16.08.2018<\/p>\n
BU BAS\u0130T soru, bir \u00fclkenin siyas\u00ee ahvali i\u00e7in r\u00f6ntgen cihaz\u0131 gibidir.<\/p>\n
<\/p>\n
Denilebilir ki, bir \u00fclkenin ger\u00e7ekten demokrasiyle y\u00f6netilip y\u00f6netilmedi\u011fi veya demokrasinin kurum ve ilkelerinin bir \u00fclkede ne derece sa\u011fl\u0131kl\u0131 bi\u00e7imde i\u015fleyebildi\u011fi bu soruyla anla\u015f\u0131labilir:<\/p>\n
<\/p>\n
Denetleyebiliyor musun?<\/p>\n
<\/p>\n
Se\u00e7im, g\u00f6stermelik de olsa, bir\u00e7ok rejimde vard\u0131r; ama y\u00f6netilenlerin y\u00f6netenleri denetlemesi sadece demokrasilerde olur. Ve demokrasilerde, asl\u0131nda se\u00e7im dahi bir \u2018denetleme\u2019 bi\u00e7imidir. Ki\u015filer, y\u00f6netiminden veya duru\u015fundan memnun olduklar\u0131n\u0131 se\u00e7erip memnuniyetlerini yitirdiklerinde art\u0131k se\u00e7meyeceklerini g\u00f6stererek de y\u00f6netenleri denetlerler. Ama se\u00e7im, y\u00f6netilenler y\u00f6netenleri ili\u015fkin denetiminin sadece bir ve\u00e7hesidir demokrasilerde; tek denetim bi\u00e7imi de\u011fildir. Se\u00e7im d\u0131\u015f\u0131nda da, farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f, bak\u0131\u015f ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerden y\u00f6netilenlerin beraberce olu\u015fturdu\u011fu \u2018kamuoyu\u2019 ile de, y\u00f6netenler s\u00fcrekli bir denetime t\u00e2bi olur.<\/p>\n
<\/p>\n
Kamuoyu, yap\u0131lan bir uygulama kadar yap\u0131lacak bir uygulamay\u0131 da g\u00f6r\u00fc\u015f bildirerek etkiler. \u00c7\u0131kan bir kanun kadar \u00e7\u0131kacak bir kanunu da g\u00f6r\u00fc\u015f bildirerek bi\u00e7imlendirir. G\u00f6revdeki bir ki\u015fi kadar g\u00f6reve gelecek bir ki\u015fiyi de g\u00f6r\u00fc\u015f bildirmek suretiyle denetler. Uygulamalar, kanunlar, ki\u015filer; y\u00f6netimle ilgili hususlar kamuoyunda ne derece a\u00e7\u0131k ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 bi\u00e7imde m\u00fczakere ediliyorsa, isabet kabiliyeti o derece artar.<\/p>\n
<\/p>\n
Kamuoyu ba\u015f belas\u0131 de\u011fildir. Kamuoyunun tepkisi veya tercihi, i\u015flerin y\u00fcr\u00fcmesine engel de\u011fildir. Y\u00f6netenlerle ilgili bir meselenin y\u00f6netilenlerce de m\u00fczakeresi, e\u011fer kamuoyu do\u011fru i\u015fliyor ve \u2018manip\u00fclasyonlara\u2019 prim vermeksizin do\u011fru y\u00f6nlendirilebiliyorsa, i\u015fi engellemez, bilakis olgunla\u015ft\u0131r\u0131r, kemale erdirir.<\/p>\n
<\/p>\n
\u0130sti\u015fare, Kur\u2019\u00e2n\u2019da hem de s\u00f6z\u00fc M\u00fcsl\u00fcmanlar nezdinde ba\u011flay\u0131c\u0131 olan Peygambere dahi emrediliyorsa, i\u015fte bu sebeptendir (bk. \u00c2l-i \u0130mran, 3:159). \u0130sti\u015fare eden hata etmez\u201d bu y\u00fczden emredilmektedir. Yine bu sebepledir ki, m\u00fcminler toplulu\u011fu Kur\u2019\u00e2n\u2019da \u201cOnlar\u0131n i\u015fleri kendi aralar\u0131nda isti\u015fare iledir\u201d (\u015e\u00fbr\u00e2, 42:38) diye tarif edilmesi de bu sebeptendir. <\/p>\n
<\/p>\n
\u0130sti\u015fare ve me\u015fveret denildi\u011finde ise, akla pe\u015finen gelmesi gereken ilk kelime h\u00fcrriyettir. S\u00f6zde de\u011fil \u00f6zde bir me\u015fveret i\u00e7in, h\u00fcrriyet gerektir. Me\u015fveret ve isti\u015farenin l\u00e2z\u0131m\u0131, h\u00fcrriyettir.<\/p>\n
<\/p>\n
Ki\u015filerin d\u00fc\u015f\u00fcnce, vicdan, ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne sahip oldu\u011fu; vicdan\u00ee kanaatlerini veya ak\u0131llar\u0131nda beliren d\u00fc\u015f\u00fcnceyi ifade edebildikleri bir zeminde sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir kamuoyu olu\u015fur; y\u00f6netenler ve icraatlar\u0131 bu \u015fekilde denetlenir. Esas\u0131nda, insan ger\u00e7e\u011finin fark\u0131nda olup hakikati ku\u015fatmaya muktedir olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilebilen her y\u00f6neticinin isteyece\u011fi \u015fey de, yap\u0131lacak i\u015fin, al\u0131nacak karar\u0131n kamuoyunda m\u00fczakeresidir. Yapt\u0131\u011f\u0131 veya yapaca\u011f\u0131 do\u011fruysa, kamuoyunda \u00f6zg\u00fcr bi\u00e7imde m\u00fczakeresinden korkaca\u011f\u0131, \u00e7ekinece\u011fi, g\u00fccenece\u011fi bir\u015fey yok demektir. Kald\u0131 ki, hakl\u0131 adam m\u00fcsamahal\u0131 ve insafl\u0131 olur zaten. Yok e\u011fer yanl\u0131\u015f bir\u015fey yap\u0131l\u0131yorsa, ele\u015ftirilmekten de\u011fil, yanl\u0131\u015f yapmaktan ve hele ki o yanl\u0131\u015fta \u0131srardan korkmak gerekir\u2026<\/p>\n
<\/p>\n
D\u00fc\u015f\u00fcnce, vicdan ve ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri teminat alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f fertlerin sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir zeminde kamuoyu olu\u015fturabilme imk\u00e2n\u0131na sahip olmas\u0131, sadece \u00fclke i\u00e7i meseleler i\u00e7in do\u011fru kararlar al\u0131nabilmesinin d\u0131\u015f\u0131nda da bir de\u011fer ve \u00f6nem i\u00e7erir.<\/p>\n
<\/p>\n
Sa\u011fl\u0131kl\u0131 i\u015fleyen \u00f6zg\u00fcr bir kamuoyu, y\u00f6netenleri ve dolay\u0131s\u0131yla \u00fclkeyi ba\u015fka \u00fclkeler kar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00fc\u00e7lendirir.<\/p>\n
<\/p>\n
Nas\u0131l m\u0131?<\/p>\n
<\/p>\n
\u00dclkeler aras\u0131 siyasetin bir dizi zorluklar\u0131 vard\u0131r. \u00dclkeler aras\u0131 ili\u015fkilerin \u00e7\u0131kar\u0131na olmad\u0131\u011f\u0131 noktada \u2018hakk\u00e2niyet\u2019i hemen paranteze al\u0131veren insafs\u0131z bir \u2018g\u00fc\u00e7\u2019 siyasetiyle bi\u00e7imlendi\u011fi \u015fu kahrolas\u0131 \u2018reelpolitik\u2019 d\u00fczleminde, hakl\u0131 da olsa daha zay\u0131f \u00fclkeler i\u00e7in bu bilhassa b\u00f6yledir. G\u00fc\u00e7l\u00fcler, kendileri haks\u0131z da olsalar, hakl\u0131 olsa bile daha zay\u0131fa bask\u0131 uygular. <\/p>\n
<\/p>\n
\u0130\u015fte \u00f6zg\u00fcr bir \u00fclke ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 i\u015fleyen bir kamuoyu, ba\u015fka \u00fclkelerden gelen b\u00f6ylesi tazyiklere kar\u015f\u0131 y\u00f6netenlerin elini g\u00fc\u00e7lendirir. \u0130lkeyi korumak, \u00fclke i\u00e7in k\u00f6t\u00fc bir \u015fey de\u011fildir. Bilakis, \u00fclkeyi olumsuz etkilerden ve yanl\u0131\u015f pozisyon al\u0131\u015flardan korumak i\u00e7in, ilkesellik elzemdir. L\u00e2kin, d\u0131\u015far\u0131daki g\u00fc\u00e7l\u00fcler, i\u00e7teki h\u00fck\u00fbmete etki edebilirler, g\u00fc\u00e7 dengeleri itibar\u0131yla zorlayabilirler, siyas\u00ee veya ekonomik dengeler yahut teknolojik zorunluluklar \u00fczerinden h\u00fck\u00fbmetleri baz\u0131 noktalarda boyun e\u011fmeye dahi mecbur edebilirler.<\/p>\n
<\/p>\n
Bunlar, h\u00fck\u00fbmetler i\u00e7in, anla\u015f\u0131labilir \u015feylerdir. Ve e\u011fer buna mecbur kalan h\u00fck\u00fbmetler d\u00fcr\u00fcst bir tutum al\u0131yorsa, mesel\u00e2 kendisini idealizmin \u015fah\u0131 gibi takdim ederken realizmin \u015faheserini yazma gibi tutars\u0131zl\u0131klar sergilemiyorsa, mazur da g\u00f6r\u00fclebilir.<\/p>\n
<\/p>\n
Ama b\u00fct\u00fcn bu \u015fartlarda, h\u00fck\u00fbmetlerden ba\u011f\u0131ms\u0131z, \u00fcstelik h\u00fck\u00fbmetlerin kararlar\u0131n\u0131 ve uygulamalar\u0131n\u0131 \u2018konu\u015farak\u2019 denetleyebilen bir kamuoyunun varl\u0131\u011f\u0131, y\u00f6netenler i\u00e7in d\u0131\u015ftaki bu tazyike kar\u015f\u0131 bir imk\u00e2na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. D\u0131\u015f tazyike kar\u015f\u0131 i\u00e7 tepki sa\u011flam bir dayanakt\u0131r: \u201cBunu yapamam; \u00e7\u00fcnk\u00fc yaparsam kamuoyuna anlatamam,\u201d \u201cKamuoyu tepkisi bunu uygulamam\u0131za imk\u00e2n vermez.\u201d <\/p>\n
<\/p>\n
E\u011fer demokrasi iseniz, bunu dersiniz, diyebilirsiniz. Sizden gelen taleplere kar\u015f\u0131 demokrasiler bunu size de s\u00f6yl\u00fcyordur zaten. Ama y\u00f6netenin g\u00fcc\u00fc tekelinde tuttu\u011fu, kamuoyunun tepkisini manip\u00fcle etmeye muktedir oldu\u011fu veya kamuoyu diye bir\u015feyin zaten olmad\u0131\u011f\u0131 durumlarda, bunu diyemezsiniz. Siz g\u00fcc\u00fcn\u00fczle halka kendi karar\u0131n\u0131z\u0131 dayatt\u0131\u011f\u0131n\u0131z gibi, sizden g\u00fc\u00e7l\u00fc \u00fclkeler de kendi kararlar\u0131n\u0131 size dayat\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
G\u00f6rd\u00fcn\u00fcz, de\u011fil mi? G\u00fc\u00e7, her zaman sizi g\u00fc\u00e7l\u00fc k\u0131lmaz; baz\u0131 durumlarda, bilakis zay\u0131fl\u0131kt\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
Kendi \u00fclkelerinde demokrasi kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131 g\u00f6steren Bat\u0131l\u0131 g\u00fc\u00e7ler M\u00fcsl\u00fcman d\u00fcnyada kamuoyunun denetleyebildi\u011fi y\u00f6netimler yerine kendilerinin denetleyebildi\u011fi otoriter rejimleri niye ye\u011fliyorlar; anlad\u0131n\u0131z de\u011fil mi?<\/p>\n
<\/p>\n
Y\u00f6netenlerin \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, h\u00fcrriyetler rejimi ve \u00f6zg\u00fcr bir kamuoyu, herkes i\u00e7in en iyisidir.<\/p>\n
<\/p>\n
Y\u00f6netilenlerin \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, y\u00f6netenleri de \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirir\u2026<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
\u00a9\u00a02021 karakalem.net, Metin Karaba\u015fo\u011flu<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
16.08.2018 BU BAS\u0130T soru, bir \u00fclkenin siyas\u00ee ahvali i\u00e7in r\u00f6ntgen cihaz\u0131 gibidir. Denilebilir ki, bir \u00fclkenin ger\u00e7ekten demokrasiyle y\u00f6netilip y\u00f6netilmedi\u011fi veya demokrasinin kurum ve ilkelerinin bir \u00fclkede ne derece sa\u011fl\u0131kl\u0131 bi\u00e7imde i\u015fleyebildi\u011fi bu soruyla anla\u015f\u0131labilir: Denetleyebiliyor musun? Se\u00e7im, g\u00f6stermelik de olsa, bir\u00e7ok rejimde vard\u0131r; ama y\u00f6netilenlerin y\u00f6netenleri denetlemesi sadece demokrasilerde olur. Ve demokrasilerde, asl\u0131nda se\u00e7im […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"ppma_author":[132],"class_list":["post-83132","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazarlar"],"yoast_head":"\n