17.01.2004<\/p>\n
AKLEDEN KALB\u0130 par\u00e7alay\u0131p insan\u0131 kalbsiz ve kalp bir akla mahkum eden h\u00e2z\u0131r medeniyetin bayrakla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u015fiarlardan biridir IQ. K\u0131saca bu kelimeyle \u00f6zetlenen zek\u00e2 seviyesi, \u015fu \u00e7a\u011f\u0131n i\u00e7inde, insanlar\u0131n konumunu belirler. \u00c7ocukluktan ba\u015flayarak, \u2018zek\u00e2\u2019 \u00fczerine konu\u015fulur s\u00fcrekli. \u201cBu \u00e7ocuk \u00e7ok zeki.\u201d \u201cFilanca m\u00fcthi\u015f adam. IQ\u2019su kesin 150\u2019nin \u00fcst\u00fcndedir.\u201d \u201cAdam tam bir deha.\u201d<\/p>\n
En belirgin \u00f6zelliklerinden biri rasyonalizm olan bir medeniyetin zek\u00e2y\u0131 ve dolay\u0131s\u0131yla IQ\u2019yu b\u00f6ylesine kutsamas\u0131 herhalde normaldir. Hatta, \u015fu veya bu seviyede bu medeniyetin t\u00e2liminden ge\u00e7en insanlar olarak bizim i\u00e7in de durum farkl\u0131 say\u0131lmaz. Ehl-i din i\u00e7inde dahi, genelde, zekilere ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 bir muamele uygulan\u0131r. Nerede ve ne kadar verimli kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir yana, zek\u00e2 ba\u015f-g\u00f6z \u00fcst\u00fcnde tutulur.<\/p>\n
Bir il\u00e2h\u00ee nimet ve ihsan olarak zek\u00e2n\u0131n elbette \u015f\u00fck\u00fcr gerektirmesi bir yana, gelin g\u00f6r\u00fcn ki, hem \u2018en iyi\u2019 olmak i\u00e7in \u2018en zeki\u2019 olmak gerekmiyor; hem de en zeki olanlar ba\u015fka baz\u0131 alanlarda olabildi\u011fince gabi kalabiliyor.<\/p>\n
Bu iki durumun ilkine \u00f6rnek, Einstein olsa gerektir. Y\u00fczy\u0131l\u0131n belki en \u00f6nemli, en ziyade \u00e7\u0131\u011f\u0131r a\u00e7an bilim adam\u0131 olan Einstein, IQ\u2019ya vurdu\u011funuzda kesinlikle \u2018s\u00fcper zeka\u2019 de\u011fildir; ve bir dergi m\u00fcl\u00e2kat\u0131ndan tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m bir \u2018s\u00fcper zeka\u2019 ise, Einstein gibi k\u00e2inat\u0131n derinliklerinde yol almak yerine, vaktini zeka bulmacalar\u0131 haz\u0131rlamakla ge\u00e7irmektedir. Bildi\u011fim bir ba\u015fka \u2018s\u00fcper zeka\u2019n\u0131n yap\u0131p etti\u011fi ise, s\u00f6ylenen s\u00f6zleri tersinden tekrar edebilmektir. \u2018S\u00fcper zeka\u2019s\u0131n\u0131 s\u00f6ylenen telefon numaralar\u0131n\u0131 ak\u0131lda tutarak \u2018telefon rehberi\u2019 seviyesine indirenler de vard\u0131r. IQ\u2019su vasat veya vasat\u0131n az \u00fcst\u00fcnde birileri dikkat ve sab\u0131r ile \u00e7ok ciddi y\u00f6nlerde ilerlerken, \u2018s\u00fcper zeka\u2019l\u0131\u011f\u0131na esir olup ucuz zeka g\u00f6sterileri ile \u00f6m\u00fcr t\u00fcketen zavall\u0131lar vard\u0131r. Halbuki, s\u00f6yledi\u011finiz s\u00f6z\u00fc, c\u00fcmleniz biter bitmez tersinden tekrarlayan bir zeka ka\u00e7 kuru\u015f eder? \u0130stanbul telefon rehberini bir okuyu\u015fta ezberlemekle i\u015ftigal eden bir s\u00fcper zeka ger\u00e7ekten ak\u0131ll\u0131 biri midir?<\/p>\n
Dahas\u0131, zek\u00e2s\u0131n\u0131 b\u00f6yle \u2018la\u011fv,\u2019 yani \u2018bo\u015f\u2019 \u015feyler pe\u015finde harcayanlar\u0131n \u00f6tesinde; onu \u2018kizb,\u2019 yani yalan u\u011fruna harcayan dehalar da vard\u0131r. Sonu\u00e7ta, \u201cBir kap\u0131 mente\u015fesinin ustas\u0131 varsa da, bir istiridyenin ondan \u00e7ok daha m\u00fckemmel olan mafsallar\u0131n\u0131n Ustas\u0131 yoktur\u201d h\u00fckm\u00fcne ula\u015fan Darvin, IQ\u2019su 160 olsa ne yazar? Marx, Engels, Freud gibi dehalar, son tahlilde, acaba ka\u00e7 para eder?<\/p>\n
B\u00fct\u00fcn bunlar g\u00f6steriyor ki, zek\u00e2 veya deha, kendi ba\u015f\u0131na bir hi\u00e7tir. Onu de\u011ferli k\u0131lan, ne y\u00f6nde kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Bo\u015f \u015feyler veya k\u00fcf\u00fcr yolunda kullan\u0131lan bir zek\u00e2 ba\u015fa bela olurken, ancak istikamet yolunda, iman\u00ee bir \u00e7izgide kullan\u0131lan zek\u00e2lar de\u011ferlidir.<\/p>\n
Ki, burada da, zek\u00e2n\u0131n kendi ba\u015f\u0131na \u00e7ok fazla bir k\u0131ymeti yoktur. Duygularla dengelenmeyen ve zenginle\u015fmeyen bir zek\u00e2 kurudur, tats\u0131zd\u0131r. \u00c7ok derin meseleleri \u00e7\u00f6zen kelamc\u0131lar\u0131n \u00e7ok daha avam\u00ee kalan baz\u0131 mutasavv\u0131flar kadar etkili olamamas\u0131n\u0131n; ama o m\u00fcthi\u015f zek\u00e2s\u0131na ra\u011fmen bir mutasavv\u0131fa m\u00fcrid olan m\u00fctekellimler bulunmas\u0131n\u0131n s\u0131rr\u0131 budur.<\/p>\n
Risale-i Nur m\u00fcellifinin \u201cOn\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u015eua\u201dda yer alan bir mektupta Nur Talebelerini tarif ederken \u2018tesan\u00fcd ve taltifte birer \u015fefkatli karde\u015f ve ders m\u00fczakeresinde birer zeki muhatap\u2019 ifadesini kullanmas\u0131, i\u015fte bu a\u00e7\u0131dan manidard\u0131r. Bu s\u0131ralamada \u2018\u015fefkatli karde\u015f\u2019li\u011fin \u2018zeki muhatap\u2019l\u0131ktan \u00f6nce gelmesi elbette anlaml\u0131d\u0131r. Ve aslolan, hem \u2018\u015fefkatli karde\u015f\u2019 hem de \u2018zeki muhatap\u2019 olmakt\u0131r. (Daha M\u00fcnazarat\u2019\u0131n yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 y\u0131llarda \u2018nur-u kalb nur-u fikri mezc\u2019 diye \u00f6zetlenen; Mesnev\u00ee\u2019de \u2018ak\u0131l-kalb ittifak\u0131\u2019 diye ifade olunan bir k\u0131vam noktas\u0131d\u0131r bu.)<\/p>\n
Bu \u00e7er\u00e7evede, \u2018\u015fefkatli karde\u015f\u2019lerin elbette \u2018zeki muhatap\u2019 da olma \u00e7abas\u0131n\u0131 sarfetmeleri gere\u011fine inan\u0131yor; ama bilhassa yaln\u0131z \u2018zeki muhatap\u2019 kalanlar\u0131n dikkatli olmas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Tek ba\u015f\u0131na \u2018zeki muhatap\u2019 olmak kurtarm\u0131yor. Bilakis, \u2018\u015fefkatli karde\u015f\u2019li\u011fin ihmale u\u011frad\u0131\u011f\u0131 bir \u2018zeki muhatap\u2019l\u0131ktan yaln\u0131z ve yaln\u0131z tenkit \u00e7\u0131k\u0131yor; taltif de \u00e7\u0131km\u0131yor, tesan\u00fcd de\u2026<\/p>\n
Risale-i Nur dairesinde yeti\u015fmi\u015f \u00e7ok kabiliyetlerin orada burada heder oluyor veya kendilerini heder ediyor olmalar\u0131n\u0131 bu hususla kesinlikle ilgili buluyorum. Ve bu ak\u0131l-kalb, zeka-duygu dengesi ka\u00e7 as\u0131r sonra modernlerin de akl\u0131na gelmi\u015f ki, IQ\u2019nun yan\u0131na bir de EQ eklemi\u015fler. EQ, yani \u2018emotion quotient,\u2019 yani duygu katsay\u0131s\u0131 veya seviyesi. T\u00fcrk\u00e7e\u2019ye terc\u00fcmesinde tercih edilen ifadesiyle, \u2018duygusal zeka.\u2019<\/p>\n
Evet, IQ\u2019muzu d\u00fc\u015f\u00fcrmeyelim. Ama l\u00fctfen dikkat: IQ zenginli\u011fi bizi EQ fakirli\u011fine sevketmesin.<\/p>\n
K\u0131sacas\u0131, hem zeki hem de \u015fefkatli olmak o kadar zor, ama \u00f6ylesine \u00f6nemli ve b\u00fcy\u00fck bir i\u015f ki\u2026<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
17.01.2004 AKLEDEN KALB\u0130 par\u00e7alay\u0131p insan\u0131 kalbsiz ve kalp bir akla mahkum eden h\u00e2z\u0131r medeniyetin bayrakla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u015fiarlardan biridir IQ. K\u0131saca bu kelimeyle \u00f6zetlenen zek\u00e2 seviyesi, \u015fu \u00e7a\u011f\u0131n i\u00e7inde, insanlar\u0131n konumunu belirler. \u00c7ocukluktan ba\u015flayarak, \u2018zek\u00e2\u2019 \u00fczerine konu\u015fulur s\u00fcrekli. \u201cBu \u00e7ocuk \u00e7ok zeki.\u201d \u201cFilanca m\u00fcthi\u015f adam. IQ\u2019su kesin 150\u2019nin \u00fcst\u00fcndedir.\u201d \u201cAdam tam bir deha.\u201d En belirgin \u00f6zelliklerinden biri […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[121],"tags":[],"ppma_author":[132],"class_list":["post-83615","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-okumalar"],"yoast_head":"\n