17.01.2004<\/p>\n
LUFTHANSA HAVAYOLLARINA ait devasa u\u00e7ak Atlas Okyanusunu ge\u00e7ip \u00f6nce Kanada\u2019n\u0131n k\u0131y\u0131 adalar\u0131n\u0131, sonra Boston\u2019u geride b\u0131rak\u0131p yava\u015f yava\u015f al\u00e7almaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda, Allah\u2019\u0131n arz\u0131ndaki ye\u015fille mavinin bulu\u015ftu\u011fu, ormanlar ve k\u00fc\u00e7\u00fck g\u00f6llerle s\u00fcsl\u00fc bir diyara ad\u0131m atmaya haz\u0131rlan\u0131yor oldu\u011fumuzu anlam\u0131\u015f durumdayd\u0131k. U\u00e7a\u011f\u0131m\u0131z y\u00fczelli, belki de ikiy\u00fcz kilometre uzunlu\u011fundaki Long Island \u00fczerinden gitgide yollardaki arabalar\u0131n renginin se\u00e7ilece\u011fi kadar al\u00e7alarak New York\u2019a yakla\u015f\u0131rken, Amerika\u2019ya dair ilk izlenimlerimi edinmi\u015f say\u0131l\u0131rd\u0131m. Alt\u0131m\u0131zda uzan\u0131p giden Long Island, biri biterken di\u011feri ba\u015flayan geni\u015f bah\u00e7eli, havuzlu, kimbilir ka\u00e7 odal\u0131 l\u00fcks yazl\u0131klar, malik\u00e2neleriyle, bu \u00fclkenin zenginlik derecesine dair bir fikir veriyordu insana. \u00d6telerde Connecticut\u2019un muhtelif b\u00f6lgelerini tepeden de olsa tan\u0131maya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken ise, Amerika\u2019da, T\u00fcrkiye\u2019de al\u0131\u015f\u0131k oldu\u011fum t\u00fcrden bir yerle\u015fim beklememem gerekti\u011fini az-\u00e7ok anlam\u0131\u015f say\u0131l\u0131rd\u0131m.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Aya\u011f\u0131m\u0131z yere bast\u0131\u011f\u0131nda \u2018Amerika ger\u00e7e\u011fi\u2019 ad\u0131na g\u00f6z\u00fcm\u00fcze ilk \u00e7arpanlar ise, 11 Eyl\u00fcl sonras\u0131 bu \u00fclkeye ilk inen u\u00e7aklardan birinin yolcu\u011fu olmam\u0131za kar\u015f\u0131l\u0131k, geldi\u011fim \u00fclkenin sittin senedir al\u0131\u015f\u0131k oldu\u011fum \u00fcniformal\u0131 ve silahl\u0131 insan manzaralar\u0131ndan uzakl\u0131\u011f\u0131yd\u0131. ABD\u2019ye giri\u015f an\u0131ndaki kontrollere dair \u00f6nceden duydu\u011fumuz s\u00f6ylentilerin, ger\u00e7ek bile olsalar, \u2018genelge\u00e7er\u2019 olmad\u0131klar\u0131n\u0131 anlam\u0131\u015f haldeydik bu arada. Zira, ne zaman \u2018s\u0131k\u0131 kontrol\u2019den ge\u00e7ece\u011fimizi merak eder halde ilerlerken JFK havaalan\u0131n\u0131n \u00e7\u0131k\u0131\u015f kap\u0131s\u0131nda bulmu\u015ftuk kendimizi.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Oradan gerisi, ihtimal ki Amerika\u2019ya her gelenin ilk anda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 t\u00fcrden izlenimlerdi. Geni\u015f yollar, i\u015faretlerle ba\u015far\u0131l\u0131 bir \u015fekilde y\u00f6nlendirilmi\u015f bir trafik sistemi, y\u00fczde doksan\u0131 i\u00e7inde tek ki\u015fi bar\u0131nd\u0131ran arabalar, New York banliy\u00f6lerinin y\u00fcksek ama bak\u0131ms\u0131z g\u00f6kdelenleri, soluk \u00e7ehreli apartmanlar, ama onlardan da fazla, iki katl\u0131, bah\u00e7eli m\u00fcstakil evler, ormanlar, g\u00f6ller. \u0130lk saatlerin bu izlenimlerinin ard\u0131ndan ise, ilk g\u00fcnlerin taze izlenimleri gelecekti: a\u011fa\u00e7l\u0131 ve geni\u015f sokaklarda her ya\u015ftan ve renkten ko\u015fu yapan insanlar, bah\u00e7esinde \u00e7im kesen insanlar, rastlad\u0131\u011f\u0131 hemen herkese tebess\u00fcm da\u011f\u0131t\u0131p selam veren insanlar…<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bu ilk g\u00fcnlerin bende b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 en derin iz, g\u00f6z\u00fcmle g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm Amerika ile \u2018filmlerdeki Amerika\u2019 aras\u0131ndaki farkt\u0131. Filmlerdeki Amerika da, bir Amerika ger\u00e7e\u011fiydi muhtemelen. Ama koca Avrupa\u2019dan daha geni\u015f bu \u00fclkenin, filmlerde g\u00f6r\u00fclenden ibaret olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlam\u0131\u015f durumdayd\u0131m. Filmlerde g\u00f6r\u00fclen Amerika ile g\u00f6z\u00fcm\u00fcn g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc aras\u0131ndaki en \u00f6nemli benzerlik, \u015fehir merkezleri hari\u00e7, bu \u00fclkenin evlerinin ger\u00e7ekten bah\u00e7eli, ah\u015fap, iki katl\u0131, geni\u015f evler oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fiydi. Ama, geldi\u011fimiz \u015fehirde, Amerika\u2019n\u0131n filmlerine hakim olan a\u00e7\u0131k sa\u00e7\u0131k sokak manzaralar\u0131na rastlam\u0131\u015f de\u011fildim. \u00d6yle ki, geldi\u011fimiz \u015fehrin \u0130stanbul\u2019dan daha mazbut oldu\u011fu dahi s\u00f6ylenebilirdi.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bu diyarda insan\u0131 ilk anda sarsan bir di\u011fer olgu, insan olarak \u2018kendisine de\u011fer verildi\u011fi\u2019ni hissettiren d\u00fczenlemelerdi. Trafik \u2018yaya\u2019ya \u00f6ncelik tan\u0131r \u015fekilde d\u00fczenlenmi\u015fti mesel\u00e2. Sokak ba\u015flar\u0131nda kar\u015f\u0131ya ge\u00e7erken yayan\u0131n \u2018\u00f6nce sa\u011fa, sonra sola, sonra tekrar sa\u011fa\u2019 bakmas\u0131 de\u011fildi kural s\u00f6zgelimi; araba sahibinin durmas\u0131, yol kenar\u0131nda yaya varsa beklemesi, o ge\u00e7tikten sonra yola devam etmesi kurald\u0131. Hemen her yerde, ya\u015fl\u0131lar ve sakatlar i\u00e7in \u00f6zel park yerleri ve tuvaletler vard\u0131. \u0130nsanlar aras\u0131 diyaloglarda \u2018selam,\u2019 \u2018iyi sabahlar\u2019 \u2018iyi g\u00fcnler,\u2019 \u2018te\u015fekk\u00fcr ederim,\u2019 \u2018\u00f6z\u00fcr dilerim\u2019 gibi s\u00f6zler, tan\u0131d\u0131k yabanc\u0131 hemen herkese kar\u015f\u0131 \u00e7ok\u00e7a kullan\u0131lmaktayd\u0131.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
D\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck asker\u00ee g\u00fcc\u00fcne sahip bu \u00fclkede \u00fcniforma, silah, asker\u00ee ara\u00e7, k\u0131\u015fla gibi s\u00fcrekli \u2018izlendi\u011finizi\u2019 hat\u0131rlatan unsurlara g\u00fcndelik hayat\u0131n i\u00e7inde rastlanmay\u0131\u015f\u0131 da dikkat \u00e7eken bir v\u00e2k\u0131ayd\u0131. Bir polis y\u00fcz\u00fc g\u00f6rmeden ge\u00e7en haftalar\u0131m oluyordu mesel\u00e2. Do\u011fup b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz diyarda silahl\u0131 insanlar\u0131n g\u00f6lgesinde gizli bir \u2018otokontrol\u2019 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131, burada farkediyordunuz.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bir ba\u015fka husus, kablosuz izlenebilen en b\u00fcy\u00fck TV kanallar\u0131n\u0131n, b\u00fct\u00fcn m\u00fcptezelliklerine ra\u011fmen, kendi \u00fclkemizdeki f\u00fctursuzlu\u011fun gerisinde olmalar\u0131yd\u0131. \u00d6te yandan, \u015fehirler aras\u0131nda dola\u015f\u0131rken, kiliselerin, say\u0131ca zannetti\u011finizin \u00e7ok \u00e7ok \u00fcst\u00fcnde oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyordunuz. Zaman i\u00e7inde, sivil toplum kurulu\u015flar\u0131n\u0131n \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011fu ve \u00e7ok iyi \u00f6rg\u00fctlendi\u011fi bu \u00fclkede, kilisenin \u2018sivil toplum\u2019 i\u00e7indeki g\u00fcc\u00fcn\u00fc de farketmeniz m\u00fcmk\u00fcn oluyordu.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Di\u011fer taraftan, her bir Amerikan \u015fehri, d\u00fcnyan\u0131n \u00f6zeti gibiydi sanki. Filmlere hakim olan sar\u0131\u015f\u0131n uzun boylu Agnlo-Sakson g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fcn aksine, \u015fehir merkezleri siyahlar\u0131n ve Hispaniklerin a\u011f\u0131rl\u0131kta oldu\u011fu; ve hemen her \u0131rktan insan\u0131n bulu\u015ftu\u011fu mek\u00e2nlar gibiydiler. Her dilin konu\u015fulup her t\u00fcrden din\u00ee inanc\u0131n tatbik imk\u00e2n\u0131 buldu\u011fu bu \u00fclke, insana \u2018\u00e7e\u015fitlilik\u2019 ve \u2018\u00e7o\u011fulculuk\u2019 mesaj\u0131 ta\u015f\u0131yordu insana.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Velhas\u0131l, edindi\u011fim ilk izlenimler, bu \u00fclkenin, ye\u015fillikler i\u00e7inde k\u00e2inatla ba\u015fba\u015fa olan insanlar\u0131n \u00f6zg\u00fcrce ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bir \u00fclke oldu\u011fuydu. \u00d6zg\u00fcrl\u00fck, farkl\u0131l\u0131\u011fa tahamm\u00fcl; zihnimize ilk kaz\u0131nan \u00f6zellikler bunlard\u0131.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\u0130htimal ki, bunda, \u00f6z vatan\u0131nda \u2018\u00f6teki\u2019le\u015ftirilmi\u015f insanlar olarak, \u2018bizi ay\u0131ran duvar\u2019\u0131n h\u00fczn\u00fcn\u00fc onca senedir ya\u015farken \u00e7ekegeldi\u011fimiz g\u00f6n\u00fcl ac\u0131lar\u0131n\u0131n da rol\u00fc vard\u0131.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
* * *<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Ger\u00e7i, gelirken, art\u0131 veya eksi \u00f6zel bir \u00f6nyarg\u0131ya sahip olmadan bu diyara gelme konusunda kendime defaatle telkinde bulunmu\u015f durumdayd\u0131m. \u201cYahu bizim gibisi yok\u201d demek i\u00e7in de, \u201cAdamlar bir ba\u015fka can\u0131m!\u201d demek i\u00e7in de bu kadar yol tepmeye gerek yoktu do\u011frusu. Hem, kibir ve tezell\u00fcl, ikisi de m\u00fc\u2019mine yak\u0131\u015fmayan duygulard\u0131. Birinci elden Amerika g\u00f6zlemlerine, Amerika\u2019n\u0131n benim g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcmden ibaret olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da unutmadan, \u00f6nyarg\u0131s\u0131z bir g\u00f6zle ba\u015flama niyetindeydim.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Maamafih, g\u00fcnler ilerledik\u00e7e, ilk elden izlenimlerimi ya tadil, ya tashih etme ihtiyac\u0131n\u0131 hissettiren g\u00f6zlemlerim yahut tecr\u00fcbelerim s\u00f6zkonusu olacakt\u0131. Bir de, yeni, yepyeni g\u00f6zlemler eklenecekti haf\u0131za ar\u015fivime.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\u2018Amerika\u2019da hayat\u2019a intibak s\u00fcrecinde ilk kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m, hemen her i\u015finiz i\u00e7in b\u00fcy\u00fck, \u00e7ok b\u00fcy\u00fck, bir\u00e7o\u011fu Amerika \u00e7ap\u0131nda y\u00fczlerce, binlerce ma\u011fazas\u0131 bulunan firmalar\u0131n devasa ma\u011fazalar\u0131na m\u00fcracaat mecburiyetinde kalman\u0131zd\u0131 s\u00f6zgelimi. Bu kadar b\u00fcy\u00fck i\u015flerin y\u00fcr\u00fcmesi i\u00e7in y\u00fcz milyonlarca, belki de milyarlarca dolar sermayeye ihtiya\u00e7 oldu\u011fu ortadayd\u0131. Bu sermaye ise, \u00f6yle herkeste ve bir \u00e7\u0131rp\u0131da bulunamayaca\u011f\u0131na g\u00f6re, filmlere konu olan \u2018Amerikan r\u00fcyas\u0131\u2019 makyaj\u0131n\u0131 kolayca silmem m\u00fcmk\u00fcn olmu\u015ftu. Amerika\u2019da, g\u00fcndelik hayata da deyim olarak yerle\u015fmi\u015f bir \u2018corporate America\u2019 ger\u00e7e\u011fi vard\u0131 k\u0131sacas\u0131. \u00dc\u00e7 gencin elindekini avucundaki az miktar paray\u0131 azimleri ve yetenekleri ile mezcedip bir i\u015f kurmas\u0131 gibi \u015feylerin bu diyarda y\u00fcr\u00fcme \u015fans\u0131, bizdekinin \u00e7ok \u00e7ok alt\u0131ndayd\u0131. Zira, gitgide Amerika\u2019n\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck ve silik bir kopyas\u0131 olmaya meyletti\u011fini g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm diyarda da k\u00fc\u00e7\u00fck te\u015febb\u00fcsleri yutmaya ba\u015flayan b\u00fcy\u00fck ma\u011fazalar, \u015firketler, ortakl\u0131klar zinciri i\u00e7inde, bu b\u00fcy\u00fck \u015firketlerin her t\u00fcrl\u00fc fiyat oynamas\u0131 imk\u00e2n\u0131 varken, k\u00fc\u00e7\u00fcklerin ya\u015fama imk\u00e2n\u0131 neredeyse hi\u00e7 yoktu. Anlam\u0131\u015ft\u0131m ki, ger\u00e7ek\u00e7i bir Amerikal\u0131n\u0131n en b\u00fcy\u00fck hayali, olsa olsa, b\u00fcy\u00fck \u015firketlerden birinde iyi, sa\u011flam bir i\u015f edinmek olabilirdi. Yahut, bir \u015firketten di\u011ferine iyi atlamalar ger\u00e7ekle\u015ftirebilmek. Ortalama bir Amerikal\u0131n\u0131n hayali bu iken, Amerika\u2019y\u0131 \u2018filmlerdeki r\u00fcya \u00fclkesi\u2019 zannedip \u2018r\u00fcya\u2019s\u0131n\u0131 bu \u00fclkede ger\u00e7ekle\u015ftirmeye niyetlenenlerin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funu burada bekleyen ise, k\u00e2bustu; bunu birinci elden g\u00f6zlemlerle de g\u00f6rebilirdim. Bunun istisnalar\u0131, \u2018beyin g\u00f6\u00e7\u00fc\u2019n\u00fcn \u00fcr\u00fcnleri olarak buralara gelen yetenekli, yeti\u015fmi\u015f insanlard\u0131. Ama, bu \u00fclkeye g\u00f6\u00e7en insanlar\u0131n y\u00fczde on-yirmisi bu durumda ise, geri kalan\u0131 bu \u00fclkede bu \u00fclke insan\u0131n\u0131n yapmak istemedi\u011fi i\u015fleri d\u00fc\u015f\u00fck \u00fccretlerle yap\u0131p ancak ge\u00e7inme durumundayd\u0131. <\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
M\u00fccavir alan\u0131yla birlikte bir milyona yak\u0131n n\u00fcfus bar\u0131nd\u0131ran ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m \u015fehrin \u0130spanyol mahalleleri de; Polonyal\u0131, Ukraynal\u0131, Bosnal\u0131, Filistinli, Pakistanl\u0131, Hindistanl\u0131 g\u00f6\u00e7menlerin yo\u011funla\u015ft\u0131\u011f\u0131 kesimi de bir \u00f6rne\u011fiydi bunun. Zenci mahallelerini her dola\u015fmamda y\u00fczlerde okudu\u011fum ise, mutsuzluk ve t\u00fckenmi\u015flik duygusuydu zaten.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Velhas\u0131l, kapital-izm makbul bir\u015fey de\u011filse benim nazar\u0131mda, \u2018Amerikan hayat tarz\u0131\u2019n\u0131 sevmem m\u00fcmk\u00fcn olamazd\u0131. Zira, ABD kelimesi, handiyse, kapitalizmle e\u015fde\u011ferdi.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
* * *<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Kapitalizmin Amerikan hayat\u0131nda dini bile d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren bir g\u00fcc\u00fc oldu\u011fu a\u015fikard\u0131. Ortalama bir Amerikal\u0131, birebir muhatabiyetlerden anlad\u0131\u011f\u0131m kadar\u0131yla, kendini \u2018dindar\u2019 g\u00f6ren veya \u2018dindar\u2019 g\u00f6r\u00fclmekten memnun olan insanlard\u0131. H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131n tarih i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 de\u011fi\u015fimle geldi\u011fi noktada kiliselerdeki ibadetin ald\u0131\u011f\u0131 \u2018suyunun suyunun suyu\u2019 bi\u00e7im bir tarafa, \u2018dince kutsal say\u0131lan\u2019 \u015feylerin nas\u0131l kapitalizme kurban gitti\u011fi Amerikan sahnesinde apa\u00e7\u0131k g\u00f6r\u00fclebiliyordu. Mesel\u00e2, bir \u015e\u00fckran G\u00fcn\u00fc, arkaplan\u0131nda din\u00ee bir saikin yer ald\u0131\u011f\u0131 bir zamand\u0131. Noel de \u00f6yle. Ama, bug\u00fcn\u00fcn Amerikan toplumunda, bu gibi olaylar\u0131n \u2018dinle ilgili\u2019 taraf\u0131n\u0131n kal\u0131p kalmad\u0131\u011f\u0131, bu iki d\u00f6nem aras\u0131 al\u0131\u015fveri\u015fe ta\u015f\u0131nan, b\u00fcy\u00fck ma\u011fazalar\u0131n \u00f6n\u00fcndeki binlerce arabal\u0131k parkyerlerini dolduran insanlar\u0131n i\u015f o g\u00fcn\u00fcn kutlamas\u0131 i\u00e7in kiliseye gitmeye gelince fire vermesinden anla\u015f\u0131labilirdi. Velev ki fire verilmesin; o kadar al\u0131\u015fveri\u015fin \u015e\u00fckran G\u00fcn\u00fc yahut Hz. \u0130sa\u2019n\u0131n do\u011fumuyla al\u00e2kas\u0131 neydi ki?<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
O y\u00fczden, Amerikan \u2018ibadet\u2019 tarz\u0131n\u0131 ifade i\u00e7in, ilgili iki \u0130ngilizce kelimeyi, \u2018worship\u2019 (ibadet) ile shopping\u2019i (al\u0131\u015fveri\u015f) birle\u015ftirip \u2018worshopping\u2019 kelimesini bu dile kazand\u0131rma gibi bir denemem dahi s\u00f6zkonusuydu.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\u00d6te yandan, kiliselerde de, kapitalizmin so\u011fuk y\u00fcz\u00fcn\u00fcn izlerini, ihtida \u00f6yk\u00fclerini okudu\u011fum bir\u00e7ok muhtedinin Pazar ayinlerinin \u2018kimin ne kadar iyi giyindi\u011fi\u2019ne dair bir dedikodu vesilesine d\u00f6n\u00fc\u015fmesinden duyduklar\u0131 rahats\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ifade etmeleri dolay\u0131s\u0131yla \u00f6nceden bildi\u011fim gibi; art\u0131k \u2018ayin\u2019in bir par\u00e7as\u0131 olmu\u015f \u2018para toplama\u2019 rit\u00fcelinden, yahut Allah indinde diz \u00e7\u00f6k\u00fcp secdeye kapanamayanlar\u0131n oturdu\u011fu s\u0131ralar\u0131n \u00e7ekmecelerine konmu\u015f \u2018isim-adres-paran\u0131n miktar\u0131…\u2019 zarflar\u0131ndan da anlayabilirdim.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
* * *<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Dini dahi d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren ve kendine r\u00e2m eden kapitalizmin merkez\u00ee rol\u00fcn\u00fc ke\u015ffettikten sonra, kapitalizm eksenli bir gizli hegemonyay\u0131 \u2018\u00f6zg\u00fcrl\u00fckler\u2019 alan\u0131nda da farketmeye ba\u015fl\u0131yordu insan. En temel ihtiya\u00e7lar i\u00e7in dahi, kimisi binlerce, kimisi onbinlerce \u00e7e\u015fit mal i\u00e7eren ma\u011fazalara gitme durumunda kalan; bu arada, almay\u0131 planlamad\u0131\u011f\u0131 \u015feylere planlad\u0131klar\u0131ndan daha fazlas\u0131n\u0131 \u00f6deyerek eve d\u00f6nen insanlar, zahirde, bunu \u2018\u00f6zg\u00fcr se\u00e7imleriyle\u2019 yap\u0131yorlard\u0131; ama, en temelde, durum bu muydu ger\u00e7ekten? Hem, bu \u2018\u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u2019 ortam\u0131 nas\u0131l bir\u015feydi ki, insanlar siyasal alanda iki partiden birini se\u00e7meye mahkum olduklar\u0131 gibi, hayat\u0131n sair alanlar\u0131nda da, birka\u00e7 se\u00e7enekten birini se\u00e7mek zorundayd\u0131lar. Can\u0131 me\u015frubat \u00e7ekti\u011finde Pepsi ile Coca Cola aras\u0131na, kat\u0131ks\u0131z meyve suyu \u00e7ekti\u011finde Tropicana ile Florida Natural, \u00e7orba \u00e7ekti\u011finde Campbell ile Pillsbury aras\u0131nda s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015f, \u00e7ikolata dendi\u011finde ise Hershey\u2019s\u2019den ba\u015fkas\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnemez hale gelmi\u015f insanlar\u2014b\u00fct\u00fcn bu markalar\u0131n \u00fcrettiklerinin gereklili\u011fi bir yana\u2014ger\u00e7ekten \u00f6zg\u00fcr m\u00fcyd\u00fcler? Televizyon reklamlar\u0131yla ve raf dizaynlar\u0131yla azd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir t\u00fcketim ortam\u0131nda sa\u011fl\u0131ks\u0131z, dengesiz ve fazla yiyen bir toplum; insanlar\u0131n zay\u0131flamak isteseler de yemeden duramaz hale geldi\u011fi bir toplum; n\u00fcfusunun y\u00fczde 61\u2019i \u015fi\u015fman olarak kay\u0131tlara ge\u00e7en bir toplum ne kadar \u00f6zg\u00fcr bir toplumdu ki? Meyve yerine suyunu i\u00e7er hale gelen, her\u015feyi \u2018zaten haz\u0131r\u2019 halde almaya al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, hesap makinesi ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131yla beyni en basit aritmetik i\u015flemler kar\u015f\u0131s\u0131nda bile donukla\u015fm\u0131\u015f bir toplum ne derece \u2018a\u00e7\u0131k\u2019 bir toplum olabilirdi ki? Daha da vahimi, k\u0131v\u0131rc\u0131klar\u0131n sa\u00e7lar\u0131n\u0131 d\u00fczle\u015ftirdi\u011fi, siyahlar\u0131n sa\u00e7lar\u0131n\u0131 sar\u0131ya boyad\u0131\u011f\u0131 bir toplumun, gere\u011fince \u00e7o\u011fulcu, yeterince demokrat oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir miydi?<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
* * *<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Amerikan toplumunun \u2018\u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u2019 makyaj\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc bir di\u011fer alan ise, medya, \u00f6zellikle de televizyon ve b\u00fcy\u00fck gazeteler olsa gerekti. Bir toplum ki, d\u00fcnyan\u0131n sair k\u0131sm\u0131nda, \u00f6zellikle \u0130sl\u00e2m \u00fclkelerinde kendilerine y\u00f6nelik \u00f6fkeyi anlamaktan aciz, \u201cBiz onlara bu kadar iyilik yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z halde?\u201d diye soruyordu. Bir toplumun medyas\u0131 ki, b\u00fct\u00fcn y\u00f6nlendirilmi\u015fli\u011fi ile i\u00e7inde ya\u015fayageldi\u011fim \u00fclke medyas\u0131n\u0131n saklayamad\u0131\u011f\u0131 veya saklamad\u0131\u011f\u0131 haber ve g\u00f6r\u00fcnt\u00fclere sans\u00fcr koyabiliyor; mesel\u00e2 Filistin\u2019e dair bir haber verirken ekrana yaln\u0131z ve yaln\u0131z bir \u0130sraillinin cenaze t\u00f6renini, buna kar\u015f\u0131l\u0131k ta\u015f atan veya silah atan Filistinli g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerini getiriyordu. Sonu\u00e7, tam da bunu \u00f6zellikle b\u00f6yle yapanlar\u0131n arzulad\u0131\u011f\u0131 gibiydi: \u2018ter\u00f6rist Filistin halk\u0131\u2019na kar\u015f\u0131 kendini savunmaya \u00e7al\u0131\u015fan \u2018masum \u0130srail askerler\u2019! Elbette b\u00fct\u00fcn vicdanlar\u0131n bu zokay\u0131 yuttu\u011funu s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi, iyi ki yutmuyorlard\u0131, iyi ki yutmad\u0131klar\u0131n\u0131 ifade etme \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri vard\u0131, ama bu sesin kendini duyurabildi\u011fi zeminlerde duyurmas\u0131 \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc olmakla birlikte, birilerinin, mesel\u00e2 \u2018corporate Amerika\u2019n\u0131n yedek lasti\u011fi b\u00fcy\u00fck medyan\u0131n duymazdan gelme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc de vard\u0131!<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
* * *<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
B\u00f6ylesi olumsuzluklarla birlikte, ortada i\u015fleyen ve y\u00fcr\u00fcyen bir yap\u0131 varsa, bu yap\u0131n\u0131n i\u015fleyi\u015finin k\u00f6k\u00fc \u2018\u00e2detullah\u2019a dayanan taraflar\u0131 oldu\u011funu da ink\u00e2r edemezdik elbette. Bunlardan ilki, uzun zaman i\u00e7inde oturmu\u015f, oturtulmu\u015f, i\u015fleyen ve i\u015flemesi i\u00e7in de bireylerin uygun davran\u0131\u015f sergiledi\u011fi bir sistemin, dolay\u0131s\u0131yla bir \u2018sistem mant\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131yd\u0131. Bunun izlerini en yo\u011fun bi\u00e7imde trafikte, ve de g\u00fcndelik hayat\u0131n sair ve\u00e7helerinde g\u00f6rebiliyordu insan. Bizim \u2018kolay ederiz\u2019lerle zorla\u015fan hayatlar\u0131m\u0131za bedel, onlar\u0131n, k\u0131sa ve uzun vadeli planlarla ve verilen s\u00f6zlere riayetle yerle\u015fen bir d\u00fczen anlay\u0131\u015flar\u0131 ve bu anlay\u0131\u015ftan dolay\u0131 da bir \u2018zaman tasarruflar\u0131\u2019 oldu\u011fu a\u015fik\u00e2rd\u0131. T\u00fcrkiye\u2019de tatillerin \u00e7oklu\u011funa, T\u00fcrk halk\u0131n\u0131n tenbelli\u011fine dair s\u00f6zleri dinleyip ba\u015fka bir diyar g\u00f6rmedi\u011fi i\u00e7in bunu tartma imk\u00e2n\u0131 bulamayan bir insan olarak, Amerikan toplumunun tatillerinin daha az olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm gibi, duyduklar\u0131m\u0131n aksine \u2018Amerikal\u0131lar\u2019\u0131n \u2018daha \u00e7al\u0131\u015fkan\u2019 olduklar\u0131na \u015fahit olmu\u015f de\u011fildim. Ama, sistemli bir \u00e7al\u0131\u015fma dolay\u0131s\u0131yla, Amerikal\u0131lar\u0131n daha az yorulup daha fazla verim elde ettikleri bir v\u00e2k\u0131ayd\u0131. Bu, olumsuzluklar\u0131 i\u00e7inde Amerikan hayat tarz\u0131n\u0131n takdir edilmesi gereken taraflar\u0131ndan biriydi.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Takdir edilmesi gereken bir di\u011fer taraf ise, bununla da ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak, \u2018bilgi\u2019yi hem \u00e7o\u011faltmaya, hem de bilgiye ula\u015fmaya y\u00f6nelik \u00e7abalar\u0131yd\u0131. Bir \u00fclke ki, alt\u0131bin civar\u0131nda \u00fcniversitesi vard\u0131. Bir \u00fclke ki, baz\u0131 \u015fehirleri, esasen \u2018\u00fcniversite \u015fehri\u2019 h\u00fcviyetinde idi. Bir \u00fclke ki, halk k\u00fct\u00fcphanelerinin bir a\u011f i\u00e7inde yayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 ve ula\u015f\u0131l\u0131rl\u0131\u011f\u0131 bir tarafa, \u00fcniversite k\u00fct\u00fcphanelerinin b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131n herkese a\u00e7\u0131k oldu\u011fu bir diyard\u0131; herkese a\u00e7\u0131k olmayan baz\u0131 k\u00fct\u00fcphaneler ise, insan\u0131n duda\u011f\u0131n\u0131 u\u00e7uklatacak kadar \u00e7ok kitab\u0131 ve sair bilgilenme vas\u0131tas\u0131n\u0131 bar\u0131nd\u0131rmaktayd\u0131. Kitaba veyahut bilgiye ula\u015fman\u0131n olabildi\u011fine kolay oldu\u011fu bir \u00fclkeydi buras\u0131.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bilgiye verilen bu de\u011ferle ilgili olsa gerek ki, lise dahil temel e\u011fitimde, kitaptan deftere, kalemden silgiye, kahvalt\u0131dan \u00f6\u011fle yeme\u011fine \u00f6\u011frenciye ait her ihtiyac\u0131 \u00fcstlenen bir e\u011fitim anlay\u0131\u015f\u0131 vard\u0131. Tekdirin de\u011fil takdirin, dikte etmenin de\u011fil yol g\u00f6sterip ufuk a\u00e7man\u0131n, \u00fcrk\u00fctmenin de\u011fil te\u015fvik etmenin hakim oldu\u011fu bir e\u011fitim anlay\u0131\u015f\u0131ndan s\u00f6z etme durumundayd\u0131k. \u00d6\u011frencilerin asker\u00ee usulde \u2018s\u0131ra\u2019ya dizildi\u011fi bildik s\u0131n\u0131f dizayn\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k, \u00f6\u011frencilerin yuvarlak masalar etraf\u0131nda topland\u0131klar\u0131 bir s\u0131n\u0131f dizayn\u0131 g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fck mesel\u00e2.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
* * *<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bu kabil g\u00f6zlemler dahilinde, Amerika\u2019ya dair k\u0131sa bir s\u00f6z s\u00f6ylemem gerekse, s\u00f6yleyece\u011fim, Amerika\u2019y\u0131 tarif edecek en g\u00fczel kelimenin \u2018\u00e7ift tarafl\u0131l\u0131k ve \u2018m\u00fcphemli\u011fi\u2019 ifade eden \u2018ambiguity\u2019 oldu\u011fuydu. B\u00fcsb\u00fct\u00fcn k\u00f6t\u00fc demeniz de m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi ona, b\u00fcsb\u00fct\u00fcn iyi demeniz de. <\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Amerika; a\u00e7\u0131k s\u00f6zl\u00fc ve ikiy\u00fczl\u00fc insanlar diyar\u0131.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Amerika; r\u00fcya ve k\u00e2bus \u00fclkesi.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Amerika; f\u0131rsatlar ve hezimetler beldesi.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Amerika; insanlar\u0131n \u00f6zg\u00fcr ve esir, y\u00f6netiminin demokrat ve zorba, \u00e7o\u011fulcu ve bencil oldu\u011fu diyar.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
A\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131, tek bir \u2018Amerika\u2019dan s\u00f6z etmek dahi kolay de\u011fildi; bir Amerika\u2019da ka\u00e7 t\u00fcrl\u00fc Amerika vard\u0131.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Ancak, bu \u2018Amerika\u2019lar\u2019 toplam\u0131n\u0131 ele ald\u0131\u011f\u0131nda, bir medeniyet m\u00fcmessili olarak, bug\u00fcn\u00fcn Amerikas\u0131n\u0131n temsil etti\u011fi medeniyete s\u0131f\u0131r veremese de, \u2018ge\u00e7er not\u2019 vermekte zorlan\u0131yordu insan.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bir medeniyet ki, insanlar\u0131na her\u015fey veriyor, her\u015feyi alacak paray\u0131 ba\u015fka \u00fclkelerin g\u00f6zya\u015f\u0131na bedel de olsa temin ediyor; ama mutluluk veremiyordu.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bir medeniyet ki, fakirlerinin \u00e7ekti\u011fi s\u0131k\u0131nt\u0131 bir tarafa, zenginlerine de felah sa\u011flam\u0131yordu.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bir medeniyet ki, insanlar\u0131, rahatlamak i\u00e7in barlar\u0131n, pub\u2019lar\u0131n, biran\u0131n, i\u00e7kinin, uyu\u015fturucunun veyahut Prozac gibisinden masum haplar\u0131n kullan\u0131c\u0131s\u0131 olma durumundayd\u0131.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bir medeniyet ki, bize d\u00fcnya insanla tan\u0131\u015fal\u0131 beri sosyal hayat\u0131n en yal\u0131n ger\u00e7e\u011fi ve temeli olan anne-baba-\u00e7ocuklar tablosunu sunam\u0131yordu bize; bir medeniyet ki, o\u011flumun okuldaki arkada\u015flar\u0131ndan g\u00f6zlemledi\u011fi bi\u00e7imiyle, \u2018\u00e7ocuklar \u2018ya annelerinin evinde\u2019ydiler ya \u2018babalar\u0131n\u0131n evinde.\u2019<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bir medeniyet ki, bilgiyi bu kadar y\u0131\u011f\u0131p biriktirmesine, bu kadar sistemle\u015ftirip geli\u015ftirmesine kar\u015f\u0131l\u0131k, hayatlar\u0131na anlam aray\u0131\u015f\u0131 i\u00e7inde insanlar\u0131n\u0131n g\u00f6z\u00fc d\u0131\u015far\u0131lardayd\u0131. Nobel kazanm\u0131\u015f bilginlerinin vermedi\u011fi, topunun birden vermedi\u011fi anlam\u0131 ve mutlulu\u011fu bulmak i\u00e7in insanlar\u0131 \u2018yollarda\u2019yd\u0131.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bir medeniyet ki, en g\u00fc\u00e7l\u00fc m\u00fcmessili olan \u00fclke i\u00e7inde \u2018ge\u00e7mi\u015fte kald\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131 ve \u2018tarihe mal oldu\u011fu\u2019nu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc \u0130sl\u00e2m medeniyetinin de\u011ferlerine ko\u015fan milyonlar vard\u0131, \u2018Bat\u0131l\u0131\u2019 olmayan sair dinlere y\u00f6nelenler de hesaba kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bu say\u0131 ikiye katlanmaktayd\u0131.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
* * *<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Fertlerine hayat\u0131 kolayla\u015ft\u0131racak her t\u00fcrl\u00fc teknolojik ara\u00e7la birlikte bunlar\u0131 alacak paray\u0131 da veren, buna ilaveten bilgiye yapt\u0131\u011f\u0131 muazzam yat\u0131r\u0131ma ra\u011fmen, insanlar\u0131n hayatta arad\u0131\u011f\u0131 en temel \u015feyleri, \u00fcnsiyet duygusunu, feragat hissini, i\u00e7ten dostluklar\u0131, mutlulu\u011fu ve hayat\u0131n anlam\u0131n\u0131 veremeyen bir medeniyet tablosuydu i\u015fte kar\u015f\u0131mdaki.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bu tablo kar\u015f\u0131s\u0131nda, ke\u015ffetti\u011fim iki temel de\u011ferden biri, \u0130sl\u00e2m\u2019\u0131n sosyal hayata getirdi\u011fi rengin, \u00e2hengin, anlam\u0131n ve muhabbetin g\u00fcc\u00fc ve \u00f6nemiydi. Yoklu\u011funda farketti\u011fim bir di\u011fer de\u011fer ise, \u2018bireysel hayatlar\u2019 \u00fczerindeki vurguyla \u00f6nemini yeterince kavrayamad\u0131\u011f\u0131m\u0131 farketti\u011fim \u2018medeniyet\u2019 paradigmas\u0131yd\u0131.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
O y\u00fczden, d\u00fcnyan\u0131n her taraf\u0131ndan, bu arada \u0130sl\u00e2m diyar\u0131ndan ve T\u00fcrkiye\u2019den gelmeyi kafaya koyup gelenlerin \u2018yery\u00fcz\u00fc cenneti\u2019 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlad\u0131klar\u0131, bu s\u00f6z\u00fcmona \u2018r\u00fcya \u00fclkesi\u2019nde ben ger\u00e7ekten bir r\u00fcya g\u00f6rd\u00fcm. Bir kay\u0131p medeniyetin r\u00fcyas\u0131yd\u0131 bu; d\u00fcnyan\u0131n en m\u00fcreffeh beldesinin dahi iyile\u015ftirici nefesine muhta\u00e7 oldu\u011fu bir medeniyetin, Kur\u2019\u00e2n medeniyetin r\u00fcyas\u0131…<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Biliyorum; h\u00e2z\u0131r medeniyetin madd\u00ee manev\u00ee her t\u00fcrl\u00fc a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda ezilen m\u00fc\u2019min karde\u015flerimin akl\u0131na, \u2018olmayacak r\u00fcya\u2019 gibi g\u00f6z\u00fck\u00fcyor bu belki de…<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Olabilir; ama bilinmelidir ki, bizi biz yapan r\u00fcyalar\u0131m\u0131z ve hayallerimizdir.<\/p>\n
<\/p>\n
\/kitap.asp?book=123<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
17.01.2004 LUFTHANSA HAVAYOLLARINA ait devasa u\u00e7ak Atlas Okyanusunu ge\u00e7ip \u00f6nce Kanada\u2019n\u0131n k\u0131y\u0131 adalar\u0131n\u0131, sonra Boston\u2019u geride b\u0131rak\u0131p yava\u015f yava\u015f al\u00e7almaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda, Allah\u2019\u0131n arz\u0131ndaki ye\u015fille mavinin bulu\u015ftu\u011fu, ormanlar ve k\u00fc\u00e7\u00fck g\u00f6llerle s\u00fcsl\u00fc bir diyara ad\u0131m atmaya haz\u0131rlan\u0131yor oldu\u011fumuzu anlam\u0131\u015f durumdayd\u0131k. U\u00e7a\u011f\u0131m\u0131z y\u00fczelli, belki de ikiy\u00fcz kilometre uzunlu\u011fundaki Long Island \u00fczerinden gitgide yollardaki arabalar\u0131n renginin se\u00e7ilece\u011fi kadar […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"ppma_author":[132],"class_list":["post-83606","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazarlar"],"yoast_head":"\n