17.01.2004<\/p>\n
R\u0130SALE-\u0130 NUR’UN nisbeten kolay anla\u015f\u0131labilir bahisleri yan\u0131nda, tabir yerindeyse, ‘demir leblebi’ gibi duran, kavranmas\u0131 ve ihata edilmesi zor bahisleri de mevcuttur. “Yirmidokuzuncu S\u00f6z”\u00fcn baz\u0131 k\u0131s\u0131mlar\u0131, “tahavv\u00fclat-\u0131 zerrat”\u0131n baz\u0131 k\u0131s\u0131mlar\u0131, “\u0130kinci \u015eua”dan, “D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc \u015eua”dan, “s\u0131rr-\u0131 Kayyumiyet” bahsinden baz\u0131 k\u0131s\u0131mlar, “Yirmid\u00f6rd\u00fcnc\u00fc S\u00f6z”\u00fcn “\u0130kinci Dal”\u0131, bu zor bahislerin bir \u00f6rne\u011fi olarak kendi nam\u0131ma ilk etapta akl\u0131ma gelenler. Nitekim, bu bahislerin bir k\u0131sm\u0131nda Bedi\u00fczzaman’\u0131n ha\u015fiyeler d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc; bahsin zorlu\u011funa, giriftli\u011fine ve husus\u00eeli\u011fine temas etti\u011fini, b\u00f6ylece anlayamam\u0131\u015f isek \u00fcmitsizli\u011fe d\u00fc\u015fmekten bizi al\u0131koyma gibi \u015fefkatli bir incelik sergiledi\u011fini g\u00f6r\u00fcr\u00fcz.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
“Yirmialt\u0131nc\u0131 S\u00f6z,” yani Kader Risalesi de b\u00f6yle zor k\u0131s\u0131mlar bar\u0131nd\u0131r\u0131yor ki, bu k\u0131s\u0131mda “Gayet m\u00fcdakkik \u00e2limlere mahsus bir hakikatt\u0131r” notunu d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f Bedi\u00fczzaman. Ne var ki, insan, \u00e2lim olamasa da, ilgili bahsi atlamak, anlamadan ge\u00e7mek, iyi-k\u00f6t\u00fc bir\u015feyler kavramak istiyor. O y\u00fczden, Kader Risalesi’nin ‘gayet m\u00fcdakkik \u00e2limlere mahsus’ k\u0131sm\u0131, \u00f6zellikle de \u00fc\u00e7 sat\u0131rl\u0131k bir ‘demir leblebi’ h\u00fckm\u00fcndeki ‘tercih bil\u00e2 m\u00fcreccih’ bahsi, anlamay\u0131 arzu etti\u011fim ve de anlamaya azmetti\u011fim bir bahis olmu\u015ftur benim i\u00e7in. Bir y\u0131l kadar \u00f6nce m\u00fcdakkik bir arkada\u015f vesilesiyle bu bahsin kap\u0131s\u0131n\u0131 bir derece aralayabilir hale geldi\u011fimizi, bu karde\u015fimize bir te\u015fekk\u00fcr b\u00e2b\u0131nda, belirtmem gerek. Bu bahis, o g\u00fcnden sonra da, ilgimi \u00e7ekegeldi ve birka\u00e7 haftadan beri baz\u0131 geceler uykumun ka\u00e7mas\u0131 pahas\u0131na bu bahsi bir par\u00e7a daha kavramaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Sonra da, ula\u015ft\u0131\u011f\u0131m baz\u0131 sonu\u00e7lar\u0131, medrese tahsili de g\u00f6rm\u00fc\u015f olup ‘m\u00fcdakkik \u00e2lim’ vasf\u0131na in\u015faallah liyakat kesbetmi\u015f bulunan bir b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fcme aktard\u0131m. Onun, bu bahsin ana esprisini kavram\u0131\u015f oldu\u011fum \u015feklindeki te\u015fvikk\u00e2r s\u00f6zlerine mukabil, ula\u015ft\u0131\u011f\u0131m sonu\u00e7lar\u0131 hem bu zor bahsin umumen kavranmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde bir vesile olmas\u0131, hem de ula\u015ft\u0131\u011f\u0131m sonu\u00e7lar dahilinde eksik veya bo\u015f kalan k\u0131s\u0131mlar\u0131n sizden gelecek katk\u0131larla tamamlanmas\u0131 \u00fcmidiyle payla\u015fmak istedim.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bu girizg\u00e2htan sonra, ilgili bahse gelecek olursak: <\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Burada, Said Nurs\u00ee, “Tercih bil\u00e2 m\u00fcreccih muhaldir” h\u00fckm\u00fcyle geli\u015fen bir soruyla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kal\u0131yor. Sorunun tamam\u0131n\u0131, Kader Risalesi’nden bulabilirsiniz elbette. Bu itiraz yollu soruya mukabil Bedi\u00fczzaman’\u0131n verdi\u011fi cevap ise, yaln\u0131zca \u00fc\u00e7 sat\u0131r tutuyor:<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
“Tereccuh bil\u00e2 m\u00fcreccih muhaldir. Yani: M\u00fcreccihsiz, sebepsiz r\u00fc\u00e7haniyet muhaldir. Yoksa, tercih bil\u00e2 m\u00fcreccih caizdir ve v\u00e2kidir. \u0130rade bir s\u0131fatt\u0131r. Onun \u015fe’ni, b\u00f6yle bir i\u015fi g\u00f6rmektir.” <\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Burada, \u00f6ncelikle, iki ana kavram\u0131 a\u00e7mam\u0131z gerekirse, ‘tereccuh bil\u00e2 m\u00fcreccih,’ anlad\u0131\u011f\u0131m kadar\u0131yla, \u015fu oluyor: bir \u015feyin, \u00fcst\u00fcn olmas\u0131n\u0131 gerektiren bir sebebe binaen \u00fcst\u00fcn olmas\u0131, r\u00fc\u00e7haniyet kazanmas\u0131. Yani, iki \u015feyden birinin ‘tereccuh’undan, yani r\u00fc\u00e7haniyetinden, yani tercih edilmeye liyakatinden s\u00f6z ediyorsak; onda, di\u011fer \u015feyden \u00fcst\u00fcn bir niteli\u011fin bulunmas\u0131 gerekir. Yoksa, birbirine nitelik\u00e7e e\u015fit iki \u015feyden birinin di\u011ferine \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcnden s\u00f6z edilemez. Bir r\u00fc\u00e7haniyet, bir \u00fcst\u00fcnl\u00fck, bir ‘tercih edilebilirlik’ vasf\u0131ndan s\u00f6z etmek, tercih edilmeye de\u011fer bir sebep, bir vesile gerektiriyor.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bu, olay\u0131n, ‘tereccuh bil\u00e2 m\u00fcreccih’i mant\u0131ken muhal k\u0131lan taraf\u0131.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\u00d6te yandan, irade sahibi biri i\u00e7in, bir\u015feyi tercih etmi\u015fse, mutlaka o \u015feyde bir \u00fcst\u00fcnl\u00fck, bir tercihe de\u011fer vas\u0131f var ki tercih etmi\u015f diyemiyoruz. \u0130rade sahibi olan, mesel\u00e2, e\u015fit vas\u0131flara sahip iki \u015feyden birini tercih edebilir, di\u011ferini ise tercih etmeyebilir. O, onu veya bunu tercih etmekte tamamen serbesttir; yapt\u0131\u011f\u0131 tercihte ill\u00e2 ki bir ‘m\u00fcreccih,’ ill\u00e2 ki onu bu tercihe mecbur b\u0131rakan bir sebep olmas\u0131 gerekmez. Yani, ‘tercih bil\u00e2 m\u00fcreccih’ caizdir; ve dahas\u0131, v\u00e2ki olan da budur. Yok e\u011fer bir tercih s\u00f6zkonusu ise, burada ill\u00e2 ki bu tercihi gerekli veya zorunlu k\u0131lan bir ‘m\u00fcreccih,’ bir ‘tercih sebebi’ ar\u0131yorsak, iradeyi iptal ediyoruz demektir. Bir\u015feyi tercihe mecbur olan birinin iradesinden, irade serbestli\u011finden s\u00f6z edilebilir mi ger\u00e7ekten? A\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131, “Tercih bil\u00e2 m\u00fcreccih muhaldir” diyen anlay\u0131\u015f, iradenin\u00d1tan\u0131m gere\u011fi olmazsa olmaz vasf\u0131 olan\u00d1serbestli\u011fini ortadan kald\u0131rarak, iradeyi iptal etmektedir.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\u015eimdi, birbirine z\u0131t iki kavram\u0131n pratik yans\u0131malar\u0131n\u0131 ele alacak olursak; \u00f6ncelikle, \u0130blis’in Cenab-\u0131 Hakka itiraz ve isyan\u0131nda, tam da bu yanl\u0131\u015f\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Cenab-\u0131 Hak bir imtihan s\u0131rr\u0131nca meleklere ve bu arada melekler aras\u0131nda bir cin olarak \u0130blis’e topraktan yarat\u0131lm\u0131\u015f dem’e secde etmelerini emretti\u011finde, \u0130blis niye itiraz eder? “Tereccuh bil\u00e2 m\u00fcreccih” mant\u0131\u011f\u0131 ile, bir tercihin ancak bir sebebe binaen olmas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcnden. Allah’\u0131, bir m\u00fcreccihe, bir sebebe binaen tercihte bulunmak zorunda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnden. Dahas\u0131, bu “tereccuh bil\u00e2 m\u00fcreccih” mant\u0131\u011f\u0131 dahilinde, ate\u015ften yarat\u0131lm\u0131\u015f olarak kendisini, topraktan yarat\u0131lm\u0131\u015f dem’den \u00fcst\u00fcn g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnden. Oysa, Allah mutlak irade sahibidir; diledi\u011fini se\u00e7er, diledi\u011fini se\u00e7mez. “dem’e secde edin!” diye emretmi\u015fse, O b\u00f6yle emretti\u011fi i\u00e7in secde edilir, bu secde emrinin ill\u00e2 ki bu tercihi zorunlu k\u0131lan bir sebebe dayanmas\u0131 gerekmez. Yok e\u011fer Allah’\u0131n bu emrinde ill\u00e2 ki bir tercih sebebi ar\u0131yorsak, kendi akl\u0131m\u0131zla bulmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z hikmeti iradenin \u00f6n\u00fcne koyuyor, O’nun iradesini bu hikmete ba\u011f\u0131ml\u0131 k\u0131l\u0131yor; sonu\u00e7ta kendi akl\u0131m\u0131z\u0131 O’nun iradesinin \u00fcst\u00fcne \u00e7\u0131kar\u0131rken, O’nun iradesini de esasen iptal ediyoruz demektir. \u0130blis bunu yapm\u0131\u015ft\u0131r i\u015fte.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Ayn\u0131 \u015fekilde, gelelim Mu’tezile’nin h\u00fcs\u00fcn-kubuh yakla\u015f\u0131m\u0131na ve bu \u00e7er\u00e7evede il\u00e2h\u00ee emir ve yasaklarda ‘illet’ olan emr-i il\u00e2h\u00eeyi bir ‘hikmet’e, bir ‘tercih sebebi’ne ba\u011flama \u00e7abas\u0131na. Ehl-i S\u00fcnnete g\u00f6re, Allah i\u00e7kiyi haram k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r; i\u00e7kiyi \u00e7irkin k\u0131lan, nehy-i il\u00e2h\u00eedir. \u0130\u00e7ki, Allah haram k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in haramd\u0131r ve i\u00e7ilmesi haram bir fiil oldu\u011fu i\u00e7in \u00e7irkindir. Mu’tezile’ye g\u00f6re ise, i\u00e7ki z\u00e2t\u0131nda k\u00f6t\u00fc oldu\u011fu i\u00e7in Allah onu haram k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ehl-i S\u00fcnnet, Allah’\u0131 “tercih bil\u00e2 m\u00fcreccih” makam\u0131nda g\u00f6r\u00fcr; O’nu, mutlak iradesiyle \u00f6yle veya b\u00f6yle tercih edebilir konumda g\u00f6r\u00fcr; il\u00e2h\u00ee tercihin illeti olarak ‘irade-i il\u00e2h\u00ee’yi g\u00f6r\u00fcr; ve ayr\u0131ca bir ‘zorunlu tercih sebebi’ aramaz. Yani, tercih bil\u00e2 m\u00fcreccih’i caiz ve v\u00e2ki g\u00f6r\u00fcr iken, tereccuh bil\u00e2 m\u00fcreccih mant\u0131\u011f\u0131yla emr-i il\u00e2h\u00eeye bakmaz. Mu’tezile ise, Allah i\u00e7kiyi haram k\u0131lm\u0131\u015fsa, i\u00e7kiyi haram k\u0131lmay\u0131 gerektiren bir m\u00fcreccih, bir tercih sebebi arar. Ehl-i S\u00fcnnet’in tam aksine, “tercih bil\u00e2 m\u00fcreccih”i muhal g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in, “tereccuh bil\u00e2 m\u00fcreccih”e sapar. B\u00f6ylece, hem Allah’\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 baz\u0131 \u015feylere z\u00e2t\u0131nda kubuh izafe ederek O’nun s\u0131fat ve esm\u00e2s\u0131n\u0131n m\u00fcnezzehiyetine halel getirirken, \u00f6te yanda iradesini ‘bir sebebe ba\u011fl\u0131’ g\u00f6rmekle iptal eder.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Benzer \u015fekilde, \u00f6zelde modernistlerin dini yorumlay\u0131\u015f bi\u00e7iminde de, ‘tercih bil\u00e2 m\u00fcreccih’i kavramay\u0131p, s\u00fcrekli ‘tereccuh bil\u00e2 m\u00fcreccih’ mant\u0131\u011f\u0131yla hadiseye yakla\u015fman\u0131n izini ve eserini g\u00f6r\u00fcr\u00fcz.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\u00dc\u00e7 sat\u0131rl\u0131k k\u0131sa ve derin bahisten anlayabildiklerim, anahatlar\u0131yla, \u015fimdilik bu kadar. Sorular, tenkidler ve tavzihler suretindeki katk\u0131larla bu konunun daha bir a\u00e7\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 \u00fcmit ediyor; ve her \u00fc\u00e7 surette de katk\u0131lar\u0131n\u0131z\u0131 bekliyorum.<\/p>\n
<\/p>\n
\/kitap.asp?book=120<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
17.01.2004 R\u0130SALE-\u0130 NUR’UN nisbeten kolay anla\u015f\u0131labilir bahisleri yan\u0131nda, tabir yerindeyse, ‘demir leblebi’ gibi duran, kavranmas\u0131 ve ihata edilmesi zor bahisleri de mevcuttur. “Yirmidokuzuncu S\u00f6z”\u00fcn baz\u0131 k\u0131s\u0131mlar\u0131, “tahavv\u00fclat-\u0131 zerrat”\u0131n baz\u0131 k\u0131s\u0131mlar\u0131, “\u0130kinci \u015eua”dan, “D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc \u015eua”dan, “s\u0131rr-\u0131 Kayyumiyet” bahsinden baz\u0131 k\u0131s\u0131mlar, “Yirmid\u00f6rd\u00fcnc\u00fc S\u00f6z”\u00fcn “\u0130kinci Dal”\u0131, bu zor bahislerin bir \u00f6rne\u011fi olarak kendi nam\u0131ma ilk etapta akl\u0131ma gelenler. […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"ppma_author":[132],"class_list":["post-83632","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazarlar"],"yoast_head":"\n