015fekilde, t\u0131p \u015e\u00e2fi isminin cilvelerini g\u00f6steren ve bu isme dayanan bir bilim dal\u0131d\u0131r. S\u00f6zkonusu risale, bir boyutuyla bilimin Esma-i H\u00fcsna ile ba\u011f\u0131n\u0131 kurarken, \u00f6te yandan her bir fennin ve her bir terakkiyat\u0131n nebev\u00ee bir talim \u00fczere k\u00f6k sald\u0131\u011f\u0131n\u0131 da vurgulamaktad\u0131r. Peygamber mucizeleri, bu konuda en kayda de\u011fer \u00f6rneklerdir.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Her biri bir isme dayanan, ve nebilerin talimiyle v\u00fccud bulup geli\u015fen fenler, di\u011fer bir a\u00e7\u0131dan insana verilmi\u015f f\u0131tr\u00ee baz\u0131 \u00f6zelliklerin de yans\u0131malar\u0131d\u0131r. \u015eu d\u00fcnyaya H\u00e2lik\u0131n\u0131 tan\u0131mak ve yaln\u0131z Ona ubudiyet etmek \u00fczere g\u00f6nderilmi\u015f insan, onu bu yola sevkedecek; ve sevkedildi\u011fi bu yolda dinamik k\u0131lacak olan baz\u0131 \u00f6zelliklerle donat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Mesel\u00e2 insanda hakikati arama meyli vard\u0131r. Kemale erme ve terakki etme meyli vard\u0131r. K\u00e2inat\u0131 anlama ve a\u00e7\u0131klama y\u00f6n\u00fcnde f\u0131tr\u00ee bir merakla donanm\u0131\u015f durumdad\u0131r. F\u0131trat\u0131nda dercedilmi\u015f bu \u00f6zellikler, insan\u0131 aray\u0131\u015f ve ara\u015ft\u0131rmalara y\u00f6neltmekte; bu ara\u015ft\u0131rmalar ise, insana ve k\u00e2inata dair kimi tesbitlere kap\u0131 a\u00e7maktad\u0131r. Bu ayr\u0131 ayr\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar bir “istikr\u00e2-i t\u00e2m,” yani tam bir t\u00fcmevar\u0131m yoluyla biraraya topland\u0131\u011f\u0131nda, ortaya baz\u0131 k\u00fcll\u00ee kaideler \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.17 Nitekim, “her bir fen, kavaid-i k\u00fclliye des\u00e2tirinden ibarettir.” \u0130nsan yaln\u0131zca kendi nazar\u0131 ise bir nizam\u0131 farkedemese bile, t\u00fcmevar\u0131m \u00fczerine bina olunan ve k\u00fcll\u00ee kaidelere dikkat \u00e7eken fenlerin d\u00fcrb\u00fcn\u00fcyle k\u00fcll\u00ee ve umum\u00ee bir nizam\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc, nizam\u0131 olmayan\u0131n, k\u00fclliyeti yoktur. K\u00fcll\u00ee kaidelerden ibaret olan fenler var ise, ortada bir nizam var demektir. Bu bak\u0131mdan, “umum\u00ee bir tefti\u015f neticesinde f\u00fcnun-u kevniyeden her birisi, kaidelerinin k\u00fclliyeti ile k\u00e2inatta y\u00fcksek bir nizam\u0131n bulunmas\u0131na bir delildir.” Ve bu nizam i\u00e7inde gizli olan hikmetleri, faydalar\u0131, maslahatlar\u0131, san\u2019atl\u0131 ve \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc yap\u0131l\u0131\u015flar\u0131 g\u00f6stererek Saniin kasd ve hikmetini ilan etmekte; Onun esmas\u0131na g\u00f6t\u00fcren birer d\u00fcrb\u00fcn olmaktad\u0131r. Bu y\u00f6n\u00fcyle de, her bir fen, \u00e2deta vehim \u015feytanlar\u0131n\u0131 tardetmek i\u00e7in birer “necm-i s\u00e2k\u0131b”d\u0131r. Bat\u0131l vehimleri delip yakan birer y\u0131ld\u0131zd\u0131r. K\u00e2inat\u0131n Saniini isimleriyle tan\u0131ma; onun yarat\u0131\u015f bi\u00e7imini, yani “\u00e2detullah”\u0131, “\u015feriat-\u0131 f\u0131triye”yi ke\u015ffetme arac\u0131d\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Fakat, bilimin bu asl\u00ee mecra\u0131ndan \u00e7\u0131kmas\u0131 da m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Nitekim, son as\u0131rlarda vahyin rehberli\u011findeki bilim kendi yolunu bulmaya kalk\u0131\u015fm\u0131\u015f; seyyidi olan \u0130sl\u00e2miyetin hizmetinden ka\u00e7m\u0131\u015f; baba terbiyesini b\u0131rakarak evini terketmi\u015ftir. Son as\u0131rlar, bilimin “\u00f6zg\u00fcr,” “ba\u011f\u0131ms\u0131z” ve “tarafs\u0131z” olmas\u0131 gerekti\u011fine dair bir y\u0131\u011f\u0131n sesleni\u015fe konu olmu\u015ftur.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Oysa, bilim bir ara\u00e7t\u0131r; arac\u0131n ara\u00e7 olma d\u0131\u015f\u0131nda bir se\u00e7ene\u011fi yoktur. Nitekim, vahyin rehberli\u011finden ka\u00e7arken, felsefenin tuza\u011f\u0131na d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f; iman\u00ee hakikatlerin hizmetini terkederken felsefenin oyunca\u011f\u0131 olmu\u015f; baba evinden ka\u00e7arak felsefe batakl\u0131\u011f\u0131na saplanm\u0131\u015f; vahyin ir\u015fad\u0131na kula\u011f\u0131n\u0131 kapayarak deli-divane olmu\u015ftur. Mesel\u00e2 t\u0131bb\u0131n, biyolojinin, ba\u015fka herhangi bir bilim dal\u0131n\u0131n bug\u00fcnk\u00fc vaziyeti bu durumun bir delilidir. Vahid ve Ehad olan tek bir Rabbin \u015e\u00e2fi ismine ayna olmaktan “tarafs\u0131z”l\u0131k ve “de\u011ferden-ba\u011f\u0131ms\u0131z”l\u0131k ad\u0131na ka\u00e7an t\u0131p bilimi, bug\u00fcn ak\u0131ls\u0131z, \u015fuursuz, elsiz, g\u00f6zs\u00fcz binlerce kimyev\u00ee maddeye \u015fifa vericilik izafe etme durumundad\u0131r. Cenab-\u0131 Hakk\u0131n Hayy ba\u015fta olmak \u00fczere bir\u00e7ok isminin aynas\u0131 olmas\u0131 gereken; Onu sonsuz ilim, irade ve kudretiyle tan\u0131tmas\u0131 icab eden biyoloji, bu g\u00f6revi terketmi\u015ftir. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, mesel\u00e2 DNA gibi ak\u0131ls\u0131z, \u015fuursuz, k\u00f6r ve sa\u011f\u0131r molek\u00fcllerin her\u015feyin her\u015feyle al\u00e2kas\u0131n\u0131 bilme, her\u015feye g\u00fcc\u00fc yetme, mutlak irade sahibi olma, hikmeti sonsuz olma, hayat verme gibi il\u00e2h\u00ee \u00f6zellikler ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrme divaneli\u011fine d\u00fb\u00e7ar olmu\u015ftur. Bir Yarat\u0131c\u0131y\u0131 reddeden her bir bilim dal\u0131, zerreler adedince ilahlar edinmeye mecbur kalm\u0131\u015ft\u0131r. Sahibinden ka\u00e7an ve kendi kendinin sahibi olmaya kalk\u0131\u015fan bilim, sonu\u00e7ta, vahye s\u0131rt\u0131n\u0131 d\u00f6nm\u00fc\u015f felsefenin divanece hezeyanlar\u0131n\u0131n s\u00f6zc\u00fcs\u00fc konumuna d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
“Bilimin iman\u00eele\u015ftirilmesi” de\u011fil; <\/p>\n
<\/p>\n
“bilimin yeniden-iman\u00eele\u015ftirilmesi”<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Oysa, bug\u00fcnk\u00fc konumu bu olsa da, bilimin as\u0131l yeri buras\u0131 de\u011fildir. Bug\u00fcn “iman\u00ee bilim”den de\u011fil, ancak “felsef\u00ee bilim”den s\u00f6z etmek m\u00fcmk\u00fcn ise de, “yeniden iman\u00ee hale gelmi\u015f bir bilim”in izini s\u00fcrmek gerekmektedir. “Yeniden-iman\u00eele\u015fme” ifadesini \u00f6zellikle kullan\u0131yoruz. \u00c7\u00fcnk\u00fc, Risale-i Nur\u2019un \u00f6zetlemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z yakla\u015f\u0131m\u0131yla, bilim esaskarakalemen “iman\u00ee”dir; semav\u00ee \u00f6l\u00e7\u00fclerin ve nebilerin rehberli\u011finde, insana dercedilmi\u015f f\u0131tr\u00ee duygular\u0131n sevkiyle zuhura ba\u015flam\u0131\u015f; “k\u00fcfr\u00ee felsefe”nin tuza\u011f\u0131na sonradan d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu bak\u0131mdan, “bilginin \u0130sl\u00e2m\u00eele\u015ftirilmesi,” veya “bilginin iman\u00eele\u015ftirilmesi” gibi d\u00fc\u015f\u00fcnen bir\u00e7ok dima\u011f\u0131 me\u015fgul eden bir ihtiyac\u0131n do\u011fru ifadesi, Risale-i Nur\u2019un bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla “bilginin yeniden-iman\u00eele\u015ftirilmesi”dir. \u00c7\u00fcnk\u00fc, asl\u0131 iman\u00eedir. \u00c7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131 ve temelleri iman\u00eedir. “\u0130man\u00ee” olmayan “felsef\u00ee” bir bilim ise, yine Risale-i Nur\u2019un terimleriyle, bilgi de\u011fil zan \u00fcretir. Cehalet ve vehim \u00fcretir.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bir kez daha vurgularsak, Risale-i Nur\u2019a g\u00f6re, esasen alt\u0131n de\u011ferinde olan bilim, maddeci felsefenin i\u00e7ine ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 bir\u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck maddenin kar\u0131\u015fmas\u0131yla asliyetini yitirmi\u015f; i\u00e7erdi\u011fi alt\u0131n onca yabanc\u0131 maddenin aras\u0131nda g\u00f6r\u00fclmez ve bulunmaz olmu\u015ftur.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bu alt\u0131n\u0131 yabanc\u0131 maddelerden ayr\u0131\u015ft\u0131rmak i\u00e7in, bir “muamele-i kimyeviye”ye ihtiya\u00e7 vard\u0131r. Risale-i Nur, Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n bu kimyev\u00ee i\u015flemin form\u00fcl\u00fcn\u00fc verdi\u011fini belirtmektedir. \u00d6yle ki, bu form\u00fcl, “\u00e2l\u00ee ilimler”e “\u00e2let ilimler”e m\u00fcracaat etmeden de ula\u015fma imk\u00e2n\u0131 vermektedir.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Kur\u2019\u00e2n\u2019dan bulunan yol: m\u00e2n\u00e2-y\u0131 harf\u00ee<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
M\u00fcellifi taraf\u0131ndan “Risale-i Nur\u2019un fidanl\u0131\u011f\u0131” olarak tan\u0131mlanan Mesnev\u00ee-i Nuriye \u2019de, \u015f\u00f6yle bir ifade vard\u0131r:<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
“Kur\u2019\u00e2n\u2019dan… maksud-u bizzat olan ilimlere ul\u00fbm-u \u00e2liyeyi okumaks\u0131z\u0131n isal edici bir yol buldum. Ser\u00ee\u00fc\u2019s-seyr olan bu zaman\u0131n evl\u00e2d\u0131na, k\u0131sa ve sel\u00e2met bir tar\u00eek\u0131 ihsan etmek rahmet-i H\u00e2kimenin \u015f\u00e2n\u0131ndand\u0131r.”18<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Burada k\u00fc\u00e7\u00fck bir kavramsal a\u00e7\u0131klamada bulunmam\u0131z gerekiyor. “Maksud-u bizzat olan ilimler,” Risale-i Nur\u2019un terminolojisi i\u00e7inde bak\u0131l\u0131rsa, “ul\u00fbm-u imaniye”dir, “iman ilmi”dir, “marifetullah”t\u0131r, Rabbimizi esma-i h\u00fcsnas\u0131yla tan\u0131makt\u0131r. “let ilimler” ise, marifetullaha vesile olan, bu u\u011furda malzeme sa\u011flayan bilimlerdir. Risale-i Nur\u2019un terminolojisiyle, fizik, kimya ve biyoloji gibi “ul\u00fbm-u kevniye” de; psikoloji, sosyoloji, dilbilgisi gibi “f\u00fcnun-u be\u015feriye” de; kel\u00e2m, f\u0131k\u0131h, usul-i hadis gibi “ul\u00fbm-u diniye” de bu s\u0131n\u0131ftad\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Peki, Kur\u2019\u00e2n\u2019dan bulunan yol nedir? “let ilimler”i “iman ilmi”ne giden yolda istihdam eden; daha da \u00f6nemlisi, \u00e2let ilimleri okumaks\u0131z\u0131n “maksud-u bizzat olan ilimler”e ula\u015ft\u0131ran yol nedir?<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bu sorular\u0131n cevab\u0131n\u0131 bir b\u00fct\u00fcn olarak Risale-i Nur\u2019da, ama \u00f6ncelikle Mesnev\u00ee\u2019de buluyoruz. Bu eser i\u00e7inde yer alan ve k\u00e2inat\u0131n S\u00e2niin vahdetine delil olu\u015funu ellibe\u015f a\u00e7\u0131dan tahlil eden “Katre” risalesinin “mukaddime”si, Kur\u2019\u00e2n\u2019dan bulunan s\u00f6zkonusu yola dair \u00f6nemli ipu\u00e7lar\u0131 vermektedir. Bu mukaddimede, Said Nurs\u00ee, Yeni Said olarak, “k\u0131rk sene \u00f6mr\u00fcmde, otuz sene tahsilimde yaln\u0131z d\u00f6rt kelime ile d\u00f6rt kelam \u00f6\u011frendim” der. Nedir bu kelimeler? “Kelimelerden maksat: m\u00e2n\u00e2-y\u0131 harf\u00ee, m\u00e2n\u00e2-y\u0131 ism\u00ee, niyet, nazard\u0131r. \u015e\u00f6yle ki: Cenab-\u0131 Hakk\u0131n masivas\u0131na (yani k\u00e2inata) m\u00e2n\u00e2-y\u0131 harf\u00eeyle ve O\u2019nun hesab\u0131na bakmak l\u00e2z\u0131md\u0131r. M\u00e2n\u00e2-y\u0131 ism\u00eeyle ve esbab hesab\u0131na bakmak hatad\u0131r…” Hem, “nazar ile niyet, mahiyet-i e\u015fyay\u0131 ta\u011fyir eder… Maddiyata esbab hesabiyle bak\u0131l\u0131rsa cehalettir. Allah hesabiyle olursa marifet-i il\u00e2hiyedir.” Ayn\u0131 mukaddimede, \u00f6\u011frenilen “d\u00f6rt kelam”\u0131n ise \u015funlar oldu\u011fu belirtilir: (1) “Ben kendime malik de\u011filim. Ancak m\u00e2likim k\u00e2inat\u0131n m\u00e2likidir;” (2) “\u00d6l\u00fcm hakt\u0131r;” (3) “Rabbim birdir” ve (4) “ene.”19<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Ger\u00e7ekten, dikkatli bir nazar Risale-i Nur\u2019un bu d\u00f6rt kelime ile d\u00f6rt kel\u00e2m ekseninde d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u00fcr. <\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Risale-i Nur\u2019da, k\u00e2inat, ba\u015ftan sona “m\u00e2n\u00e2-y\u0131 harf\u00ee” d\u00fcrb\u00fcn\u00fcyle; yani m\u00e2n\u00e2s\u0131 kendinde olmayan, ba\u015fkas\u0131n\u0131n m\u00e2n\u00e2s\u0131n\u0131 g\u00f6steren bir \u00e2yet olarak \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131r. Zerreden y\u0131ld\u0131zlara her\u015feyin, t\u00fcm mevcutlar\u0131n ve t\u00fcm olu\u015flar\u0131n, Vahid-i Ehad\u2019in isimlerini ve s\u0131fatlar\u0131n\u0131 ne \u015fekilde tan\u0131tt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6sterilir. B\u00fct\u00fcn\u00fcyle Risale-i Nur bu dersi verir. Ama \u00f6zellikle “Onikinci S\u00f6z,” “Otuzuncu S\u00f6z,” “Yirmid\u00f6rd\u00fcnc\u00fc S\u00f6z” gibi risalelerde bu usul tahlil edilir; ve bilhassa “yet\u00fc\u2019l-K\u00fcbra,” “Otuzikinci S\u00f6z,” “Yirmiikinci S\u00f6z,” “\u0130kinci \u015eua,” “Otuzuncu Lem\u2019a,” “Yirminci Mektub” gibi risalelerde ise bu usul\u00fcn k\u00e2inata nas\u0131l tatbik edilece\u011fi g\u00f6sterilir. “Yirmidokuzuncu S\u00f6z,” “D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc \u015eua,” “Onalt\u0131nc\u0131 S\u00f6z,” “Yirmid\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Mektub” gibi risaleler ise, masnuat d\u00fczeyindeki m\u00e2n\u00e2-y\u0131 harf\u00ee \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 san\u2019at d\u00fczeyinde; eser d\u00fczeyindeki m\u00e2n\u00e2-y\u0131 harf\u00ee \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 fiil d\u00fczeyinde; “zerrat” d\u00fczeyindeki m\u00e2n\u00e2-\u0131 harf\u00ee \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 “tahavv\u00fclat” d\u00fczeyinde tahlil eden; nazar\u0131 daha da incelten; ibda ve in\u015faya beraberce nas\u0131l muhatap olunaca\u011f\u0131n\u0131n usul\u00fcn\u00fc \u00e7al\u0131\u015farak “daim\u00ee yarat\u0131l\u0131\u015f” d\u00fczleminde nazarlar\u0131 “s\u0131rr-\u0131 Kayyumiyet”e a\u00e7an risalelerdir.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\u00d6te yanda, Risale-i Nur\u2019da yo\u011fun bir “enf\u00fcs\u00ee tefekk\u00fcr” vurgusu mevcuttur. Ki, Risale-i Nur\u2019da nas\u0131l “din ilimleri” ve “f\u00fcnun-u ekv\u00e2n” iki ayr\u0131 alan, ak\u0131l ve kalb iki ayr\u0131 ara\u00e7 olarak g\u00f6r\u00fclm\u00fcyorsa; ne insan\u0131n i\u00e7 d\u00fcnyas\u0131na y\u00f6nelen bir enf\u00fcs\u00ee tefekk\u00fcr k\u00e2inata y\u00f6nelik \u00e2f\u00e2k\u00ee tefekk\u00fcrden, ne de \u00e2f\u00e2k\u00ee tefekk\u00fcr enf\u00fcs\u00ee tefekk\u00fcrden soyutlan\u0131r. Bilakis, \u00f6zellikle “ene”nin \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 “Otuzuncu S\u00f6z,” ayr\u0131ca “Yirmi\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc S\u00f6z,” “Otuzikinci S\u00f6z” gibi ba\u015fka baz\u0131 risaleler bir i\u00e7-i\u00e7eli\u011fi, bir b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ifade ederler. Tasavvuf ehlinin k\u00e2inattan soyutlanm\u0131\u015f enf\u00fcs\u00ee tefekk\u00fcr\u00fc de, kel\u00e2mc\u0131lar\u0131n enf\u00fcs\u00ee tefekk\u00fcrden soyutlanm\u0131\u015f k\u00e2inat \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 da eksiktir; aslolan, semavat ve arz\u0131n hilkatinden, da\u011flardan, y\u0131ld\u0131zlardan bahsederken birden insan\u0131n yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131na nazarlar\u0131 \u00e7ekiveren Kur\u2019\u00e2n s\u00fbrelerinin belgeledi\u011fi gibi, bir b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc sa\u011flamakt\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
“M\u00e2n\u00e2-y\u0131 harf\u00ee”nin anahtar\u0131: ene<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Zaten, sahih, iman\u00ee bir tefekk\u00fcr\u00fcn kurulabilmesi i\u00e7in, “ene”nin yerini ve g\u00f6revini bilmesi; insan\u0131 “akleden kalb”den mahrum b\u0131rak\u0131p “kalpsiz akl”a mahkum eden \u015feytan\u00ee desiselerden uzak kalmas\u0131; bunun i\u00e7in ise acz ve fakr\u0131n\u0131 ger\u00e7ekten derketmesi \u015fartt\u0131r. \u0130nsan\u0131n “m\u00e2n\u00e2-y\u0131 harf\u00ee”ye y\u00f6nelmesi; “mahiyet-i e\u015fya”y\u0131 de\u011fi\u015ftiren “nazar ve niyet”ini sahih k\u0131lmas\u0131 bununla m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu bak\u0131mdan, Risale-i Nur, marifetullaha ula\u015fman\u0131n en k\u0131sa, en selametli ve en umum\u00ee yolunun acz, fakr, \u015fefkat ve tefekk\u00fcr b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kurmak oldu\u011funu \u0131srarla s\u00f6yler; ve bu noktada enf\u00fcs\u00ee tefekk\u00fcrle \u00e2f\u00e2k\u00ee tefekk\u00fcr\u00fc bir potada eritir. K\u00e2inat\u0131 incelemeye y\u00f6nelmi\u015f nazar\u0131, bu b\u00fct\u00fcnl\u00fck i\u00e7inde “tashih” eder ve s\u0131hhatli k\u0131lar. Bu tashih iledir ki, ene haddini bilecek, s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6stermesini s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 verenin kendisi oldu\u011funua delil zanneden ahmak bir termometre konumuna d\u00fc\u015fmeyecektir. Bu tashih iledir ki, \u00e2f\u00e2k\u00ee malumat nefse geldi\u011fi vakit, enede bir tasdik edici bulacak; “o ul\u00fbm nur ve hikmet olarak kalacak” ve “zulmet ve abesiyete ink\u0131l\u00e2b etmeyecek”tir. Oysa, bu halde olmayan ene, \u00e2f\u00e2k\u00ee malumat\u0131 zulmete d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmekte; “binler f\u00fcnunu bilse de cehl-i m\u00fcrekkeble bir echel” olan, zira bildi\u011fi binler fenni marifetullaha \u00e2let k\u0131lamayan fertler ortaya \u00e7\u0131karmaktad\u0131r.20<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Risale-i Nur\u2019daki bu genel bak\u0131\u015f, bilime de tatbik olunabilir bir mahiyet arzetmektedir. Bir kez daha vurgularsak, Risale-i Nur bir bilim kitab\u0131 de\u011fildir; “marifetullah ve muhabbetullah” kitab\u0131d\u0131r. K\u00e2inat\u0131 kendisinde “tevhid-i k\u0131ble” etti\u011fi Kur\u2019\u00e2n-\u0131 Hak\u00eem\u2019in \u00f6\u011fretti\u011fi \u015fekilde ele al\u0131r. Bunu yaparken, bilimsel referanslara, teknik tan\u0131mlara, biyoloji, kimya yahut psikoloji gibi disiplinlerin izahlar\u0131na ba\u015fvurmaz. Bu tarz\u0131 ihtiyar etmek, “m\u00e2n\u00e2-y\u0131 harf\u00ee”nin kullan\u0131m\u0131n\u0131 yaln\u0131z bilim adamlar\u0131na m\u00fcnhas\u0131r b\u0131rakmak; ba\u015fkalar\u0131n\u0131 ise b\u00f6ylesine \u00f6nemli bir tefekk\u00fcr arac\u0131ndan mahrum etmek demek olur. Oysa, Risale-i Nur, \u00fcstad\u0131 ve m\u00fcr\u015fidi olan Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n usul\u00fcne uyarak, “havass”a mahsus husus\u00ee bir yol de\u011fil; avam\u0131n da kullanabilece\u011fi umum\u00ee bir yol sunma \u00e7abas\u0131ndad\u0131r. O y\u00fczden k\u00e2inat\u0131 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r; ama teknik terimler y\u00fckl\u00fc, bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 esas alan bir bi\u00e7imde de\u011fil. Bilakis, e\u015fyan\u0131n yaln\u0131z zahirine nazar edildi\u011finde dahi “m\u00e2n\u00e2-y\u0131 harf\u00ee” nazar\u0131yla onca esma-i h\u00fcsnaya nas\u0131l ula\u015f\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 ortaya koyar. “Otuzikinci S\u00f6z”\u00fcn “\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Mevk\u0131f”\u0131 bunun en a\u00e7\u0131k \u00f6rne\u011fidir. <\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Burada g\u00f6zden ka\u00e7mamas\u0131 gereken husus, Risale-i Nur\u2019un avam\u0131n ir\u015fad\u0131n\u0131 g\u00f6z\u00f6n\u00fcne alarak \u00e7izdi\u011fi bu umum\u00ee yolun, “havass” taraf\u0131ndan kendi \u00f6zel \u00e7al\u0131\u015fma alan\u0131nda da kullan\u0131labilir bir mahiyette oldu\u011fudur. <\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
A\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131, Risale-i Nur k\u00e2inat\u0131 bir bilim adam\u0131 gibi \u00e7al\u0131\u015fmaz; ama bir bilim adam\u0131n\u0131n k\u00e2inat\u0131 “iman\u00ee” bir temelde \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 i\u00e7in de usul verir. Bir \u00e7i\u00e7e\u011fin nak\u0131\u015flar\u0131n\u0131, rengini, kokusunu zahiren incelerken bizi marifetullaha ula\u015ft\u0131racak olan “m\u00e2n\u00e2-y\u0131 harf\u00ee” arac\u0131, ayn\u0131 \u00e7i\u00e7ek \u00fczerinde h\u00fccre yap\u0131s\u0131na, organizmas\u0131na, i\u00e7erdi\u011fi minerallere, d\u00fcnya \u00fczerindeki da\u011f\u0131l\u0131m\u0131na, de\u011fi\u015fik cinslerine.. dek uzanacak bir ara\u015ft\u0131rma yapacak olan bilim adam\u0131na da marifetullah yolunu g\u00f6sterecektir. Bu bak\u0131mdan Risale-i Nur ne bilimcidir, ne de bilim aleyhtar\u0131d\u0131r. \u0130man\u00eedir; k\u00fcf\u00fcr aleyhtar\u0131d\u0131r. Kur\u2019\u00e2n\u00eedir; vahye s\u0131rt\u0131n\u0131 d\u00f6nen bir felsefenin aleyhtar\u0131d\u0131r. E\u015fyaya “oldu\u011fu gibi,” yani yarat\u0131lm\u0131\u015f olarak bakar; onu sebeplere, tesad\u00fcfe, kendi kendine olu\u015flara hapseden bir yorumun aleyhtar\u0131d\u0131r. Bu y\u00fczden, bilimin kendisine de\u011fil, bilimin felsef\u00ee yorumuna y\u00f6nelen bir itiraz\u0131 vard\u0131r. Ve bug\u00fcn\u00fcn biliminin kulland\u0131\u011f\u0131 genel a\u00e7\u0131klama \u00e7er\u00e7evesini ve metodolojiyi, “felsef\u00ee” olarak yorumlamakta; sonu\u00e7ta esasen iman\u00ee ve insan\u00ee bir asla dayanan bilimi de\u011fil, bug\u00fcn\u00fcn “felsef\u00ee bilim”ini ele\u015ftirmekte ve ona kar\u015f\u0131 dikkatli olmaya sevketmektedir.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\u015eu iki iktibas, bizim “bilim” diye okudu\u011fumuz baz\u0131 \u015feylerin Risale-i Nur\u2019da “felsef\u00ee” olarak isimlendirildi\u011finin \u00f6rne\u011fidir:<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
“\u2018M\u00fcrur-u zamanla kabuk ba\u011flam\u0131\u015f, sonra topra\u011fa ink\u0131l\u00e2b etmi\u015f, sonra nebatat husule gelmi\u015f, sonra hayvanat v\u00fccuda gelmi\u015f\u2019 gibi tabirler, icad ve hilkat-\u0131 il\u00e2h\u00ee noktas\u0131nda felsef\u00eedir ki, Risale-i Nur\u2019un san\u2019at ve icad-\u0131 il\u00e2h\u00ee cihetindeki beyanat\u0131na m\u00fcnasip d\u00fc\u015fm\u00fcyor.” (bkz. Emirda\u011f L\u00e2hikas\u0131 I).<\/p>\n
<\/p>\n
“\u015eimdi bak: \u015eu sersem ve geveze felsefe ne der? Bak, diyor ki: ‘G\u00fcne\u015f, bir kitle-i az\u00eeme-i mayia-yi n\u00e2riyedir. Ondan f\u0131rlam\u0131\u015f olan seyyarat\u0131 etraf\u0131nda d\u00f6nd\u00fcr\u00fcp; cesameti bu kadar, mahiyeti b\u00f6yledir, \u015f\u00f6yledir.\u2019 M\u00fbhi\u015f bir deh\u015fetten, m\u00fcthi\u015f bir hayretten ba\u015fka, ruha bir kem\u00e2l-i ilm\u00ee vermiyor. Bahs-i Kur\u2019\u00e2n gibi etmiyor. Buna k\u0131yasen; b\u00e2t\u0131nen kof, zahiren mutantan felsef\u00ee mes\u2019elelerin ne k\u0131ymette oldu\u011funu anlars\u0131n.” (bkz. “Ondokuzuncu S\u00f6z”).<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Ayn\u0131 muhakeme tarz\u0131n\u0131n uyguland\u0131\u011f\u0131 ba\u015fka bir bahiste, bu kez gerek Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n, gerek “felsef\u00ee bilim”in d\u00fcnyay\u0131 (arz) sunu\u015f tarz\u0131 mukayese edilir. Ve, “ak\u0131llar\u0131 g\u00f6zlerine inmi\u015f, kesrette bo\u011fulmu\u015f” felsef\u00ee bilim i\u00e7in \u015fu ifadelere yer verilir: “Fennin hi\u00e7bir hakikat-\u0131 kat\u2019iyesi, Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n hakaik-\u0131 kudsiyesine ili\u015femez. Fennin k\u0131sa eli, onun m\u00fcnezzeh ve muall\u00e2 d\u00e2menine eri\u015femez.”21<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Ama ayn\u0131 Risale-i Nur\u2019da, me\u015fhur “Alt\u0131nc\u0131 Mesele”de, “Muallimlerimiz Allah\u2019tan bahsetmiyor” diyen lise \u00f6\u011frencilerine “Sizin okudu\u011funuz fenlerden her fen, kendi lisan-\u0131 mahsusuyla m\u00fctemadiyen Allah\u2019tan bahsedip H\u00e2lik\u0131 tan\u0131tt\u0131r\u0131yorlar” denmektedir.22 Zaten, Risale-i Nur\u2019un bilimi referans ald\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesinin en ziyade dayand\u0131\u011f\u0131 bahis budur. Oysa, burada, kime konu\u015fuldu\u011fu \u00f6nemlidir. Lise \u00f6\u011frencisi olan; fen e\u011fitiminden ge\u00e7en; ve bu e\u011fitimle materyalist bir k\u00e2inat yorumuna muhatap olan ki\u015filere konu\u015fulmaktad\u0131r. Onlara, “m\u00e2n\u00e2-y\u0131 ism\u00ee” d\u00fczeyinde verilmi\u015f malumat\u0131 “m\u00e2n\u00e2-y\u0131 harf\u00ee” nazar\u0131yla iman\u00ee bir “marifet”e d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmenin usul\u00fc \u00f6\u011fretilmektedir. Unutulmamas\u0131 gereken husus, \u00f6zel olarak “Fenleri okuyarak Allah\u2019\u0131 tan\u0131y\u0131n” denilmedi\u011fi; zaten “bilimsel” bir e\u011fitime muhatap olan insanlara konu\u015fuldu\u011fudur. Yoksa, Risale-i Nur, “marifetullah gibi as\u0131l maksud olan bir ilme \u00e2let ilimleri okumadan ula\u015ft\u0131ran bir yol”u Kur\u2019\u00e2n\u2019dan bulmu\u015ftur. Ve as\u0131l yo\u011funla\u015ft\u0131\u011f\u0131 nokta, kalblere ve dima\u011flara bu yolun nak\u015fedilmesidir. “Re\u015fha” sembol\u00fc ile ifade edilen bu yolun tahlili ise ayr\u0131 bir ara\u015ft\u0131rma konusudur. Burada, konuyla do\u011frudan ilgisi itibar\u0131yla Risale-i Nur\u2019un bu Kur\u2019\u00e2n\u00ee yolu \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131rken; marifetullaha “\u00e2let ilimler”in arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla giden ve “katre” sembol\u00fc ile ifade edilen di\u011fer bir yolu\u00f3eksik kalmaya mahkum oldu\u011funu s\u00f6ylemekle birlikte\u00f3reddetmedi\u011fidir.23 <\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Sonu\u00e7:<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Risale-i Nur gibi, dar bir alanda c\u00fcz\u2019\u00ee baz\u0131 problemleri a\u015fmakla yetinmeyen; umum\u00ee ve k\u00fcll\u00ee bir dairede y\u00fczy\u00fcze gelinen problemleri a\u015fmay\u0131 hedefleyen bir eserin “bilim”e bak\u0131\u015f\u0131 sath\u00ee ve s\u0131n\u0131rl\u0131 bir incelemeyle kavranamaz. Bizatih\u00ee Risale-i Nur\u2019un belirtti\u011fi \u00fczere, Eski Said ile Yeni Said aras\u0131nda bu noktada metodik bir fark\u0131n mevcudiyeti ise, konuyu daha hassas bir hale getirmektedir. <\/p>\n
<\/p>\n
\u00d6te yanda, k\u00e2inat\u0131n yorumunda bilimi yede\u011fine alm\u0131\u015f bir materyalist felsefenin hakim konumda oldu\u011fu; en ziyade \u0130sl\u00e2m\u00ee oldu\u011funu s\u00f6yleyen \u00fclkelerde dahi ders kitaplar\u0131na bu yorumun n\u00fcfuz etti\u011fi bir ortamda ya\u015fanmaktad\u0131r. B\u00f6yle bir ortamda, k\u00e2inata iman\u00ee bir nazarla nas\u0131l bak\u0131laca\u011f\u0131n\u0131n tesbiti hayat\u00ee bir konudur. Resul-i Ekrem (a.s.m.) “Allah\u2019\u0131m! Bana e\u015fyay\u0131 oldu\u011fu gibi g\u00f6ster” diye dua etmi\u015f; bu duaya Kur\u2019\u00e2n-\u0131 Hak\u00eem\u2019le cevap verilerek, e\u015fyaya oldu\u011fu gibi muhatap olman\u0131n onu Allah\u2019\u0131 tan\u0131tt\u0131ran \u00e2yetler olarak g\u00f6rmek oldu\u011fu \u00f6\u011fretilmi\u015ftir. Oysa bug\u00fcn pak \u00e7ok M\u00fcsl\u00fcman dahi “k\u00e2inata oldu\u011fu gibi bakmak”tan determinist bir bak\u0131\u015f\u0131 anlamaktad\u0131r. Tek ba\u015f\u0131na bu durum bile, a\u015f\u0131lmas\u0131 gereken \u00e7ok ciddi bir “iman\u00ee” problemin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 i\u015faretler.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Risale-i Nur, bu problemin a\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in, \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc bir tahlil i\u00e7inde, \u00e7ok \u00f6nemli ara\u00e7lar sunar. “M\u00e2n\u00e2-y\u0131 harf\u00ee” ve “ene” kavramla\u015ft\u0131rmas\u0131; keza “re\u015fha” sembol\u00fc bunun \u00f6rneklerindendir. Risale-i Nur\u2019un bu alanda sundu\u011fu Kur\u2019\u00e2n\u00ee usul ve tahlil, konunun \u00f6nemini bilenlerin g\u00f6zard\u0131 edemeyece\u011fi bir mahiyettedir. Bu usul ve tahlilin l\u00e2y\u0131k\u0131nca ortaya konulabilmesi i\u00e7in ise Risale-i Nur \u00fczerinde yo\u011funla\u015fan bir dizi \u00e7al\u0131\u015fma gerekmektedir. Bu makalede, her biri etrafl\u0131ca \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 gereken baz\u0131 ana noktalara i\u015faret etmekle yetinilmi\u015ftir.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
\u00a9\u00a02021 karakalem.net, Metin Karaba\u015fo\u011flu<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
\/kitap.asp?book=52<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
16.09.2000 K\u00d6PR\u00dc\u2019N\u00dcN B\u0130R \u00f6nceki say\u0131s\u0131nda Risale-i Nur\u2019un milliyet\u00e7ili\u011fe bak\u0131\u015f\u0131n\u0131 yorumlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, Risale-i Nur\u2019u anlamada kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan baz\u0131 engellere karakalemde de\u011finmi\u015ftik. Milliyet\u00e7ilik konusunu Risale-i Nur\u2019un bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla de\u011ferlendirmemize mani olan bu engeller, sair konularda, mesel\u00e2 Risale-i Nur\u2019un bilime bak\u0131\u015f\u0131n\u0131 yorumlarken de kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, Risale-i Nur\u2019un bilime bak\u0131\u015f\u0131n\u0131 ele almadan \u00f6nce, s\u00f6zkonusu engellere bir kez daha de\u011finmenin […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"ppma_author":[132],"class_list":["post-83826","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazarlar"],"yoast_head":"\n