19.08.2010<\/p>\n
BED\u0130\u00dcZZAMAN SA\u0130D Nurs\u00ee\u2019nin bir as\u0131r \u00f6nce yay\u0131nland\u0131\u011f\u0131 halde bug\u00fcn T\u00fcrkiye toplumunun hen\u00fcz gelemedi\u011fi bir idrak seviyesine i\u015faret eden M\u00fcnazarat\u2019\u0131nda, \u00f6zellikle h\u00fcrriyet-istibdad gerilimi paralelinde, Osmanl\u0131 saltanat\u0131na dair ele\u015ftiriler de vard\u0131r. \u0130sl\u00e2m\u2019\u0131 Osmanl\u0131 saltanat\u0131yla \u00f6zde\u015fle\u015ftirdikleri i\u00e7in me\u015frutiyeti ve h\u00fcrriyeti \u0130sl\u00e2m ad\u0131na k\u00f6t\u00fc bulanlar, bu m\u00fcnazaralar esnas\u0131nda, art\u0131k gayrim\u00fcslimlerin de askere al\u0131nmas\u0131n\u0131 ve gayrim\u00fcslimlerden de valiler, kaymakamlar atan\u0131p mebuslar se\u00e7ilmesini me\u015frutiyetin k\u00f6t\u00fcl\u00fckleri aras\u0131nda zikrederler.<\/p>\n
<\/p>\n
Bedi\u00fczzaman\u2019\u0131n bu itirazlara verdi\u011fi cevap, Osmanl\u0131 tarihine dair ele\u015ftirel bir okuma niteli\u011fi ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 gibi, Hz. Peygamber\u2019in miras\u0131n\u0131n \u2014\u2018saltanat siyaseti\u2019 paradigmas\u0131na teslim olmadan okunmamas\u0131 \u015fart\u0131yla\u2014 sundu\u011fu imk\u00e2nlara da dikkat \u00e7ekmektedir.<\/p>\n
<\/p>\n
\u2018Gayrim\u00fcslimin askerli\u011fi\u2019ni caiz bulmayanlara, kolayca unutuverdikleri bir tarih\u00ee ger\u00e7e\u011fi hat\u0131rlat\u0131r Bedi\u00fczzaman: \u201cPeygamber Aleyhissal\u00e2t\u00fc Vessel\u00e2m\u2019\u0131n, Arab m\u00fc\u015friklerinden muahid ve halifleri vard\u0131. Beraber kavgaya giderlerdi. Bunlar ise, ehl-i kitabd\u0131r.\u201d Hem, \u201cD\u00fcvel-i \u0130sl\u00e2miyede velev nadiren olsun gayr-\u0131 m\u00fcslim, askerlikte istihdam olunmu\u015ftur. Yeni\u00e7eri Oca\u011f\u0131 buna \u015fahiddir.\u201d<\/p>\n
<\/p>\n
Sonra, \u015fu ele\u015ftirel tarih okumas\u0131n\u0131 dile getirir:<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Bu c\u00fcmleler ard\u0131ndan gelen \u201cEskiden \u0130sl\u00e2mlar zengin, onlar fakir idiler. \u015eimdi her yerde kaziye bilakistir. Hikmeti nedir?\u201d sorusuna Bedi\u00fczzaman\u2019\u0131n verdi\u011fi cevap da, ayn\u0131 hatta ilerlemektedir. \u0130ki sebep s\u0131ralayan Bedi\u00fczzaman, ikinci sebep olarak \u201cBiz, gayr-\u0131 tabi\u00ee ve tenbelli\u011fe m\u00fcsaid ve gururu ok\u015fayan imaret mai\u015fetine el at\u0131p, belam\u0131z\u0131 bulduk\u201d der. \u201cNas\u0131l?\u201d sorusuna kar\u015f\u0131 da, bu tahlilini \u015f\u00f6yle izah eder:<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Takip eden soru-cevaplarla meseleyi m\u00fczakereye devam eden Bedi\u00fczzaman\u2019\u0131n ortaya koydu\u011fu \u015fablon a\u00e7\u0131kt\u0131r: Osmanl\u0131 hanedan\u0131, gayrim\u00fcslime g\u00fcvenemedi\u011fi i\u00e7in ordunun komutas\u0131n\u0131 tamamen M\u00fcsl\u00fcmanlara verdi\u011fi gibi, sivil b\u00fcrokrasiyi de a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak M\u00fcsl\u00fcmanlara tahsis etmi\u015ftir. Asker\u00ee veya sivil, \u2018im\u00e2ret\u2019i, yani em\u00eerli\u011fi, bug\u00fcn\u00fcn diliyle \u00e2mirli\u011fi M\u00fcsl\u00fcmanlara tahsis eden bu anlay\u0131\u015f\u0131n ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir sonucu, Osmanl\u0131 s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde ya\u015fayan gayrim\u00fcslimlerin kendilerine kapal\u0131 devlet kap\u0131lar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda sanat, ticaret ve ziraate y\u00f6nelmeleri; M\u00fcsl\u00fcman tebaan\u0131n ise tam aksine bu konularda, \u00f6zellikle de sanat ve ticarette giderek gerilemesidir. Halbuki, r\u0131zk\u0131n, mai\u015fetin as\u0131l mecras\u0131 sanat, ticaret ve ziraattir.<\/p>\n
<\/p>\n
Sanat\u0131, ticareti ve ziraati insanl\u0131k i\u00e7in as\u0131l ge\u00e7im yollar\u0131 olarak zikrederken Bedi\u00fczzaman\u2019\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7 vas\u0131f \u00f6zellikle dikkat \u00e7ekicidir: Bu \u00fc\u00e7\u00fc, kazanc\u0131n tabi\u00ee yoludur; yani, sanat, ticaret ve ziraat insan f\u0131trat\u0131na muvaf\u0131k ve denk d\u00fc\u015fmektedir. Bu \u00fc\u00e7\u00fc, kazanc\u0131n \u2018me\u015fru\u2019 yoludur da. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcnde de, elle tutulur bir \u2018\u00fcr\u00fcn\u2019 ortaya konmaktad\u0131r. Ger\u00e7i sava\u015fla gelen ganimet de caizdir; ama o sava\u015f\u0131n adil bir sava\u015f olmas\u0131, \u2018ganimet\u2019i esas alan \u2018i\u015fgalci\u2019 bir sava\u015f olmamas\u0131 \u015fart\u0131yla…<\/p>\n
<\/p>\n
\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc ve belki en \u00f6nemlisi, bu \u00fc\u00e7 ge\u00e7im vas\u0131tas\u0131n\u0131n \u2018z\u00eehayat\u2019 olu\u015fudur. Eski d\u00f6nemin \u015fartlar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek; askerseniz, ganimet toplar, ge\u00e7inirsiniz. Memursan\u0131z, ahaliden vergi toplar, yine ge\u00e7iminizi garantilersiniz. Yeni d\u00f6nemin \u015fartlar\u0131nda ise, her iki halde, kazanc\u0131n\u0131z zaten devlet garantisi alt\u0131ndad\u0131r; devlet tamamen \u00e7\u00f6kmedi\u011fi s\u00fcrece alaca\u011f\u0131n\u0131z bir maa\u015f vard\u0131r, emekliye ayr\u0131ld\u0131ktan sonra, yine ge\u00e7iminiz belli bir maa\u015fa ba\u011flanm\u0131\u015f durumdad\u0131r. Neticede, \u00fcretmeseniz de kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131z \u2018gayr-\u0131 tabi\u00ee\u2019 bir mai\u015fet mecra\u0131d\u0131r ortada olan. Dahas\u0131, bu mecra \u2018tenbelli\u011fe m\u00fcsaid\u2019 ve \u2018gururu ok\u015fayan\u2019 \u00f6zelli\u011fiyle bilhassa tehlikelidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc tenbelli\u011fi tahrik eden \u2018maa\u015f\u0131m nas\u0131l olsa garanti\u2019 psikolojisi de, insan\u0131 ba\u015fkalar\u0131ndan ve hal-i \u00e2lemden ders almaktan uzak d\u00fc\u015f\u00fcren \u2018gurur\u2019 hali de, neticede dura\u011fanla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131, \u00e2t\u0131l b\u0131rak\u0131c\u0131 bir niteli\u011fe sahiptir. Zaten garantili bir ge\u00e7iminiz vard\u0131r; hayat\u0131 do\u011fru okuman\u0131z, iyi okuman\u0131z, kendinizi buna g\u00f6re s\u00fcrekli yeti\u015ftirmeniz ve geli\u015ftirmeniz \u015fart de\u011fildir. Halbuki sanat da, ticaret de, ziraat de hayat\u0131 do\u011fru okumay\u0131, de\u011fi\u015fen \u015fartlara uyum g\u00f6sterebilmeyi, ilkeli ama esnek olabilmeyi, farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 i\u00e7selle\u015ftirmeyi gerektirir. Hayat da b\u00f6yle de\u011fil midir? Her canl\u0131, hayatiyetini s\u00fcrd\u00fcrebilmek i\u00e7in, belli bir esnekli\u011fe, k\u0131vrakl\u0131\u011fa, ortam\u0131 iyi okuyabilme, de\u011fi\u015fen \u015fartlara uyum g\u00f6sterebilme yetene\u011fine ve farkl\u0131 unsurlar\u0131 bir k\u0131vamda bulu\u015fturabilme gibi yeteneklere sahip olma durumundad\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
Neticede, Osmanl\u0131 \u015fartlar\u0131nda \u2018im\u00e2ret\u2019e odaklanm\u0131\u015fl\u0131k M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n hayr\u0131na olmam\u0131\u015ft\u0131r. Ancak ganimetle d\u00fczg\u00fcn i\u015fleyen bu yap\u0131, sanat ve ticaret gibi \u2018z\u00eehayat\u2019 olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in zaman i\u00e7inde \u00f6nce ba\u015fkalar\u0131 ilerlerken Osmanl\u0131n\u0131n gerilemesi ve bu gerilemenin asker\u00ee alana da sirayet etmesinin ard\u0131ndan gelen yenilgiler ve kopmalarla ganimet d\u00fczeninin de \u00e7\u00f6kmesiyle b\u00fcsb\u00fct\u00fcn t\u0131kanmas\u0131 sonucunu getirmi\u015ftir.<\/p>\n
<\/p>\n
Bedi\u00fczzaman\u2019\u0131n s\u00f6zkonusu tesbitleri, g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere, hakk\u0131nda bir dizi kitap \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131yla olaylar, olgular ve s\u00fcre\u00e7ler dahilinde irdelenmeyi gerektirecek kadar dikkat \u00e7ekici.<\/p>\n
<\/p>\n
Bu tesbitler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda y\u00fcz\u00fcm\u00fcz\u00fc daha yak\u0131n tarihe \u00e7evirdi\u011fimizde ise, kar\u015f\u0131m\u0131za \u015f\u00f6yle bir tablo \u00e7\u0131k\u0131yor: Cumhuriyeti kuran kadrolar ise, \u2018im\u00e2reti\u2019 yaln\u0131zca M\u00fcsl\u00fcmanlara yak\u0131\u015ft\u0131ran Osmanl\u0131 zihniyetinin aksine, \u2018dindar\u2019 insanlar\u0131 potansiyel tehlike olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in askeriyeden de, sivil b\u00fcrokrasiden de uzak tutmay\u0131 ye\u011fledi. Dahas\u0131, devlet eliyle besleme bir burjuvazi \u00fcretilirken, dindar insanlar yine itinayla \u2018ihale d\u00fczeni\u2019nden uzak tutuldular. Cumhuriyet T\u00fcrkiyesi\u2019nde dindar insanlar\u0131, dindar kald\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece ge\u00e7imini ve saadetini devlet kap\u0131s\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda aramaya iten bu durum, a\u00e7\u0131k bir kay\u0131rmac\u0131l\u0131k ve haks\u0131zl\u0131k i\u00e7ermekle birlikte, uzun vadede kay\u0131r\u0131lanlar\u0131n aleyhine, haks\u0131zl\u0131\u011fa u\u011frayan dindarlar\u0131n ise hayr\u0131na bir sonuca vesile oldu. Cumhuriyetin \u2018imtiyazl\u0131\u2019 beyaz T\u00fcrkleri daha az emek ve daha az yetenekle b\u00fcrokrasi kademelerinde y\u00fckselir iken; dindarl\u0131\u011f\u0131ndan dolay\u0131 asker-sivil b\u00fcrokraside kendisine \u2018ekmek olmad\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131 g\u00f6ren nice m\u00fcstaidler daha da fazla emek sarfetmeyi, daha da fazla yetenekle donanmay\u0131 bir gereklilik olarak g\u00f6rd\u00fckleri gibi, sivil zeminlerde, ticarette, sanayide kendilerine bir mecra arad\u0131lar.<\/p>\n
<\/p>\n
Sonu\u00e7ta, maa\u015f\u0131n\u0131 devletten alan beyaz T\u00fcrkler ve s\u0131rt\u0131n\u0131 devlete dayam\u0131\u015f beyaz burjuva bu \u2018gayr-\u0131 tabi\u00ee\u2019 mecrada hayat\u0131 ve d\u00fcnyay\u0131 do\u011fru okuma yetene\u011fini g\u00fcnbeg\u00fcn yitirirken, ellerindeki b\u00fct\u00fcn imk\u00e2nlarla marjinalize etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 dindarlar \u2018z\u00eehayat\u2019 olman\u0131n gerektirdi\u011fi esneklik, k\u0131vrakl\u0131k, ortam\u0131 iyi okuyabilme, de\u011fi\u015fen \u015fartlara uyum g\u00f6sterebilme, farkl\u0131l\u0131klar\u0131 bir k\u0131vamda bulu\u015fturabilme gibi yeteneklerle her alanda giderek mesafe katettiler.<\/p>\n
<\/p>\n
D\u00fcne kadar \u201cEller aya, biz yaya\u201d diyerek b\u00fct\u00fcn geriliklerin su\u00e7lusu ilan ettikleri dindarlara \u015farlayanlar\u0131n \u015fimdi \u2018ulusalc\u0131\u2019 bir ak\u0131l tutulmas\u0131 ya\u015f\u0131yor olmalar\u0131, \u201cDindarlar da, d\u00fcnya da i\u015fbirli\u011fi i\u00e7inde bize kar\u015f\u0131\u201d \u00e7\u00f6z\u00fcmlemeleri e\u015fli\u011finde \u2018dahil\u00ee ve haric\u00ee bedhahlar\u2019 s\u00f6ylemine s\u0131\u011f\u0131nmalar\u0131 bo\u015funa de\u011fil.<\/p>\n
<\/p>\n
\u00d6zetle, Osmanl\u0131 \u015fartlar\u0131nda da, Cumhuriyet d\u00f6nemi \u015fartlar\u0131nda da, z\u0131t kutuplar i\u00e7in de olsa, ortak bir durumla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yoruz: \u2018\u0130m\u00e2ret,\u2019 g\u00fcce ve garantili bir maa\u015fa yaslanm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n e\u015fi\u011finde insan\u0131 hayattan kopar\u0131yor; dura\u011fan, \u00e2t\u0131l ve dolay\u0131s\u0131yla \u00f6nce gerilemeye, sonra kaybetmeye mahkum hale getiriyor.<\/p>\n
<\/p>\n
Durum buysa, ister b\u00fcrokratik kademeler a\u00e7\u0131s\u0131ndan, ister ihale d\u00fczeni bak\u0131m\u0131ndan bug\u00fcn devlet imk\u00e2nlar\u0131n\u0131n kendileri i\u00e7in a\u00e7\u0131k hale geldi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnen dindarlar\u0131n bu \u2018yak\u0131n imk\u00e2n\u2019\u0131n \u00fcretece\u011fi \u2018uzak tehlike\u2019nin fark\u0131nda olmalar\u0131 gerekiyor.<\/p>\n
<\/p>\n
Hem Osmanl\u0131, hem T\u00fcrkiye Cumhuriyeti tecr\u00fcbesi g\u00f6steriyor ki, kazanc\u0131n asl\u00ee mecra\u0131 \u2018devlet kap\u0131s\u0131\u2019 olmamal\u0131. Ve \u00f6te yandan, devlet y\u00f6netiminde ve devlet imk\u00e2nlar\u0131n\u0131n sevk ve idaresinde temel ilke, \u2018itikad\u00ee\u2019 veya \u2018ideolojik\u2019 yak\u0131nl\u0131k de\u011fil, e\u015fitlik ve liyakat olmal\u0131.<\/p>\n
<\/p>\n
Aksi halde, herkes kaybediyor: ya pe\u015finen yahut gelecekte…<\/p>\n
<\/p>\n
\/kitap.asp?book=172<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
19.08.2010 BED\u0130\u00dcZZAMAN SA\u0130D Nurs\u00ee\u2019nin bir as\u0131r \u00f6nce yay\u0131nland\u0131\u011f\u0131 halde bug\u00fcn T\u00fcrkiye toplumunun hen\u00fcz gelemedi\u011fi bir idrak seviyesine i\u015faret eden M\u00fcnazarat\u2019\u0131nda, \u00f6zellikle h\u00fcrriyet-istibdad gerilimi paralelinde, Osmanl\u0131 saltanat\u0131na dair ele\u015ftiriler de vard\u0131r. \u0130sl\u00e2m\u2019\u0131 Osmanl\u0131 saltanat\u0131yla \u00f6zde\u015fle\u015ftirdikleri i\u00e7in me\u015frutiyeti ve h\u00fcrriyeti \u0130sl\u00e2m ad\u0131na k\u00f6t\u00fc bulanlar, bu m\u00fcnazaralar esnas\u0131nda, art\u0131k gayrim\u00fcslimlerin de askere al\u0131nmas\u0131n\u0131 ve gayrim\u00fcslimlerden de valiler, kaymakamlar […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"ppma_author":[132],"class_list":["post-83191","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazarlar"],"yoast_head":"\n