06.09.2005<\/p>\n
B\u0130RKA\u00c7 HAFTADAN beri, bilgisayar\u0131m\u0131n masa\u00fcst\u00fcnde, yanda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz resim duruyor. Hafif kreme \u00e7alan k\u0131sm\u0131 olmasa, bir ya\u011fl\u0131boya tablo oldu\u011funu farketmenin bizim gibi acemiler i\u00e7in neredeyse imk\u00e2ns\u0131z bir resim bu. Ve yedi ya\u015f\u0131ndaki k\u0131z\u0131m, bu resmi hemen her g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde, kendisinin bundan daha g\u00fczelini yapabilir durumda oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n
<\/p>\n
San\u0131r\u0131m, resmi g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnde b\u00f6yle s\u00f6yleyen tek ki\u015fi o olmasa gerek. Krem kare \u00e7er\u00e7eve i\u00e7ine oturtulmu\u015f siyah bir kare, kime zor gelebilir ki?<\/p>\n
<\/p>\n
Ancak, nas\u0131l bir s\u00f6z\u00fcn kendisi kadar onu \u2018kimin s\u00f6yledi\u011fi\u2019 de \u00f6nem ta\u015f\u0131yorsa, bir resim de kendisi kadar onu \u2018kimin yapt\u0131\u011f\u0131\u2019 ile de \u00f6nem kazan\u0131yor. K\u0131z\u0131m ya da herhangi birimiz yapt\u0131\u011f\u0131nda \u2018s\u0131radan\u2019 g\u00f6r\u00fclebilecek bu resmin madd\u00ee de\u011feri, on milyonlarca dolar ediyor.<\/p>\n
<\/p>\n
Nereden mi biliyoruz? Ressam\u0131n en son m\u00fczayedeye \u00e7\u0131kar\u0131lan tablosu yirmi milyon dolara al\u0131c\u0131 bulmu\u015f da, ondan…<\/p>\n
<\/p>\n
Resmin \u2018ressam\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak\u2019 madd\u00ee de\u011ferinin bu olmas\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k, bir manev\u00ee de\u011feri de s\u00f6zkonusu. Nitekim, Rus ressam Kazimir Malevi\u00e7\u2019in \u2018en b\u00fcy\u00fck eseri\u2019 say\u0131lan bu resim, Postmodern Bir D\u00fcnyada K\u0131bleyi Bulmak yazar\u0131 Abd\u00fclhakim Murad\u2019a g\u00f6re \u2018yirminci y\u00fczy\u0131l sanat\u0131n\u0131n belki de en \u00f6nemli eseri\u2019dir.<\/p>\n
<\/p>\n
Evet, bir ressam, krem kare i\u00e7inde siyah bir kare yap\u0131yor ve bir yorumcu kalk\u0131p bunun \u2018yirminci y\u00fczy\u0131l sanat\u0131n\u0131n en \u00f6nemli eseri\u2019 oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. Garip de\u011fil mi?<\/p>\n
<\/p>\n
Olay\u0131 sadece resmin zahirine indirgedi\u011fimizde, kesinlikle garip. Ama bu \u2018zahir\u2019in \u00f6tesine ge\u00e7ip, ressama, resmin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemin arkaplan\u0131na ve resimle s\u00f6ylenmek istenene y\u00f6neldi\u011fimizde, yani \u2018g\u00f6rg\u00fc\u2019m\u00fcze \u2018bilgi\u2019 ekledi\u011fimizde, do\u011frusu, insan bu yorumu yerden g\u00f6\u011fe hak veriyor.<\/p>\n
<\/p>\n
Kazimir Malevi\u00e7, 1878\u2019de Kiev yak\u0131nlar\u0131nda do\u011fmu\u015f ve 1935\u2019te St. Petersburg\u2019da \u00f6lm\u00fc\u015f bir Rus ressam\u0131. Ansiklopediler, onu, \u2018soyut resimdeki s\u00fcpretamizm ak\u0131m\u0131n\u0131n kurucusu\u2019 olarak tarif ediyorlar.<\/p>\n
<\/p>\n
\u2018Soyut resim\u2019 deyince, akla ilk gelenler de belli: Eski Yunan\u2019dan bug\u00fcne, Bat\u0131n\u0131n h\u00e2kim sanat anlay\u0131\u015f\u0131, \u2018somut\u2019 \u00fczerine kurulu. Bunu, heykellerde de g\u00f6r\u00fcyoruz, resimde de. Bu \u2018somut\u2019lu\u011fun ise, Eski Yunan\u2019dan itibaren dinden kopuk felsefe \u00e7izgisinin insanl\u0131\u011fa koydu\u011fu hedef olarak \u2018te\u015febb\u00fch\u00fc bi\u2019l-v\u00e2cib,\u2019 yani \u2018tanr\u0131la\u015fma\u2019 \u00e7abas\u0131 ile birebir \u00e7abas\u0131 var. Ki, sanat\u0131n felsefesi ile i\u015ftigal edenler, Bat\u0131da \u2018somut\u2019a, hatta somutun mutlak bir perspektif duygusu ile sunumuna y\u00f6nelik tasvirine kar\u015f\u0131l\u0131k \u0130sl\u00e2m sanat\u0131n\u0131n \u2018soyut\u2019 bir \u00e7izgide geli\u015fmesini; h\u00fcsn-\u00fc hattan mimariye, sanat\u0131n b\u00fct\u00fcn dallar\u0131nda \u2018soyut\u2019un \u00f6ne \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131; bu minvalde heykel zaten yasaklan\u0131rken resmin de minyat\u00fcrlerde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz \u00fczere \u2018perspektif duygusundan mahrum\u2019 vaziyette geli\u015fmesini kesinlikle anlaml\u0131 buluyorlar. Zira, \u0130sl\u00e2m\u2019da aslolan, \u2018tanr\u0131la\u015fmak\u2019 de\u011fil, tam aksine, kullu\u011funun idrakinde olarak Allah\u2019\u0131 hat\u0131rlamakt\u0131r; ve sanat\u0131n da \u2018soyut\u2019 bir \u00e7izgide geli\u015fmesinin bununla kesin bir ilgisi vard\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
\u0130\u015fte, Bat\u0131da soyut resmin zuhuru da, Bat\u0131 sanat\u0131n\u0131n genel \u00e7izgisi ve Bat\u0131n\u0131n hakim felsefesi itibar\u0131yla, bir k\u0131r\u0131lmay\u0131 temsil etmekte; ve onu \u0130sl\u00e2m sanat\u0131n\u0131n \u00e7izgisine yakla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. Malevi\u00e7\u2019in, soyut resim i\u00e7inde bir ak\u0131m\u0131n kurucusu olmas\u0131, bu bak\u0131mdan bilhassa dikkat \u00e7ekicidir.<\/p>\n
<\/p>\n
Abd\u00fclhakim Murad\u2019\u0131 okudu\u011fumuzda ise, onun Malevi\u00e7\u2019in Siyah Kare adl\u0131 bu tablosu hakk\u0131ndaki h\u00fckm\u00fcn\u00fc, \u2018soyut\u2019 resme dair bu genel bilginin \u00f6tesinde, daha \u00f6zel bilgilere dayand\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. O, Malevi\u00e7\u2019in resim tarz\u0131n\u0131n do\u011fdu\u011fu ve olgunla\u015ft\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemi \u015f\u00f6yle tarif eder: \u201cMalevi\u00e7 dinsel, mistik, ateistik, veya estetik binlerce rakip hareketin yanyana bulundu\u011fu bir zamanda, Rus Devrimi zaman\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r.\u201d Ki bu d\u00f6nem, 1920\u2019lerin ilk yar\u0131s\u0131na denk d\u00fc\u015fmektedir ve Kom\u00fcnist Devrimin \u015fafa\u011f\u0131nda galip gelen, beklenece\u011fi \u00fczere, \u2018bilimsel materyalizm\u2019in e\u015fli\u011finde \u2018somut resim\u2019 olmu\u015ftur. \u201cUygun bir zamanda, Stalin ve takip\u00e7ileri yeni sosyalist \u015fafa\u011f\u0131 d\u00f6rt g\u00f6zle bekleyen kaslar\u0131 geli\u015fmi\u015f k\u00f6yl\u00fc erkek ve kad\u0131nlar imgesini kullanarak kaba Sosyalist Realizm \u00fcslubunu himaye ve takviye etmi\u015flerdir. B\u00f6ylece, R\u00f6nesans\u2019\u0131n be\u015fer-\u00fcst\u00fc insanc\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve insan\u0131 tanr\u0131la\u015ft\u0131rmas\u0131, daha b\u00fcy\u00fck bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fck arzusu bir kenara itilerek Rusya\u2019da yeniden restore edilmi\u015ftir.\u201d<\/p>\n
<\/p>\n
Abd\u00fclhakim Murad, i\u015fte bu heng\u00e2mede \u00e7ok k\u0131sa bir \u2018ara d\u00f6nem\u2019de, bu \u2018yeni\u2019 realizm \u2018hen\u00fcz zaferine ula\u015fmam\u0131\u015f halde iken, Avrupa k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde \u0130sl\u00e2m nuruna m\u00fcsaade edilen k\u0131sa ama dikkati \u00e7eken bir zaman dilimi ya\u015fand\u0131\u2019 der. \u2018Avrupa k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc \u00e7at\u0131rdatan bir zaman dilimi…\u2019 Malevi\u00e7\u2019in Siyah Kare\u2019si, i\u015fte bu d\u00f6nemin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n
<\/p>\n
Bu ara d\u00f6nemde, \u2018hemen \u00f6ncesi ve sonras\u0131ndaki y\u0131llar\u0131yla Rus Devrimi, geleneksel Rus zihniyetinin her t\u00fcrl\u00fc varsay\u0131m\u0131na meydan okudu: \u0130sl\u00e2m\u2019\u0131n a\u015fa\u011f\u0131l\u0131\u011f\u0131 varsay\u0131m\u0131 dahil! Entellekt\u00fceller ve \u015fairler, M\u00fcsl\u00fcman k\u00fclt\u00fcr\u00fcne sayg\u0131 duymaya ba\u015flad\u0131lar. St. Petersburg\u2019un a\u015f\u0131r\u0131 derecede s\u00fcsl\u00fc rokoko tarz\u0131 debdebesinden bezmi\u015f ve b\u0131km\u0131\u015f olan mimarlar, g\u00f6zlerini M\u00fcsl\u00fcman Buhara ve Semerkant\u2019\u0131n mimarisine \u00e7evirdiler. Burada, insan ve tabiat\u0131n \u00e2henginin, be\u015fer-\u00fcst\u00fcc\u00fc olmayan ama tefekk\u00fcre sevkedici bir g\u00fczellik sunumunun mevcut oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcler. (…) Melnikov gibi Rus mimarlar\u0131, \u00d6zbek temalar\u0131n\u0131 kendi ev mimarilerine ta\u015f\u0131d\u0131lar. (…) G\u00f6zleri h\u00e2l\u00e2 daha maneviyat oda\u011f\u0131ndan bakanlar aras\u0131nda, \u0130sl\u00e2m\u00ee g\u00fczellik anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n cazibesi, kar\u015f\u0131 konulmaz derecede parlak oldu\u011funu isbatlad\u0131. Mimar Andrei Burov\u2019un kendi ku\u015fa\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan itiraf etti\u011fi gibi: \u2018G\u00fc\u00e7l\u00fc bir Muhammed\u00ee etki vard\u0131; ve mimaride de ortodoks bir Muhammed\u00eelik s\u00f6zkonusuydu.\u2019 Kazimir Malevi\u00e7\u2019in i\u00e7eri ad\u0131m\u0131n\u0131 att\u0131\u011f\u0131 nokta da, i\u015fte buras\u0131d\u0131r. Malevi\u00e7, Avrupa\u00ee temsil\u00ee resmin muazzam manzaralar kar\u015f\u0131s\u0131nda sark\u0131k pembe kollar\u0131yla kaba ve i\u011fren\u00e7 bir b\u00fcy\u00fcc\u00fcye benzedi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnen bir m\u00fctefekkir ve bir mistikti.\u201d<\/p>\n
<\/p>\n
\u015eimdi, gelelim hakk\u0131nda bu bilgileri edindi\u011fimiz ressam\u0131n, Siyah Kare ile ne demek istedi\u011fine:<\/p>\n
<\/p>\n
\u201cMalevi\u00e7 bir Siyah Kare imgesini tercih etti, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu imge g\u00f6r\u00fcnen d\u00fcnyan\u0131n an be an ba\u015fkala\u015fmas\u0131n\u0131 kaydetmeye dayal\u0131 Bat\u0131 gelene\u011finin topyek\u00fcn tersine \u00e7evrimiydi. O, daha sonralar\u0131, Siyah Kare\u2019yi resmederken ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u2018i\u00e7indeki kara geceleri\u2019 ve o esnada \u2018korkuya s\u0131n\u0131r kom\u015fusu olan bir \u00fcrkeklik\u2019 hissetti\u011fini yazd\u0131; ama bitirmeye yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131nda \u2018hisler hari\u00e7 hi\u00e7bir \u015feyin ger\u00e7ek olmad\u0131\u011f\u0131, salt hislerin hayata temel te\u015fkil etti\u011fi bir \u00e7\u00f6l cazibesine kap\u0131lman\u0131n verdi\u011fi saadetli bir duygulan\u0131m\u2019 tecr\u00fcbe etti\u011fini belirtti.\u201d<\/p>\n
<\/p>\n
Abd\u00fclhakim Murad, \u201cYery\u00fcz\u00fcnde bu ne anlama gelebilir?\u201d diye soruyor ve \u2018\u0130sl\u00e2m\u2019\u0131 iyi bilen \u00e7a\u011fda\u015f \u0130ngiliz yazar\u2019 Bruce Chatwin\u2019in \u015fu yorumunu aktar\u0131yor: <\/p>\n
<\/p>\n
\u201cBu, iyi bir Marksist\u2019in de\u011fil, Meister Eckhart\u2019\u0131n\u2014ve hatta, Hz. Muhammed\u2019in\u2014dilidir. Malevi\u00e7\u2019in Siyah Kare\u2019si, b\u00fct\u00fcn insanlar\u0131n Allah\u2019\u0131n huzurunda e\u015fit oldu\u011fu \u00e7orak bir vadideki mukaddes bir yerin resmine, Mekke\u2019deki kara \u00f6rt\u00fcl\u00fc K\u00e2be tablosuna denktir.\u201d<\/p>\n
<\/p>\n
\u015eimdi, yine Abd\u00fclhakim Murad\u2019\u0131 dinleyelim: \u201cMalevi\u00e7\u2019in ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 san\u0131r\u0131m \u015fimdi daha iyi anlayabiliriz. M\u00fcsl\u00fcmanlar i\u00e7in yirminci y\u00fczy\u0131l sanat\u0131n\u0131n belki de en \u00f6nemli eseri olan bu tabloda, k\u00fclt\u00fcrl\u00fc bir Rus, kat\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ger\u00e7ekli\u011fin kabu\u011funu yar\u0131p ge\u00e7mi\u015f ve hakikatin tabiat\u0131na n\u00fcfuz etmi\u015ftir. Sadelik g\u00fczelliktir. Ve bu, derin, damla damla i\u00e7e akan bir hu\u015f\u00fb ve zahir\u00ee duyulardan ziyade sahici bir histir. K\u00fclt\u00fcrel bir karga\u015fan\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 ve ortam\u0131n her a\u00e7\u0131dan alevlendirilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemde, Malevi\u00e7 saf g\u00fczellik ilkesine ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Sadece Hakik\u00ee olan hakik\u00eedir; tezah\u00fcr ve \u00e7e\u015fitlenmeler vehimdir. \u0130kisi aras\u0131ndaki \u00e7izgi ise, b\u0131\u00e7ak a\u011fz\u0131 gibi keskindir: \u2018De ki: Hak geldi, b\u00e2t\u0131l zail oldu; b\u00e2t\u0131l her zaman zail olucudur.\u2019 Peygamber\u2019in (s.a.v.) K\u00e2be\u2019yi h\u00fckm\u00fc alt\u0131na almas\u0131ndan az sonra topra\u011fa kar\u0131\u015facak olan 360 putun her birine as\u00e2s\u0131yla i\u015faret ederken okudu\u011fu \u00e2yet, buydu.\u201d<\/p>\n
<\/p>\n
Abd\u00fclhakim Murad, daha sonra, \u201c\u0130sl\u00e2m dininin merkezi K\u00e2be\u2019dir. \u0130l\u00e2h\u00ee cemal ve cel\u00e2lin i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7en cilveleriyle K\u00e2be, \u2018insano\u011flunun bir s\u0131\u011f\u0131nma ve sel\u00e2met yeri\u2019dir\u201d diyor ve \u2018temel ilke\u2019siz Bat\u0131da sanat\u0131n bug\u00fcn geldi\u011fi m\u00fcptezel halin \u00f6rneklerini zikrederek ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131s\u0131nda, Malevi\u00e7\u2019in de \u00f6nemine dikkat \u00e7ekti\u011fi \u2018temel\u2019 olarak K\u00e2be\u2019yi i\u015faretledikten sonra, \u201cBir Temel \u0130lke Olarak S\u00fcnnet\u201di anlat\u0131yor.<\/p>\n
<\/p>\n
Bu makalenin, \u2018s\u00fcnnet\u2019in \u00f6nemine dair s\u00f6yledikleri, kesinlikle dikkate al\u0131nmay\u0131 hak ediyor (Okuyucular\u0131m\u0131z, sitemizin \u201cEntellekt\u00fcel Bak\u0131\u015f\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fcnden bu makaleye ula\u015fabilirler.)<\/p>\n
<\/p>\n
Bir \u2018okuyucu\u2019 ve bir \u2018yazar\u2019 olarak bu yaz\u0131dan, bu yaz\u0131n\u0131n \u00f6zellikle Malevi\u00e7 ve Siyah Kare\u2019sine dair k\u0131sm\u0131ndan benim ald\u0131\u011f\u0131m bir di\u011fer hisse ise, \u2018malumat sahibi\u2019 olarak \u2018fikir sahibi\u2019 olman\u0131n, \u2018bilerek yorumlama\u2019n\u0131n getirdikleri oldu.<\/p>\n
<\/p>\n
\u0130\u015fin i\u00e7y\u00fcz\u00fcn\u00fc bilmeden \u2018s\u0131radan\u2019l\u0131\u011fa mahkum etmeye kalkaca\u011f\u0131m\u0131z bir resim, \u2018bilen\u2019 birine \u2018K\u00e2be\u2019yi, bir b\u00fct\u00fcn olarak d\u00fcnyan\u0131n K\u00e2be m\u00e2n\u00e2s\u0131na olan a\u00e7l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve de hayat\u0131m\u0131zda bir \u2018temel ilke\u2019nin, bir \u2018temel ilke\u2019 olarak da \u2018s\u00fcnnet\u2019in \u00f6nemini hat\u0131rlat\u0131yorsa, bundan alaca\u011f\u0131m\u0131z bir ders muhakkak vard\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
\u00d6zellikle de, bilgiye az, yoruma \u00e7ok de\u011fer veren ve \u2018az bilgi\u2019yle, hatta bilmeden yorum yapmakta beis g\u00f6rmeyen bir gelene\u011fin i\u00e7inden geldi\u011fimiz hesaba kat\u0131l\u0131rsa…<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
06.09.2005 B\u0130RKA\u00c7 HAFTADAN beri, bilgisayar\u0131m\u0131n masa\u00fcst\u00fcnde, yanda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz resim duruyor. Hafif kreme \u00e7alan k\u0131sm\u0131 olmasa, bir ya\u011fl\u0131boya tablo oldu\u011funu farketmenin bizim gibi acemiler i\u00e7in neredeyse imk\u00e2ns\u0131z bir resim bu. Ve yedi ya\u015f\u0131ndaki k\u0131z\u0131m, bu resmi hemen her g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde, kendisinin bundan daha g\u00fczelini yapabilir durumda oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. San\u0131r\u0131m, resmi g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnde b\u00f6yle s\u00f6yleyen tek ki\u015fi o olmasa […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"ppma_author":[132],"class_list":["post-83485","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazarlar"],"yoast_head":"\n