16.05.2004<\/p>\n
CEVABINI \u00c7OKTANDIR bekledi\u011fim bir soruydu. Bu gidi\u015fin sonu nereye varacakt\u0131? R\u0131zk vard\u0131, \u015f\u00fck\u00fcr yoktu. \u0130sraf \u00e7ok, kanaat yoktu. \u00c2hir zaman i\u00e7inde m\u0131zrak \u00e7uval i\u00e7indeydi. D\u00fcnya ile \u00e2hiret, yalan ile do\u011fru bir \u00e7ar\u015f\u0131da beraber sat\u0131l\u0131yordu. \u00c7oklar\u0131 \u00e2hirete ve do\u011fruya be\u015f para bile vermiyordu. Milyonlara para, nimetlere elhamd\u00fclillah denmiyordu. \u201cBir gen\u00e7 dinsiz olmu\u015f\u201d haberini kulaklar duymuyordu. Zira, televizyon \u201cDolar 42.000 lira olmu\u015f\u201d haberini veriyordu. D\u00f6viz b\u00fcfelerine ko\u015fuyordu insanlar; vitrinlere, bankalara, radyolara, TV\u2019lere ko\u015fuyordu. Kimse kimseyi g\u00f6rm\u00fcyordu. Herkes kendini kurtarmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor, herkes kendini kurtarmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, herkes herkesi ate\u015fe at\u0131yordu. \u201cKendini kurtarma\u201dn\u0131n \u00e2hirete bakan bir boyutu zaten epeydir yoktu. Binler, onbinler iman\u2013k\u00fcf\u00fcr denkleminde s\u0131k s\u0131k yanl\u0131\u015f \u015f\u0131kk\u0131 i\u015faretliyor; k\u00f6rpecik tenler ve dima\u011flar ebed\u00ee bir yang\u0131na namzet hale geliyordu. Hi\u00e7birimizin b\u00e2ki d\u00fcnyalar heder olup giderken fani cihan\u0131 neyleyim dedi\u011fi yoktu. Ne de olsa, \u201cihlas\u201d bile bir holding ad\u0131 idi art\u0131k. \u201cTekbir\u201d etek\u2013ceket markas\u0131yd\u0131. \u201cVahdet\u201d ayaklar alt\u0131ndayd\u0131; zira bir ayakkab\u0131 firmas\u0131 bu ad\u0131 ta\u015f\u0131yordu. Y\u00fczbinlere rehber olmas\u0131 gereken bir z\u00e2t, T\u00fcrkiye\u2019nin silah teknolojisi i\u00e7in projeler yaz\u0131yor olmas\u0131 gereken bir z\u00e2t, T\u00fcrkiye\u2019nin silah teknolojisi i\u00e7in projeler yaz\u0131yordu. Ba\u015fka bir ehl\u2013i din, g\u00f6nl\u00fcndeki \u201cy\u00fcksek teknoloji enstit\u00fcs\u00fc\u201d aslan\u0131n\u0131 ok\u015fuyordu. Alt kattaki teyzenin karde\u015fi \u00f6l\u00fcyor; \u201c\u00e2hiret\u201di unutan teyze, isyanlar\u0131 oynuyordu. Hat\u0131rlatan yoktu. Yol arkada\u015f\u0131m olan orta ya\u015fl\u0131 amca, \u201cMark \u015fu kadar olmu\u015f\u201d diye hat\u0131rlat\u0131yordu. Kar\u015f\u0131m\u0131zdaki lise mektebinden, eteklerinin boyundan d\u00fcnyalar\u0131n\u0131n ne ile dolu oldu\u011fu anla\u015f\u0131lan y\u00fczlerce k\u0131z talebe \u00e7\u0131k\u0131yordu. Elli sene sonraki hallerini g\u00f6sterip a\u011flatacak manev\u00ee sinemalar bizlerde yoktu. \u00d6ndeki hac\u0131amca, yan\u0131ndaki yolcuyla beraber, \u201cmemleket ekonomisi\u201dni kurtar\u0131yordu. Bir ba\u015fkas\u0131 \u201cgazete\u201dnin borsa sayfas\u0131n\u0131 sat\u0131r sat\u0131r tar\u0131yordu. Kar\u015f\u0131 kald\u0131r\u0131mda y\u00fcr\u00fcyen \u00e7a\u011fda\u015f bir han\u0131m, otob\u00fcsteki erkeklerin kalb hanelerini yayl\u0131m ate\u015fiyle tar\u0131yordu. Arkadaki yar\u0131m \u00f6rt\u00fcl\u00fc teyze, \u201cK\u0130T\u2019ler bu memlekete l\u00e2z\u0131m\u201d diyerek hac\u0131amcaya arka \u00e7\u0131k\u0131yordu.<\/p>\n
<\/p>\n
T\u00fcm bu tablolar\u0131n ortas\u0131nda, ve k\u0131rg\u0131nd\u0131m. Bu hali y\u0131llardan beri g\u00fcn be g\u00fcn izliyordum. G\u00fcn de g\u00fcn ayn\u0131 muhabbeti duymaktan b\u0131k\u0131p usanm\u0131\u015ft\u0131m. Kimsenin d\u00fcnyas\u0131na kar\u0131\u015fmak istemiyor, kimse \u00e2hiretime kar\u0131\u015fmas\u0131n istiyordum. Mark\u0131n son fiyat\u0131n\u0131 sormuyor, kimseden de ben sormadan s\u00f6ylemesini istemiyordum. Ama s\u00f6yl\u00fcyorlard\u0131. Yolda, i\u015fyerinde, radyoda, gazetede, \u015furada, burada hep onu konu\u015fuyorlard\u0131. D\u00f6viz b\u00fcfeleri \u00f6n\u00fcnde y\u0131\u011f\u0131nlar birikiyordu. Ya\u015fl\u0131\u2013gen\u00e7, kad\u0131n\u2013erkek, \u00f6rt\u00fcl\u00fc\u2013\u00f6rt\u00fcs\u00fcz, dindar\u2013dinsiz demeden herkesin g\u00fcn\u00fcn neredeyse her saatinde dolar\u2013mark fiyat\u0131yla me\u015fgul olmas\u0131; nerede bir d\u00f6viz b\u00fcfesi varsa, oraya ba\u015f \u00e7evirip mutlaka selam durulmas\u0131 kalbimi ac\u0131t\u0131yordu. Az \u00f6tedeki kedi yavrusu, kar\u015f\u0131 kald\u0131r\u0131m\u0131n kenar\u0131ndaki \u00e7i\u00e7ekler, kar\u015f\u0131ya ge\u00e7meye \u00e7al\u0131\u015fan \u201csorunlu\u201d delikanl\u0131, a\u011faca konmu\u015f ku\u015flar, bir soluk almak \u00fczere duran beli b\u00fck\u00fck ihtiyar, yerdeki otlar ve g\u00f6kteki bulutlar ad\u0131na \u00fcz\u00fcl\u00fcyordum. Kalblerimiz yollardan ve binalardan da m\u0131, ta\u015flardan ve betonlardan da m\u0131 sert, so\u011fuk ve kay\u0131ts\u0131zd\u0131? Sanki bunca mahlukat asl\u0131nda yok idiler. Sanki, var olsalar bile, olsa olsa birer fazlal\u0131k idiler. Sanki bize dedikleri ve bizden istedikleri hi\u00e7bir \u015fey yoktu. Para, d\u00f6viz, faiz, fiyatlar, borsa, al\u0131\u015f, KDV, sat\u0131\u015f, \u00e7ek, bor\u00e7, konkordato, iflas, alacak, hesap, protesto, bakiye, \u00f6deme, icra, dekont, iskonto, nakit derken, \u00e2deta \u201cekonomi\u201dden ibaret bir d\u00fcnyada ya\u015f\u0131yorduk. \u201cKe\u015f\u201d olmad\u0131m diye sevinenler, \u015fimdilerde m\u00fccessem birer \u201ccash\u201d olmu\u015flard\u0131. \u201cNakit\u201dten ba\u015fka hi\u00e7bir \u015feyi g\u00f6zler g\u00f6rm\u00fcyordu. Bir \u201c\u00e2lem\u201ddi insan, koca k\u00e2inat\u0131n etti\u011fi tesbihat\u0131 kalbinin g\u00f6zbebe\u011finde toplayan bir istidat ona verilmi\u015fti; ama art\u0131k \u201cbir \u00e2lem\u201ddi! Birileri oturdu\u011fu yerden milyonlar ve milyarlar kazan\u0131yordu; birileri de kaybediyordu. O kaybedenlerin \u00e7o\u011fu da, oturdu\u011fu yerden milyonlar ve milyarlar kazanma hayali kuruyordu. \u201c\u00c7al\u0131\u015fmadan zengin olsam\u201d \u015fark\u0131s\u0131 bir hayli tutuyordu. Bedavadan zengin olma kitaplar\u0131 en \u00e7ok sat\u0131yor, basanlar bedavadan zengin oluyordu. Ama kimse b\u00f6ylesi emeksiz, al\u0131nterisiz kazan\u00e7lar\u0131n ne denli hak edildi\u011fini sormuyordu. Birilerinin yatt\u0131\u011f\u0131 yerden haks\u0131z kazan\u00e7 u\u011fruna paras\u0131n\u0131 yat\u0131rd\u0131\u011f\u0131 faiz yuvalar\u0131, sa\u011fdan\u2013soldan biriken trilyonlarla piyasayla istedi\u011fi gibi oynuyor; kimsenin ruhu duymuyordu. \u00c7\u00fcnk\u00fc herkes olmayan dolar ve marklar\u0131n\u0131 al\u0131p satarak olmayan milyarlar kazanma hayali kurmakla me\u015fgul oluyordu. Hayaller ve hayal\u00ee kimlikler ortas\u0131nda, hayat\u00ee olan sorular g\u00fcme gidiyordu. Hakikat g\u00fcme gidiyordu. Oysa d\u00fcnya ve d\u00fcnyan\u0131n fanili\u011fi bir hakikatt\u0131. Bu fani d\u00fcnyaya laf olsun c\u00fczdanlar dolsun diye g\u00f6nderilmedi\u011fimiz de bir hakikatt\u0131. <\/p>\n
<\/p>\n
Ne var ki seneler ve seneler boyu, b\u00f6ylesi hakikatlere dair onulmaz bir haf\u0131za kayb\u0131na u\u011fram\u0131\u015ft\u0131k. Bir\u015feyler haf\u0131za kayd\u0131ndan silinip gitmi\u015f, yerlerini ba\u015fkalar\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131. H\u00e2l\u00e2 rahmetle an\u0131lan \u201cmevta\u201dn\u0131n ard\u0131 s\u0131ra, bir alt\u00fcst olu\u015fa atm\u0131\u015ft\u0131k kendimizi. Art\u0131k kim ehl\u2013i din, kim ehl\u2013i d\u00fcnya o bile kar\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Herkes d\u00fcnyay\u0131 istiyordu. Ehl\u2013i d\u00fcnya zaten d\u00fcnyay\u0131 isterdi, \u00e7\u00fcnk\u00fc alternatifi yoktu. Din ehli ise, s\u00f6z\u00fcmona \u201cdin\u201d ad\u0131na d\u00fcnyay\u0131 istiyordu. \u0130ktidar\u0131, kudreti, \u015fa\u015faal\u0131 binalar\u0131 ve paray\u0131 istiyordu. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u201czaruret\u201dti, \u201chizmet \u00f6yle gerektiriyor\u201ddu. \u201cArt\u0131k \u00e7ay i\u00e7ip kitap okuyarak hizmet olmuyor\u201ddu. Hem iyi arabalara binip iyi elbiselerle d\u00fcnya ehlini b\u00fcy\u00fclemeye hakk\u0131m\u0131z yok muydu? \u201cElit kesim\u201d bu dilden anlard\u0131; onlara kendimizi kabul ettirebilmenin ba\u015fka yolu mu vard\u0131? Be\u015f y\u0131ld\u0131zl\u0131 otellerde iftar vermenin ne mahzuru olsundu?<\/p>\n
<\/p>\n
\u00d6yle diye diye, giderek artan bir h\u0131zla ve h\u0131rsla d\u00fcnyaya dalm\u0131\u015ft\u0131 zihinlerimiz. Gitgide, \u00f6n\u00fc al\u0131namaz bir h\u0131za eri\u015fmi\u015f; \u00f6l\u00e7\u00fcler, ilkeler, esaslar demeksizin dere tepe d\u00fcz gidivermi\u015ftik. O h\u0131zla, \u201cenflasyonun alt\u0131ndaki faiz haram de\u011fildir\u201d gibi s\u00f6zde akl\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc fetvalara kadar; \u201cgerekti\u011finde\u201d faizli krediye, yalan s\u00f6ylemeye, r\u00fc\u015fvet vermeye izin veren maslahats\u0131z \u201cmaslahat\u201d izahlar\u0131na kadar varm\u0131\u015ft\u0131 yolumuz. Gecelik faizlerin d\u00fcn y\u00fczde 350\u2019ye \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131, emekli amcalar\u0131n \u015fad\u0131rvan sohbetlerinde bile konu\u015fulur olmu\u015ftu. O h\u0131rsla durmaks\u0131z\u0131n giderken, iktisat, kanaat, merhamet, ihsan, zekat, ihlas, israfs\u0131zl\u0131k, s\u0131dk, sadaka ve sadakat gibi \u00f6l\u00e7\u00fcler bile tersy\u00fcz olmu\u015f, bu arada arabam\u0131z yamulmu\u015ftu. H\u0131z\u0131n\u0131 alamay\u0131p y\u00f6n ve \u015ferit de\u011fi\u015ftiren arabalar bile vard\u0131.<\/p>\n
<\/p>\n
Bunca serke\u015fli\u011fimize, \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcze, yoldan \u00e7\u0131km\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131m\u0131za ra\u011fmen, Rabbimizin Rahman ve Rezzak ismini yine de \u00fczerimizde tecell\u00ee ettiriyor olmas\u0131 beni hep \u015fa\u015f\u0131rt\u0131yordu: sonsuz Rahman olmal\u0131yd\u0131 Rabbimiz. Bir arkada\u015f\u0131m, bize de\u011fil, sokaklardaki kedi\u2013k\u00f6pe\u011fe ac\u0131d\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, onlar\u0131n hat\u0131r\u0131na bizi doyuruyor diye izah ediyordu hadiseyi. Neticede, \u00f6yle veya b\u00f6yle, r\u0131zk\u0131m\u0131z\u0131 eksiltmek ve kald\u0131rmak de\u011fil, daha da artt\u0131r\u0131yordu. Her ge\u00e7en g\u00fcn daha \u00e7ok nimete muhatap ediyordu. On be\u015f y\u0131l \u00f6nce margarin, t\u00fcpgaz ve benzin bulunmayan bu \u00fclkede bug\u00fcn marketlerdeki \u00e7e\u015fit bollu\u011fu y\u00fcz\u00fcnden insan fele\u011fini \u015fa\u015f\u0131r\u0131yordu. \u00c7ok \u015f\u00fck\u00fcr her\u015fey vard\u0131. Ama \u015f\u00fck\u00fcr yoktu. Yerini \u015fik\u00e2yet alal\u0131 beri, \u015f\u00fck\u00fcr burada ya\u015fanm\u0131yordu.<\/p>\n
<\/p>\n
Bu kanaatsiz h\u0131rsl\u0131, iktisats\u0131z israfl\u0131, \u015f\u00fck\u00fcrs\u00fcz \u015fekval\u0131 halin verdi\u011fi endi\u015feyle, uzunca zamand\u0131r soruyordum: Sonu nereye varacak? Bu hal ne vakit y\u00fcz\u00fcm\u00fczde patlayacak?<\/p>\n
<\/p>\n
Oysa, k\u00fc\u00e7\u00fckken, sonu \u015f\u00fck\u00fcrle biten bir\u00e7ok \u201cnereden nereye\u201d hat\u0131ras\u0131 dinlemi\u015ftim. Karneyle ekmek al\u0131nan g\u00fcnler vard\u0131. S\u00fcp\u00fcrge tohumundan ekmek, kavrulmu\u015f nohuttan kahve yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131, ayakkab\u0131n\u0131n l\u00fcks say\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00e7ar\u0131kl\u0131 g\u00fcnler ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131. Tek bir limonun, iki metre bel lasti\u011finin, yar\u0131m kilo ya\u011f\u0131n, bir \u015fi\u015fe gazya\u011f\u0131n\u0131n hesab\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Dedeler, nineler, \u201co g\u00fcnlerden ne g\u00fcnlere geldik\u201d der, \u015f\u00fckrederdi \u00e7ocuklu\u011fumda. Oysa, \u015f\u00fckrettikleri g\u00fcnlerde, evlerde elektrik yoktu, su yoktu, t\u00fcpgaz bir istisnayd\u0131, radyo bile yoktu. Ama \u015f\u00fck\u00fcr vard\u0131.<\/p>\n
<\/p>\n
Zaman zaman, eski g\u00fcnlerden \u00e7ocukluk g\u00fcnlerime, \u00e7ocukluk g\u00fcnlerimden bug\u00fcnlere geli\u015fin serencam\u0131n\u0131 d\u00fc\u015fler, \u00fcz\u00fcl\u00fcrd\u00fcm. Bug\u00fcn\u00fcn en fakiri, d\u00fcn\u00fcn en zengininden daha fazla nimete garkolmu\u015f halde ya\u015f\u0131yordu. Ben dahil, yamal\u0131 pantolon giyen yoktu. Sofrada tek \u00e7e\u015fit yiyen yoktu. Radyosu, teybi olmayan yoktu. \u00c7ama\u015f\u0131r makinesi almayanlar bir istisnayd\u0131. Buzdolab\u0131 olmayan ev yoktu. Hi\u00e7birinin ger\u00e7ekten ihtiya\u00e7 olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sormam\u0131\u015ft\u0131k bile. Hepsi bir g\u00fczel al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131. Kala kala bir bula\u015f\u0131k makinesi kalm\u0131\u015ft\u0131; bir tek onda teredd\u00fcd\u00fcm\u00fcz vard\u0131. <\/p>\n
<\/p>\n
Hz. Peygamber\u2019in haber verdi\u011fi; g\u00fcnd\u00fcz ayr\u0131 ak\u015fam ayr\u0131 elbise giyilen, sofradan tabaklar\u0131n gelip tabaklar\u0131n gitti\u011fi g\u00fcnleri ya\u015f\u0131yorduk. Ama yine onun haber verdi\u011fi gibi, \u201cyine de \u015f\u00fckredilmiyor\u201ddu. Daha iki g\u00fcn \u00f6nce kahvalt\u0131 sofras\u0131nda bir \u201c\u00e7e\u015fit\u201di eksik g\u00f6r\u00fcp bakkala ko\u015fan bendim. D\u00f6n\u00fcp sofradaki \u00e7e\u015fitleri sayd\u0131\u011f\u0131mda, dokuz rakam\u0131na ula\u015fan ve utanan da bendim. Birin, ikinin, \u00fc\u00e7\u00fcn \u015f\u00fckr\u00fcn\u00fc unutuyor; ama dokuzu, onu, onbiri y\u00fczs\u00fczce isteyebiliyordum.<\/p>\n
<\/p>\n
Veriliyordu da. Peki, g\u00fcn gelip \u201chesab\u0131n\u0131 ver\u201d dendi\u011finde, ben ne diyecektim? Bunca kanaatsizli\u011fimi ve \u015f\u00fck\u00fcrs\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc ne ile izah edecektim?<\/p>\n
<\/p>\n
Ama istiyorduk. Nimeti tefekk\u00fcr, lezzetini ise \u015f\u00fck\u00fcr i\u00e7in istiyor de\u011fildik \u00e7o\u011fu kez. Yine de, istiyorduk. \u00c7\u00fcnk\u00fc, evimize giren meyve cinsi ve miktar\u0131, sofram\u0131zdaki tabak say\u0131s\u0131, kahvalt\u0131 masam\u0131zdaki \u00e7e\u015fitlilik derecesi \u201cs\u0131n\u0131f\u201d\u0131m\u0131z\u0131 ele veriyordu. G\u00fcn gelip bin liran\u0131n hesab\u0131n\u0131 yapma durumunda bile kalsak, iyi g\u00f6r\u00fcnmeliydik. Hali\u2013vakti yerinde demeliydiler. \u201cYerinde\u201dli\u011fin \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc ise, rakamlard\u0131, miktarlar ve kilolard\u0131. D\u00fcn, senede bir, belki iki kez yedi\u011fimiz muzu \u015fimdi her hafta almal\u0131yd\u0131k; \u00e7\u00fcnk\u00fc art\u0131k elma ve portakala talim eden garibanlar aras\u0131nda an\u0131lmak istemiyorduk. Onlar,\u201calt\u2013s\u0131n\u0131f\u201d\u0131n meyveleriydi. Ay\u0131p olmas\u0131n diye, \u201cl\u00fctfen\u201d yenilirdi. Bir de, televizyonda veya gazetede bir prof. \u201cmide i\u00e7in \u00e7ok iyidir\u201d filan dedikten sonra. Bu arada, muza dahi burun k\u0131v\u0131ranlar vard\u0131. \u201cCan\u0131m herkes al\u0131yor art\u0131k\u201dt\u0131. \u015eimdilerde ananastan, avokadodan, kividen \u201ca\u015fa\u011f\u0131\u201ds\u0131 kurtarmazd\u0131. Veya yazl\u0131k sebze ve meyveyi k\u0131\u015f\u0131n, k\u0131\u015fl\u0131k sebze ve meyveyi ise yaz\u0131n, ve \u00fc\u00e7\u2013d\u00f6rt kat\u0131 pahal\u0131ya yemekten ba\u015fka \u00e7aresi yoktu. Eh, \u201cfarkl\u0131\u201d olman\u0131n da bir bedeli vard\u0131; \u201cherkes\u201din yemedi\u011fini yemek kolay de\u011fildi.<\/p>\n
<\/p>\n
Halbuki kivi de, elma da, ananas da, ayva da, avokado da, kiraz da Rabbimizin bir nimetiydi. Hepsinin ayr\u0131 bir tad\u0131 vard\u0131, ve her biri ayr\u0131 tad, \u015fekil, renk ve hikmetlerle bezenip, Rabbimizin isimlerine ayr\u0131 birer ayna oluyordu. Hepsi de\u011ferliydi; \u00e7\u00fcnk\u00fc hepsi Onun ikram\u0131yd\u0131. Hepsinin ayr\u0131 bir yeri vard\u0131; \u00e7\u00fcnk\u00fc Rabbimiz hi\u00e7bir \u015feyi bo\u015f yere yaratmazd\u0131. <\/p>\n
<\/p>\n
Mesele neyi yedi\u011fimiz de\u011fil, ne niyetle yedi\u011fimizdi. \u201cKasd\u201ddan geliyordu iktisad; bir\u015fey hangi kas\u0131tla, hangi maksatla yarat\u0131lm\u0131\u015fsa ona \u00f6yle muhatap olmakt\u0131. O \u015feyle Rabbimizi tan\u0131makt\u0131. \u015e\u00fck\u00fcrs\u00fczce yenilen her\u015fey, ister kivi olsun ister elma, Rabbimizin bize sundu\u011fu nimete kar\u015f\u0131 bir hakaretti, istihfaft\u0131 ve israft\u0131. Yarat\u0131lm\u0131\u015f bir\u015feyi g\u00f6rmezden gelip yememek de yerine g\u00f6re bir israft\u0131. \u015e\u00fck\u00fcrle yenilen her\u015fey, bir \u201ckul\u201d oldu\u011fumuzun \u015fuuruyla yenilen her\u015fey ise, helaldi ve iktisatt\u0131. \u201cKul\u201dlu\u011fun tan\u0131m\u0131 i\u00e7inde ise, Allah\u2019tan gayr\u0131s\u0131na nisbetle, \u015fu \u015funu desin, bu bunu etsin diye yemek yoktu.<\/p>\n
<\/p>\n
\u00d6te yandan, hikmet, nimeti yenmesi gereken yer ve zamanda yemeyi iktiza ediyordu. Rabbimiz hangi co\u011frafyadaki insan\u0131n bedenen ihtiyac\u0131 ne ise, orada ona g\u00f6re sebzeler ve meyveler yarat\u0131yordu. Keza karpuz yaz\u0131n \u00e7\u0131k\u0131yorsa, demek ki yaz aylar\u0131 i\u00e7in bir ihtiya\u00e7t\u0131. Portakal k\u0131\u015fa do\u011fru \u00e7\u0131k\u0131yorsa, yaz\u0131n da onda \u0131srar etmenin hikmetli bir taraf\u0131 yoktu. \u0130ktisat, hikmete uygun davranmakt\u0131; hikmeti \u00e7i\u011fnemek ap a\u00e7\u0131k bir israft\u0131.<\/p>\n
<\/p>\n
L\u00e2kin v\u00e2k\u0131a bu de\u011fildi g\u00fcn\u00fcm\u00fczde. Para, d\u00f6viz, \u00e7ek, dekont diye diye girdi\u011fimiz kas\u0131rga yeme\u2013i\u00e7me \u00f6l\u00e7\u00fclerimizi dahi elimizden al\u0131p u\u00e7urmu\u015ftu. Art\u0131k filmlerde, reklamlarda, gazete s\u00fctunlar\u0131nda, \u201csosyetik\u201d muhitlerde olan \u015feylere endeksliydi listemiz. Turpotunu veya \u0131s\u0131rgan\u0131 yememiz, ancak be\u015f y\u0131ld\u0131zl\u0131 bir otelde de bulundu\u011funu \u00f6\u011frenirsek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fc. P\u0131rasa, lahana ve kereviz i\u00e7in s\u00f6zkonusu olan da buydu. Aksi takdirde, her \u00fc\u00e7\u00fc tahkir olunurdu. Kapuska kesinlikle yenmez, sadece g\u0131ybeti yap\u0131l\u0131rd\u0131. Beyaz peynir i\u00e7in \u201csabun gibi\u201d denir; taze ka\u015far nisbeten \u201cucuz\u201d oldu\u011fu i\u00e7in a\u015fa\u011f\u0131lan\u0131rd\u0131. Eski ka\u015far ile tulumdan \u201ca\u015fa\u011f\u0131\u201ds\u0131 kurtarmazd\u0131. Oysa bug\u00fcn b\u00f6yle davrananlar\u0131n en az\u0131ndan bir k\u0131sm\u0131n\u0131n on, yirmi, yahut otuz y\u0131l \u00f6ncesine bak\u0131lsa, Karaman peynirine, \u00e7\u00f6kele\u011fe veya lora \u00e7ok \u015f\u00fck\u00fcr dedi\u011fi g\u00f6r\u00fclebilirdi.<\/p>\n
<\/p>\n
Peki ne olmu\u015ftu da, nimet \u00e7o\u011fal\u0131rken \u015f\u00fck\u00fcr azalm\u0131\u015ft\u0131? \u015e\u00fck\u00fcrl\u00fc bir \u201caz\u201ddan \u015f\u00fck\u00fcrs\u00fcz \u201c\u00e7ok\u201dlara nas\u0131l ge\u00e7ilmi\u015fti? Tersi olmas\u0131 beklenirken, bizi bu onulmaz illete d\u00fc\u015f\u00fcren hangi kalb hastal\u0131\u011f\u0131yd\u0131?<\/p>\n
<\/p>\n
T\u00fcm bu sorular\u0131 sorarken, i\u00e7imden kolay bir cevap gelmiyor de\u011fildi. Bizler eskiden de ayn\u0131 durumdayd\u0131k herhalde, de\u011fi\u015fen pek bir\u015fey olmam\u0131\u015f asl\u0131nda denilebilirdi. Ama g\u00f6zlemlerim bunu pek do\u011frulam\u0131yordu. Elbette ayn\u0131 tas ayn\u0131 hamam gelip gidenler vard\u0131. L\u00e2kin, d\u00fcnk\u00fc \u015f\u00fck\u00fcrl\u00fc halini bug\u00fcn \u015f\u00fck\u00fcrs\u00fczl\u00fc\u011fe ve \u015fikayete devreden bir\u00e7ok insan biliyordum. O halde, aradaki zaman zarf\u0131nda, bizlere olan neydi?<\/p>\n
<\/p>\n
S\u00f6z buraya dayand\u0131\u011f\u0131nda, \u0130ktisat Risalesi\u2019ne u\u011framadan edemezdim. Bug\u00fcnk\u00fc hale benzer bir ekonomizm dalgas\u0131n\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemde yaz\u0131lan k\u00fc\u00e7\u00fcc\u00fck bir kitap\u00e7\u0131kt\u0131 bu risale. \u0130nsanlar\u0131 israfa sevkederek tuza\u011f\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcren, \u201cl\u00fck\u00fcs hayat\u201d te\u015fvik\u00e7isi \u201celi delik\u201d \u015fahs\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda, manev\u00ee bir sedd\u2013i Z\u00fclkarneyn\u2019di. Zira, \u201cihlas\u201d kadar kritik bir meseleydi \u201ciktisat;\u201d iktisad\u0131 unutan ihlas\u0131 da yitiriyordu. Bu niye b\u00f6yle oluyor, pek \u00e7\u00f6zebilmi\u015f de\u011fildim; ama g\u00f6r\u00fcyordum ki, b\u00f6yle oluyordu. \u0130ktisat ve \u0130hlas risaleleri, bu s\u0131rdand\u0131r ki birbirine kom\u015fu idi; ve yine bu s\u0131rdan dolay\u0131, Said Nurs\u00ee onlar\u0131 \u201cberaberce okuma\u201d l\u00fczumundan s\u00f6z ediyordu.<\/p>\n
<\/p>\n
Ger\u00e7i bu risale \u00fczerine temellenen bir \u201ciktisat d\u00fc\u015f\u00fcncesi\u201d sunma aray\u0131\u015f\u0131ndaki tez \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na, \u201c\u0130sl\u00e2m iktisad\u0131\u201d ad\u0131na ciltler dolduran m\u00fcnevverlerimiz dahi pek \u0131s\u0131namam\u0131\u015flard\u0131. Zira i\u00e7inde ne d\u0131\u015f \u00f6demeler dengesi vard\u0131, ne enflasyon hesaplar\u0131, ne istihdam hacmi, ne GSMH oranlar\u0131, ne de iktisad\u00ee b\u00fcy\u00fcme modelleri. Ehl\u2013i din olan \u201cekonomi\u201d uzmanlar\u0131n\u0131n akl\u0131na dahi, \u201ciktisat\u201d deyince, nedense \u00f6ncelikle bunlar geliyordu; kanaat, \u015f\u00fck\u00fcr, nimeti M\u00fcn\u2019imden bilmek, hikmet, israfs\u0131zl\u0131k, ihlas ve h\u0131rss\u0131zl\u0131k de\u011fil. Ama \u0130ktisat Risalesi do\u011frudan bu \u00f6l\u00e7\u00fclerden s\u00f6z ediyordu. Bu \u00f6l\u00e7\u00fclerin ne denli hayati bir anlam ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131, onlar\u0131 tersy\u00fcz eden bir davran\u0131\u015f\u0131n ebed\u00ee hel\u00e2ket kadar \u015fu d\u00fcnyada da nas\u0131l bir hel\u00e2keti netice verdi\u011fi ise, k\u00fc\u00e7\u00fck bir dipnotundan bile rahatl\u0131kla okunabilirdi: \u201c\u0130ktisats\u0131zl\u0131k y\u00fcz\u00fcnden m\u00fcstehlikler \u00e7o\u011fal\u0131r; m\u00fcstahsiller azal\u0131r.\u201d<\/p>\n
<\/p>\n
Senelerden beri olan bu de\u011fil miydi? T\u00fcketim, daha fazla t\u00fcketim s\u00fcrekli kam\u00e7\u0131lanm\u0131\u015f; t\u00fcketimi artt\u0131rma u\u011fruna nefisleri dizgininden bo\u015fand\u0131racak her t\u00fcrl\u00fc yol denenmi\u015fti. Kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 gerekli\u2013gereksiz demeden doldurulan e\u015fyalard\u0131, ihtikard\u0131, istifti, alt\u0131 ay hi\u00e7bir \u015fey al\u0131nmasa dahi bizi doyuracak bir s\u00fcr\u00fc g\u0131dayd\u0131, eskimeden yenisi al\u0131nan ayakkab\u0131, g\u00f6mlek, ceket ve paltolard\u0131. T\u00fcketim artt\u0131k\u00e7a, eldeki para gitgide yetmez oluyordu. Yetmeyince, daha fazla \u00e7al\u0131\u015fmak icap ediyordu. Ama \u0130ktisat Risalesi, sonucun bu olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 i\u015faretliyordu.<\/p>\n
<\/p>\n
Bir k\u0131s\u0131r d\u00f6ng\u00fcyd\u00fc ya\u015fanan. \u201c\u0130htiya\u00e7\u201d tan\u0131m\u0131 bozulup, zarur\u00ee olmayan \u015feyler de \u201czarur\u00ee\u201d gibi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr olduk\u00e7a, yani \u201cisraf\u201d d\u00fcnyam\u0131za dolduk\u00e7a, ard\u0131ndan h\u0131rs geliyordu. H\u0131rs ise kanaatsizli\u011fi netice veriyordu. Elindeki ile yetinmeme, elindekine \u015f\u00fcrketmeme, daha fazlas\u0131n\u0131, daha da fazlas\u0131n\u0131 isteme hali has\u0131l oluyordu. Bu kanaatsizlik ise, \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rm\u0131yor; bilakis \u00e7al\u0131\u015fmaya olan \u015fevki k\u0131r\u0131yor, tenbelli\u011fe at\u0131yor, \u015f\u00fck\u00fcr yerine \u015fikayet ettiriyordu. Me\u015fru, hel\u00e2l, az nimeti terkedip, gayrime\u015fru k\u00fclfetsiz \u00e7ok mal\u0131 arat\u0131yordu. Bug\u00fcn ortal\u0131\u011f\u0131 \u201c\u00e7al\u0131\u015fmadan kazanma\u201d merak\u0131yla ekonomi dergileri alan, zengin olma kitaplar\u0131 okuyan, borsada oynayan, faiz yiyen, repoya para yat\u0131ran, d\u00f6viz piyasas\u0131na giren insanlar\u0131n doldurmas\u0131 neyin nesiydi? Bu insanlar ger\u00e7ekten \u201c\u00e7al\u0131\u015f\u0131yor\u201d muydu? Hangisi ne \u00fcretmi\u015f; hangi nimetin v\u00fccuda gelmesi i\u00e7in emek sarfetmi\u015fti Allah a\u015fk\u0131na! Bilakis, ekonomiyi darmada\u011f\u0131n eden geli\u015fmelerin ba\u015f\u0131nda, bir bu para t\u00fcccarlar\u0131, bir de \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131 yerde devlet kap\u0131s\u0131ndan nasiplenme yolunu arayan ve bunu milyonlarca insan\u0131n vergilerini i\u00e7 etme pahas\u0131na beceren tenbel doyumsuzlar v\u00e2k\u0131as\u0131 yok muydu? <\/p>\n
<\/p>\n
S\u00f6z\u00fcn \u00f6z\u00fc, bir i\u00e7 i\u00e7e ili\u015fkiler yuma\u011f\u0131 i\u00e7indeydik. Nefislerimize uymu\u015f, israfa g\u00f6z yummu\u015f, pe\u015fi s\u0131ra kanaatsizli\u011fe ve h\u0131rsa kap\u0131lm\u0131\u015f; o kadar ki, bu d\u00fcnyev\u00eelik dalgas\u0131na nefsimiz ad\u0131na girdi\u011fimizi \u00f6rtbas edecek mazeretler bile uydurmu\u015ftuk. 1929\u2019daki \u201c\u0130ktisat\u201d Kongresinde \u201cKanaati bitmez t\u00fckenmez hazine bilmek devri son bulsun\u201d demi\u015fti m\u00e2l\u00fbm \u015fah\u0131s. Kanaat bitmez t\u00fckenmez bir hazinedir, hadisine kar\u015f\u0131 a\u00e7\u0131k bir sava\u015f il\u00e2n edilmi\u015fti. El delinmi\u015f, delik elden paralar su gibi ak\u0131p gitmi\u015f; iktisat yerini israfa, kanaat h\u0131rsa, \u015f\u00fck\u00fcr \u015fikayete b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131. Bir on y\u0131l sonra, bu \u201cde\u011fi\u015fim\u201din faturas\u0131 ge\u00e7im s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131, k\u0131tl\u0131k ve a\u00e7l\u0131k ile \u00f6denecekti. Kastamonu L\u00e2hikas\u0131, o g\u00fcnlerde, \u201c\u015fu musibetin en ehemmiyetli sebebi\u201d olarak nimeti g\u00f6rmezden gelme, \u015f\u00fck\u00fcrs\u00fczl\u00fck ve nimet\u2013i ilahiyenin k\u0131ymetini takdir etmemeyi yaz\u0131yordu. \u0130srafl\u0131 ama \u015f\u00fck\u00fcrs\u00fcz insanlara bu musibeti veren \u00c2dil\u2013i Hak\u00eem, \u201cayn\u0131 hikmet i\u00e7in adalet etmi\u015f\u201dti.<\/p>\n
<\/p>\n
Bug\u00fcn\u00fcn tablosu i\u00e7in de ayn\u0131s\u0131 s\u00f6ylenebilirdi. Bu kez, 80\u2019lerdeki, d\u00fcnyev\u00eeli\u011fin yeniden yap\u0131lanmas\u0131 projesinin kilit ismi olan \u201cmevta\u201dn\u0131n ard\u0131na d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc b\u00fct\u00fcn bir toplum. 70\u2019lerin kom\u00fcnizm kas\u0131rgas\u0131ndan ka\u00e7arken, bu kez de ekonomizm tufan\u0131na tutulmu\u015ftu. Kemalist generallerin \u201ckom\u00fcnist\u201d olmaktan \u201ckurtard\u0131\u011f\u0131\u201d gen\u00e7ler, \u015fimdi de \u201cekonomist\u201d oluvermi\u015flerdi. Ama kimse bu hali sorgulam\u0131\u015f de\u011fildi. Kom\u00fcnist olmak iyi de\u011fildi, evet; peki; \u201cekonomist\u201d olmak iyi miydi? Her iki \u015f\u0131k da \u00f6z\u00fcnde ayn\u0131; ikisi de d\u00fcnyev\u00ee, ikisi de l\u00e2din\u00ee, ikisi de iman\u00ee hayat\u0131n d\u00fc\u015fman\u0131 de\u011fil miydi? Sormay\u0131 unutmu\u015ftuk. Ama sadece gen\u00e7leri de\u011fil, t\u00fcm toplumu \u201cekonomist\u201d yapmay\u0131 unutmayan biri vard\u0131. \u201cHerkes ekonomi d\u00fc\u015f\u00fcnecek; herkes daha \u00e7ok t\u00fcketmek isteyecek, bunun i\u00e7in de daha \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015facak\u201d demi\u015fti m\u00e2l\u00fbm \u015fah\u0131s. <\/p>\n
<\/p>\n
Ve bu s\u00f6z, ehl\u2013i dinden dahi \u00e7ok yerde tekdir de\u011fil takdir g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fc. Bir d\u00fcnyev\u00eelik dalgas\u0131d\u0131r, alm\u0131\u015f y\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015ft\u00fc. Ama bu dalgan\u0131n g\u00f6t\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc yer bir girdapt\u0131, anafordu ve 5 Nisan o girdab\u0131n resmen tescil tarihi olmal\u0131yd\u0131. Y\u0131llard\u0131r endi\u015feyle bekledi\u011fim, ve aylard\u0131r kendini hissettirmeye ba\u015flayan \u015fey, nihayet b\u00fct\u00fcn a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131yla meydandayd\u0131. Kaos. Alt\u00fcst olu\u015f. Dalgalanmalar. \u0130flas. \u00c7\u0131ld\u0131ran d\u00f6viz fiyatlar\u0131. \u00c7\u0131ld\u0131ran fiyatlar.<\/p>\n
<\/p>\n
\u201cKimin hicreti Allah\u2019a ve resul\u00fcne ise, onun her i\u015finde Allah ve resul\u00fc yeter\u201d buyuruyordu Resul\u2013i Ekrem (asm). Ve yine onun haberine g\u00f6re, kimin hicreti bir d\u00fcnyal\u0131\u011fa ise, nerede olursa olsun, onu bir hel\u00e2ket bekliyordu. Hele hele bu i\u015f bir de \u201ciman\u00ee\u201d \u00f6l\u00e7\u00fclerin bile tan\u0131nmaz hale gelmesi, binbir tevil ile en zahir \u00f6l\u00e7\u00fclerin tersy\u00fcz edilmesi, vaziyete \u201cm\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n kuvvet kazanmas\u0131\u201d gibi k\u0131l\u0131flar bulunmas\u0131 pahas\u0131na oluyorsa, \u015fefkat veya gadap tokatlar\u0131 rahatl\u0131kla beklenirdi.<\/p>\n
<\/p>\n
Tokat, gelmi\u015fti de. Ama \u015fimdilik \u201c\u015fefkat tokad\u0131\u201dyd\u0131. Ders al\u0131nmazsa, s\u0131rada gadap tokatlar\u0131 vard\u0131.<\/p>\n
<\/p>\n
\u201cVukua gelen haller suale t\u00e2bidir\u201d diyordu Bedi\u00fczzaman. Sunulan her nimete kar\u015f\u0131l\u0131k bizden \u015funlar sual olunacakt\u0131: Nas\u0131l bu nimete eri\u015ftin? Ne ile m\u00fcstehak oldun? \u015e\u00fckr\u00fcnde bulundun mu?<\/p>\n
<\/p>\n
B\u00fct\u00fcn asili\u011fimize ve serke\u015fli\u011fimize ra\u011fmen, bunca nimete garkolmu\u015f halde ya\u015f\u0131yorduk. \u00d6l\u00e7\u00fcleri d\u00f6rt ba\u015f\u0131 mamur bir \u015fekilde anlay\u0131p sapt\u0131rmadan ya\u015fayabilsek, \u201cAllah\u2019a ve resul\u00fcne hicret\u201d edebilsek, her\u015fey ve her an ayr\u0131 bir nimet sofras\u0131 olacakt\u0131 \u00fcstelik. <\/p>\n
<\/p>\n
Ama \u00f6nce, ge\u00e7mi\u015f, v\u00fccuda gelmi\u015f, vukua gelmi\u015f nimetlerin \u015f\u00fckr\u00fc l\u00e2z\u0131md\u0131. Bug\u00fcne kadarki isyan\u0131m\u0131z ve \u015f\u00fck\u00fcrs\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz, israf\u0131m\u0131z ve kanaatsizli\u011fimiz, h\u0131rs\u0131m\u0131z ve h\u0131rs\u0131zl\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in \u00f6z\u00fcr dilememiz gerekiyordu. \u201cMazide \u015f\u00fckr\u00fcn\u00fc eda etmedi\u011fimiz nimetlerin \u015f\u00fckr\u00fcn\u00fc kaza etmek\u201d icap ediyordu.<\/p>\n
<\/p>\n
Bu kazay\u0131 tahakkuk ettiremezsek ba\u015f\u0131m\u0131za ne t\u00fcr bir \u201ckaza\u201d gelece\u011fi ise, \u015fu g\u00fcnlerde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z hallerden kolayca anla\u015f\u0131labilirdi. Ne de olsa, bir musibet bin nasihattan hay\u0131rl\u0131yd\u0131. Bu musibet dahi nasihat olam\u0131yorsa, daha \u015fiddetli bir musibetle nasihat olunurdu.<\/p>\n
<\/p>\n
\u201c\u0130nsan d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc yerden kalkar\u201d diyordu bir Hint atas\u00f6z\u00fc. Nerede d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz\u00fc g\u00f6rebilsek, kalkmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fc. Ve benim d\u00fcnyam, \u015fu s\u0131ralar, \u201cihlas\u201d ve \u201ciktisat\u201d lem\u2019alar\u0131 ekseninde d\u00f6n\u00fcyordu.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
\u00a9\u00a02021 karakalem.net, Metin Karaba\u015fo\u011flu<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
\/kitap.asp?book=7<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
16.05.2004 CEVABINI \u00c7OKTANDIR bekledi\u011fim bir soruydu. Bu gidi\u015fin sonu nereye varacakt\u0131? R\u0131zk vard\u0131, \u015f\u00fck\u00fcr yoktu. \u0130sraf \u00e7ok, kanaat yoktu. \u00c2hir zaman i\u00e7inde m\u0131zrak \u00e7uval i\u00e7indeydi. D\u00fcnya ile \u00e2hiret, yalan ile do\u011fru bir \u00e7ar\u015f\u0131da beraber sat\u0131l\u0131yordu. \u00c7oklar\u0131 \u00e2hirete ve do\u011fruya be\u015f para bile vermiyordu. Milyonlara para, nimetlere elhamd\u00fclillah denmiyordu. \u201cBir gen\u00e7 dinsiz olmu\u015f\u201d haberini kulaklar duymuyordu. […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"ppma_author":[132],"class_list":["post-83564","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazarlar"],"yoast_head":"\n