16.04.2001<\/p>\n
“\u0130K\u0130NC\u0130 \u015eUA”DA kald\u0131\u011f\u0131m\u0131z g\u00fcnlerdi. Ba\u015ftan sona tevhid ve ehadiyet \u00fczerine \u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f bu g\u00fczelim risalenin “\u0130kinci Makam”\u0131n\u0131 okuyor ve bu bahsin anahtar kelimelerinden ‘kemal’ ve ‘kibriya’y\u0131 kavramaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorduk.<\/p>\n
<\/p>\n
Bu bahiste, Risale-i Nur’un ba\u015fka hi\u00e7bir yerinde g\u00f6rmedi\u011fimiz bir esma-i h\u00fcsna tamlamas\u0131 vard\u0131: Keb\u00eer-i K\u00e2mil. Risale’nin hemen her yerinde Kad\u00eer-i Z\u00fclcel\u00e2l, H\u00e2l\u0131k-\u0131 Ker\u00eem, Adil-i Hak\u00eem, V\u00e2hid-i Ehad.. gibi isim tamlamalar\u0131 g\u00f6rmeye al\u0131\u015fk\u0131nd\u0131k. Hatta, belki bu al\u0131\u015fkanl\u0131k y\u00fcz\u00fcnden, onlar\u0131 \u00f6ylesine okuyup ge\u00e7ti\u011fimiz, ilgili bahiste Rabbimizin g\u00fczel isimlerinden o ikisinin \u00f6zellikle se\u00e7ildi\u011fini, o yerde mesel\u00e2 H\u00e2l\u0131k-\u0131 Z\u00fclcel\u00e2l’in de\u011fil de H\u00e2l\u0131k-\u0131 Ker\u00eem’in.. tercih edildi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmedi\u011fimiz de oluyordu. Ancak, bu kez durum farkl\u0131yd\u0131. Zihnin g\u00f6rmeye al\u0131\u015fk\u0131n oldu\u011fu bir esma tamlamas\u0131 s\u00f6zkonusu olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, dikkatimizi \u00e7ekmi\u015fti ‘Keb\u00eer-i K\u00e2mil.’ Rabbimizin birli\u011finin ve her\u015feyin do\u011frudan do\u011fruya O’nun eseri ve fiili oldu\u011funun h\u00e2kimiyet, kibriya, azamet, kemal, \u0131tlak ve ihata hakikatleri \u00fczerinden izah edildi\u011fi bahisteki bu tamlamay\u0131 \u00e7\u00f6zmemiz, bunun i\u00e7in de kibriya ile kemal aras\u0131ndaki rab\u0131tay\u0131 g\u00f6rmemiz gerekiyordu. Ama ondan da \u00f6nce, ‘kemal’ nedir, ‘kibriya’ nedir, bunu iyice kavrama durumundayd\u0131k.<\/p>\n
<\/p>\n
Do\u011frusu, oku\u011fumuz bahis bu noktada bize \u00e7ok fazla yard\u0131mc\u0131 oldu\u011fu s\u00f6ylenemezdi. Risale’nin \u015fefkatli m\u00fcellifi, kemal ve kibriya bahsinde bir \u00e7etin cevizin sert kabu\u011funu \u00e7atlatm\u0131\u015f, cevizi a\u00e7\u0131p meyvesini yemeyi ise bizim gayretimize b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131. Kimbilir, ‘gazete gibi okumay\u0131n; dikkat ve teenn\u00ee ile, \u00fczerinde durarak okuyun’ dedi\u011fi risalelerden biri olan bu g\u00fczelim bahsi \u00f6ylesine okuyup ge\u00e7mememiz i\u00e7in b\u00f6yle yapm\u0131\u015ft\u0131 belki. Her h\u00e2l\u00fck\u00e2rda, o bahiste ‘kemal’ ve ‘kibriya’n\u0131n tan\u0131m\u0131na ve irtibat\u0131na dair ‘Keb\u00eer-i K\u00e2mil’ tamlamas\u0131ndan ba\u015fka ipucu yoktu. O y\u00fczden de, ba\u015fka bahislere bak\u0131p oralarda a\u00e7\u0131c\u0131 unsurlar bulmam\u0131z gerekiyordu.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
* * *<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
“Dokuzuncu S\u00f6z,” o g\u00fcnk\u00fc ders m\u00fczakeremize, i\u015fte bu ihtiya\u00e7tan dolay\u0131 girdi. Bu g\u00fczelim s\u00f6zde de, \u00e7ok seneler \u00f6nce fark\u0131na var\u0131p hen\u00fcz izah\u0131n\u0131 yapamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir n\u00fcans vard\u0131. Bu n\u00fcans, tam da bu noktada, hem kendisini, hem de m\u00fczakeresini yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z bahsi a\u00e7acak bir anahtara sahip olmas\u0131nd\u0131?<\/p>\n
<\/p>\n
Cemaatle k\u0131l\u0131nan namazlar sonunda tesbih \u00e7ekilirken, her bir tesbihat\u0131 s\u0131ras\u0131yla hat\u0131rlatan bir m\u00fcezzin sunu\u015fu vard\u0131 hani. “Subhanallah” diyerek tesbih \u00e7ekmeye ba\u015flamadan \u00f6nce, “Z\u00fclcel\u00e2li subhanallah” derdi m\u00fcezzin. “Elhamd\u00fclillah” demeye ise, “Z\u00fclcemali elhamd\u00fclillah” ile ba\u015flard\u0131k. S\u0131ra “Allahuekber”e geldi\u011finde ise, bir giri\u015f sadedinde “Z\u00fclkudreti allahuekber” derdi m\u00fcezzin. Oysa namaz\u0131n be\u015f vakte tahsisindeki hikmetin izah olundu\u011fu “Dokuzuncu S\u00f6z”de, “Namaz\u0131n m\u00e2n\u00e2s\u0131, Cenab-\u0131 Hakk\u0131 tesbih ve tazim ve \u015f\u00fck\u00fcrd\u00fcr. Yani, cel\u00e2line kar\u015f\u0131 kavlen ve fiilen ‘Subhahallah’ deyip takdis etmek; hem kemaline kar\u015f\u0131, l\u00e2fzen ve amelen ‘Allahuekber’ deyip tazim etmek; hem cemaline kar\u015f\u0131 kalben ve lisanen ve bedenen ‘Elhamdulillah’ deyip \u015f\u00fckretmektir” ifadesi ge\u00e7iyordu. Cel\u00e2le kar\u015f\u0131 subhanallah, cemale kar\u015f\u0131 elhamdulillah, kemale kar\u015f\u0131 Allahuekber! Bu n\u00fcans\u0131 farkedeli beri, namaz tesbihatlar\u0131nda “z\u00fclkudreti Allahuekber”in yerine “z\u00fclkemali Allahuekber” demeye, bo\u015f s\u00f6ylemeyen ve bo\u015f konu\u015fmayan \u00fcstad\u0131ma ittibaen, ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131m ger\u00e7i; l\u00e2kin, kudrete bedel kemalin niye tercih edildi\u011fi seneler senesi bir muamma olarak kalm\u0131\u015ft\u0131 benim i\u00e7in. \u015eimdi, bu ‘kemale kar\u015f\u0131 Allahuekber’ ifadesini, ‘Keb\u00eer-i K\u00e2mil’ ile birlikte d\u00fc\u015f\u00fcnsek, kemal ile kibriyan\u0131n ne oldu\u011funu, niye birbirine bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zebilir miydik?<\/p>\n
<\/p>\n
* * *<\/p>\n
<\/p>\n
O g\u00fcn, bu a\u015famada, ihtiya\u00e7tan gelen bir heyecanla ona yak\u0131n ak\u0131l ile yirmiye yak\u0131n kulak ve g\u00f6z\u00fcn nas\u0131l kapasitesini son s\u0131n\u0131r\u0131nda kullanma cehdine girdi\u011fini h\u00e2l\u00e2 tebess\u00fcmle hat\u0131rl\u0131yorum. K\u00fc\u00e7\u00fck anlama denemeleri, deneme-yan\u0131lmalar, \u00f6yle mi b\u00f6yle mi ihtimalleri aras\u0131nda gezintiler.. derken, hi\u00e7birimizin tahmin edemedi\u011fi bir b\u00fcy\u00fck yolculu\u011fun ortas\u0131nda bulmu\u015ftuk kendimizi. Geldi\u011fimiz ilk durakta, “Dokuzuncu S\u00f6z”de cel\u00e2l ile tesbihin, cemal ile tahmidin e\u015fle\u015ftirilmesi \u00fczerinde durmu\u015ftuk. Rabbimizin kudret, izzet, kahr, cebr, hakimiyet gibi cel\u00e2lini bildiren esma ve s\u0131fatlar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda O’nu noksanlardan tenzihin ifadesi olarak ‘Subhanallah’ deyi\u015fin; keza, Rabbimizin rahmet, merhamet, \u015fefkat, ikram, ihsan, lutuf gibi cemalini bildiren esma ve s\u0131fatlar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda O’na olan hamd ve \u015f\u00fck\u00fcr borcumuzun ifadesi olan ‘Elhamdulillah’\u0131n izah\u0131n\u0131 bir derece yapabiliyorduk. Ama kemal ile ‘Allahuekber’in e\u015fle\u015ftirilmesi neyin nesiydi? ‘Kemal’ ne idi ki, celalin de, cemalin de \u00f6tesinde ve \u00fcst\u00fcnde idi? ‘Kemal’ neydi ki, Allah’\u0131n mutlak anlamda kibriya sahibi oldu\u011funun, O’nun b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc kar\u015f\u0131s\u0131nda ba\u015fka b\u00fct\u00fcn b\u00fcy\u00fckl\u00fcklerin mutlak anlamda k\u00fc\u00e7\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn, b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde O’na rakip bulman\u0131n mutlak derecede imk\u00e2ns\u0131z oldu\u011funun ifadesi olan ‘Allahuekber’ ona binaen s\u00f6yleniyordu?<\/p>\n
<\/p>\n
Bir sonraki durakta cel\u00e2l ile cemal aras\u0131ndaki z\u0131tl\u0131k zihin g\u00fcndemimize girecekti. Cel\u00e2l ile cemal aras\u0131ndaki bu mesafe y\u00fcz\u00fcnden, cel\u00e2lli insanlarda cemal\u00ee vas\u0131flar, cemalli insanlarda cel\u00e2l\u00ee vas\u0131flar pek bulunmazd\u0131. Mesel\u00e2, sert miza\u00e7l\u0131 insanlardan herkes korkar, zira ‘sa\u011f\u0131-solu pek belli olmaz’d\u0131. Yumu\u015fak huylu insanlar ise, kesin ve net tav\u0131r gerektiren durumlarda bile “Ad\u0131n M\u00fclayim, sert olsan ne yazar” deyi\u015fine konu olan bir p\u0131s\u0131r\u0131kl\u0131k sergilerlerdi \u00e7o\u011funlukla. Yani, ne s\u0131rf cel\u00e2lli birinden ‘m\u00fckemmel insan’ olarak s\u00f6z edebilirdik, ne yaln\u0131z cemalli birinden. Her ikisi de, ‘tam’l\u0131\u011fa ula\u015fam\u0131yor, m\u00fckemmel olam\u0131yor, eksik kal\u0131yordu. Eksik! Kemalin z\u0131dd\u0131 da buydu i\u015fte. Kemal, tam oland\u0131, eksiksiz oland\u0131, bir bo\u015fluk ve zaaf ta\u015f\u0131mayand\u0131. Bir\u015feye ‘m\u00fckemmel’ derken, o \u015feyin varolu\u015funda hi\u00e7bir eksik ve kusur olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek istiyorduk.<\/p>\n
<\/p>\n
O halde, Allah’\u0131n Z\u00fclkemal olu\u015fu, cel\u00e2l ve cemal gibi bize z\u0131t g\u00f6z\u00fcken, insanlar\u0131n d\u00fcnyas\u0131nda birebir \u00f6rt\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc pek de g\u00f6remedi\u011fimiz bu iki vasf\u0131 O’nun beraberce ve k\u00e2milen z\u00e2t\u0131nda bar\u0131nd\u0131rmas\u0131n\u0131n ifadesi miydi yoksa?<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Yolculu\u011fun bundan sonras\u0131, m\u00fcthi\u015f bir h\u0131zla ger\u00e7ekle\u015fecekti. Kemal, buydu i\u015fte. Z\u0131tlar\u0131n, bize z\u0131t g\u00f6r\u00fcnenlerin bulu\u015fmas\u0131 idi. O, hem z\u00fclcel\u00e2l idi, hem de z\u00fclcemal. Rabbimiz, mutlak anlamda cel\u00e2l sahibi olarak mutlak anlamda cemal sahibi olmas\u0131yla g\u00f6steriyordu kemalini. Cebbar ve Kahhar bir Yarat\u0131c\u0131 olarak, Rahm\u00e2n ve Rah\u00eem de olmas\u0131yla; Az\u00eez ve Kad\u00eer olmakla birlikte Ker\u00eem ve Muhsin olmas\u0131yla; Adil ve Z\u00fc’ntikam olmas\u0131yla birlikte Gaf\u00fbr ve Hal\u00eem de olmas\u0131yla g\u00f6steriyordu.<\/p>\n
<\/p>\n
Mesel\u00e2, cel\u00e2l\u00ee bir vas\u0131f olarak kudret sahibiydi O. Mutlak bir kudret sahibiydi. Ama, h\u00e2\u015f\u00e2 zaptolunamayan, yak\u0131p y\u0131kan bir kaba kuvvet de\u011fildi O’nunki; bilakis, kudretinin ‘bas\u00eer\u00e2ne bir tasarruf’u vard\u0131. Her bir \u015feye l\u00e2y\u0131k ve laz\u0131m oldu\u011fu \u015fekliyle tecelli ediyordu. Hem, kudretini acze d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebilecek \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcz bir rahmetten de ber\u00eeydi; rahmetini silip s\u00fcp\u00fcrecek kontrols\u00fcz bir g\u00fc\u00e7 (Kontrols\u00fcz g\u00fc\u00e7 g\u00fc\u00e7 de\u011fildir. Prelli raklem\u0131) g\u00f6sterisinden de. Hem, cel\u00e2l ile cemali, yaratt\u0131\u011f\u0131 her bir \u015feyde bulu\u015fturuyordu. Baz\u0131 \u015feyleri cemalsiz, baz\u0131 \u015feyleri ise cel\u00e2lsiz yaratma gibi bir noksanl\u0131ktan da m\u00fcnezzehti. Kar taneleri gibi her biri ayr\u0131 bir nak\u0131\u015f ta\u015f\u0131yan m\u00fcthi\u015f bir g\u00fczellik sergisi, yollar\u0131n kapand\u0131\u011f\u0131, insanlar\u0131n evlerde kald\u0131\u011f\u0131 bir cel\u00e2l boyutu da ta\u015f\u0131yordu s\u00f6zgelimi. Hem insana ha\u015fyet ve \u00fcrperti veren bir cel\u00e2l sergisi olarak g\u00f6ky\u00fcz\u00fc, m\u00fcthi\u015f bir g\u00fczellik sergisiydi de…<\/p>\n
<\/p>\n
‘Kemal’i bu \u015fekilde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp yine Risale sayfalar\u0131 aras\u0131ndan bunun teyidini arad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, mesel\u00e2 ‘kemal-i kudret’in ne anlama geldi\u011fini ba\u015fka bahislerin de yard\u0131m\u0131yla \u00e7\u00f6zd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde, ke\u015ffimizden iyice emin say\u0131l\u0131rd\u0131k. Kad\u00eer-i Z\u00fclcel\u00e2l’in ‘kemal-i kudret’i de, z\u0131tl\u0131klar\u0131n bulu\u015fmas\u0131 ile a\u00e7\u0131klan\u0131yordu \u00e7\u00fcnk\u00fc: K\u00e2inatta hem muazzam bir \u00e7e\u015fitlilik vard\u0131, her\u015fey birbirine kar\u0131\u015fm\u0131\u015f, i\u00e7i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f durumdayd\u0131, bir\u015feyin olmas\u0131 pek \u00e7ok \u015feyin i\u015fin i\u00e7ine girmesini gerektiriyordu; ama buna ra\u011fmen, bir kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131k ve ke\u015fmeke\u015f de yoktu k\u00e2inatta. Bilakis, bir d\u00fczen, intizam, temyiz ve tefrik vard\u0131. Yine k\u00e2inatta bolluk ile sanatl\u0131l\u0131k, \u00e7okluk ile g\u00fczellik beraberce h\u00fck\u00fcm s\u00fcr\u00fcyordu. Mesel\u00e2 bir papatya hem son derece \u00e7ok idi, hem de \u00e7ok g\u00fczeldi. Kar taneleri hem bol, hem sanatl\u0131yd\u0131. Her bir t\u00fcr i\u00e7in, her cinsten \u015fey i\u00e7in ge\u00e7erli olan da buydu. \u00d6te yandan, her bir \u015feyin varl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in b\u00fct\u00fcn k\u00e2inat\u0131n \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekiyor, yine de her\u015fey muazzam bir kolayl\u0131k ve suhulet i\u00e7inde v\u00fccuda geliyordu. Kudretteki kemali i\u015fte b\u00f6ylesi z\u0131tlar\u0131n bulu\u015fmas\u0131yla ortaya \u00e7\u0131k\u0131yordu; kibriy\u00e2 hakikati de i\u015fte bu \u015fekilde tezah\u00fcr ediyordu.<\/p>\n
<\/p>\n
Allah, ‘Ekber’di, ‘Keb\u00eer’di; \u00e7\u00fcnk\u00fc, O’nun i\u00e7in ‘z\u0131tlar\u0131n ve z\u0131tl\u0131klar\u0131n s\u0131n\u0131r koymas\u0131 diye bir\u015fey, bir\u015fey a\u011f\u0131rl\u0131k verirken \u00f6b\u00fcr\u00fcn\u00fc eksik b\u0131rakmak diye bir\u015fey s\u00f6zkonusu de\u011fildi. O’ndan gayr\u0131 her\u015feyi s\u0131n\u0131rlayan ve eksik b\u0131rakan z\u0131tl\u0131klar, O’na \u00e2r\u0131z olam\u0131yor; O, kibriya ve azametini, i\u015fte bu kemal keyfiyetiyle g\u00f6steriyordu. S\u00f6zgelimi, ‘sanat’\u0131 s\u00f6zkonusu edecek olsak, \u00f6mr\u00fcnde yirmi-otuz g\u00fczel tablo yapan, bunlar i\u00e7in ise \u00e7\u00f6pe att\u0131\u011f\u0131 binlerce eskiz yapmas\u0131 gereken me\u015fhur ressamlar de\u011fildi ‘b\u00fcy\u00fck’ olan; sanatta b\u00fcy\u00fckl\u00fck ve kibriy\u00e2, mesel\u00e2 her sabah ve her ak\u015fam \u00fczeri g\u00f6ky\u00fcz\u00fc tablosunda her biri birbirinden e\u015fsiz, herbiri muazzam derecede g\u00fczel tablolar\u0131 an be an yaz\u0131p bozan S\u00e2ni-i Z\u00fclcel\u00e2l’in vasf\u0131yd\u0131 ve ancak O’nun hakk\u0131yd\u0131. O ki, koca k\u00e2inat\u0131n i\u015fg\u00f6rmesini gerektiren i\u015fleri kolayl\u0131kla g\u00f6rd\u00fcr\u00fcyor, \u00e7e\u015fitlilik ile \u00e2hengi, \u00e7okluk ile beraberli\u011fi, bolluk ile de\u011ferlili\u011fi, kolayl\u0131k ile sanatk\u00e2rl\u0131\u011f\u0131.. bulu\u015fturuyordu.<\/p>\n
<\/p>\n
\u0130\u015fte onun i\u00e7in, O, Keb\u00eer-i K\u00e2mil idi. Onun i\u00e7in, cel\u00e2le kar\u015f\u0131 tesbih ve cemale kar\u015f\u0131 hamd etti\u011fimiz gibi, cel\u00e2l ile cemalin beraberce varl\u0131\u011f\u0131 demek olan kem\u00e2le kar\u015f\u0131 tekbir getiriyor; o tekbir ile, hem O’nun mutlak b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, hem O’nun b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc kar\u015f\u0131s\u0131nda yarat\u0131lm\u0131\u015flar olarak hepimizin mutlak k\u00fc\u00e7\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kabul ve ilan ediyorduk. Ezana da, namaza da Allahuekber ile ba\u015flamam\u0131z bundand\u0131 i\u015fte. “Allahuekber” O’nu tan\u0131man\u0131n zirvesi ise, kullu\u011fun zirvesi olan namaz onunla ba\u015flard\u0131 elbet. Kullu\u011fun zirvesi olan namaza davet de onunla ba\u015flard\u0131 muhakkak.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
* * *<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\u0130\u015fte, ‘Keb\u00eer-i K\u00e2mil’ tamlamas\u0131nda sakl\u0131 kemal ve kibriya irtibat\u0131na dikkat ile ba\u015flayan, ummad\u0131\u011f\u0131m\u0131z anlam yolculuklar\u0131n\u0131 bize ya\u015fatan, tad\u0131 h\u00e2l\u00e2 dama\u011f\u0131m\u0131zda duran o g\u00fczelim ders m\u00fczakeresinden sonraki g\u00fcnlerden biriydi ki, bir namaz esnas\u0131nda, namazdaki “Allahuekber”lerin \u00e7oklu\u011fu \u00e7ekti dikkatimi. Ba\u015flarken Allahuekber, r\u00fckuya giderken Allahuekber, secdeye giderken Allahuekber, secdeden kalkarken Allahuekber, tekrar secdeye e\u011filirken Allahuekber, yeniden k\u0131yam i\u00e7in Allahuekber! Namaz\u0131n her rekat\u0131nda en az be\u015f kez “Allahuekber” diyor, d\u00f6rt rekatl\u0131k bir namaz\u0131 yirmibir kez Allahuekber diyerek tamaml\u0131yorduk. Cel\u00e2l\u00ee ve cemal\u00ee b\u00fct\u00fcn isimlerin Allah’a ait oldu\u011funu bildirip z\u0131tlar\u0131 bulu\u015fturma gibi kullar\u0131n acziyet ve k\u00fc\u00e7\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc belgeleyen bir kemal haliyle O’nun kibriyas\u0131n\u0131 ilan eden bu k\u0131sa ama b\u00fcy\u00fck kelam\u0131, bayram namazlar\u0131nda daha da ziyadesiyle s\u00f6yl\u00fcyorduk \u00fcstelik.<\/p>\n
<\/p>\n
\u0130lk kez namaza durdu\u011fum g\u00fcnlerden onca sene sonra, “Allahuekber”deki derinli\u011fin bir derece d\u00fcnyam\u0131za a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir dersin akabinde namazlardaki “Allahuekber”lerin s\u0131rr\u0131n\u0131 ve \u00e7oklu\u011funu ke\u015ffetti\u011fim bu g\u00fcnde ise, tek bir l\u00e2fz\u0131 bu kadar de\u011ferli, bu kadar derin, bu derece b\u00fcy\u00fck olan namaz\u0131n bir b\u00fct\u00fcn olarak ne kadar b\u00fcy\u00fck, de\u011ferli ve derin oldu\u011funu soracakt\u0131m kendi kendime. “Allahuekber”in kavrayabildi\u011fi derinlik ve b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc \u00fczerinden, namazdaki derinlik ve b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc bir derece kavrayabilirdi insan.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
* * *<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Nitekim, sonraki g\u00fcnler, haftalar ve aylar, bu ‘bir derece kavrama’ \u00e7abas\u0131 i\u00e7inde ge\u00e7ti. \u0130stidad\u0131m nisbetince, namazdaki her bir s\u00f6z\u00fcn ve her bir edebin hikmetini d\u00fc\u015f\u00fcnmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Bize “Allahuekber”in \u015fifresini hediye eden Risale’ye, bir de, namaz\u0131n sair r\u00fck\u00fcn, l\u00e2f\u0131z ve edeblerine dair izahlar, ipu\u00e7lar\u0131 ve \u015fifreler bulma azmiyle bakt\u0131m. G\u00f6rd\u00fcm ki, namaz\u0131n her bir r\u00fckn\u00fcn\u00fcn ayr\u0131 bir hikmeti vard\u0131. K\u0131yam da bir anlam ifade ediyordu, k\u0131raat da. K\u0131yamdan sonra r\u00fckuya gitmenin de bir hikmeti vard\u0131, r\u00fckudan sonra secdeye kapanman\u0131n da. R\u00fckuda “Subhane rabbiye’l-az\u00eem” demenin de bir hikmeti vard\u0131, secdede “Subhane rabbiye’l-a’l\u00e2” demenin de. Hem, namaz\u0131n hemen ba\u015flang\u0131c\u0131nda “Subhaneke allahumme ve bi hamdik” duas\u0131n\u0131 okuman\u0131n da bir hikmeti vard\u0131; bunun “subhanehu” de\u011fil de, “subhaneke” suretinde olu\u015funun da. B\u00fct\u00fcn rekatlarda Fatiha’n\u0131n, otururken ise tahiyyat\u0131n muhakkak okunu\u015funun da. <\/p>\n
<\/p>\n
“Subhane-hu” de\u011fil de “subhane-ke” deyi\u015fimiz, Rabbimize kar\u015f\u0131 do\u011frudan bir muhatabiyetin ifadesiydi s\u00f6zgelimi. “Subhanehu,” yani “Onu tesbih ve tenzih ederiz” demiyorduk namazda; “Subhaneke,” yani “Seni tesbih ve tenzih ederiz” diyorduk. \u00c7\u00fcnk\u00fc, namaz d\u0131\u015f\u0131nda bir biz vard\u0131k, bir k\u00e2inat; bir de bizi ve k\u00e2inat\u0131 yaratan Z\u00e2t-\u0131 Z\u00fclcel\u00e2l. Biz, O’nun k\u00e2inata ‘halife’ olarak yaratt\u0131\u011f\u0131 en \u015ferefli mahluk olarak, k\u00e2inata O’nun ad\u0131na bakma durumundayd\u0131k sair vakitlerde; “Subhanehu” bunun i\u00e7indi. Ama namaz, halifenin, \u00fczerine halife oldu\u011fu teb’adan tahsil edece\u011fini edip, bunu Sultan\u0131na teslim etme vaktiydi. ‘G\u00e2ib\u00e2ne ubudiyet’ten ‘h\u00e2z\u0131r\u00e2ne ubudiyet’e ge\u00e7i\u015f vaktiydi. Art\u0131k k\u00e2inat \u00f6n\u00fcm\u00fczde de\u011fil; ondan o vakte kadar toplayabildi\u011fimiz tesbihat ve tahmidat ile arkam\u0131zdayd\u0131. Do\u011frudan do\u011fruya Rabbimizle y\u00fczy\u00fczeydik, dosdo\u011fru O’nun huzurundayd\u0131k namaz esnas\u0131ndayd\u0131. O y\u00fczden, h\u00e2l\u00e2 daha ‘O’ diyemezdik, ‘Sen’ dememiz gerekiyordu art\u0131k.<\/p>\n
<\/p>\n
“Subhanehu” diye de\u011fil de “Subhaneke” diye i\u015fte bunun i\u00e7in ba\u015flayan k\u0131raatimizin Fatiha ile devam\u0131 ve Fatiha’n\u0131n her rekatte tekrar tekrar okunu\u015fu da elbette bir hikmete binaendi. Dahas\u0131, bir de\u011fil, bir\u00e7ok hikmete binaendi. “Fatiha”ya dair yaz\u0131lm\u0131\u015f binlerce tefsir; Fatiha’n\u0131n bir besmelesi i\u00e7in, hatta “na’b\u00fcd\u00fc”s\u00fcndeki bir ‘nun’ i\u00e7ilen yaz\u0131lan muazzam risaleler, bu hikmetlerin birer \u00f6rne\u011fini veya anahtar\u0131n\u0131 vermekteydi. Ki, bilhassa Risale’deki F\u00e2tiha bahislerinin yard\u0131m\u0131yla, kendi istidad\u0131mca, F\u00e2tiha’ya dair baz\u0131 n\u00fckteleri uzaktan uza\u011fa farketme imk\u00e2n\u0131 bulacak; farkedebildi\u011fim o n\u00fckteleri kavrama ve payla\u015fma i\u015ftiyak\u0131n\u0131 ise, Rabbim nasip ederse bir g\u00fcn yazmaya azmetti\u011fim “F\u00e2tiha’yla Gelen A\u00e7\u0131l\u0131\u015flar”a b\u0131rakacakt\u0131m.<\/p>\n
<\/p>\n
Hem, k\u0131yamda veya r\u00fckudan do\u011frulurken hamdimizi ifade etmemize mukabil, r\u00fcku ve secdenin tesbih ve tenzih makam\u0131 olu\u015funun da, bir dere elbette hikmetleri vard\u0131. Nitekim, bu hikmetlere dikkatimizi \u00e7eken hadisler de bulunmaktayd\u0131. Ayakta iken e\u011fili\u015fin ifadesi olan r\u00fckuda ‘rabbiye’l-az\u00eem’ dememize bedel secdede ‘rabbiye’l-a’l\u00e2’ dememiz de rastgele de\u011fildi muhakkak. Az\u00eem ismi e\u015fyan\u0131n zahiri \u00fczerinden kavranan il\u00e2h\u00ee azamet ve b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc, A’l\u00e2 ismi ise e\u015fyan\u0131n der\u00fbnuna bak\u0131p kavranan il\u00e2h\u00ee ulviyet ve b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc ifade ediyordu. A’l\u00e2 ismi, anlamca ve muhtevaca Az\u00eem isminden daha derin bir il\u00e2h\u00ee isim idi a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla, r\u00fck\u00fbya g\u00f6re daha derin bir kulluk ifadesi olan secdeye A’l\u00e2, r\u00fckuya da Az\u00eem ismi yak\u0131\u015fmaktayd\u0131.<\/p>\n
<\/p>\n
Tahiyyat\u0131n secdeden sonra geli\u015finin, en sonda geli\u015finin, o tahiyyat ile b\u00fct\u00fcn mahlukat\u0131n hayatlar\u0131yla ve varolu\u015flar\u0131yla ettikleri b\u00fct\u00fcn tesbihat ve tahmidat\u0131 Z\u00e2t-\u0131 Z\u00fclcel\u00e2l’e arzedi\u015fin \u00e7ok hikmetlerinden bir k\u0131sm\u0131 ise, “Alt\u0131nc\u0131 \u015eua”da izah olunmaktayd\u0131. Sultan-\u0131 Ezel\u00ee’nin, M\u00e2lik\u00fc’l-M\u00fclk’\u00fcn, Rabb\u00fc’l-\u00e2lem\u00een’in huzuruna giri\u015fin timsali olan k\u0131yam\u0131n, O’nun huzurunda kullu\u011funu ilan\u0131n timsali olan r\u00fckunun, O’nun huzurunda kullu\u011funu mutlak surette ilan\u0131n ifadesi olan secdenin ard\u0131ndan gelen tahiyyat ile, en az\u0131ndan \u015funu bilebilirdik: O Sultan-\u0131 Ezel\u00ee’nin \u015ferefli bir halifesi olup b\u00fct\u00fcn mahlukat\u0131n hayatlar\u0131yla ettikleri tesbihat\u0131 O’na iletir bir b\u00fcy\u00fck makam kazanmak i\u00e7in, en ba\u015fta kendi benlik iddiam\u0131zdan soyunup varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 O’ndan bilmemiz, O’nun ismiyle varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n devam buldu\u011funu idrak etmemiz ve O’nun ad\u0131na varolmay\u0131 becermemiz gerekiyor. Nitekim, tam bu m\u00e2n\u00e2lar\u0131 en derin ve geni\u015f anlam\u0131yla ya\u015fam\u0131\u015f olan Res\u00fblullah’\u0131n mirac\u0131n\u0131 bize hat\u0131rlatan kuds\u00ee bir hat\u0131ra da ta\u015f\u0131yor de\u011fil miydi “et-tahiyy\u00e2tu lill\u00e2h”?<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Velhas\u0131l, ba\u015flama tekbirinden selama, “subhaneke”den tahiyyat ve salav\u00e2ta.. her bir r\u00fckn\u00fc, her bir kelimesi, her bir edebi ayr\u0131 bir ubudiyet talimi y\u00fckl\u00fc bir b\u00fcy\u00fck hakikat idi namaz. Kullu\u011fun \u00f6z\u00fc ve \u00f6zeti denebilirdi onun i\u00e7in. Ondaki her bir l\u00e2f\u0131z bind\u00f6rt y\u00fcz y\u0131ld\u0131r m\u00fcstaid insanlar i\u00e7in ayr\u0131 bir tefekk\u00fcr deryas\u0131n\u0131n liman\u0131 olmu\u015ftu, Onun her bir r\u00fckn\u00fcyle bozulmam\u0131\u015f istidadlar marifetullah ve muhabbetullah zirvelerine u\u00e7mu\u015ftu.<\/p>\n
<\/p>\n
\u00dcstelik, namazdaki derinlik, b\u00fcy\u00fckl\u00fck ve y\u00fckseklik, sadece i\u00e7indeki erkan ve \u00e2d\u00e2b ile s\u0131n\u0131rl\u0131 da de\u011fildi. Mesel\u00e2 her g\u00fcn farz namaz i\u00e7in be\u015f vaktin tahsis olunmas\u0131 \u00f6ylesine ince hakikatler ta\u015f\u0131yordu ki, bir Bedi\u00fczzaman Said Nurs\u00ee, s\u0131rf bu be\u015f vaktin hikmetine dair e\u015fsiz bir risale yazm\u0131\u015ft\u0131. Bu be\u015f vakitte, g\u00fcndelik hayat\u0131n \u00f6tesinde insan \u00f6mr\u00fcn\u00fcn, d\u00fcnyan\u0131n \u00f6mr\u00fcn\u00fcn ve k\u00e2inat\u0131n \u00f6mr\u00fcn\u00fcn \u00f6zetini g\u00f6rebilirdi insan. <\/p>\n
<\/p>\n
Hem, namaz\u0131n \u00f6ncelikli \u015fart\u0131 olarak abdestin, namaz\u0131n ard\u0131ndan yap\u0131lan dua ve tesbihat\u0131n da derin anlam\u0131, paha bi\u00e7ilmez k\u0131ymeti vard\u0131.<\/p>\n
<\/p>\n
K\u0131sacas\u0131, namaz i\u00e7in, imanla \u0130slam’\u0131n kesi\u015fme noktas\u0131 denilebilirdi. \u0130man ile \u0130sl\u00e2m hakikat kitab\u0131n\u0131n birbirine bakan iki taraf\u0131 ise, namaz tam ortadayd\u0131. Amel\u00ee taraf\u0131yla \u0130sl\u00e2m taraf\u0131nda duruyor, ama i\u00e7erdi\u011fi talim ve ders ile iman taraf\u0131na bak\u0131yordu. O y\u00fczden, sadece “\u0130man eden ki\u015fi namaz k\u0131lar” demek, namaz i\u00e7in yetersiz bir a\u00e7\u0131klamayd\u0131. Bu kabil bir a\u00e7\u0131klaman\u0131n yan\u0131nda “Namaz k\u0131lan insan\u0131n iman\u0131 ziyadele\u015fir” de demek gerekiyordu. \u0130man ile \u0130sl\u00e2m’\u0131 i\u00e7i\u00e7e girmi\u015f, birbirine bakan ve birbirini gerektiren iki daire ise, namaz her iki dairede de yer alan bir kesi\u015fme alan\u0131yd\u0131 sanki! Onun i\u00e7in ne s\u00f6ylense az, ne yaz\u0131lsa yetersizdi.<\/p>\n
<\/p>\n
Zira, “Onbirinci S\u00f6z”de g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc ve g\u00f6sterildi\u011fi \u00fczere, k\u00e2inat\u0131n yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131 gelip insana, insan\u0131n yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131 ise gelip namaza dayan\u0131yordu. Daha a\u00e7\u0131k konu\u015fursak, k\u00e2inat insan i\u00e7in, insan ise namaz i\u00e7in yarat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Bu, a\u00e7\u0131k-se\u00e7ik ortadayd\u0131.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
* * *<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Resul-i Ekrem’e (a.s.m.) daha ilk vahyin geldi\u011fi g\u00fcn Cebrail aleyhisselam\u0131n ona namaz\u0131 da \u00f6\u011fretmesinden anlayabilirdik bunu. Namaz, hen\u00fcz b\u00fct\u00fcn m\u00fc’minlere farz k\u0131l\u0131nm\u0131\u015f de\u011fildi ger\u00e7i; ama ilk vahyin hemen ard\u0131ndan \u00f6\u011fretilen ilk ibadet, namazd\u0131. Cebrail aleyhisselam daha o g\u00fcn Efendimize abdesti ve namaz\u0131 \u00f6\u011fretmi\u015f; Peygamberimize ittibaen Hatice validemizin de k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 namaza, Res\u00fbl-i Ekrem’in evinde ve terbiyesinde bir \u00e7ocuk olarak Hz. Ali de dehalet etmi\u015fti. Res\u00fbl-i Ekrem, res\u00fbl olarak, merkezinde namaz\u0131n yer ald\u0131\u011f\u0131 hayat ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131 yirmi\u00fc\u00e7 sene boyu. Mekke’de m\u00fc\u015frikler en ziyade K\u00e2be’de namaz k\u0131larken g\u00f6rm\u00fc\u015flerdi onu; Medine’ye hicretinde ise ilk i\u015fi mescidinin yerini tayin olmu\u015ftu. Herhangi bir seferden Medine’ye d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcnde, yine ilk olarak mescide gidip iki rekat namaz k\u0131l\u0131yordu kuds\u00ee neb\u00ee. Farzlar\u0131, nafileleri; bizim nazland\u0131\u011f\u0131m\u0131z ‘be\u015f vakit’ farza mukabil, ona en az\u0131ndan bir be\u015f daha ilave eden s\u00fcnnetleriyle, hayat-\u0131 nebev\u00eenin hep merkezindeydi namaz. Hab\u00eeb-i Ekrem’in ‘iki g\u00f6z\u00fcn\u00fcn nuru’ oydu. Zira o, ‘dinin dire\u011fi’ idi, ‘ki\u015fiyle \u015firk aras\u0131nda engel olarak namaz\u0131n oldu\u011fu’nu ilan buyurmu\u015ftu; ‘m\u00fc’minin mirac\u0131’yd\u0131 namaz. Onun bildirdi\u011fi \u00fczere, ‘i\u00e7inde namaz olmayan dinde hay\u0131r yok’tu. \u00d6yleyse, i\u00e7inde namaz olmayan, merkezinde namaz durmayan bir hayat\u0131n hayr\u0131ndan da s\u00f6z edemezdik herhalde. \u015eefkatli neb\u00eenin (a.s.m.) vefat\u0131ndan az \u00f6nce yapt\u0131\u011f\u0131 son vasiyetin \u00f6ncelikli unsurunun bir unsuru ‘elinizin alt\u0131ndakilere,’ yani k\u00f6leler, han\u0131mlar, \u00e7ocuklar gibi acizlere iyi davranmak iken, di\u011ferinin namaz olu\u015fu; vefat\u0131 hengam\u0131nda dahi “Namaza, namaz devam ediniz!” demekten, “Namaza! Namaza!” diye uyarmaktan geri durmay\u0131\u015f\u0131 bu y\u00fczden olmas\u0131nd\u0131?<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
* * *<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
‘Kemal’ ve ‘kibriya’ ile ba\u015flayan bir zihin yolculu\u011funun akabinde biiznillah bu m\u00e2n\u00e2lar d\u00fcnyama a\u00e7\u0131ld\u0131ktan sonra, bu yolculuktaki rehberim olan, beni Kur’\u00e2n’la ve Res\u00fbl-i Ekrem’le (a.s.m.) tan\u0131\u015ft\u0131ran sevgili \u00fcstad\u0131m\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131 risalelerde, hatta mektuplar\u0131nda namaz \u00fczerinde o kadar \u0131srarla duru\u015funun hikmetini de kavrayabiliyordum art\u0131k. Namaza dair, benim bir derece kavrayabildi\u011fim derin ve derinlikli risaleler yazm\u0131\u015f bir insan olarak onun \u015fekilcilik, \u015fu-bu diyerek namaz\u0131 hor g\u00f6rmeye, onu m\u00fc’minlerin zihin ve ya\u015fay\u0131\u015f g\u00fcndeminden d\u00fc\u015f\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015fan insanlara kar\u015f\u0131 hassasiyetini de anlayabilirdim. Namazdaki derinli\u011fi bir derece kavrad\u0131ktan sonra, namaza b\u00f6ylesi bir nazarla k\u00f6rce yakla\u015fanlar benim nazar\u0131mda dahi darl\u0131k, k\u00fctl\u00fck, s\u0131\u011fl\u0131k ve adilik timsaline d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyorsa, namazdaki bu derinli\u011fi derinlemesine kavrayan bir insan neler hissetmezdi ki? Hele, b\u00f6yle bir yakla\u015f\u0131m\u0131n ard\u0131nda, insanlar\u0131 namazdan ve namazla birlikte d\u00fcnyalar\u0131na ta\u015f\u0131nan hakikatten koparma \u00e7abas\u0131 g\u00f6r\u00fcyorsa, neler hissetmezdi?<\/p>\n
<\/p>\n
O, bir zaman \u0131srarla davet edildi\u011fi Ankara’ya, dima\u011f\u0131n\u0131n ve kalbinin derinli\u011finde namaza dair b\u00f6ylesi m\u00e2n\u00e2lar ta\u015f\u0131yan biri olarak gitmi\u015fti i\u015fte. Gelin g\u00f6r\u00fcn ki, evvelemirde, ‘\u00e2lem-i \u0130sl\u00e2m’\u0131 k\u00e2firlerden kurtaran’ olu\u015fum i\u00e7indeki bir\u00e7ok mebusun kendilerini namazs\u0131zl\u0131ktan kurtaramad\u0131klar\u0131n\u0131 \u00fcz\u00fclerek g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fc. O y\u00fczden, ilk i\u015fi, onlar\u0131, onlar\u0131n anlayaca\u011f\u0131 dilden namaza davet eden bir beyanname ne\u015fredip okutturmak olmu\u015ftu. Bir \u015fefkat tecellisi olan bu hikmetli beyanname, biiznillah, tesir de b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131 namaza kar\u015f\u0131 l\u00e2kayd ama esasen namaza kar\u015f\u0131 durmayan y\u00fcreklerde. O beyanname sonras\u0131nda elli-altm\u0131\u015f mebus namaza ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n
<\/p>\n
\u0130\u015f bu noktaya gelince de, onu Ankara’ya davet edenler ile aras\u0131nda \u015fiddetli ve hiddetli bir tart\u0131\u015fma ya\u015fanacakt\u0131. Geldi\u011finde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc ilk \u015fey namazs\u0131zl\u0131k, yapt\u0131\u011f\u0131 ilk \u015fey namaza davet olan olan bu b\u00fcy\u00fck insan\u0131 oraya \u00e7a\u011f\u0131ranlar\u0131n en kudretlisi, “Hoca! Seni y\u00fcksek fikirlerinden istifade i\u00e7in \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131k” demi\u015fti ona. “Y\u00fcksek fikirlerinden istifade i\u00e7in \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131k. Sen ise geldin, en evvel namaza dair bir beyanname ne\u015frettin.”<\/p>\n
<\/p>\n
Bu s\u00f6zdeki, namaz\u0131 ‘y\u00fcksek fikirler’in a\u015fa\u011f\u0131s\u0131na koyan yakla\u015f\u0131m ve \u00fcslub, namaz\u0131n y\u00fcksekli\u011fini son derece m\u00fcdrik bir insana dokunmaz m\u0131yd\u0131? Hele hele, ‘y\u00fcksek’ denilen bu fikirler, kelimenin k\u00f6k anlam\u0131yla al\u00e7ak (den\u00ee) d\u00fcnyan\u0131n fani y\u00fcz\u00fcnde tak\u0131l\u0131p kalm\u0131\u015f fikirler ise? K\u00e2inat\u0131n kendisi i\u00e7in yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 insan\u0131n yarat\u0131l\u0131\u015f sebebi olan namaz\u0131, k\u00e2inat i\u00e7inde bir toz zerresi h\u00fckm\u00fcnde kalan d\u00fcnyan\u0131n fani y\u00fcz\u00fcne dair ‘y\u00fcksek fikir’lerin alt\u0131nda ve a\u015fa\u011f\u0131s\u0131nda g\u00f6rmek! \u0130man ve ibadetteki sadakat ve salabeti ile \u015f\u00f6hret bulmu\u015f bir insan, b\u00f6ylesi bir s\u00f6z\u00fc elbette cevaps\u0131z b\u0131rakamazd\u0131.<\/p>\n
<\/p>\n
B\u0131rakmam\u0131\u015ft\u0131 da. Kar\u015f\u0131s\u0131nda nice devletl\u00fblar\u0131n aksine fikir beyan\u0131ndan korktu\u011fu ki\u015fiye, hem de ba\u015fkaca insanlar\u0131n bulundu\u011fu bir ortamda, “Pa\u015fa! Pa\u015fa! \u0130mandan sonra en y\u00fcksek hakikat namazd\u0131r. Namaz k\u0131lmayan haindir. Hainin h\u00fckm\u00fc merduttur” gibi yenilir yutulur cinsten olmayan kesin ve keskin c\u00fcmlelerle cevap vermi\u015fti nitekim.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
* * *<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Aylar boyu ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m namaza dair bir yo\u011fun tefekk\u00fcr d\u00f6neminin akabinden, bu tefekk\u00fcre yol a\u00e7an ve bu tefekk\u00fcr\u00fcmde yol g\u00f6steren m\u00fcbarek siman\u0131n hayat\u0131 i\u00e7indeki bu hat\u0131ra hat\u0131r\u0131ma geldi\u011finde ise, bir o g\u00fcne ve onun s\u00f6z\u00fcne, bir de bug\u00fcne ve bug\u00fcn\u00fcn ehl-i dininin dilinden d\u00f6k\u00fclen s\u00f6zlerin geneline bak\u0131p sars\u0131lacakt\u0131m. ‘Y\u00fcksek fikir’ al\u00e7al\u0131\u015flar\u0131; namaz\u0131n hakikatine dair bir tefekk\u00fcr ve namaz\u0131n hakikatini m\u00fcdafaa sadedinde sergilenen o sal\u00e2bet sonras\u0131nda, bug\u00fcnk\u00fc halimiz i\u00e7in yapabilece\u011fim en k\u0131sa tarif ancak bu olabilirdi. M\u00fc’minin mirac\u0131 olan namazla y\u00fckseli\u015fleri terke veya ihmale bedel, bizden istenen ‘y\u00fcksek fikir’ler pe\u015finde bir al\u00e7al\u0131\u015f ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z rahatl\u0131kla s\u00f6ylenebilirdi. \u0130\u015fin daha da k\u00f6t\u00fcs\u00fc ise, bir\u00e7ok ‘y\u00fcksek fikir’i, bizden istenmedi\u011fi, kimse bize sormad\u0131\u011f\u0131 ve bizi ‘y\u00fcksek fikrimizden istifade i\u00e7in’ bir yerlere \u00e7a\u011f\u0131rmad\u0131\u011f\u0131 halde geli\u015ftiriyor olmam\u0131zd\u0131.<\/p>\n
<\/p>\n
Her birimiz, ‘imandan sonra en y\u00fcksek hakikat olan’ namaz kar\u015f\u0131s\u0131nda ‘y\u00fcksek fikir’ al\u00e7al\u0131\u015flar\u0131n\u0131 bir derece tecr\u00fcbe etmi\u015f ve ediyor de\u011fil miydik? Mesel\u00e2, ilk g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc \u015feyin namazs\u0131zl\u0131k oldu\u011fu yerde ilk yazd\u0131\u011f\u0131 \u015fey namaza dair beyanname olan, namazs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n daha da \u0131srarla talim ve te\u015fvik olundu\u011fu sonraki d\u00f6nemlerde ise namaza dair onca risale, y\u00fczlerce mektup ile bu s\u00fcrece kar\u015f\u0131 duran b\u00fcy\u00fck insana mukabil, bug\u00fcn\u00fcn dindar kalem ehlinin yazd\u0131klar\u0131nda namaza ayr\u0131lan yer ne kadard\u0131? Mill\u00ee gelirin nas\u0131l y\u00fckseltilece\u011fi, enflasyonun nas\u0131l a\u015fa\u011f\u0131ya \u00e7ekilece\u011fi, T\u00fcrkiye’nin bir ‘b\u00f6lgesel s\u00fcper g\u00fc\u00e7’ olabilmek i\u00e7in hangi stratejik ad\u0131mlar\u0131 atmas\u0131 gerekti\u011fi.. t\u00fcr\u00fcnden ‘y\u00fcksek fikirler’e bizden bu konuda fikir istenmedi\u011fi halde bile ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman\u0131n hi\u00e7 olmazsa zek\u00e2t\u0131n\u0131, “Ne olacak bu kitleyi namaza davetin yolu?” sorusu i\u00e7in harcam\u0131\u015f m\u0131yd\u0131k?<\/p>\n
<\/p>\n
Harcanmam\u0131\u015ft\u0131 ve bu kafayla harcanmazd\u0131 da. \u0130sl\u00e2m ad\u0131na yap\u0131lan pek \u00e7ok toplant\u0131, yay\u0131nlanan kitaplar\u0131n pek \u00e7o\u011fu, dergilerin \u00f6nemli k\u0131sm\u0131, gazeteler ve TV-radyo kanallar\u0131 ‘namaz’ gibi y\u00fcksek hakikatleri fani d\u00fcnyan\u0131n fani y\u00fcz\u00fcnde kalan ‘y\u00fcksek fikirler’in \u00f6n\u00fcnde tutam\u0131yordu nedense. Hepimizin e\u015f-dost sohbetinden ‘dindar’ kanallar\u0131n yay\u0131nlar\u0131na uzanan hemen her yelpazede ‘y\u00fcksek fikir’den ge\u00e7ilmiyor, namaza dair k\u00fc\u00e7\u00fck bir n\u00fckteyi veya k\u00fc\u00e7\u00fck bir te\u015fvik c\u00fcmlesi dahi \u00e7o\u011funlukla es ge\u00e7iliyordu.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Daha da hazin olan, bu v\u00e2k\u0131an\u0131n, ya\u015fanan y\u00fcksek fikir al\u00e7al\u0131\u015flar\u0131n\u0131n ilk ve en hafif boyutunu te\u015fkil edi\u015fiydi. \u00d6yle v\u00e2k\u0131alar vard\u0131 ki, be\u015f vakit k\u0131l\u0131n\u0131yor olmakla birlikte namaz\u0131n zihin g\u00fcndemimizde alt s\u0131ralara d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fc, onlar\u0131n yan\u0131nda \u00e7ok hafif kal\u0131yordu. Ne yaz\u0131k ki, bu ‘y\u00fcksek fikir’ler u\u011fruna, zihnimizde alt s\u0131ralara d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcnden \u00f6te, ka\u00e7\u0131p gidebiliyordu nice namaz. E\u011fri oturup do\u011fru konu\u015fal\u0131m; filan ma\u00e7, falan a\u00e7\u0131k oturum, fe\u015fmekan konuda \u00fcmmetin nas\u0131l kurtulaca\u011f\u0131na dair arkada\u015f sohbeti derken geciken uykular\u0131m\u0131z\u0131n faturas\u0131, kar\u015f\u0131m\u0131za ka\u00e7\u0131r\u0131lm\u0131\u015f sabah namazlar\u0131 \u015feklinde \u00e7\u0131km\u0131yor muydu? Ruhumuzda bir kasvet ve kasavetten \u00f6te iz b\u0131rakmayan siyaset meydanlar\u0131n\u0131 izler yahut bir kudret mucizesi olan ceviz kabu\u011funu doldurmas\u0131 asla m\u00fcmk\u00fcn olmayan tart\u0131\u015fmalar\u0131 seyrederken, ka\u00e7 sabah namaz\u0131n\u0131 uyanamam\u0131\u015ft\u0131k? ‘Frenk gecesinden M\u00fcsl\u00fcman sabah\u0131na uyanma’n\u0131n zorlu\u011funu ya\u015fayan yaln\u0131z Yahya Kemal de\u011fildi art\u0131k. B\u0131rakal\u0131m toplumun ortalama kesimini, \u00e7evresinde ‘dindar’l\u0131\u011f\u0131yla temay\u00fcz insanlar olarak, bizler de bu duruma zaman zaman d\u00fc\u015febiliyorduk.<\/p>\n
<\/p>\n
‘Y\u00fcksek fikir’ler ile me\u015fguliyet u\u011fruna, namazdan, bilhassa namazlar\u0131n \u015fah\u0131 ve padi\u015fah\u0131 h\u00fckm\u00fcnde olan, \u0130sr\u00e2 s\u00fbresinde fazilet\u00e7e \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc apa\u00e7\u0131k beyan olunan sabah namaz\u0131ndan geri kal\u0131\u015f; y\u00fcksek fikir al\u00e7al\u0131\u015flar\u0131n\u0131n ikinci ve daha a\u011f\u0131r bir boyutunu da bu te\u015fkil ediyordu.<\/p>\n
<\/p>\n
Bir \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ad\u0131mda ise, \u00fcst\u00fcne farz olmayan i\u015fler i\u00e7in \u00fcst\u00fcne farz olan namaz\u0131 hepten bo\u015flayanlar vard\u0131. Bu g\u00f6zler, ‘\u00fcmmetin kurtulu\u015fu’ i\u00e7in yaz\u0131lar yazan, ama o \u00fcmmeti \u00fcmmet yapan hakikatler aras\u0131nda imandan hemen sonra gelen namaz\u0131 kendi d\u00fcnyas\u0131nda be\u015f vakit ihmal edebilen insanlar g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fc. Bu g\u00f6zler, “\u0130badetler” ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir kitab\u0131n bask\u0131s\u0131n\u0131 \u00f6zenle takip eden, ama ayn\u0131 \u00f6zeni kendi ibadetine sarfetmeyen insanlar da g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fc. Namaz \u00fcst\u00fcm\u00fcze farzd\u0131, ama \u00fcst\u00fcm\u00fcze farz olmayan i\u015fler kimi d\u00fcnyalar\u0131 o kadar doldurmu\u015ftu ki, namaza yer ve vakit kalmam\u0131\u015ft\u0131. Durum b\u00f6yle olmasa, \u015fu diyarda “Namazs\u0131z \u0130sl\u00e2mc\u0131l\u0131k” ba\u015fl\u0131kl\u0131 upuzun yaz\u0131lar yaz\u0131l\u0131r m\u0131yd\u0131? Ve b\u00f6yle bir yaz\u0131da, \u00f6ncelikle, g\u00fcnd\u00fcz bir yana, geceyar\u0131lar\u0131na kadar ‘\u00fcmmeti kurtaran; ama b\u0131rak\u0131n sabah namaz\u0131n\u0131, g\u00fcnd\u00fcz\u00fcn tam g\u00f6be\u011findeki namazlar\u0131 dahi ka\u00e7\u0131ran insanlar muhatap al\u0131n\u0131r m\u0131yd\u0131? \u00d6yleleri vard\u0131 ki, b\u0131rak\u0131n be\u015f vakit namazdan nasipsiz \u0130sl\u00e2mc\u0131l\u0131\u011f\u0131, Cuma namaz\u0131ndan dahi nasipsizdi. Eh, ne de olsa T\u00fcrkiye ‘dar\u00fc’l-harb’ oluyordu!<\/p>\n
<\/p>\n
Bu namazs\u0131z \u0130sl\u00e2mc\u0131l\u0131k durumuna du\u00e7ar olanlar\u0131n, ehl-i din aras\u0131nda ya ‘radikal’ diye tan\u0131mlanan kesimlerden, ya ‘entellekt\u00fcel’ diye tan\u0131mlanan kesimlerden, yahut ehl-i d\u00fcnyayla yak\u0131n temas halinde bulunan kesimlerden \u00e7\u0131k\u0131yor olmas\u0131, \u00fczerinde tahlil gerektiren bir durumdu ayr\u0131ca. Haydi, ehl-i d\u00fcnyayla yak\u0131n ve s\u0131k\u0131 temas\u0131n getirdi\u011fi a\u015f\u0131nmay\u0131 anlayabilirdik rahatl\u0131kla. Ya di\u011fer ikisi neden b\u00f6yle oluyordu? \u0130lkinde ‘kendisi’ olmaktan \u00f6te ‘birilerine kar\u015f\u0131’ olman\u0131n; ikincisinde ise felsef\u00ee meseleler ile ziyade me\u015fguliyetin getirdi\u011fi bir enaniyetle gelen muhakeme kaymas\u0131 ve kalb\u00ee kasavetin mi izlerini aramal\u0131yd\u0131 yoksa?<\/p>\n
<\/p>\n
Maamafih, bu durumda olanlar\u0131n \u00e7o\u011funa, gene de k\u0131zam\u0131yordu insan. \u0130sl\u00e2m’la kurtulmaya \u00e7al\u0131\u015fmak yerine \u0130sl\u00e2m’\u0131 kurtarmaya \u00e7al\u0131\u015fmak, \u00fcst\u00fcne farz olmayan\u0131 uzan\u0131p \u00fcst\u00fcne farz olan\u0131 b\u0131rakmak ciddi hatalar idi ger\u00e7i; ama bu hatay\u0131 sergiliyor oldu\u011fu vaziyette tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m bir\u00e7ok insan vard\u0131 ki, \u00f6z\u00fcnde be\u015f vakit namaz\u0131 k\u0131lmak, bir g\u00fcn muhakkak ba\u015flamak istiyor, mevcut durumunu yanl\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcyor, hay\u00e2 gibi bir ilah\u00ee nimetten ald\u0131\u011f\u0131 nasiple bu durumundan utan\u0131p s\u0131k\u0131l\u0131yorlard\u0131. Hafif bir gayret kam\u00e7\u0131s\u0131, yumu\u015fak bir te\u015fvik ve tergib ile namaza ba\u015flayabilir veya yeniden ba\u015flayabilir durumda olan bir\u00e7ok insan vard\u0131.<\/p>\n
<\/p>\n
L\u00e2kin, y\u00fcksek fikir al\u00e7al\u0131\u015flar\u0131 s\u00fcrecinin son kertesinde olup, namaz k\u0131lm\u0131yor oldu\u011funu b\u0131rak\u0131n saklamay\u0131 veya utana-s\u0131k\u0131la a\u00e7\u0131klamay\u0131, rahatl\u0131kla ilan edebilenler de zuhura ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
* * *<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\u0130lk kez 90’l\u0131 y\u0131llarda b\u00fct\u00fcn \u00e7\u0131plakl\u0131\u011f\u0131yla g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm, l\u00e2kin gitgide a\u011f\u0131rla\u015fan bir v\u00e2k\u0131ayd\u0131 kar\u015f\u0131da duran. Bir m\u00fc’mini d\u00fcnyaya dair ‘y\u00fcksek fikirler’ i\u00e7in \u00e7a\u011f\u0131ran d\u00fcnyev\u00eelik timsali ile namaz\u0131 ‘imandan sonra en y\u00fcksek hakikat’ olarak m\u00fcdafaa eden nuran\u00ee sima aras\u0131ndaki gerilimin g\u00f6zard\u0131 edilemez bir ve\u00e7hesini ele veriyordu. O nuran\u00ee sima, yazd\u0131\u011f\u0131 eserlerle, bu arada namaza dair \u015f\u00fcpheler yayanlara cevaben yaz\u0131lm\u0131\u015f eserlerle normal \u015fartlarda ‘namazs\u0131zl\u0131k’ cihetine d\u00fc\u015fmeye aday g\u00f6z\u00fcken \u00e7oklar\u0131n\u0131 iman ve namaz cihetine cezbetti\u011fi gibi, d\u00fcnyev\u00eelik timsali zihniyetin m\u00fcmessilleri \u00e7ok ‘\u0130slamc\u0131’y\u0131 suret\u00e2 ta kar\u015f\u0131lar\u0131nda ama ya\u015fay\u0131\u015fca kendilerine bir hayli yak\u0131n k\u0131labilmi\u015flerdi.<\/p>\n
<\/p>\n
Bu yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131n, bu d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcn, bu al\u00e7al\u0131\u015f\u0131n \u00f6z\u00fcnde ise, bir m\u00fc’min ve bir m\u00fcslim olarak, daha temelde bir insan olarak hayat\u0131n \u00f6nemi ve \u00f6nceli\u011fi konusundaki ciddi bir \u015fa\u015f\u0131l\u0131k vard\u0131. Rabb-\u0131 Rah\u00eem, Kur’\u00e2n’\u0131n hi\u00e7bir \u00e2yetinde, bizi ‘\u0130sl\u00e2m’\u0131 kurtarmaya’ \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor de\u011fildi; Kur’\u00e2n’\u0131 kurtarmaya \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yor da de\u011fildi. “Allah nurunu tamamlayacakt\u0131r; k\u00e2firler istemese de” gibi \u00e2yetler ilk yan\u0131lg\u0131n\u0131n; “Kur’\u00e2n’\u0131 Biz indirdik; onu koruyacak olan da Biziz” gibi \u00e2yetler ise ikinci yan\u0131lg\u0131n\u0131n ilac\u0131 h\u00fckm\u00fcndeydi. Ama, \u00f6te yanda, bizi namazla kurtulmaya, namazla temizlenmeye, en y\u00fckse\u011fi namaz olan salih amelle y\u00fckselmeye \u00e7a\u011f\u0131ran nice, nice, nice \u00e2yet vard\u0131.<\/p>\n
<\/p>\n
“Onbirinci S\u00f6z”deki denklem, b\u00fct\u00fcn sahihli\u011fiyle ortada duruyordu k\u0131sacas\u0131. \u00d6n\u00fcm\u00fczde bir k\u00e2inat vard\u0131; dikkatle bakan her g\u00f6z, bu k\u00e2inat\u0131n insan i\u00e7in yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 rahatla \u00e7\u00f6zebilirdi. \u0130nsan\u0131n ise namaz i\u00e7in yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131, namaz\u0131n her bir r\u00fckn\u00fc, her bir edebi ve her bir kelimesi ile ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 cevheri \u015fu veya bu d\u00fczeyde kavramak suretinde rahatl\u0131kla anla\u015f\u0131labiliyordu.<\/p>\n
<\/p>\n
O halde, ucu namazs\u0131zl\u0131\u011fa veya namazlar\u0131 ihmale giden, yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131 bu \u015fekilde tezah\u00fcr ve tebar\u00fcz eden bir \u00e7izgiyi netlikle g\u00f6r\u00fcp geri d\u00f6nebilmek; nefsin veya kollektif nefs-i emmarenin \u00fcretti\u011fi en hafif sars\u0131nt\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda y\u0131k\u0131l\u0131p da\u011f\u0131lan bir ‘ontolojik gecekondu’nun temelleri \u00fczerine ‘d\u00fcnyay\u0131 kurtaran’ y\u00fcksek fikirler \u00fcretmek yerine, en ba\u015fta temelleri sa\u011flam eylemek icap ediyordu. \u0130sl\u00e2m, ne ilk asr\u0131nda, ne de sonras\u0131nda, namaz\u0131 hayat\u0131n\u0131n merkezine almam\u0131\u015f ellerde y\u00fckselmi\u015f de\u011fildi; Asr-\u0131 Saadet \u00f6rne\u011fi ba\u015fta olmak \u00fczere, \u0130sl\u00e2m’\u0131n baht\u0131n\u0131n y\u00fckseldi\u011fi b\u00fct\u00fcn zamanlar\u0131n temelinde bir iman \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 ve de ‘namaz\u0131 ikame’ v\u00e2k\u0131as\u0131 vard\u0131.<\/p>\n
<\/p>\n
Kendimizi kurtarmak istiyorsak, namaz\u0131 ciddiye ve merkeze almak gerekiyordu a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131. Ba\u015fkalar\u0131 kurtulsun istiyorsak, yine ayn\u0131s\u0131n\u0131 yapma durumundayd\u0131k. D\u00fcnya kurtulsun istiyorsak da bunu yapmam\u0131z gerekiyordu. Sahabiler, hem kendilerini, hem ba\u015fkalar\u0131n\u0131, hem o g\u00fcn ula\u015fabildikleri yar\u0131 d\u00fcnyay\u0131 bu \u015fekilde kurtarmam\u0131\u015flar m\u0131yd\u0131?<\/p>\n
<\/p>\n
Hem iman \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 ve namaz\u0131 geri plana atan ‘y\u00fcksek fikir’li hareket tarz\u0131n\u0131n gelip dayand\u0131\u011f\u0131 \u00e7eli\u015fki ve sonu\u00e7suzluk da apa\u00e7\u0131k tezah\u00fcr etti\u011fine g\u00f6re, namaz\u0131 yeniden ke\u015ffin ve varolu\u015f anlam\u0131n\u0131 namazla ke\u015ffin zaman\u0131 \u00e7oktan gelmi\u015f de\u011fil miydi?<\/p>\n
<\/p>\n
Bana kal\u0131rsa, \u015fefkat ve hikmet sultan\u0131 kuds\u00ee neb\u00eenin vefat\u0131ndan hemen \u00f6nce \u0131srarla ve tekrarla s\u00f6yledi\u011fi “Namaza devam edin! Namaza, namaza!” s\u00f6z\u00fcne ittiba edip bu s\u00f6zdeki s\u0131rr\u0131 ke\u015ffetmenin tam da zaman\u0131…<\/p>\n
<\/p>\n
Hayye ale’l-sal\u00e2h, hayye ale’l-felah!<\/p>\n
<\/p>\n
\/kitap.asp?book=16<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
16.04.2001 “\u0130K\u0130NC\u0130 \u015eUA”DA kald\u0131\u011f\u0131m\u0131z g\u00fcnlerdi. Ba\u015ftan sona tevhid ve ehadiyet \u00fczerine \u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f bu g\u00fczelim risalenin “\u0130kinci Makam”\u0131n\u0131 okuyor ve bu bahsin anahtar kelimelerinden ‘kemal’ ve ‘kibriya’y\u0131 kavramaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorduk. Bu bahiste, Risale-i Nur’un ba\u015fka hi\u00e7bir yerinde g\u00f6rmedi\u011fimiz bir esma-i h\u00fcsna tamlamas\u0131 vard\u0131: Keb\u00eer-i K\u00e2mil. Risale’nin hemen her yerinde Kad\u00eer-i Z\u00fclcel\u00e2l, H\u00e2l\u0131k-\u0131 Ker\u00eem, Adil-i Hak\u00eem, V\u00e2hid-i Ehad.. […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"ppma_author":[132],"class_list":["post-83804","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazarlar"],"yoast_head":"\n