26.08.2004<\/p>\n
BUG\u00dcN, HAYATLARINI Rablerinin r\u0131zas\u0131 do\u011frultusunda ya\u015famak isteyen insanlar\u0131 ku\u015fatan bir gerilim mevcuttur. Muhtemelen, ge\u00e7mi\u015f as\u0131rlardaki m\u00fc\u2019minleri de ku\u015fatan bir gerilimdir bu. Bir yanda do\u011frulu\u011fu bilindi\u011fi halde yap\u0131lamayanlar vard\u0131r, \u00f6te yanda yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131 bilindi\u011fi halde yap\u0131lanlar… Do\u011frulu\u011funu bildi\u011fimiz nice g\u00fczel fiili tatbikte kendimize s\u00f6z ge\u00e7irmekte zorland\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi, bu do\u011frulardan kendilerini haberdar etti\u011fimiz sair insanlarda da benzer bir zorlanmay\u0131 g\u00f6r\u00fcr g\u00f6zlerimiz. Yanl\u0131\u015flardan el \u00e7ekme noktas\u0131nda da benzer bir zorlanma s\u00f6zkonusudur.<\/p>\n
Bu durumun bir dizi sebebi vard\u0131r, ve bu durumu a\u015fmak bir dizi unsurun varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 gerektirir.<\/p>\n
\u2018Emr-i bi\u2019l-maruf ve nehy-i ani\u2019l-m\u00fcnker\u2019 diye h\u00e2f\u0131zalara yer etmi\u015f bir Kur\u2019\u00e2n\u00ee \u00f6l\u00e7\u00fcyle ilgili g\u00f6zlerden ka\u00e7an bir n\u00fcans da, i\u015fte bu sebepler ve unsurlar aras\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n
Bu emir ve nehiy, Kur\u2019\u00e2n\u2019da s\u0131kl\u0131kla vurgulanan bir keyfiyettir. Bir\u015feyin emr-i il\u00e2h\u00ee s\u0131n\u0131f\u0131na dahil olmas\u0131 i\u00e7in tek bir \u00e2yette zikredilmesi k\u00e2fi geldi\u011fi halde, ona yak\u0131n \u00e2yette m\u00fc\u2019minlerin \u2018m\u00e2rufu emr ve m\u00fcnkeri nehy\u2019e davet edildi\u011fini g\u00f6r\u00fcr insan. Bu, elbette, ilgili hususa \u00e2lemlerin Rabbi nezdinde ne derece b\u00fcy\u00fck bir \u00f6nem atfedildi\u011finin g\u00f6stergesidir. Ancak, bu \u00f6nemli hususun d\u00fcnyalar\u0131m\u0131za ta\u015f\u0131nmas\u0131 heng\u00e2m\u0131nda bir n\u00fcans g\u00f6zden \u0131rak kald\u0131\u011f\u0131nda, bu davetin sonu\u00e7lar\u0131 da d\u00fcnyam\u0131z\u0131n uza\u011f\u0131na d\u00fc\u015fmekte; sonu\u00e7ta, bilip de yapmama, duysa da uymama ve uygulamama keyfiyeti ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/p>\n
\u0130lgili n\u00fcans\u0131n g\u00f6zden ka\u00e7mas\u0131, \u2018maruf\u2019 ile \u2018m\u00fcnker\u2019 kavram\u0131n\u0131 basite indirgeme s\u00fbretinde ger\u00e7ekle\u015fir. Bu y\u00f6nde her iki kavrama y\u00fcklenen anlam yanl\u0131\u015f de\u011fildir; ama eksiktir. En \u00f6nemlisi, en can al\u0131c\u0131 noktay\u0131 buharla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r.<\/p>\n
S\u00f6zkonusu \u00e2yetler, mesel\u00e2 \u00c2l-i \u0130mran s\u00fbresinin 110. \u00e2yeti \u201cSiz insanlar i\u00e7in \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f \u00fcmmetlerin en hay\u0131rl\u0131s\u0131 olmak \u00fczere v\u00fccuda getirildiniz. Marufu emreder, m\u00fcnkerden nehyedersiniz\u201d derken, meallerin b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 bunu \u2018iyili\u011fi emr, k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc nehy\u2019 s\u00fbretinde vermekte; anlam\u0131n buharla\u015fmas\u0131, i\u015fte bu basitle\u015ftirmenin akabinde ger\u00e7ekle\u015fmektedir.<\/p>\n
Maruf, elbette iyili\u011fe ve iyi \u015feylere del\u00e2let eder; m\u00fcnker ise k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011fe… Ancak, \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 k\u00f6ke dikkat edildi\u011finde, her iki kelimenin bunlardan da fazlas\u0131na del\u00e2let etti\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Mevdud\u00ee gibi baz\u0131 m\u00fcfessirlerin dikkat \u00e7ekti\u011fi \u00fczere, m\u00e2ruf, k\u00f6k anlam\u0131ndan hareketle tarif edilecek olursa, tan\u0131nan ve bilinen \u015fey demektir, insan\u0131n f\u0131trat\u0131nda kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan \u015fey demektir. M\u00fcnker ise, f\u0131trat\u0131n kabul etmedi\u011fi, bilakis red ve ink\u00e2r etti\u011fi, i\u00e7ine sindiremedi\u011fi, be\u011fenmedi\u011fi ve benimsemedi\u011fi \u015feylerin ifadesidir. Dolay\u0131s\u0131yla, hem kendi nefsimize, hem sair insanlara kar\u015f\u0131 \u00e2yetin defaatle davet etti\u011fi \u2018emr-i bi\u2019l-maruf, nehy-i ani\u2019l-m\u00fcnker\u2019 vazifesi, ancak emredilen \u015feyin \u2018maruf\u2019lu\u011fu ve nehyedilen \u015feyin \u2018m\u00fcnker\u2019li\u011fi bihakk\u0131n ortaya konuldu\u011funda hakk\u0131yla ifa edilmi\u015f olmaktad\u0131r.<\/p>\n
\u00d6rnek olarak, namaz\u0131 ele alal\u0131m. Kendimize veya ba\u015fka birilerine \u201cNamaz\u0131 ihmal etmeyin, be\u015f vakit farz namaz\u0131 muhakkak k\u0131l\u0131n!\u201d dedi\u011fimizde, \u2018maruf\u2019u indirgenmi\u015f ve daralt\u0131lm\u0131\u015f \u2018iyilik\u2019 anlam\u0131yla al\u0131rsak, vazife tamamlanm\u0131\u015f demektir. Ama asl\u00ee ve geni\u015f anlam\u0131yla al\u0131rsak, bu s\u00f6zle namaz hususunda \u2018marufu emr\u2019 vazifesinin ifa edildi\u011fini s\u00f6ylemek kesinlikle imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r. Zira, bu asl\u00ee anlama g\u00f6re, bu vazifenin namaz noktas\u0131nda tahakkukundan s\u00f6z edebilmek, her\u015feyden \u00f6nce, namaz\u0131n tebli\u011fe muhatap olan ki\u015fi nezdinde \u2018maruf\u2019lu\u011funun sa\u011flanmas\u0131d\u0131r. Bu ise, d\u00fcz bir \u2018Namaz\u0131 k\u0131lmak l\u00e2z\u0131m\u2019 s\u00f6z\u00fcyle olup bitmez. Bilakis, varolu\u015fumuza dair bir izah silsilesiyle ba\u015flay\u0131p geli\u015fen uzun bir \u00e7izgiyi izlememezi gerektirir. Mesel\u00e2, kendisine yap\u0131lan en k\u00fc\u00e7\u00fck bir iyili\u011fi bile kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z b\u0131rakmayan insan\u0131n onu yaratan ve b\u00f6ylesi bir d\u00fcnyada ya\u015fatan bir Rabbe olan te\u015fekk\u00fcr\u00fcn\u00fcn ifadesi olarak anlat\u0131lmal\u0131d\u0131r ki, namaz o ki\u015fi i\u00e7in maruf hale gelsin. Yahut, bu d\u00fcnyaya bo\u015f yere g\u00f6nderilmedi\u011fini alg\u0131lay\u0131p bu d\u00fcnyada varolu\u015f amac\u0131n\u0131 sorgulaman\u0131n akabinde, Yarat\u0131c\u0131n\u0131n insan\u0131 bu d\u00fcnyaya g\u00f6ndermesindeki amac\u0131n tahakkukunun ancak namaz\u0131n beraberinde m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu ortaya konmal\u0131d\u0131r ki, o ki\u015fi i\u00e7in namaz\u0131n marufiyeti ger\u00e7ekle\u015fsin.<\/p>\n
Ayn\u0131 durum \u2018m\u00fcnker\u2019 noktas\u0131nda da ge\u00e7erlidir. \u2018\u015eu k\u00f6t\u00fcd\u00fcr, yapma!\u2019 demekle \u2018m\u00fcnkerden nehy\u2019 vazifesinin yerine getirildi\u011fini s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. \u00d6ncelikle, nehyedilen \u015feyin m\u00fcnkerli\u011fi ki\u015finin i\u00e7 d\u00fcnyas\u0131nda netle\u015fmeli; ki\u015fi, ilgili fiilin m\u00fcnkerli\u011fine dair f\u0131trat\u0131n \u015fahitli\u011fine kavu\u015fmal\u0131d\u0131r ki, m\u00fcnkerden sak\u0131nd\u0131rma vazifesi tahakkuk etmi\u015f olsun.<\/p>\n
M\u00fcnkerden nehyin ger\u00e7ekte nas\u0131l olmas\u0131 gerekti\u011fi noktas\u0131nda, g\u0131ybet yasa\u011f\u0131n\u0131 getiren \u00e2yet beli\u011f bir \u00f6rnek h\u00fckm\u00fcndedir. Hucurat s\u00fbresindeki ilgili \u00e2yet, \u201cG\u0131ybet etmeyin\u201d der, ama s\u00f6z\u00fc orada b\u0131rakmaz. G\u0131ybeti, \u2018\u00f6l\u00fc karde\u015finin etini yemek\u2019le e\u015f tutar, ve \u201cSizden kim \u00f6l\u00fc karde\u015finin etini yemek ister?\u201d sorusunu y\u00f6neltir. Cevab\u0131, \u00e2yetin kendisi verir: \u201cfekerihtum\u00fbh!\u201d Evet, b\u00f6yle bir\u015feyden ikrah eder insan, i\u011frenir. \u00d6l\u00fc karde\u015finin etini yemek ona i\u011fren\u00e7 geliyorsa, bilmelidir ki, m\u00fc\u2019min karde\u015finin g\u0131ybetini etmek de bunun gibidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc, ilgili m\u00fc\u2019min h\u00e2l\u00e2 daha \u00f6lm\u00fc\u015f, ge\u00e7mi\u015f gitmi\u015f bir an\u0131yla tarif ve tavsif edilmekte; o m\u00fc\u2019minin ruhu, el\u2019an \u00fczerinde ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 onca g\u00fczel niteli\u011fe ra\u011fmen, o \u00f6lm\u00fc\u015f an\u0131nda i\u015fledi\u011fi yanl\u0131\u015fa dayanarak didiklenip durmaktad\u0131r.<\/p>\n
Hz. Peygamberin tebli\u011finde de, hem m\u00e2rufu emr, hem m\u00fcnkerden nehy noktas\u0131nda, bu Kur\u2019\u00e2n\u00ee tavr\u0131n bir tezah\u00fcr\u00fcn\u00fc bulur insan. O, mesel\u00e2, kendisine gelip zina i\u00e7in izin isteyen bir gence, i\u015flemek i\u00e7in izin istedi\u011fi bu fiilin \u00e7irkinli\u011fini anlamas\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lacak bir yakla\u015f\u0131m g\u00f6stermi\u015ftir. O gencin annesini ve k\u0131zkarde\u015fini hat\u0131rlatm\u0131\u015f; kendisi yerine ba\u015fka bir gen\u00e7 b\u00f6yle bir izin talebiyle gelmi\u015f olsa, ve o gen\u00e7 b\u00f6yle bir izni al\u0131p onun annesi veya k\u0131zkarde\u015fi ile b\u00f6yle bir fiili ger\u00e7ekle\u015ftirse, bunun onun ho\u015funa gidip gitmeyece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Cevap, elbette, \u2018hay\u0131r\u2019d\u0131r. \u0130lgili fiilin \u2018m\u00fcnker\u2019li\u011fi b\u00f6ylece ortaya konduktan sonra, genci bu talepten al\u0131koymak ve onun bu noktada nefsini tutmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak art\u0131k zor olmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
\u2018Marufu emr\u2019 ve \u2018m\u00fcnkerden nehy\u2019e dair Kur\u2019\u00e2n\u00ee n\u00fcans\u0131n, ve bu n\u00fcans paralelinde Res\u00fbl-i Ekrem aleyhissalatu vesselam\u0131n sergiledi\u011fi nebev\u00ee ir\u015fad\u0131n, bug\u00fcn\u00fcn m\u00fc\u2019minlerine s\u00f6yledi\u011fi \u015fey \u015fudur: Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z ve g\u00f6zlemledi\u011fimiz, ve de raz\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z fetret halini a\u015fmak, f\u0131trat\u0131n uyan\u0131\u015f\u0131yla m\u00fcmk\u00fcn olacakt\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
26.08.2004 BUG\u00dcN, HAYATLARINI Rablerinin r\u0131zas\u0131 do\u011frultusunda ya\u015famak isteyen insanlar\u0131 ku\u015fatan bir gerilim mevcuttur. Muhtemelen, ge\u00e7mi\u015f as\u0131rlardaki m\u00fc\u2019minleri de ku\u015fatan bir gerilimdir bu. Bir yanda do\u011frulu\u011fu bilindi\u011fi halde yap\u0131lamayanlar vard\u0131r, \u00f6te yanda yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131 bilindi\u011fi halde yap\u0131lanlar… Do\u011frulu\u011funu bildi\u011fimiz nice g\u00fczel fiili tatbikte kendimize s\u00f6z ge\u00e7irmekte zorland\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi, bu do\u011frulardan kendilerini haberdar etti\u011fimiz sair insanlarda da benzer […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[121],"tags":[],"ppma_author":[132],"class_list":["post-83558","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-okumalar"],"yoast_head":"\n