22.12.2018<\/p>\n
KAD\u0130M H\u0130KMET\u0130N insan tarif ve tasvirinde, \u00fc\u00e7 \u2018kuvve\u2019 \u00f6ne \u00e7\u0131kar. \u0130nsan\u0131n b\u00fct\u00fcn hayat\u0131n\u0131, davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerini etkileyen bu \u00fc\u00e7 kuvve, \u0130sl\u00e2m\u00ee miras\u0131n kavramla\u015ft\u0131rmas\u0131 i\u00e7inde \u2018kuvve-i akliye, kuvve-i gadabiye, kuvve-i \u015feheviye\u2019 diye ifade edilir. Bu \u00fc\u00e7 kuvveden ikisi, bak\u0131lsa, sadece insanda de\u011fil, b\u00fct\u00fcn canl\u0131larda vard\u0131r. Her canl\u0131, hayat\u0131n\u0131n ve de neslinin devam\u0131 i\u00e7in l\u00e2z\u0131m gelen \u015feyleri almak, edinmek; hayat\u0131n\u0131n ve neslinin devam\u0131na kasteden \u015feylerden ise uzak durmak, onlar\u0131 savmak, onlara kar\u015f\u0131 kendini savunmak durumundad\u0131r. \u0130\u015fte kuvve-i \u015feheviye, hayat\u0131n\u0131 ve neslini devam ettirmek i\u00e7in gerekli olana y\u00f6nelik cezbe ve i\u015ftihan\u0131n; kuvve-i gadabiye ise, hayat\u0131na ve neslinin devam\u0131na mani olacak \u015feylerden korunmak i\u00e7in gerekli tedbirleri alman\u0131n, gerekli \u00e7abay\u0131 g\u00f6stermenin ifadesidir. Bu iki kuvveden mahrum olan, ne hayat\u0131n\u0131 ne de neslini devam ettirebilir. Ama bu iki kuvvenin hadden a\u015fmas\u0131 ise, ihtiyac\u0131 olmayana da i\u015ftiha duyup kendisi i\u00e7in tehdit olmayana da sald\u0131rma gibi bir ar\u0131zay\u0131 netice verir.<\/p>\n
<\/p>\n
Hadden a\u015fma, hayvanlar i\u00e7in pek s\u00f6zkonusu de\u011fildir. Onlar, ihtiya\u00e7lar\u0131 kadar\u0131yla yetinir, \u00f6tesini pek umursamazlar. Karn\u0131 iyice tok bir aslan\u0131n keyif i\u00e7in veya et stoklama kasd\u0131yla bir ceylana sald\u0131rd\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmemi\u015ftir mesel\u00e2. B\u00fcy\u00fck bal\u0131klar k\u00fc\u00e7\u00fck bal\u0131klar\u0131 yese de, b\u00fcy\u00fck bal\u0131klar ile k\u00fc\u00e7\u00fck bal\u0131klar\u0131n milyonlarca y\u0131ldan beri denizlerde beraberce var olabilmesi de bu sebepledir.<\/p>\n
<\/p>\n
Ama i\u015f insana gelince, insanda her iki duygu da hadsizdir. \u0130nsanda bu duygulara had ve s\u0131n\u0131r konulmam\u0131\u015ft\u0131r. O y\u00fczden insan sadece ihtiyac\u0131 olan\u0131 edinmekle yetinmez, ihtiras\u0131n\u0131 da tatmine giri\u015fir, i\u015ftiha duydu\u011fu her\u015feyi elde etmek ister. \u0130nsan soyundan nicesinin hadisin bildirdi\u011fi \u00fczere \u2018yiyen ama doymayan adam\u2019 misali olmas\u0131, nicesinin yine hadisin tarifiyle \u2018abd\u00fc\u2019d-din\u00e2r ve\u2019d-dirhem,\u2019 yani alt\u0131n ve g\u00fcm\u00fc\u015f\u00fcn, dinar ve dirhemin kulu, yani paran\u0131n k\u00f6lesi olarak ya\u015famas\u0131 bu sebepledir. Onlardan baz\u0131s\u0131n\u0131n d\u00fcnyay\u0131 da yutsa tok olmaz bir i\u015ftihaya sahip olmas\u0131 da… Ayn\u0131 \u015fekilde, kuvve-i gadabiyesi s\u0131n\u0131r tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131nda, her\u015feyi ve herkesi tehdit olarak alg\u0131lay\u0131p her\u015feye ve herkese h\u00e2kim olmak ister insan; d\u00fcnyalar h\u00e2kimi olmak ister, bu u\u011furda zulme sapmaktan da \u00e7ekinmez.<\/p>\n
<\/p>\n
Hayvanlardan ayr\u0131 olarak insana kuvve-i akliyenin de verilmi\u015f olmas\u0131, i\u015fte bununla da ilgilidir. \u00c2lemler Rabbinin b\u00fct\u00fcn isimlerine b\u00fct\u00fcn tecellileriyle \u015fahit ve m\u00fc\u015fahit olma istidad\u0131yla kuvvelerine had konulmayan insan\u0131n, b\u00fct\u00fcn bu kuvvelerini hadden a\u015fmay\u0131p istikamet \u00fczere kullanmas\u0131 i\u00e7in ona kuvve-i akliye verilmi\u015f; kuvve-i akliyenin istikameti i\u00e7in ise il\u00e2h\u00ee kitaplar ve peygamberler g\u00f6nderilmi\u015ftir.<\/p>\n
<\/p>\n
Neticede insan akl\u0131n\u0131 istikamet \u00fczere kullan\u0131r, yani kendisine verilmi\u015f en b\u00fcy\u00fck nimet olan o ak\u0131lla hikmet \u00fcretir ise, di\u011fer iki kuvvesini de istikamet \u00fczere kullan\u0131r. Kuvve-i gadabiyenin istikamet hali \u015fecaat, kuvve-i \u015feheviyenin istikameti de iffet olarak ifade edilmi\u015ftir. Adalet dedi\u011fimiz \u015fey de, insanlarda ve toplumlarda bu \u00fc\u00e7 kuvvenin istikamet \u00fczere olmas\u0131ndan; yani hikmet, iffet ve \u015fecaatin ki\u015filerde ve toplumlarda bulu\u015fmas\u0131ndan h\u00e2s\u0131l olan bir de\u011ferdir.<\/p>\n
<\/p>\n
Bu \u00e7er\u00e7eveden bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, insan ancak bu \u00fc\u00e7 kuvve ve onlara ba\u011fl\u0131 bu d\u00f6rt de\u011fer ile ger\u00e7ekten insan olur.<\/p>\n
<\/p>\n
Gelin g\u00f6r\u00fcn ki, insan\u0131n nefsine uyup bu de\u011ferleri hepten unutmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu gibi; bu de\u011ferleri \u2018k\u0131smen\u2019 unuttu\u011funda, nefsin hat\u0131rlama noktas\u0131nda vicdan\u0131n uyar\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 bertaraf etmek i\u00e7in bu de\u011ferlerin kapsama alan\u0131n\u0131 daraltma gibi taktikler \u00fcretti\u011fi de g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. <\/p>\n
<\/p>\n
Daha \u00f6nceki bir yaz\u0131m\u0131zda vurgulad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00fczere, \u2018indirgenmi\u015f dindarl\u0131k\u2019 diye bir olgu ortaya \u00e7\u0131k\u0131yorsa, i\u015fte b\u00f6yle ortaya \u00e7\u0131kar mesel\u00e2. Yahut, adaleti emreden M\u00e2ide \u00e2yetinin takv\u00e2y\u0131 adaletli olma \u015fart\u0131na ba\u011flad\u0131\u011f\u0131 apa\u00e7\u0131k ortada iken adaletten mahrum bir takv\u00e2 tarifi ortal\u0131kta kol gezebiliyorsa, bu da b\u00f6yle m\u00fcmk\u00fcn olur.<\/p>\n
<\/p>\n
Birka\u00e7 haftad\u0131r, bir \u00e2yet zihnimde tekrarlan\u0131p duruyor. Bu indirgenmi\u015f dindarl\u0131\u011f\u0131n bir boyutunun, bu anlam daralmas\u0131n\u0131n, bu anlam daralmas\u0131 i\u00e7erisinden hayatlar\u0131m\u0131za ve zihinlerimize giriveren ar\u0131zalar\u0131n bir boyutunun \u2018iffet\u2019le al\u00e2kal\u0131 oldu\u011funu bana d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcren bir \u00e2yet.<\/p>\n
<\/p>\n
Nis\u00e2 s\u00fbresi, \u00e2yet 6. <\/p>\n
<\/p>\n
Halihaz\u0131rda yerle\u015fik kullan\u0131mlar\u0131yla i\u015ftiha dedi\u011fimizde yemekler de akla gelirken, \u2018\u015fehvet\u2019 kelimesi sadece cinselli\u011fi \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131r\u0131yor. Bunun otomatik bir sonucu olarak, kuvve-i \u015feheviyenin istikamet hali olan iffeti de sadece cinselli\u011fe indirgenmi\u015f \u015fekilde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor zihinlerimiz. Dolay\u0131s\u0131yla, mesel\u00e2 yeme-i\u00e7mede iffetten, mesel\u00e2 harcamada iffetten s\u00f6z etmedi\u011fimiz gibi, ba\u015fkas\u0131n\u0131n mal\u0131na g\u00f6z dikmeyi de iffetsizlik olarak tan\u0131mlamak asla akl\u0131m\u0131za gelmiyor. <\/p>\n
<\/p>\n
Oysa Kur\u2019\u00e2n-\u0131 Hak\u00eem, cinsel istekler kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc olmay\u0131 ve haddi a\u015fmamay\u0131 iffetle tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 kadar (bk. N\u00fbr, 24: 33, 60), xyetim mal\u0131na g\u00f6z dikmemeyi de iffetle tan\u0131ml\u0131yor ilgili Nis\u00e2 \u00e2yetinde: \u201cEvlenme \u00e7a\u011f\u0131na gelinceye kadar yetimleri g\u00f6zetip deneyin. Onlar\u0131n ak\u0131lca olgunla\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcrseniz, mallar\u0131n\u0131 kendilerine teslim edin. B\u00fcy\u00fcyecekler de mallar\u0131na sahip olacaklar endi\u015fesiyle onlar\u0131 israf ederek, tez elden yemeyin. Zengin olan, onlar\u0131n mal\u0131n\u0131 yemekten \u00e7ekinsin. Fakir olan ise, me\u015fr\u00fb s\u00fbrette yesin. Mallar\u0131n\u0131 kendilerine verdi\u011finiz zaman, bunu \u015fahitler kar\u015f\u0131s\u0131nda yap\u0131n. Hesap g\u00f6r\u00fcc\u00fc olarak Allah yeter.\u201d (Nis\u00e2, 4:6)<\/p>\n
<\/p>\n
Mealini bu \u015fekilde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz \u00e2yette yetim mal\u0131n\u0131 haks\u0131z yere yemekten \u00e7ekinmeyi, yetim mal\u0131na g\u00f6z dikmemeyi \u2018iffet\u2019le tarif ediyor Rabbimiz: fe\u2019l-yesta\u2019fif. Yetimin vas\u00eesi, zengin bir kimse ise, iffetli olsun, yetimin mal\u0131na g\u00f6z dikmesin, onu yemekten \u00e7ekinsin.<\/p>\n
<\/p>\n
\u00c2yetin ise bu ifadesi, haftalard\u0131r zihnimde tekrarlan\u0131p duruyor.<\/p>\n
<\/p>\n
\u00c7\u00fcnk\u00fc bu ifade, iffeti ne kadar da daraltt\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131, kapsam\u0131nda olan nice \u015feyi nas\u0131l da g\u00f6zard\u0131 etti\u011fimizi bana hat\u0131rlat\u0131yor.<\/p>\n
<\/p>\n
\u00c2yetin verdi\u011fi dersle bakarsak, iffet sadece cinsellikle ilgili bir husus de\u011fil. Nur s\u00fbresinin bildirdi\u011fi \u00fczere, elbette belini ve g\u00f6z\u00fcn\u00fc haramdan korumak elbette iffetin bir gere\u011fi olmakla birlikte, iffet sadece ondan ibaret de\u011fil. Bilakis, Nis\u00e2 s\u00fbresinin bu \u00e2yetinin bildirdi\u011fi \u00fczere, yetim mal\u0131na g\u00f6z dikmemek de iffet. Buradaki m\u00e2n\u00e2y\u0131 a\u00e7arsak; hak edilmeyen kazan\u00e7, haks\u0131z yoldan elde edilmi\u015f imk\u00e2n, usuls\u00fczce ve yolsuzlukla elde edinmi\u015f gelir, haram mal edinme, b\u00fct\u00fcn bunlar da bir iffetsizlik haline i\u015faret ediyor.<\/p>\n
<\/p>\n
S\u00f6z\u00fcn k\u0131sas\u0131; nas\u0131l ba\u015fkas\u0131n\u0131n mahremine g\u00f6z dikmek iffetsizlik anlam\u0131na geliyorsa, hel\u00e2l yoldan edinilmemi\u015f bir kazan\u00e7 da iffetsizlik anlam\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yor.<\/p>\n
<\/p>\n
Dolay\u0131s\u0131yla, iffet s\u0131nav\u0131ndan ge\u00e7ebilmenin yolu, sadece elden, belden veya g\u00f6zden ge\u00e7iyor de\u011fil. \u0130ffetten hakk\u0131yla s\u00f6z edebilmek i\u00e7in, cebe giren para ile a\u011fza al\u0131nan lokman\u0131n da hel\u00e2l bir \u015fekilde edinilmi\u015f olmas\u0131 gerekiyor.<\/p>\n
<\/p>\n
Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n ifade etti\u011fi bu geni\u015f anlam\u0131yla bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ise, iffetin ele\u011fi inceliyor; ve ge\u00e7emeyenler ne yaz\u0131k ki epeyce \u00e7o\u011fal\u0131yor\u2026<\/p>\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
22.12.2018 KAD\u0130M H\u0130KMET\u0130N insan tarif ve tasvirinde, \u00fc\u00e7 \u2018kuvve\u2019 \u00f6ne \u00e7\u0131kar. \u0130nsan\u0131n b\u00fct\u00fcn hayat\u0131n\u0131, davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerini etkileyen bu \u00fc\u00e7 kuvve, \u0130sl\u00e2m\u00ee miras\u0131n kavramla\u015ft\u0131rmas\u0131 i\u00e7inde \u2018kuvve-i akliye, kuvve-i gadabiye, kuvve-i \u015feheviye\u2019 diye ifade edilir. Bu \u00fc\u00e7 kuvveden ikisi, bak\u0131lsa, sadece insanda de\u011fil, b\u00fct\u00fcn canl\u0131larda vard\u0131r. Her canl\u0131, hayat\u0131n\u0131n ve de neslinin devam\u0131 i\u00e7in l\u00e2z\u0131m gelen […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"ppma_author":[132],"class_list":["post-83094","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazarlar"],"yoast_head":"\n