30.03.2005<\/p>\n
<\/p>\n
11 Eyl\u00fcl\u2019\u00fcn hemen sonras\u0131nda gitti\u011fimiz ve bir y\u0131l kadar kald\u0131\u011f\u0131m\u0131z Amerikan diyar\u0131nda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z evin iki sokak a\u015fa\u011f\u0131s\u0131nda, ikisi de m\u00fcze haline getirilmi\u015f iki ev vard\u0131. \u0130kisi de ondokuzuncu y\u00fczy\u0131lda do\u011fmu\u015f iki Amerikal\u0131 yazar\u0131n evi… <\/p>\n
<\/p>\n
Evlerden ilki Amerikan edebiyat\u0131 deyince akla gelen ilk isimlerden olan Mark Twain\u2019e aitti. Nisbeten daha k\u00fc\u00e7\u00fck olan di\u011fer evde ya\u015fam\u0131\u015f bulunan yazar ise Amerikan edebiyat\u0131 deyince akla gelen ilk isimlerden de\u011fildi, ama yazd\u0131\u011f\u0131 roman y\u00fczelli y\u0131ld\u0131r en \u00e7ok bilinen ve okunan romanlar aras\u0131ndayd\u0131. Nitekim, Harriet Beecher Stowe ismi muhtemelen size bir\u015fey \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131rmayacakt\u0131r. Ama \u201cTom Amca\u2019n\u0131n Kul\u00fcbesi\u201d dedi\u011fimde, ya okumu\u015flu\u011funuz, ya izlemi\u015fli\u011finiz yahut duymu\u015flu\u011funuz vard\u0131r muhakkak. Eseri kendi isminden daha fazla tan\u0131nan biridir H.B. Stowe. <\/p>\n
<\/p>\n
Orada bulundu\u011fumuz zaman zarf\u0131nda, haftan\u0131n birka\u00e7 g\u00fcn\u00fc, bir zamanlar Mark Twain\u2019in ve Harriet Beecher Stowe\u2019un ya\u015fam\u0131\u015f oldu\u011fu bu iki evin \u00f6n\u00fcnden ge\u00e7ip durduk. Zira, \u0130ngilizce prati\u011fimizi geli\u015ftirmek \u00fczere gitti\u011fimiz kursa bizi g\u00f6t\u00fcren yol, bu evlerin \u00f6n\u00fcnden ge\u00e7iyordu. <\/p>\n
<\/p>\n
Ve bir sabah, H.B. Stowe\u2019un evinin bah\u00e7esinde belki on metre uzunlu\u011funda bir bez afi\u015f g\u00f6rd\u00fck. Stowe\u2019un yan\u0131lm\u0131yorsam ya do\u011fum ya da \u00f6l\u00fcm g\u00fcn\u00fc an\u0131s\u0131na, bir ay boyu H.B. Stowe House\u2019da \u00f6zel etkinlikler vard\u0131; ve bez afi\u015f bunu onun bir s\u00f6z\u00fcyle duyuruyordu: \u201cAny mind… capable of real sorrow is capable of good.\u201d Bu k\u0131sa c\u00fcmleyi benden daha iyi terc\u00fcme edecek arkada\u015flar vard\u0131r \u015f\u00fcphesiz. Yine de bir terc\u00fcme te\u015febb\u00fcs\u00fcnde bulunacak olursam, \u201cGer\u00e7ekten h\u00fcz\u00fcn duyma kabiliyeti olan bir ruhun, iyili\u011fe de kabiliyeti vard\u0131r\u201d diyordu Stowe. Yani, \u2018\u00fcz\u00fclebilme\u2019 ile \u2018iyilik\u2019 ve \u2018hayr\u2019 aras\u0131nda kesin bir ba\u011f oldu\u011funa i\u015faret ediyor; m\u00e2n\u00e2-y\u0131 muhalifiyle, \u2018h\u00fcz\u00fcn duyma\u2019 yetene\u011finden mahrumiyet ile de k\u00f6t\u00fcl\u00fck aras\u0131nda bir irtibat oldu\u011funa dikkat \u00e7ekiyordu. <\/p>\n
<\/p>\n
Stowe\u2019un ba\u015fkaca s\u00f6zleri aras\u0131ndan neden bu s\u00f6z\u00fcn \u00f6zellikle se\u00e7ilip afi\u015f haline getirildi\u011fini anlamak i\u00e7in ise, bir par\u00e7a ansiklopedik malumat edinmemiz gerekiyor. H.B. Stowe, \u00e7ocukluk ve gen\u00e7lik y\u0131llar\u0131n\u0131, k\u00f6leli\u011fin kanun\u00ee koruma alt\u0131nda oldu\u011fu bir ortamda ya\u015fam\u0131\u015f. Bu s\u00fcre\u00e7te g\u00f6rd\u00fckleri ve g\u00f6zlemledikleri onda ger\u00e7ek ve derin bir h\u00fcz\u00fcn uyand\u0131rm\u0131\u015f olmal\u0131 ki, ya\u015f\u0131 k\u0131rka do\u011fru ilerlerken Amerika\u2019da h\u00fck\u00fcm s\u00fcren k\u00f6lelik uygulamas\u0131 ekseninde ya\u015fananlara tepkisini \u201cTom Amca\u2019n\u0131n Kul\u00fcbesi\u201d adl\u0131 roman\u0131yla a\u00e7\u0131\u011fa vurmu\u015f. \u00d6nce bir gazetede fasik\u00fcl fasik\u00fcl bas\u0131lan bu roman, 1852\u2019de m\u00fcstakil bir kitap olarak yay\u0131nlanm\u0131\u015f. \u201cTom Amca\u2019n\u0131n Kul\u00fcbesi\u201d roman\u0131, gerek gazetede, gerek kitap olarak yay\u0131nland\u0131\u011f\u0131 ilk y\u0131llar boyunca, okuyan insanlarda \u2018ger\u00e7ek bir h\u00fczne\u2019 yol a\u00e7arak, i\u00e7lerindeki \u2018iyilik\u2019 yetene\u011fini harekete ge\u00e7irmi\u015f. A\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131, i\u015fin ucu Amerika\u2019n\u0131n ikiye b\u00f6l\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc o b\u00fcy\u00fck \u0130\u00e7 Sava\u015f\u2019a da uzansa milyonlarca insan\u0131n k\u00f6leli\u011fin kald\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in harekete ge\u00e7mesinde, bu roman\u0131n ciddi bir rol\u00fc olmu\u015f. Stowe\u2019un roman\u0131nda anlatt\u0131\u011f\u0131 \u015feyleri \u2018uydurmad\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131, bu roman\u0131n ya\u015fanm\u0131\u015f ger\u00e7eklerden hareketle yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koymak \u00fczere, 1853\u2019te bu kez \u201cTom Amca\u2019n\u0131n Kul\u00fcbesi\u2019ne Anahtar\u201d ad\u0131 alt\u0131nda, k\u00f6leli\u011fin yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 zul\u00fcmleri belgelerle ortaya koydu\u011fu bir kitap da yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131 yeri gelmi\u015fken hat\u0131rlatal\u0131m. <\/p>\n
<\/p>\n
Harriet Beecher Stowe\u2019un yazd\u0131\u011f\u0131 bu roman\u0131n uygulamada Siyahlara y\u00f6nelik ayr\u0131mc\u0131l\u0131k de\u011fi\u015fik suretlerle devam etse de en az\u0131ndan resmen k\u00f6leli\u011fin kald\u0131r\u0131lmas\u0131 sonucunu veren s\u00fcre\u00e7te oyna\u011f\u0131 role binaen, k\u00f6leli\u011fin kald\u0131r\u0131lmas\u0131nda en b\u00fcy\u00fck rol\u00fc oynayan ve hayat\u0131n\u0131 da bu y\u00fczden yitiren Abraham Lincoln, bir keresinde, onun bulundu\u011fu bir mecliste kendisine \u015f\u00f6yle iltifat etmi\u015f: \u201cBu k\u00fc\u00e7\u00fck kad\u0131n, s\u00f6zleriyle b\u00fcy\u00fck bir sava\u015f\u0131 ba\u015flatm\u0131\u015f bulunan bir kad\u0131nd\u0131r.\u201d <\/p>\n
<\/p>\n
Stowe\u2019un \u2018\u00fcz\u00fclebilme\u2019 ile \u2018iyilik\u2019 aras\u0131ndaki, dolay\u0131s\u0131yla \u2018\u00fcz\u00fclememe\u2019 ile \u2018k\u00f6t\u00fcl\u00fck\u2019 aras\u0131ndaki irtibata dikkat \u00e7eken bu s\u00f6z\u00fcnden oturdu\u011fu tarihsel zeminle birlikte haberdar oldu\u011fum zamandan beri, \u2018ger\u00e7ekten \u00fcz\u00fclebilen\u2019 insanlar\u0131 daha da fazla seviyorum. Kendini hep hakl\u0131 g\u00f6ren, yapt\u0131klar\u0131 nice y\u00fcrekte ve nice insan\u0131n hayat\u0131nda \u00e7ok zul\u00fcmlere kap\u0131 aralam\u0131\u015f bile olsa yapt\u0131klar\u0131n\u0131 hakl\u0131la\u015ft\u0131rman\u0131n bir yolunu bulan insanlar ise ruhumu daha da fazla incitiyor. <\/p>\n
<\/p>\n
Zira, \u015f\u00f6yle bir bakal\u0131m etraf\u0131m\u0131za… D\u00fcnyada bu kadar zul\u00fcm, bu kadar ac\u0131, bu kadar g\u00f6zya\u015f\u0131 varsa, zaman zaman rol gere\u011fi \u2018\u00fcz\u00fcl\u00fcyormu\u015f gibi\u2019 g\u00f6z\u00fckt\u00fckleri sahneleri TV kameralar\u0131na arma\u011fan etseler de asl\u0131nda \u2018ger\u00e7ekten \u00fcz\u00fclebilme\u2019 yetene\u011finden mahrum olanlar y\u00fcz\u00fcnden var. D\u00fcnyan\u0131n her bir taraf\u0131nda ve de bu \u00fclkede ya\u015fanan hangi zulm\u00fc, hangi haks\u0131zl\u0131\u011f\u0131, hangi ac\u0131y\u0131 biraz de\u015fseniz, ard\u0131nda \u2018\u00fcz\u00fclebilme\u2019 yetene\u011finden mahrum k\u00f6t\u00fclerin kans\u0131z, duygusuz ve ruhsuz y\u00fcz ifadeleri kar\u015f\u0131layacakt\u0131r sizi. D\u00fcnyan\u0131n her taraf\u0131nda ve bu \u00fclkede… <\/p>\n
<\/p>\n
Ama \u015f\u00fck\u00fcr ki, \u2018\u00fcz\u00fclebilenler\u2019 de var. Ger\u00e7ekten h\u00fcz\u00fcn duyma yetene\u011fi duyduklar\u0131 i\u00e7in, ellerinden bir\u015fey gelmedi\u011fi durumda dahi hi\u00e7 olmazsa kalbleriyle haks\u0131zl\u0131\u011fa ve k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011fe bu\u011fzedip onlara onulmaz bir me\u015fruiyet krizi ya\u015fatan insanlar da var. <\/p>\n
<\/p>\n
Yar\u0131nki d\u00fcnya daha iyi bir d\u00fcnya olabilecekse, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015fu \u00fclkede bug\u00fcn ya\u015fanan haks\u0131zl\u0131klar yar\u0131n ortadan kalkabilecekse, bu, \u2018\u00fcz\u00fclebilenler\u2019 sayesinde olacak. \u2018Ger\u00e7ekten h\u00fcz\u00fcn duyma\u2019 yetene\u011fi olan, dolay\u0131s\u0131yla \u2018hayra ve iyili\u011fe\u2019 de kabiliyeti olanlar sayesinde… <\/p>\n
<\/p>\n
\u2018\u00dcz\u00fclebilenler\u2019e sel\u00e2m, \u2018\u00fcz\u00fclemeyenler\u2019e yaz\u0131klar olsun!<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
\u00a9\u00a02021 karakalem.net, Metin Karaba\u015fo\u011flu<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
\/kitap.asp?book=117<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
30.03.2005 11 Eyl\u00fcl\u2019\u00fcn hemen sonras\u0131nda gitti\u011fimiz ve bir y\u0131l kadar kald\u0131\u011f\u0131m\u0131z Amerikan diyar\u0131nda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z evin iki sokak a\u015fa\u011f\u0131s\u0131nda, ikisi de m\u00fcze haline getirilmi\u015f iki ev vard\u0131. \u0130kisi de ondokuzuncu y\u00fczy\u0131lda do\u011fmu\u015f iki Amerikal\u0131 yazar\u0131n evi… Evlerden ilki Amerikan edebiyat\u0131 deyince akla gelen ilk isimlerden olan Mark Twain\u2019e aitti. Nisbeten daha k\u00fc\u00e7\u00fck olan di\u011fer evde ya\u015fam\u0131\u015f […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"ppma_author":[132],"class_list":["post-83556","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazarlar"],"yoast_head":"\n